Diksionariong Kastila = Tagalog = (diccionario Hispano-Tagalog)
Paglinawan, Mamerto.

Page  [unnumbered] NALULULAN SA AKLAT NA IT D. i 5 / k A| 1 na ia Ag ipanltnag t bnigya.g iah1ga a 1 / i 7a / Itol ang ngin DIkInatrong KasI tnla-Ta agalooga 0 20000 pangtiguap naki at may ka raan tatn lotabd na pa y ganit6 rang tart. Anoa -t a4 a ig aab y ito a t t r n na mipagsaangno n kakkitaan ng a gikaitla n abag hanapan ang kahgn aa ian takgabog at sa y ing maagtt Ilong 1a1 tantng nagtarab ga m a agnanh~hu ng m tato ng a wkaak kasta lI iy~~~~t~~g l}ON~~~~g gat~~~lgp z S~~~~~i3L (lli~~~~ltlll n 1zga satilt;Lrg kast~~~~~~~~~~~~~la sya~~~~t ~ ~.~ 1al~nilg g c b t..~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ {1!!i~,:m,, mi~lii s t~aea aiag aa(gat1ag1logM n s 11 \ g. I 1 t +., * t / g~~~~~~~~~~~~~~~~~r~~l }!l:V;Il[:I;Z~rl SR XtEIIM~lliltr Il~lfl )a# X;], Mg1 vaftU r~nv,wrx nunf> t S~h tR SaIioagallf }lt0}aagSg a gSa ati: ( a { S pg ag S.IRSD I BIg.W~bf"~ fI B C"lli"

Page  [unnumbered] fkvrf...%...........:..:.., -'"i...... -,,r1..,,- -. ' '*":" -;,,:,;- y '1;':..~1'.l, m e' - ~...,.,,..r A. ~..0:....~: ~.... ~ X........,''' We*.: i:' I 111 ihf~owS

Page  1 DIKS1ONARIONG KASTILA.-TAGALOG (Diccionario Hispano-Tagalog)

Page  2 K C.

Page  3 i -.. I (DICCIONARIO 0HISPANO-TAGALOG) SINULAT NI Mamerto Paglinawan May titulo 6 katibayan sa* "Perlto Mercantlil, kumathAt n' ",Gram~ItIkang Tagalog"', "CArItm~tikang Tagalog,", at "cHeograpiang''Tagalog", sumulat n~ "Gram~tikang Kastila-Tagalog", yuaatn "lsoa rio n' Wikang Tagalog", kaanib sa "lAkiatang Dunong-Bayan,", kasangguni sa "SamahA~n ng m'a M~nanaga16g", at kasapi sa "Akiatang Bayan".UNANO PAGKAKALIMBAG.MAYNIuA.-S. P. LIMBAGANG "EL PRO(.;RESO" Da~ing Trabajo, bilang iG6, Sampalok. 1913 0

Page  4 41 Ang aklAt na it6'y arlng tunay ng Sumulat. lag4usigm ang magpalimbig nit6 ng walng'pahintulot ng KumathA. Ipinalbibilf ang aklat na it6 sa mgfa Aklatani l(librerfa) sa Maynila. Arig mnga taga Lalawigan ay makapagpapadala ng liham sa Maykatha, sakaling nagnanasmng bumilf. Tingi at pakyawan: Sa bahay ng Kumatha, daang Trabajo, big. 1i6, Sampalok, Maynila, S. P.

Page  5 Sa pagnanasa' kong rnakaftulong ng kahi't bahagya sa maraining kababayang naghahanga'd imiftuto at makapagsalita' ng wika'ng kastila' ay siyaing nagudyo'k sa akin na, sulatin ito'ng Diksionariong Kastilkt-Tagalog 6" Dicclonarlo Hispano. Tagalog. Ang maramning nagaaral ng wikaing kastila' sa niatataais at mabababaing pa'arala'n at ang rnga manggagawa' at magsasakfa"ng naga'adhika'ng rnaituto ng wika'ng kastila' ay paraparang nanpangailangan ng isaing Diksionariong kadtututuhan ng mga salita'ng kastilah sa pamnamagitan ng mga pagpapahiwanag at pagsasaYsaiy sawxika'ng tagalog. Ang sinulat kong aklait na Gramittikang KastilA-Tagalog na fisaing tao'n pa lamnang na lutmalaba's ngayo'n at ito'ng bagong aklait na Diksionariong Kastilit-Tagalog ay kapuwa' nahalagang patnugot pari sa niga kababayang nagnanais m-akapagsalita' ng wika'ng kastilai sa Io6b ng madaling panaho'n. Ang Gramaitika'y upaing kaitutuhan ng inga paitakara'ng inaiiukol sa inahusay na pagsasalita" at maayos na pagsulat ng wikang kastila", at ang Diksionario'y upaing kaitutuhan at p)agkakilanla'n ng mnga pangungusap sa tinurang wika'. Ang pagkanmalaganap ng wika'ng kastiki' sa Sanigkapuluiang Piiinsat ang pangyayaring siy'i ang sinasalit' sakaakyan ng ating mga panta's at marurunong ay dalawa'ng bagay ito6 na ipinagkakaroo'n ng malakfng kabuluha'n sa puso at daindamin ng rnga pilipino ng matamnis at mayamnang wikah ni Cervantes. 'Bilang pangwaka's, ay buo'ng piis6 kong inihathando'g ang bagong akla't na ito'ng Dlksionariong Kastilit-Tagalog sa rnga kababayan at kalah'ing nanL!aaghaihangad ma'tuto ng wikang kastila'. Harinang'ing it6'y mnitutuhan ninyd' at rn'ipakinabangan, kapakinabangain at pa'gkatutong kung inyo'ng rnatamo' at magamip ay malabis na 'ikagagalaik ng aking pus6' at kalooban. Ang KumathAt. Samnpalok, Maynil..1913.

Page  6 c"~a:"p:;!~%'ii:-"ak.r '' r~~"~ ~~I F i J; Y ii:i.,,,.;._:, -R-:~:),7 ~ 1 ~,: I~ -;g, iii I:i ~ -p*ii"-::~~;~~ ii."1 ~':~ ~ ~; i~: e —~;-;i-rj i** ~-~ii; ~.-~ i~ i i i. ~ r? ~~ 1_ -. c -~~: '~::aa,: dX ';"~ i,ii I.;i.~ ~..:.;"i:::i~;-I:~ n;.. -:r 1:.!~I~~ ii ~: t ~.:a w x:, ri ~:1:;i i i hi 7~5.:1::: ~.. fi: ii-i ~- ~~~ ~~" - i~P~-.-~,?; ~-: pl':~ t:'1"~~~ r~; ri:A ("d ~ . ~ r:~: 1~ ~~, i ~.~. '1.. 'ar. i ~~, i '~$ r ~r:~;~....;~ .s~ ~ ~:~": '' ':'i i "''~'": ~; ' r ~.'-~ ~.~-:~- ~-r , ~,~:~: ~ '~.~;~. 4 P i I; ~ ~ii; — ~~~ ~ ~~,,;~:~.~j..-. j:~:iii.:I i:~i..,. ~w ~~ I\~ a."? r' a r.? a ~ i '~pi::I!:::: ` ~ ~.. ~, i I' "~..P'' f::i::B' 1...I;iJ;.";r 1, I~ r ~ I '~ 6~~ ii;;i;:'-' "~:~ c.c-:~r ~,,, i:~$ J.iS it::e ':~ r b c f: 2" 1"~:.t;;: ~~:: 1~~''" "w f:T jV~ri-.: i ~ ~ ~~ ~ ~ B :;1"~~ ~~`. v ~~; i- ~- r ~i :-:~~~i.I ~;.~ : ~-;:~:~~,.. '';'~:-~.~ tc~ is; ~~ ~~.::::i..:. Y.. I I.,',*'>. ^i,- T., be, v

Page  7 sa mga salit da 6 abreviatura:; na ginamit sa Diksionariong ito I a........ verbo activo. adj...... adjetivo. adj. y s... adjetivo y substantivo. Adm... Administracidn. adv......adverbio. adv. af... adverbio de afirmacion. _ adv: c... adverbio de cantidad. adv. 1... adverbio de lugar. adv. m... adverbio de modo. adv. n.. adverbio de negaci6n. adv. t...adverbio de tiempo. Agr...... Agricultura. * Agrim.... Agrimensura. amb...ambiguo. Anat.... nalomia. Arit. Aritmritica. Arq..... Arquitectura. Art. y Of.. Artes y Oficios. art...... articulo. Astr......Astronomia. Bot.. Botdnica. Cir. Cirugia. Co..... Comercio. cornm. comdn de dos. conj..... conjuncion. conj. advers.. conjuncion adversativa. conj. comp.. conjunci6n comparativa. conj. cond.. conjunci6n condicional. conj. cop... conjuncion copulativa. conj. disy... conjunci6n disyuntiva. def.......verbo defectivo. Der.. Derecho. f........substantivo femenino. fam......familiar. Farmn..... Farmacia. fig......figurado. Fi...... ilosofia. Fistol.....Fisiologia. I For... Forense. fr..... frase. Geom....Geometria. Grant.... Gramdtica. impers.. impersonal. Impr,.. Imprenta. interj.... interjeccion. interrog.. interrogativo. Jur..... Jurisprudencia. Liter..... Literatura. loc.....locucion. L4g..... Ldgica. m...... substantivo?nasculino. rn. y f.. masculino y femenino. m. adv.. modo adverbial. Maar..... Marina. Mat..... a.. atemdticas. Med.. M..ledicina. Mi....... il icda. Min.. M. Miineralogia. Mi... * Mitologia. Afii s.... Asica. n......verbo neutro. p..... participio. p!...... plural. Pol.... Po.tica. ' Po.... Politica. prep.... preposici6n. pron... pronombre. pron dem.. pronombre demostrativo. pron pers.. pronombre personal. pron poses.. pronombre posesivo. pron. rel... pronombre re'ativo. r......verbo reflexivo y reciproco. Rel.....Religion. s...... substantivo. s. y adj... sobstantivo y adjetivo. Zoo....... Zoologia.

Page  8 Ildng paliwanag na dapat mdlaman UNA.-Ang ganitong tandA II ay siyAng nagpapakilala at naghihiwaliy ng iba't il)Ang kahulugain ng ising salita 6 pangungusap. IKALAWA.-Ang salita 6 mga salitAng nAsusulat sa titik na hilig 6 letra cursiva at nialagay sa likod ng tandang ganito |I, ay bahasahing iduna muna ang salitang pinagaaralan, gaya sa halimbawai nit6: Arma. f. Sandata. 1| de fuego. Sandatang ap6y. Kung, minsan nama'y hindi na dapat iuna' sa pagbasa ang tinurang sal:ta, pagka't it6'y inilalagAy na mull, gaya nit6 sa halimbawa: Cambio. m. Pagpapalit. Il Libre cambio. Malayang pinanagalakal. laing tuntunin ng Gramaitikang Kastila UNA. —Aing alfabeto 6 abakadAng kastila ay mayroong dalawampuo't walong titik 6 letra, at it6ng mga sumuisun6d: a, b, c, ch, d, e, f, g, h, i, j, k, 1, 11, m, n, fi, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y, z. IKAIAWA. —Ang mga vocal 6 tingig ay lima lamang, at itong sumusun6d: a, e, i, o, u. IKA'1TLO. —Ang mga consonante 6 katingig ay dalawampuo't tatl6: b, c, ch, d, f, g, h, j, k, 1, 11, m, n, fi, p, q, r, s, t, v, x, y, z. IKAAPATI. -Ang mga salitang pabigla 6 palabra agiuda ay nilalagyAn ng kudlft 6 acento kailan ma't nagdudulo ng vocal 6 tingig, gaya ng Jose, Peru, caJf, vendrd, murii,; ngunl't hindi kinukudlitan kung nagtatap6s sa consonante 6 katingig, gaya ng bondad, rdloj, arroz, laurel. iKAlIMA.-Ang mga salitang pabanavad 6 falabra llana, ay hindi kinukudlitan kailan ma't nagdudulo ng vocal 6 tingig, gaya ng casa, mano, marino, cabeza;, datapuwa't nilalagyan ng kudlit 6 acento kung nagtatapos sa consonante 6 katingig, gaya ng cdrcel, mdrmol, mdrtir, alfurez. IKAANIM.-Ang mga salitang pabagsak 6 palabra esdrijula ay lagi nang kinukudlitan, gaya ng mndquina, lhroe, mdscara, cdlebre, sdbado, umtsica, tortola, ejfrcito, uilimo.

Page  9 DKASIONARTAGALOG KASTILA.TAGALOO (DICCIONARIO HISPANO-TAGALOG) A ABAJ ABAN A. pr.:p. Sa. Ejemplo: IVay A lTyabas, ako'y paroroon SA 7 -yabas; amo A Dios, aki'y umiibig SA Dios; A la derecha del rey, SA kanan ng h/ar. jj Hanggaing. Ejemplo: De Mianila A Hozngkong h/zy tres das ks viaje, bulat sa Maynzil I1ANGGANG Hongkong ay,maty tatlong araw na pig/la(akbdy.!j Parang. Ejemplo: A la es.paola, IpR^AN(; kastila; A la filipia, paratng pilipino. | Tiig. Fjcmplo: A veinte c;ntimos /I vara, 'ri(; dalawangp:i^g s-n;ztimos isdng bara; A cinco centiwos la pluma, TIG lirdng srntbinos isdng panulat. Aback. m. Abaka. Abaceria. f. Tindahan ng sarisari, 6 tindahan ng mga bagay na makakain. Abajo. adv. 1. Sa ibaba; sa lapag; salupa. j1 interj. iPanaog!!Baba! Abalanzar. a. Timbangin; 6 pagtimbansin ang bigait ng tinitimbang at panimbang. { ' r. Dumaluhong; bumulusok; lumusob; sumugbai. Abalorio. m. MIanik. Abandonado, da. adj. Pabaya. 11 Marumi; walang ayos, Abandonar. a, Pabayaan; iwan; huwag kupkupin. fj Hi. walayan; lisanin; limutin; talikdin, j1 r. Magpabaya; magpakalulong sa anornan. Abandono. m. Pagpapabaya; kapabayan,. |i Paglayo; paglisan. Abanicar. a. Paypayan; 6 pumaypiy Iy r. Magpaypaiy. Abanicazo. tn. Malaking pamaypay 6 abaniko. [( Hampais ng abaniko 6 paypay. Abanico, m. Paypay; pamaypdy; 6 abaniko. j1 En abanico. m. adv. Tabas 6 ayos abaniko. I 2 *

Page  10 ABAS -10- ABDU Abaniqueo. m. Pagpavypiy; 6 pagpapaypay. Abaniqueria. f. Gawaan ng abaniko. i Tindahan ng abaniko 6 pamaypay. Abaniquero, ra. m. y f. Mangagaw a ng abaniko.!j Nagtitindai 6 tagapagbili ng abaniko. Abaratar. a. Ipagrnura; 6 babahan ng halagai ang anonaing bagay. i n. y r. Mlamura; Inababba ang halagai. Abarcar. a. Yakapin; yapusin. 11 fig. Maglulan; 6 naglamnan ng maraming bagay. i! SumakaiYw; lumakoni, lumrangk6m; lcmagom. Abarraganamiento. m. Pagkalunya; panglangalunya. Abarraganarse. r. Mangalunya; pakailunya. Abarrancamiento.,1-. Pagkabarai; 6 pagkasadsad tn anomang sasakyian sa dagat. Abarrancar.. Mlabarai; masadsaid ang isang daong. Abarradera. f. Walis. | Pangwalis; 6 panglinis. Abastecedor, ra. s. y adj. Tagapaglaan; tagapaghanda; tagapaggayak ng nmga kailangan. Abastecer. a Ipaglaan; ipag. handa; ipaggayiak ng mga bagay na kinakailangan. |[ r. Maglaan; magtipon; magtinggial; inaggayik ng miga pagkaing kailangan. Abastecimiento. m. Paglalaan; paghahtnda; pagtitinggal ng mga kakailanganin. Abasto. m. Baon; handa; laan; gayak; tinirggal. Abatido, da. adj. Mababa;' hamak. 1! Mahina. Abatimiento. im. Kababaan ng uri 6 kalagayan. jI Kahinaian; kawalan ng laklas. j Panghihini ng lo6b. || Kapakumbabaan. Abatir. a. Iglba; ihapay; ibuwal; ilagpak sa lupa. [| Duhagihin; ayupin. I; Pahinain ang lo6b 6 ang lakais. j f Tar. n. Malayo 6 mailihis ang sasakyain sa kanyang tumpahin 6 tinutungo. 11 r. Malumbay; mahapis; dumaing. [I Tumangis; humibik. I1 Mahapay; manghina ang lo6b 6 ang lakas. li Magpakababa. Abdicaci6n. f. Pagtanggi sa isaing katungkulan 6 karangalan. i Pagbibitiw; 6 pagsasalin ng kapangyarihan. Abdicar. a. Isalin 6 stanggihan sa kushang lo6b ang kapangyarihan, ang pagaari 6 ang anomaing katungkulan. hj Isalin sa ibdi ang korona 6 kaharian ng isinlg hari. Abdomen. m. Analt. Pus6n. j Tiyan. Abduccl6n. f. Paghihiwalaiy 6 pagpapalabas ng anomang nasa lo)b. Ij yurispr. Pagagaw ng

Page  11 ABIS -1 I ABOB isang batha 6 ng isang babae, sa pamamagitan ng pagamo 6 pagdahas. I1 I'ed. Paghihiwalay 6 paglilihis ng isang sangkap n, katawain sa kanyaing pinakaubod. Abducir. a. Lt.g. Makipagniatuwiran; san!angsangin ang alinmiang akala, palagay 6 pasiyi. I11 Me.l Ilihis 6 ihiwalay sa itnal ang isaing sangkip ng katawan. Abec6. m. Abakada; alpa beto. 11 fig. Ang silnula rl alinmang karununqan. Abecedario. m. Abakada. [ Abakadahan. |1 PigkakasLunodsun6d ng mga titik o letra' ng isang wika. Abeja. f. Pukyutan; kamumo. Abejar. m. Lugal na kin;ilalagyain ng mga pukyutan. Abejaruco.. Salagubang. Abej6n. m. Pukyutang lalaki. Abertura. f. Pagbukas; 6 pagbubukais. j IButas; siwang; puwang. Abierto, ta. adj. Bukas; nakabuka; nakanganga. i Nakahayag; nakatanghail. I Aliwalas; hawan. Abismar. a. llub6g 6 ibulihd sa kalalimlalilnan. lI fig. Ilit6; iyuwis; ihapay; ibuwal. || r. Malit6. I Mlabulid 6 mahulog sa kilalinmlaliman. ' l Magisip ng maalaim. Abismo. in. Kalalimlaliman; 1I Rel. Ang impierno. 1| fig. Ang walang hangga, 6 ang hindi maab6t ng isip ng tao. Abjuraci6n. f. Pagtalikod na may panulnumpa sa kinahulugang kamralian. Abjurar. a. Talikuraing.lubds at may panunuImpA ang kama liang kinihulugan. Ablandador, ra. adj. Ang nagpapalanibot, 6 pangpalambo6t. Ablandamiento. m. Pagpapalamb6t. il fig. Pagpapahinahon ng loob. Ablandar. a. Palambutin. Ii Palataiin. j fig. Iahinahunin ang kagalitan; palambutin ang ugali. [I n. Hunmupa ang bagsik ng panah6on. ' i r. Lurnamb6t; yumumni. 1 LumubIig ang kagalitan. Abluci6n. f. Paghuhugas. | Paglilinis. Abnegaci6n. f. Pagtitiis; pagbabatai.! Pagpapakahirap sa sariling katawan. Abnegar. a. Talikuran ang sariling nasa at kapakinabangan. j r. Magtiis; magbatang sunmun6d sa katuwiran, sa kabutihan, at iba pa. Abobado, da. adj. Maang; tangac; hanglra; tigil. Abobar. a. Maangin; hangalin; ariing tanga ang sinornlin.;

Page  12 ABOL -12-AR ABOR 11r. Manaa'ng; mnatangai; Ynaitulala'; mahangail. Aboclhornar. a. Umnalinsangan;' uminit. fi g. Hiy'i'n; hajayin. r. Mahiya'. Abofetear. a. Tampalfin, 6 samnpalin. Abogacia. f. A~ng hanapbuhay ng abogado 6omananangg6l. Pagaabogado. Abog'ada. f. Mainanangg,61 na babac. Asawa ng abogado. - fig. Tagapagtangkilik; tagapagtanggo'l; tagapamagitan. Abogado. rn. Mahnanangg6l Tagapagtanggo'l. Abogar. n. Magtanggo'l. Mamagitan; kumatawain; maki. usap. Abolengo. mn. Kanuniian; ninun6. Abolilbe. adj. Mapapawi1; mapaparam; maiaalis. Abolici6n. f. Pagparam; pagpawi pglis; pagpapawalaing halagai. Aboliclonismo. m. Aral (doctrina) ng m~a. nakaiibig na niapawl ang pangbubusabos. Abolicl onista. mn. Kapangkait 6 kapanalig ng pagpaw'i sa pangbubusabos. Abolir. a. Pawala'ng bisa' ang isaing kautusain; pawala~ng halagaii ang isaing ugali. 11Pawiin; pa Abolsado., da. adj.' Parang bulsai; 6 ayos bu"Isai. Abollar. a. Yupiin; lupuki'n; piingin; hupilin. r- Mayupil; malupo'k; mapifing. Abominable. adj. Kalupitlupit; kasuk lainsukliam; kahalayhalay. Abominar. a. Kalupitain; kasuklamain; kapootain. Abonable. adj. Matigyayaring paluwalan; 6' rnararing pagkatiw ala'an. Abonado, da. adj. Pinagpa-, paluwalan; pinagka kdtiwala'an. Abonador, ra..yr adj. Nagpapaluwai1; nagk~a'tiwakai. Abonanzar. n. Bumuti airg panaho'n; tumigil ang bogyo6 6 u-nos. Abonar. a. Patunayang mabuti 6 mapagkakaftiwaklan aug sinoman. 1 Pabuitihin auig ancI-va. H Patotohaman ang saring bagay.f Agr. Pat,-ab'in aug 1up'. Corn. Pa-gpaluwalan; Ipanindig9an; pagkatiwakian ang isaing tao. Abono. m. Paluwari1; pagpaIpaluwai1. Agr. Pataba- na lupa". a kunang bayad na. ginaigawvc sa alim-mitig hayaig na kasayahan. Abordaje. ni. Pagbanigga'; 6 pagkabangga' ng dalawa'ng -sasakvin. Abordar. a. Mar. Ma'bang.. I

Page  13 ABRA ABRA ~~-'3 —AR ABAR ga ang isaing sasakyain sa ibai 11n. Sumad-said; dumoong;su mapit sa aliniming Iula' 6 baybaiy i n. Aborrascarse. r. Umun'Os; surniguwdi; bumag-yo6. fig. Mlagui6'; mnaligalig. ' fani.,Maglasing. Aborrecer. a. Kasuklama-in; kapoota'n; kagalitan; kayamutain. r. Magkasuklarnan; magtainiman ng lo'ob. Aborrecible. adj. Kapoo~t1)o; kasuklimsukkiin Aborrecimiento. m. Poo't; suklaim; galit. Pagkasulkirn; pagkagalit. Abortar. a. A/ced. Makunan; maagasan. R1 ot. Malagas aug bulaklaik, na huwa6g maging bunga. ilfig. Mabigo6; 6' masayang ang anomang akala' 6' layon. Abortivo., va. adj. Nakunan; naagasan. 1Pangpaagas. Aborto. m. Pagkaagas. Ang nakulia; 6' ang ipinanganaik ng d-i sa panaho'n. IIfig. Alinmanhg laking na kahima'hi - mala' ng kalikasa'n. Abotogarse. r. Marnaga"; mamanas. Abotonar. a. Ibitonis. Bitonisan. 11r. Magbitonis. Abrasar. a. Sunugin; supuki'n; tupukin; pagbagahin. 11fig. Siraiin; aksayahin ang pagaari. r. Matupok; masunog; nmapugflaw. Abrazador. mn. Unang miahabat at makitid na inilakingy sa.,paai 6 sa bisig. Abrazar. a. Vumakap 6 yakapin; yumapo's 6' yapusinl. fig. Sumakia'w; sumakop; mailuIan; inasilid. I1, lagorm, isarna. r. Magyaipusan; miagyakapa'n. Abrazo. a. Yakap; yapo's. IfPagyapo's; pagyakap. Abrevar. a. Painurnin ang hayop. 11BasAin, 6' diligin ang anoniang bagay. Abreviaci6rn. f. Pagiikli; pag(ladagli'. jj Kaild ian; kadalian. Abreviar. a. lDagliin; iklidin; daijin; dalusin; bighain. Abreviatura. f. Salit~ing dagFEii I-Paraz'n njg p,)gsulat ng isa'ng salita sa iking titik lamang. Abrigar. a. Balabalao; kunMLtan. fl kanIo'no; ikubli'. fig. Tulungan; kupkupin; kalinz~aiin. r. Magbalabal; magkumont; maglbalot; inagk.,anlO'ng. Abrigo. m. I)agbabalabaI; pagbabalot. ff Balabal. fig. Pagtatangkilik; pagkakalinpi. ff MFar. Pook na k, —nlungan sa han-gin ng mfna sasakyain.' Abrillantador. mn. Pangp'aninugning; pangpakiskip ng niga bat6ng rnahalagui. Abrillantar. '.Paningni

Page  14 ABSO ABSO ~~-14-AS ABSU ngint; pakislapin ang rnia bato~ng rnahalagai, patalfin 6' kala'. Abrir. a. Buksain; ibukai; inganiia. IRiyakin; iwangwaing; busbusi'n. I Sirnulin buksain ang a,2nomaing bagay na hayaig. los ojos. Idilat; irnulat ang mga muata'. 11libro. Buklatin ang aklat. -~camito. Bagtasi'n; hawanin.paerPa., etc. Iladhid; ilatag. r. Mlabiyaik; bumukai; bumukadkaid; bumukangkaing. Abrochar. a. Magbitonis; 6' DiL~tonfis ang damit. Abrogaci6n. f. Pagpawi; pagpapawaki'ng halagi sa is~'ng- utos 6bat'as. Abrogar. a. For. Pawilin; pawaking halaga' a~ng isang batdis. Abrumar. a. Pasakitan; pahirapan ng mat~ndfng bigait. fig. Makaligalig; makayamn't; makaabala ng malaki. 11r. Mabalot nfg ulap ang panganorin. Abrutado, da. adj. Parang hayop; 6' niwawangki sa hayop. Absolucl6n., f. Pagkakalaig sa kasalanan; pagpapatawad; pagpapalaya' sa isaing nagkasala 6' naparatangan. Absolutismo. m. FI-o. Ayos nga p)maIhalaang ang nakapangyayart'y fisaing tao lamang. Absolutista. adj. Kapangkat ()kapanalig ng paimahala'ang ~ang naghahari ay iisai katao. Absoluto, ta adj. Tibubos; ganap; lubo's. 1'Nagsasarilif; may garnap na kapangyarihan. jITa-. p6s; yari; buo6. Absolver, a. Patawarin; palaya'in; kalagain sa sala 6' kaparusahain. Absorber. a. Halinahin; lanmuyuti n. I Higupin; lulunini, hititin. fig. Ubusin; gugulin; 6' iukol na 1ah~it ang panaho'n 6 angq kayam anan. tNbsorci&n f. Pacglam u ~ t; paghalina; paghigop. Absorto, ta. adj. Napataka'; nat ililb an; cnabaighain; Tn —,apagil akIas. Abstemio, mia. adj. AVng di umiino'm nia alak. Abstenerse. r. Man~rilin; magpigil sa anornang bagay. Abstinencia. f. Pan~ing~ilinFisiol. Pagpipigil na ganaip sa pagkain at pagin6m. Abstinente. adj. Nanginai1in1. Abstracci6n. f. Paghi wjitly; pagylayo6 sa pakikisarna sa m,,na tao. Abstraer. a. lhiwalaiy; ilay6'. r. Humniwalaiy; lumayo6 sa pa. kikisarna sa mna tao. Abstraido, da. adj. Hiwala'y 6 tiwalaig sa kapisanan ng7 ml-,a tao. Absuelto, ta. adj. Pinatawad; pinawakidng sala; pinalaya'. Absurdo,, da. adj. TIjiwali; 6'

Page  15 ABUS - 15 - ACAE laban sa katuwiran. I1 m. Salitai 6 gawang labag sa katuwiran. Abuela. f. Nunong babac; inda; impn.! fig. Matandcang babae, Abuelo. mi. Nun6ng lalaki; ap6; ingk6ng. |} fig. MLatandang lalaki. pi. 1Kanuntlan 6 mga ninuno6. Abultado, da. adj. Makapdal; inalaki; rlatanmb6o; inaumrb6k, Abu!tar. a. ILakhan ang bunt6n. jj I'alaklhin palampasin. I n. Umumnil:6k; tunvaimnbk. Abundancia. f. Kasaganaan; \asawaan. j' Karianilhan; kayanianan. Abundante. adj. Sagana; saxva. j MasagnIa; tiarali; maAbundar. n. Siumagana; dumamni; Ilumaipal. i Iumabis; hun<igit. Aburrido, da. adj. Narnuinuhi; na.yyaymot; nagagalit. Aburrimiento. m. Pagkayamot; pagkanmuhi. Aburrir. a. Mtanukso; yumant; Imag-pagalit. |i r. Mayaniot; maniuhi; inapagod. Abusar. a. Sumaguwa; lumahis. j| (aniitinig masamni ang anomain. Abusi6n. f. Pamahiin. Abuso. m. Saguwa; kasagu-.waan; masanang paggamit n anlo man. ji Pagpapakalabis; pagpapakasaguwa. Abyecci6n. f. Pagkahainalk pagkatimnaw'; pagkanlmababng kilos. Abyecto, ta. adj, Hamak; bulisik; timawa; walang halagii. Aci. adv. 1. Dito; dini, adv. t. Sa araw na it6; sa oras na ito6 Acabable. adj, Mangyayaring nlatapos; Imayay-ar; nmauubos; masasaid. Acabado, da. adj. lap6s; yari; lutais; ub6s; said. jj faln. lIumta; matanda; sirt; lansig. Acabamiento. mn. Pagkayari; p)agk,:alutis; paglaubos. || Pagkatupadcl, 6 pagkaganaip ng anoman. Acabar. a. Tapusin; yariin; lutasin. 1 LUbusin; sairin. I! n. Mamiatiay. i] r. Matapos; imaubos; nmautais. Academia. f.. urian; urian; 6 akadeinia. |' IKapisanan ng tiga nilnunla l t. Acadtlmico, ca. s. Kagawad sa isang surian 6 akadecia. [i adj. Uko! sa akademia. Academista. m. Gur6 6 nagaaral sa isn:g akadernia. Acaecer. n. Mangyari; rnagkaitaon. Acaecimiento. m. Pangyayari; paglikataon.

Page  16 ACAR 'Acalenturado, da. aidj.- Sinisinat. Acalenturarse. r. Sinati'n;, mnagkasinat. Acolorado, da. adj. Nagaalab; nagiinitj nagniningas. I1 Mainit; maalab, rnaningas. Acaloramien to. m. Init; alab; ningas; pagaalab; pagnining&as. 1 fig. IPangang~alit; pagiinit ng kalooban. Acalor'ar. 'a. Painitin. Paningasin. Pasiglahifn. r. fig. Magalit; maginit sa isaing paguusap 6 pagtatalo. 1 Sunigkia at urninit ang tinurang pagtatalo 6 paguusap. Acallar. a. Patahimikin; pataha,,nin sa pagiingdiy, sa pagsas"alitat 6, sa pagivdk. fl et! uiifo. Amuiin; alu'in ang bataii. l fig. Pahinahunin; papayapa1in. I r. Tumaahimik; pumnayapa'. Acafloneami~ento. In,. Pagkany6n. Acaflonear. a. Kuniany6n; kanyunin ang kaaway. Acardenalado, da. Aj. NanII~ l1fji tifun; narnarnasa. Acardenalar. a. Pagpasa'in; pagpantalin; paglatayin ang. katava'n. 1 r. Magpasa'; niaglatay; inagpantai1. Acariclar. a. Arniiin; giliwin; irugin. 1I fig. Kausapin ng buo'ng ACCE mal ik. Ejemplo: La 6risa ACAM RICIABA su rostro, ang amilian ay IIUMAHALIK sa kanytingmnukh' r. Magamnuan; mnaggiliwin. Acaro. In. Munt-ing hayop na bahagyang makita ngpaningin. dti la sarna. Kagaw ng gali~s. Acarrear. a. Hakutin. Ii lipat. 11fig. Panggalingan; o maging dabikin ng anomian. Acarreo. un,. Pagh~kot. I Paglilipat; pagdadakil sa ibaing poo'k. Acaso. ni. Pagkakata'n. I' aclv. M~aralhan; sakali. 11interrog.,OSa bagiiy? Acatamiento. mn. Paggalang; pangangayupapa. Acatar. a. Igalang; pagpitaganan; pangayupapaan. Acatarrar. a. Siponin r. Ma'sipon, 6' magk-~isipqn. Acaudalado, da. adj Mayaman; masalap'i. Acaudalar. a. Mlagtipon ng salapi 6' ka-yalar an. Acaudillar. a. Manialala'; 6 magpun6 sa lhukb6'. Acceder. n.I Umayon; punma)yag; tumang6'. fl Surnuno'd sa kapasiyalhan rig ihba/. Ipahintulot; ipagkaloo'b; ipayag ang Iiin;hingi. Accesible. adj. M~apapasok; nrialalapitan; maiiakyat. giliw at tamis. fl fig. Surnagi; hLu- I Accesi6n. f'. Pagayon; p)ag-

Page  17 ACEL — 17 ACER payag; pagkakalo6b; pagpapahintulot. Acceso. mn. Paglapit; pagsapit.; I'asukin; ldaan.! Pagagul6o. Accesorio, ria. adj. Kasama; ' karatig nni kalakhlan. Accidente. m. Pagkakataon; pangyayari.!1 Kasakunhan; kapahamnakin. Acci6n. f. (;awit; kilos; any6. i (Jal aw; ayos; kunlpris. 11j fil. Paglalaban ng dalawang hukbo. di ac gracias. Plagpapasalaimat, 6 pasasalanmat. Acechador, ra. adj. y s. Naiunubok; naninilip; naghabakay. Acechar. a. Subullan; talibaIan; bakavan. }1 r. Manubok; bumakay; tunlaliba. Acecho. In. Panunubok; pakikiranmdmiln; pnkikinaty'ig. Acedar. a. Asiman. | 'fig. NMagpasamrnl ng 1o6b). j r. Uriasin. Acedia. f. Kaasiman. F I'angangasinm ng sikmura.!i fig. Kasaklapian ng ugali. Acedo, da. adj. Maasim. Acdfalo, la. adj. XA'alang dlo. }j Kapisanang waliflg pun6. Aceitar. a. Langisain; 6 pa. hiran ng langis. Aceite. ni. Iangis; banglis. Aceitera. f. Lan nisan; sisidllan ng langfs. Aceleraci6n. f. Pagdadai- I I1 dali; pagdadalosdalos; pagbibiglia. Acelerado, da. adj. Gahasa; biglabigla; dalidali. Acelerar. a. Dalidaliin; dalusi,; biglain. 1 r, Magdalidali; imaghigfia; magdalslo slo. Acendrado, da. adj. Wlagasi; d al;say; lub6s; walAng dungis. Acendrar. a Dunalisay n,'g g-nto', pilak, at iba pa.!1 fig. D?)!isayin; linisin ang anoman. Acento.. Gram. Diin; kud, lit. ji aL dc. Mariin- 11 cirtcun flejo. Saiak6t. ii grrav. Banayad. ji,ls. Saliw ng tingig 6 hoses sa pagawit 6 pagkanti. Acentuaci6n. f. Pagdidiin; pagkukudlft. Acepciln. f. Kahulugii; 6 katuturan ng is;ing salita. Aceptable. adj. Matatanggap; 6 nmaiaring tarnggapin, Aceptaci6n. f. agtangg[,p. ii Pagpuri. Aceptar. a. Tanggapin; ayunan; magalingin. Acequla. f. Bangbting.. Acerca. tprp. Tungkdl sa; hinggi! sa; bagay sa. Acercar. a. Ilapit; idatig. I r. ILumapit; dumatig. Acero. m. Patalfm. li f g. Sandiata. Acertado, da. adj. Taia; tukoy; turmpak; mnabuti; ganmip. Acertar. a.Tarnian. I Ma3

Page  18 ACOG ACOG 18 ACO ACOP tutuhian; rmaitumpakan; in Iatagpiuan. ~jMagkata6n. n. Matumpaik. Acertijo. im Bugt6ng. Acidez. f. Kaasiinan. Acido. adj. Maasirn. Acierto. mn. Pagtain~t; pagkakatuinpak; pagkakapaany6^. Aclamacf6n, f. Sig~w nig karainihan sa paghahalafl, pagpu 6 pagtatagurnp'iy Aclaniar. a. Jpagdiwang; ipagbuny'i ang siniominn. l halai] na ipagsfgawan nig madla' ang sinloman. Aclaraci6n. f. Pagpapaliwanag; pagpapalinaw. Aclarado., da. adj. Naliwanagan; nalinawan. Aclarar. a. Liwanagan. Mlagpaliwana'g; saysaying paliwanagan. 1 r. Magliwanag; lmiinaw. Aclocarse. r. Huinaljimhim ang inano'k. Acobardar. a. Manakot; managgulat. R r. Matakot. Acocear. a,. Surnikad; 6. ranikad. 11 fig. Yumurak; dumusta'. Acoger. a. Magpatuloy sa bahay.. fig. Magamp6n; tuinangAcogida. f. Pa'gpapatdlioy sa kapw~i. Pagaainp6n. Acogido, da. m. y f. Inaainpon; tinaitangkilik; pinatutul6y. Acometer. a. Dumaluhong; bunmangga'; lumaban; sumunggib; manibasib. Magpasimula'. Acomodado, da. adj. Nadakma'.; nababagay. 11 Mayaman; tiiaginhawa. Acomodador,, ra. s.. y adj. Tagapagkasundo6; tagapagayos. Ang tagapagtur6 sa dulian nig Iuluklukain nig inga nanono6d. Acomodar. a. Iayos; iukol; ibagay; iakn4aL. JjIlagay ang anoman sa lugl rnakararupatan. It Mainagitan; 6 magpayo sa nagkakagalift. Acomodo. rn. Tungkulin; katungkulan; hanapbuhay. Acompafiamiento. in. Pagsama. 11 Kasaina; kaabay; kaalakbady.' Acompafiar. a. Suinama; uinabay; umnalakbaiy; putiiatnugot. 11 fig. Isama; ipisan; idagd4g ang is~ng bagay sa ibdi. Jjr. Magsanias~aiia; inagp~sarpisaiiAcongoj~ar. a. Humnapis; dumuhagi. j1 r. Mahapis; inaduhagi; magdalamhati. Aconsejar. a. Huinatol; niagpaiyo. IIPahatol; papayo; sumarigguni. Acontecer. ni. Mangyari. Acontechniento. in. Pangyayari; nangyari. Acopiar. a. Magtipon; ipunin;l pisanin ang marami'ng bagay.

Page  19 ACRE AT ACTO Acoplo. mn. Pagtitipon; pagiipon. Acordar. a. Pagqpasiyah~n ng lahait ang anomwin. 11 Pagkaisah~in; pagsangayunan; pa.,gsangusapan. l~ bagay; iakma'. ff, Ipaalaala. fjr. Magkaisaiiszc> nrian~ag. kaayonayon. N] aalaala; magunita"; magunarngunarn. Acorde. adj. Kaayon; kaisi; kaakina'; kaba~gay. Acorde6n. mn. Ahu'S. Kurdi6n. Acornear. a. Manuw~ig; sumuwaig. Acortar. a. y n. Magikfl'; magiks'i; rnaglifit; niagpaunti' ng anoiman. ij r. fig. Maurnid; mangimil; madung,6; mahiy'.. Acosar. a. Umusig; hurnabol; tumugis. Acostado, da. adj. Nakahiga~. Acostar. a. ihiga'; ihilig; isandig; itagilid. ~ r. Mahiga;- hu. milig; sumandlig; tutnagilid. Acostumbrado,, da. adj. Hi. ratf; bihasa';. datihan. Acostumbrar. a. Papami'ha. sanin; hiratihin. n. y r. Mahi. rati; mamnihasa; maugalilan; ma. ratihan. Acotar. a. Hangganain; 6 tan. daan ang isang lup't. Bakuran. 1I fig. Kotohan. Acre. adj. Masakl4p; inaasim. jffig. Ang matig~is ang ugall. Acrecentar. a. L~akhdin; dag. da~gin; pararnihin. f n. LunmaId; dumamni. Acrecer. a. DagdagAn; lak. hIiIin. ff n. Lumaki'; dunianti; kumapalI Acreditado, da. adj. IBunyi'; Acreditar. a. Magpatunay; magpatotoo'. 1j Pagkatiwalkian; pa-gpaluwa.lan. r. MWbunyi; m'hant'g; m'ibanig. Acreedor, ra. s. y adj. Pi - nagkakautangan. fig. Ang karapatdapat magtamo ng anotnan. Acribadura. f. Pagbithady. Acribar. a Bunmithaiy; 6' bithayin. Acriminar. a. Paratanigan; buhatan ng anom~ing sala. ff Pabigatin ang isaing munting kasalanan. Acristianar. a. fani. BinyagAin 6 buminy~ig. 1f r. Magbinyaig. Acta. f. Ta1aA ng pinagusapan sa pulong ng isafing kapisanan. Actitud. f. K~alagayan; katayuan; pagkalagay; pagkatay6 Activar. a. Tulinan; liksihain; magdali'dali. Actividad. f. Kasipagan; kadallan; kaliksih~in. Activo, va. adj. Masipag; maliksi; maagap. j) fig. Mabisa'. Acto. m. Gawa"; kilos. ff Bahagi ng dula': yugt6'. 1de p0. sesliir. fr, Pagtanggdp ng katung

Page  20 ACU f — 20 — ADAP kulan. { continuo. loc. adv. Karakaraka; kagyat. 1 seguido. loc. adv. Pagkatapos. Actor. m. Manglalabbis na lalaki sa dulaan. Actriz. f. MangltalabAs na babae sa dulkan. Actual. adj. Kasalukuyan. Actualidad. f. I.agay na kasalukuyan. ng,nomdn. i Panah6ng kasalukuyan. Actualmente. adv. t. Sa mga sandaling it6; sa panah6ng kasalukuyan. Acuclillarse. r. Maningkaya'd. Acuchillar. a. Managa; mangiwh; mamo6k. jl r. Magtagian; mag-iwan. Acudir. n. Dumal6; gurnibik; sumaklolo; ulnabuloy. Acuerdo. m. Pinagkaisahdn; 6 kapasiyahan. 11 Alaala, 6 pagalaala. Acullt. adv. 1. Do6n. Acumulacibn. f. Pagtitipon; pagbubunton. Acumulado, da. adj. Nakabunt6n; nagkakapisan; nagkakasama. Acumular. a. Magtipon; magbunt6n. |[ Pagpisanin; pagsamahin. | lMagbinting;. magparatang. Acuflaci6n. f. Pagttatal, 6 pagtatatk ng salapi. Acuflar. a. Magtala; 6 magta. Uk ng ialapi- jj Guniavva" n salap'l. Acuoso,, Sa. adj. Matubig. Acurrucarse. r. Manialukt6t; O' magbalot nor katawan upa'ng ma'ilag sa lamig. MangulungWt. Acusaci6n. f. Sumb'nor; habla'; paratana, Acusado, da. s. y adj. Ang nasusumbo'ng; nahahabla'; 6' napaparatangan. Acusador, ra. s. y adj. Ang 0 0 nagpaparatang; nagsusuvrib'tig; naghaliabla'. Acusar. a. lsumbong; ihabla'; parat'angan. 11' Magbigiy ala'm sa pagkatanggip ng isa'ng sulat. Achacar. a. Dalidanin; 6 sangkalanin ang iba'. I -Achaque. m. fig.. Dahilain; pagkukunuwari. 11 pl. Dahi'dahiIdn. Achicar. a. Pahitin; paunt'lin. Mar. Limasin. 11 r. Urnunfi; lumift. [I Kurnati. Adagio. m. Kawika'an; kasaN. I i a" D. Adalid. m. Pun6 ssa digrna'. Pangulo; O' patnugot n-, isang kapisanan. Adamado, da,, adj. NlukhA, IA(q O' 11(ynhno hnhne tik ng salapi. jl Gumawa. ng salapi. Acuoso, sa. adj. Matubig. Acurrucarse. r. Mamalukt6t; 6 magbalot ng katawan upang mailag sa lamig. F[ Mangulungkot. Acusaci6n. f. Sumbong; habla; paratang. Acusado, da. s. y adj. Ang nasusumbong; nahahablii; 6 napaparatangan. Acusador, ra. s. y adj. Ang nagpaparatang; nagsusumb6ong; o naghahabla. Acusar. a. Isumb6ng; ihabli; paratangan. 1j MagbigAiy alam sa pagkatanggip ng isang sulat. Achacar. a. Dahilanin; 6 sang kalanin ang iba. Achaque. m. fig. Dahilin; pagkukunuwari. j1 pl. Dahidahilin. Achicar. a. Paliitin; pauntiin. tar. I imasin. { r. Umunti; lumiit. ij Kumati. Adagio. m. Kawikaan; kasabihan. Adalid. m. Pun6 sa digmra. 11 Pangulo; 6 patnugot ng isang kapisanan. Adamado, da. adj. Nlukha, kilos 6 ugaling babae. Adaptar. a. Iakma; iukol; ikapit ang isang bagay sa iba. jj r, Maakma; malapat; mikapit.

Page  21 0 ADER — 21 1 - ADIN. Adarga. f. Kalasag-. Adargarse. r. Magkalasag. M ~anangga. 1. fig. Magtang. g61; mnagsanggralalng.~ Adecuado, da. adj. Kapit; aknia'; ukol; bagay; dapat. Adecuar., a. Pagakma'iin; pagbagayin; pagayusin. Adelantado, da. adj. Panqah4ii& r. B~ayad na paitxina. Adelantar. a. Dali d alijn. Manpuna ng lakad. M1-Nauna" Di bayad. jj Lumama'ing; sumulong. r. Lumal6'; humigift. 1J Mag. pauna; urnagap. Adelante. adv. I. Dako roo'n. lEi adelaite'. adv. t. Sa panabo'ng hah arapin. 1i Adleinte! initerj. Tulo'y; sulong. Adelanto. m. Paiuna'; 6 ~baya(1 na pduwi. 11 Pagka'sulongAdelgazar. a. Nipisain; Iiitain; paunti'in. iiMagligils. r.Mang,,ayayat. Ademitn. in. Killos; asta'; anyo. Ademits.:adv. in. Tangi; buk6d. Adentro. adv. 1. Sa loo'b. illAdentro! interj. ~I~asok! Adepto,, ta. s. y adj. Kaanib; kapangkait; 6' kapanalig sa isaing kapisanan. Aderezar. a. Pagigihin; patnutihan; pagxandahi'n; pagyainainn. llGisahin. 11Magpamnuti; rnaggaydk; niiagpagandai. Aderezo. mij. Pagpapaigi. J Pagpaipamu~ti; paggagaya'k. Adestrar. a. Akay~n; ttircian; sanayin. r. Maituto; maibihiasa. Adeudado, da. adj. Mautang; 6 nagkakautang. Adeudar. a. Umutang. 11 r. 1\lagkau'tang. Adherencia. f. Pagkakaisamna; pagkaka'angka'p. Pagkakaimlaganak; paf~kakaibiganAdherente., adj. Kasaina; kalakip; kalangkaip; kakatni'g. rn. pl. Alp kasangkapan ng isM)ng bagay. Adherir. a. Isatna;, ilakip; i(Iagda'g. n. IPagasamahin; p.~aglak:.pin. r. Kurnatmpi; makiisai; 6' makisanib sa panukach~ ngf ibi. Ad1hesi6n. f. Pagkakiisamna; pagkakaakip. Paiganib; 6' p-akikianib. Adici6n. f. 1)agda'g 6 pagydaragddg. )l A/at. Pagpisan. Adicional. adj. Karagdagan. Adiclonar. a. Dagdaga~n. il Mat. Pi1- anin. 11r. Muiragdagadn. Adlestrar. a. Akayin; pat. mugutan; turuian,; sanayin. r. Mlagsanay.Adletar. a. Papangiliniin sa pagkain ang sinomain. Adinerado, da. adj. M\asalap'i; inapilak; mnayamnan.

Page  22 ADMI AO ADOR Adinerar. a. Tipunin sng maraming salapi. HI r. fain. Mag. pakayaman. Adi'6s. m. Paalain. AdItarnento. mn. Dagd~ig; karagclagan. AdivinacI6n. f. Th'ghulM. Pagtunng. Adivlnanza. f. Bugt6ng. 1f Hula'. Adivinar. a. Huniul~. fJ Tu. muning. Adivino, ra. m. y f". Mang.. huhulh. Adjudlcaci6n. f. Pagkaka. Jo6b; pagbibigady ng anonman. fi Pagangkfn; pagan ng anoniang bagay. Adjudicar. a. Ipagkalo6b;.6 1ibigaiy ang anoman. ljAngki. nin; anjin ang isafhg bag-ay. It r. Umari; umaingkin. Adjunto, ta. 'adj. Kasama; kalakip; kalangka'p. Admlnlstracf6n. f. Panga. ngasiwai; pamamaha1li.! Pahinga. siwa*an. Administrador, ra. s. y adj. TagapangasiwA; nangangasiw~. Admilnistrar. Mangasi wA; mamahala'; umayos; kumafing~. Admirable. adj. Katak~takAi. KagilaginaIjs; kahanghhangi. Admiraci6n. f. PagtatakAi; angigilal's a paghng~.~ I i1 I I i ng pagsulat na ganit6 ang 4.yos (i!I) Adndrar. a. Hangaan; pagtakhdin; panggilalasain. 11r. MW'gtaka'i; rnanggilakis; matilihan. L Admisible. adj. Matatanggap; 6 karanipatang tanggapin. Admisi6n. f. Pagtangga4. Pagpayag; pagpapahintulot. Admitido, da. adj. Tinatanggap; pinapayagan; pinahihintulutan. Admnitir. a. Tumanggap, 6' tanggapfin. Pumayag;, ipahiritulot. Adolecer. n. _.Magkasakft;, rni-gkaramda'rm. 1~ r. Maawii; mahaba'g. Adonde. adv. 1. Saiin, sating dako, 6 saaing bandai. Adondequiera. adv. IL Saa~n man; 6 saain mang dako. Adopci6n. f. Pag-anaik; 6 pagkukupk6p na parang anaik. Adoptar. a. Anakin; 6 kupkupfng parang ana'k ang sinoman. fTanggapfn 6 sundfn ang anornang ugali. Adoptivo,, va. adj. Inaan~k; 6 anaik sa, pagk-ukupk6p. Adorable. adj. Masasamba'; 6 dapat, sambahin. Adoraci6n. f. Pagsainba'. Adorar. a. -SumambA. Suminting masakit. )1 r. Mag ibigan 6 magsintahang inalabis. Gram. PangtakA; 6 isang tandla'Aomcr.Ptlgn I Adormecer. a. Patulugin.

Page  23 ADLJL -23 —AA AFAN ~jPatigilin ang anomang saikit. r. MNaidlip; mdkatulog. Huminak ang isip. jj Adormetcerse mtanos 0' pitis. Mamanhifd; nianaim~ivy man~zalo. Ado'rnar. Gayakadn; pamutihan; hiyasain, 1 r. Magpaganda'; ir. ag~hiy; s. Adornista. m. Manggagay"Ik; n1agpapairnuti; tagapaggayaik. Adorno. m. Gayaik-; hiyais; painuti; 6' paklrnuti. Adquirlr. a. Tamuhin; kamntin; muagkaroo'n ng anornan. r. M-agtpm6; magkarnit. Adquisici6n. f. Pagkakarnit; patgtatam; pagk-akaro6n. Adrede. adv. mi. Sadya'; tikfs. Aducir. a: Maghan~iy nig mga kaftuwiran; magharap nig mrga ka.tunaypfn. AdulacI6n. f. FHib6; dayai; WY a". Adulador, ra. adj. MapangIhib6'; mapanuyai. Adular. a. Huniib6. 11 Day~iin. Adulteracl6n. f. Pangangalunya'; 6 pakikiapid sa asawa ng ibal. Adulterar. n. MangalunyA; makiapid sa may asawa. Adulterlo. m. Pagkalunya'; 6 paglililo sa tali ng pagaasawa. Adulterp, ra. s. y adj. Mding-angalunya; 6 ang nakikiapid sa Iatsawa Qi i14. Advenedizo, za. adj. Dayo; 6 tagAi ib~ng bayan. fJ Dayuhan. Advenimiento. mn. Prigda. tfing. ~,Advenir. ni. IDumating; surnapit.. Adversarlo. ni. Katabani; kaaway. 11 Katuniggali; katalo, Adversidad. f. Kasamaing palad; kahirapan; kasaliwa'an. p1. Man?,-a karuhlaginan. Adverso, sa. adj. Sawing kapalaran. I!Kalaban; kasalu, ngit. Advertencia. f. Paunaw~; babala'; pahiwatig. 11 Hatol; pa. yo. jPagi.'ngat. Ad vertido, da. adj. Sainay; matalas; matalino; maingat. Advertir. a. Pansini'n; halata'in, wariin; kilalanin. 11Ipaunawhi; ipahiwatig; ipagpa'una. h Adviento. in. Pagdatfng. Aechar. a. Tahipfn; silihin; bithayin; agagfn. Aecho. m. Pagtahip; pagbithay; pagsilf. Alable. adj. Mapagbigaiy Ioo'b. fjMaarn6; mnalubdiy; banayad na Io6b. Afamado, da. adj. Bunyil; bant6g; banszig. Afin. mn. Iagsusumiakit. 1 Pagnanaa'$ng mahigpfr. fI Paigpapagod.

Page  24 AFIL A~iL -24 ---AO AFOR Afanarse. r. Magsumakit mnagpakapagod; magpakasipagl magpurnilit. Afanoso, sa. adj. Mahirap, masdikit. Afear. a. Papang~itin'. fig. Pintasain; halayin; kuty~anl., Afeccifn. f. Pagkawili; pag kahilig ng Io&b sa anon-ian6.sa kanino man,. Afectuoso, sa. adj. Mairog; mnagiliw; mapagmaha'; nmapagpakita'ng lo6b. Afeitar. a. Umrnahit. Ijr. Mag. ahit. Afeite. m. Parnupol sa mukha' na ginagamit rig niga babae. Afianzar. a. Pagtibayin. Tanignain; hawalkan. r. Magla,. ban; nianibay. Aficl6rn. f. I1-agkatwili; p,-gkzagiliw; pagk-c-hilig ni ob Aficionado., da. adj. Mawilihin; iuahiligin; triagililwii; mai - Aficlonar. a. Pawilihin; F'ama'hilig; gunliliw. Afiladera. f. T'-lgisan; hascian. Afilado,, da. adj. MatallIml; miatalas; miatulis. Afilar. a. Itagis; ihash; patalimnin; patalasin. Affi laci6n. Pagsapi; paganib; pagsama. Afiliado, da. adj. Kaanib; kasapi. sa ising kapisanan. Afiliar. a. lanib; isarna; isapi ang sinornan. Ilr. Umanib; iumnapl. Afinar. a. Pagkagalingin; pagkahiusayin. J1 Pagsaliwin; pzigbagyivn ang mgra kasangkapan sit pagtugto'g- Dalisayin an" gint6` o) p'Aak. P"Iakinisin; pakianagin. -r. Magpakilinis. Afinidad. f. Pagkakanmaganak i Itar galing sa pagaasa'wa. fig. Pagkakawangis; pagkakattulad. Aflrmacifn. f. Pagpapatotooi; pagpapatunay; ~j lagtanao'. Afirmar. a. Ituiwici; itat~ig ipatag f1 PagtLibayin; patotohianan patunayan. a. Manghawag, manibay 6' niaglaban sa anoman upiing tumnIahlg. Afiicci6n. F-. Pighatil; hapis; Juno s; lunibaiiy; clalanihati. Afligido, da. acij. Nahahripis; nagp)ipighiati; nalulumba'y. Afligir. a. Hapisin; pagpighatWm }J r. i\lalumn-by; t"ahipis. Aflojar.o. Luwagan, Iubay~n, n. Huminai; lurn'ubdjy, umnunt6s. lj fig. Lumarnfg; tumanikiy. Afluencia. f. Kasagina'an. ri fig. Kadahlan 6 kaayahan.sa panatnalita'. Aforrar. a. Sapnain; susunain, aporohan. If- r. Magdamnit ng maranmi sa loo'b.Aforro. ni. Sapin; suson;l apoi-o.

Page  25 AGAZ -2-AR -2 5 AGRA Aforturn~do, da. adj. Mapalad; 6' iapapalanin, Afortu nar. a. Papalarin; 6' bigyang kapalaran ang sinom-an., Afrenta. f. Kapalibhasa'an; kamurahain; kahihiyain. Afrentar. a. Murahin; palibAfuera. adv. 1. Sa labas; sa, luwal. Sa tanyag; sa la'ntad; sa hayag. ntcrj. Tab'. f. pl. Lab~as. ng isang bayan. Agacharse. a. Sumubs6b; lumtikmo'k; surnukot; yumuko u mungo6. Agalta. f. Hasang. Aled. Sakit sa lalamunan. Agape. m. Piginfg; handai. Agarrado, da. adj. Mararnot; maimnot. Agarrar. a. Hawakan; tangnan ng niahigpit. 1! n. Kumagait; kunmapit. IiMangapit; manaban. fig. Magkapitaih; magstunggaban. Agasajar. a. Pakitaan ng loo'b; tanggapin, ngr buong lugo'd ang sinoindn. Agasajo. mn. Pagpapakita ng inagandang lo~b; pagtangg~ip ng buo'ng giliw. Agavillar. a. Agr. Mangtungko's ng uhay. r. MagtipontiPon ang masasarmang tao. Agazapar. a. fain. Dskpin; hulihbin; sunggabadn ang sinomna. Hr. Magtag6; inanganlo'ng; na ngubli. Agil. adj. Maliksi; niatulini; ma-, bili's. Agilidad. f. Liksi; tulin. Kaliksihan; katulinanAgitar. a. Alugin; galawing bigl -a aug anornan. ei 42$.rioZ0. Yugyugin ang kahoy. r. Mapagod. Aglorneraci6n. f. Pagsasarnasarna; pagtitipontipon; pagbubut.ton. Aglomerado, da. adj. Tipontipon; saniasaina; bunto'nbunton. Aglomerar. a. Pagsainahin; pagpisanin. Ibunton; tipunin. ]Ir. Magsainasarna; magbuntonbunton. Agonia. F7. Paghibingal6'. ff1 fig.. Pagnanasaing mahigp~it na anomidn. Agonizante. adj. s. Naghihin~gal6. Agonizar. n. Maghingal';. suniingap. ila. fain.,Pahirapan; inisin. Agorar. a. Hulaan aug dairating sa pamnianagitan ng rng~a parnahiin. Agotable. adj. Masasai~d; ma. liubos. Agotado, da. adj. Said;, ub~s. 1!Naubos; na-said.' Agot~ar. a. Sairin; ubusin.1 r. Maubos; niasalid; tuinagas. Agraclar. a. Magbigziy tuwAi,

Page  26 AGRI -,26-AA AGUA nrng'bigaiy lug6d. r1. Matuwa'; nmalugo'd. Agradecer. a. Magpa'salarnat; gurnantinfg loob; kilalanin ang utang na Jo6b. Agradecimlento. Mn. Pasasalamat; pagkilala na utang na loo'b. Agrandar. a. Palakhin; palaparin ang anoman. ff r. Lumakf; lumnnla. Agrava.r. a. Bigatafin; 6 pabigatin. 11 r. Burnigait. }1 Lumubha'; lurna1a ang sakit 6' karamdaman. Agraviado, da. adj. Apli; sah61. Agraviar. a. Umapf; dumusti; unmimbi. 11 r. Magdamdam; 6' masaktain sa anornang pangyaating nakaa'api. Agravio. m. Pagkaapf; pagkasaho'l; pagkadusta4; paglapastangan. Agregaci6n. f. Pagdaragdadg; pagsasatna; paghahal6'; paglala. ho'k. Agregar. a. Idagdaig; 6 dagdag~in. 'If Isama; ilakip; ipisan. ffr. Makipisan; makisama sa iba'. Agresor, ra. adj. Ang nanakit; burnabag;- nanugat; 6' nakamatay. Agriar. a. Paasimin; 6 asirnan ang anomang bagay. ff fig. Magpasukal ng Io6b. ffr, Uma8im; mapani'S. Agri cola. ad-j. Ang naiuukol sa p)agsasaka'. ff mn. Magsasaka'. Agricultor, ra. adj. s. Magsasak a; magbubukid. Agricultura. f. Pagsasaka'. Aung sining 6' arteng nagtutu'r& ng pagsaka' 6 paglinaing ng Iupai. Agridulc e. adj. Ang nagkakahalo 6 nagaagaw ang tamnis at asim. Agrietar. a. P'abitakfn; palitaki~n. If JButasan; biyaki'n; f1 r. Magkabitadk. Agriniensor. Mainunukat ng lupai. Agrim'ensura. f. Siniing 6 arte na pagsusukadt ng 1upa". Agrio, ia. adj. Maas~ir; masaklaip ang lasa. Agrupacl6n. f. Pagtutumpok; pagbubunton; pagtitipon. ff Samaha'in; kapisanan; pangkatin. Agrupar. a-. Tipunin; ibunton; tumIpukn. jf r. Maftumpok; mabunton; magkatiporrtipon; magkasamasama. Agua. f. Tubig. ff Aguas menores. ML. Aguas mayores. Duml; tac. j de cepas. Alak. f Agua dudce. Tubig na. matabdng 6 inumin.'I Agua salobre. Tubig na rnaalat; 6' matabsfng. f Agua tibia. Tubig na maldahininga' 6 malakuko6. il Agua viva. Tubig na buhady. Aguaceroo m. Ula'ng mala

Page  27 'S AGUJ - -2 Pt AHUM ka's at sasandal'i lanmang. Aguador, rat. m. y f. Mangiigib, magtutublig. Aguamanos. m. Tubig na ginagamit sa paghihinaw qq kamay. Agaamlel. f. Tubig na muay kahalo~ng pulo't. Aguanoso,, sa. adj. Matubig; tubi'gtubig9. Aguantable. adj. Miaitifils; mababata'. Aguantar. a. Tiisfn; batahinf; atinmin. I Alalayan; pigilan. 11 r. Magpigil; magtil's; huwadg umimik. Aguante. ITI. TagaiI. I fig. Aguar. a. Flaliian ng tubig ang alak, tuba', at ibaipa. II fig. Masiar' ang kasayahan. 11r. Mabasa'. Aguardar. a. Maghiintdiy; magantabaiy; magabding; tumialibia. Agudeza. f. Katab~asan, katalimain ng dulo ng anomnan. j fig. Katalasan ng isip. Agudo, da. adj, Matulis; matali'm; mahayap. IIfig. Matalino; matalas na isip. jjA/ed. Sakit na mabigait at madali'. Aguerrir. a. Sanayin sa pakikilamas. 11Makipaghamo'k; makidigmai. Aguja. f. Karayorni Agujerear. a. Bumutas; tumusok; bumusbo's. 1I r. Mabutas. Agujero. m. JButas; silipadn. 11Magkakarayo'm. Agur. interj. Paalam; adi('S. Agusanarse. r. Uurfn; tubi'an n6 uo'd. Aguzado, da. aclj. Matulis; matalas; matalfim. Aguzar. a. Tulisin; patalasin; patalimin. Ahi. adv. I. Diya'n. Ahijado, da. m. y~ f. Inaanaik. Ahijar. a. Anaki~n; 6' arling ankna tunay. Ahinco. m. Pagpipilit; pagtatama'n; jpagsasa'kit; o) pagpapakasipag sa paggawa". Ahogado, da. adj. Nalunod. Ahogar. a. Uriiinis; lumunod. I!r. Malunod; mainis. Ahora. adv. t. Ng~ay6n; ngayong oras na it6"; sa m~ra, sandal'ing it6'. Ahorcar. a. Bumigtf; bumitay. fl r. Magbigti. Ahorrado, da. adj. Natipid; naimpo'k; naarimuhanain. Ahorrar. a. Magimpdk; magtipid; magarimuhianin. Ahorro. ni. Pagiimpo'k; pagtitiplid. Ahoyar. a. Hurnukay. AhueCar. a. Guwangdn; pa-, lukungi'n. r. fig. Magpalal6;. maghambo'g. J r. Gumuwa'ng; lumuk6ng. Ahumar. a. -Paasuhan; tapa

Page  28 ALAB ALAB -28-AB ALBE hbin. fj n. Umaso6; magusok. r. Mapuno6 ng aso'; mnangiti'm sa aso. Ahuyentar. a. Bumugaw; humabo'y, magpaalis. f r. Makawala'; umalis; tumanan. Airar. a. Galitin, 6' magpagalit. Ifr. Magalit. Aire. m. Hangjn.f Tabas ng paginuiukha'. 1fig. KapaIahuian. Airear. a. Pahanginan. r.i Suinagap ng hangin; magpalamig. Aislalo,, da. adj. Nagiis'ai; natatangi; nabubuko'd. wahi'y sa ibai IIr. Magpakaisa' na lumayo6 sa kapuwa". Ajengibre. mn. Luya. Ajeno,, na. adj. Sa iba". Iba'. 11Malay6". fl fig. Hindi bagay. Ajo. rn. Rot. Bawang. Ajonjoll. in. Linga'. Ajuar. in. Ang mnga kasangkapan sa loo'b ng bahay; lamingbahay. AJulciar. n. Magkaisip; inagkabaf t. Ajustado, da. adj. Tapait; tuwi'd; sukadt; akinA; la'pat. Ajustftr. a. lakmai; iukol; iki'pat; itapait; iagpa'tng. ff r. Magkaisa;, magkasund6. Ala. f. Pakpaik. I Paldiads ng sambalilo. Alabanza. f. Pagpuri; 6' pag.. pupurl. Ala'bar. a. Purihin; 6' papu-. rihan; ipagbunyil; ipagdiwang; ipaghalaik. ff r. MAagbansad{-,; m-ag. pa~a16. AlacrAn. ni. 'Alakrain; alakdadn; 6" atangatang. Alambicar. a. Umalak; 6 alakin. Alambiqe ni. Alakan. Alambre. ni. Kawad. Alancear. a. Sibatin; ulusin ng sibaid. I1 r. Magsibatan. Alarde'. Mn. Parangailan; pagpaparangyai; pagmamalaki; pag. papalaio6. Alargar. a. Habhtai; dugtunganf. 1f fig. Launan. 1I Dagda.. gadn ang anomaing bagay. Iabo't; ibigaiy.! r. Lumayo; lumihis; luniayas. Alarido. mn. Siga'w; tagho'y; hagulho'l. Alarma. mn. A/il. Babaki" 6 hudyadt nang gumayak na daglil sa paglusob sa kaaway. If Gul6: Aiarmante. adj. Nakagugutat; nakasisinda'k. Alba. f. Liwaywdy. Aibahaca. f. Rot. Sulasi'; lokoloko. Albafill. in. Kantero. Albergar. a. Magpatuloy, sa kapuwai. ff r. Madnuluyan. Aibergue. in. Panuluyana'n. Ang yungfb na silunCAn nig inga hayop.

Page  29 ALEG AL~4 -29 —AA ALGA Albor. m. Kaputian. 11 Liwaywaiy. 11fig. Kabalt'an. Allboirear. ii. Magbukangliwayway; umumnaga. Alborotar. a. Lumigalig; manggul6'; magingaiy. ii r. M'I~igaJig; magulo6; magalit, Alboroto. in. GuI6; ligalig; tj Kaingayan. Aibriclas. f. pl, Alay; hand6g; batil. jj Pakikilug6d. Alcarce, m.- Pagabot. 11Paghabol. fl fig. Tahlro; talas ng i'sip. Alcancia. f. Alkansiahan, 6 tipuna'n ng salap'll Alcanzar, a-, Abutan; datnain; urnabot, jf Abutin; dukuwangin. Ma'gtam6; magkamfit. 11Maia.. mman;mwatasah: 1 Dumatfing; su mapit. Alefizar. m; ikut?. [j Bahay hg h ar. Alcoba. f. Silid na' tuluga'n, Alcohol. rn. Alak. Alcurniab f Katnag-anakian;Bipl;lhi Aldaba. f. Aldaba; bakal na panugt6g ng pinto'. Aldea. f. Nayon; bayainbayanan.I Alear. n. Pumagakpiik; puma. gaspds ang mga pakpadk ng ibon. Aleccionar. a. Tunu~an; sanayin.;Alegar. a. Tumutol; manga-,tuwiran. Alegato. m.. Tutol 6 paigra.ngatuwiran na naisusulat.. Alegrar. a, Magbiga4 tuw 'A 6 sayai. fi fig, Magpagandi.- Il r. Matuwa'; miagalik; nmalugo'd; niagsaya, Alegre. ad.. 1'vasayai; natutuw';: nafiligaya. 11Maganda'; marikit, Alegria. f. Tuwa, 6 katuwaarn; sayai; Iug'd; gakaik; figaya. Alejar. a. Ilay6;- ihiwalaiy; iilag. 1 r, 1Lumay6;, hurniwala~y; umnilag. Alentado, da. adj. Mlasiglai; matapang. Alentar. n, Humningad. a., PatapangiD; palakashi ang Io6b. Alero. rn, Ba- lisbisan. Aleta. f. Palikpik; kalapa'y. Aleve. adj. MapagupasaIa'; SU. kadb; tamnpalasan. Alevosla. f. Kaupasala'an; ka. sukabadn; katarnpalasanan. Alfabetos m. Abakada", 6 al. pabeto. Alfanje. m. Tab~lk; talib6ng; kampilan. Alfiler.. rn. Aspike; pangduro; Pangtusok. Algarabi a. f. Sifgawan; hiya. wan; kaingayan. Algarada. f. Sigawang ma.. laki ng -mga kawal'sa pagsalakay sa mnga kaawvay. 1 GyuI6ng maingay.

Page  30 ALIM -30 ALIM -30- ALIVU Algazara. f. Sigawani sa alirnmang pagsalakay. 11 Kaiogayang naghuhat sa, katuwa'an'. Algo. pron. indet. Balang; anoimin j dv.Kauntit; munti. Algod6n. mn. Sot. BUIiak. ~ Sinulid. Algoctonal. nm. Bot. Pun6-ng hulak; hulakan. Alguien. pron- indet. Skinomnan. Alguno, na. adj. y pron. indet. SiunmilAn; anomain; balang. Alhaja. f. Hiya's; pahi'yas; alahas. Alhajar. a. Hiyasain; 6' pamnuttihan ng alahas. Allanza. f. Kasundiuian, 6 pagkakasundo6 ng dalawa'ng ban-. sa. 1j Pagkakarnaganak na buhat -sa pagaasawa. Allarse. r. Magkasund6; maglakip; mag-samasama. Alias.o adv. Bapsaig; tawag; parnaga't. Alicates. mn. pl. Sipit. Aliclente. mn. Panghalina; panghikayat; pangpawili. Aliento. in. Hining~i; pagAligerar. a. Pagaanin; gaanain, fig, Dagllin; 'daijlin. r. Gumnaan. Alimentar. a. Magpakain; saagbigaiy ng ikabubuhay.,Magpalakis. Ailmento. in. Pagkain; i'kinabubuhay. All ndar. a. Hangganan ang pagaafing lupam. Alinear. a. Ihanady; isaguhit; ituwid. 11r. Suinaguhit; tumuwi'd. Allsar. a. Linisin; isislin; yas. yas-ir; kayasin. Aliviar. a. Gaandin. jAlagpaginhawa. J1 r. Guminihawa; inaibsa~n; maghinmanmnain. AlIvio. in. Ginhawa; kagaana'n. Al~ma. f. Kailuluwa'. J1 -iwam. Almeja. f. Halaan; pains; tikhair. Alnilbar,. m. Arnibal. Almid6n. mn. Alinirdil. Almidonar. a. Almirukin. Alnilrez. mn. Lusunglusungan; Almohada. f. Unan. Pund an g p ut d~ unan. Almohadilla. f. Barok; 6' unanunanang tusukan ng karayomn. Almoneda. f. Haya'g na pag.. bibjift na inga kasangkapan, damit, at ibai pa. Alnmorrana s. f. Kihtn6s, 6 sugat na, tuinutub6 sa, tumnbong. Almorzatr. a. Magagahan; 6' inagalmnusdiI. Alsnuerzo. in. Agahan, aninusaiI.

Page  31 ALTE 3 LI - " I A LV t. Alocado,, d~a. adj. Hibang;~ tunggaik; u161'. Alocucl6n. f. Talurnpating maikili; salita'; saysaiy %a nlg&a tiasasakupan. Alojamie'nto. in. Tt~duyan;', painuluvarnin. Alojar. a. Patuluyfn ang kapuwai. j1 n. y r. Manuluyan. Alqlullar. a. Magpaupad. Umupa. Aiquller. m. tipa, 6 kaupah~n. I1, agpa'paupa. Alredeior. adv. 1. Sa pakanugno'g na palibidlibid ng isang poo'k. Altanerfa. f. fig. Kapalaluian; kataashin tig lo6b, Altanero, ra. adj. PalaI6; mapagniataas. Altar. m. Dambana. Alteracl6n. f. Pagiibai; paghabago. IPagkakagulo6. Alterar'. a. ibahin; bumago. jGurnulo6; lumigalig. ji r. Mabaklai; imaligalig; manggilalais. Alte'rcado. m. Pagtatalo; pakikipagtalo; pagtataltalan. Alterca'r. n. Makipagtalo; ma. k-ipagtaltalan. Alternacl6n. f. Pagbabago. bago; paghahalihalili. Alternar. a. Pagbagubaguhin; pagibaibahfn. 11n. MaghaIf hafilif. IMakisalamuli~. Alteza. f. Kataas~iii; kadakili~anAltisimo. nt. Rd.' Ang DiosAltivez. f. Kapusunptir;j Kapalalu'an. Altivo, Va. adj. Puso'ng. f, PaIal6. Alto,, ta.b adj. Mataa's; ~matayog. 11 Mahaguwaiy; matangkdd. fMalaki; daki1a'. intcrj. Tigil; hinto6. 11 adv. Malaka's, 6 ilaka's ang boses. Altura. f. Tad's, o kataasa'n;. tayog. 11 Talukt6k ng bundo'k. 11 pI. Kaitasain; kalangita'n. Alucinarse. r. Mailito'; pagulapan; rnadiml an ng isip. Alud br. n. Tukuyi~n; banggitin sa isaing pagsasaysay. Alumbrado. M'. Katipunan ng niga ilaw sa isang lugfAl 6'bayan. Alumbramlento. m. Pagfilaw; p-igtatangldw. 1f Pangangfana'k. Alumbrar. a. Magilaw; magtangla'w; umnilaw. Alumbre. m. Tawas. Alumno., na. m. y f. Nagaaral. Alusl6n. f. P1agtukoy; pagbanggft sa kanino man. Alustrar. a. Magpakintcib. Aluvl6n. mn. Baha'ng malaki. Alvearlo.in. Butas ng tainga. Alv60olO. mn. Butas na kinatatarmnn~n ng ngipin

Page  32 AMAG AMB1 -32 - Alzamiento. m. Pagbuhat. ij Pagaalsa; paghihimagsik. Alzar. t. Bumuhat; itaas; itay6; itihdig; ibangon. I) r. Tumindig. ij Magalsai; manghimagsik. AlIA. adv 1. Doon. II adv. t. No6n; 6 nang ibang panahon. Allanar. a. Patagin; pantayin. i fig. Pumasok sa ibang bahay ng walang pahintulot ang may ari. i r. Sumuk6. ij Makipantay. MagibEa ang isang bahay. Allegado, da. adj. Malapit; kalapit; karatig; katabi. |1 m. Kamaganak. Allegar. a. Mangilak. |1 Tipunin; ilapit; isiping. 1 n. Dumating.!i r. Iunuapit; dumaiti. Alit. adv. 1. Do6n; diyain. || adv. t. Noon, p nang panahong yaon. Ama. f. Panginoong babae. de leche. Sisiwa; yaya. Amabilidad. f. Kagandahang Ioob; kalubayang lo6b. Amable. adj. Kaibigibig. Mairugin; malubay na Io6b. Amado, da. adj; Iniibig. Ij Kasi; kasintahan, Amaestrar. a. Turuian; sanayin. Amagar. a. Armbaan; yumatn. ba; yaangan. Amago. m. Pagamba. h Yam, b.. SI Simulang pangyayari ng anomin na hindi natuloy. Amamantamiento. m. Pag. papasuso. Amamantar. a. Magpasuso; pasusuhin. Amanecer. n. Umumaga; magbukangliwaywray. Amansar. a. Paamuin. 1] Magpatahimik.!{ r. Umam&6 Amante. m. y f. Nangingibig; nanininta. Amar. a. Umibig; suninti; gumiliw; umirog, 1j r. Magliyagan; magsintahan; magibigan. Amargar. n; Pumait; sumaklip. )j a. fig. Magpasaklap. Amargo, ga. adj. Mapait; masaklap. 1- fig, Nakasasama ng loob. Amargura. f. Kapaitan. t Pighati; sanla ng lo6b. Amarillear. n. Duniliaw, manilaw. Amarillento, ta. adj. Nani; niliw. Amarillez. Kadilawian; kaput; laan. Amarillo, Ila. adj. 1)ilawi madila;i Amarrar. a, Italt; igaposi tallan; gapusin. Ambici6n, f; Malabis ha pag. nanash ng karangalan; aJ Kagakiman* Ambictonat. a, Mitgnasf ng malabis sa anomang karangaz lan.

Page  33 ALMON-3 —A L -33 ANAL Ambicloso, sa. adj. Masakim; rnainib6t. Ambigiledad. f. Alinlanrfan;' alangain; walang kasigurulian. Ambito. mn. Paligid; palibot. Ambos., bas. adj. pI. Kapu'wa; ang dalawa'. Amnedrentar. a. Takutiul;' gulatin. r. Matakot; inagulat. Amen. m. Siyainawa; gay~ ~')n Amernaza. f. Bakai; pagbabaIa". Amenazar. a. Magbala"; 6 bala in. AmenIdad. f. Karikitan; ka-.gandahan. ~j Kaayah.-in. Amenizar. a. Parikiti'n; pasayahinau isding pqok. Amneno, na. a4j. Masayai; kcaayaaya; kcalugo'dlugo'd. Amigo,, ga. m. y f. Kaibigan; katoto. flfig. Mahilig sa anomnain. Amistadl. f. Pagiibigan. Pagsustyiuian. Amistar. a. lPagkaibiganin; pagkasundiiin; pagrbatiin. I r Magi'bigan; magkasundo6; iagbati. Amistoso., sa. ailj. Ang na'uukol sa pagiibigan. 11Magiliw; mairog. Amo. tit. Vanginoo'n. 11Ang may ari ng anornaing bagay. Anioladora. f. Hasaa'n. Amoiar. a. lhasai; patalinlin. ~Ifig. Yarnutin; muhiin. Amontonar. a. MagtiPon; niagbunto'n; rnagtump~okAmor. m. Pagibig; pagsintai; paggiliw; pagirog; pgiyag. Arnorlo. in. Pagliligaiw; paninintai. Amoroso, saadj Masintahin; inaibigin; inairuginl. Aniortecerse. r. Mlaghiimat4'. Amortechimento. in. Pagh ihiimataiy. Amotinar. a. y r. Manghimagsik; magalsd. Iifig. Magkahganig im. Amparar. a. Ainpuniin; kupkupin; kandi lih in. fl lpagtanggo'l; ipagsanggaking. 11Sakiolohan. ~ r. Surnalilong; paaimp6n. Anmparo. rn. Pagkakandili; pagaamp~on; pagkukupko'p. Ampliala6n. f. Pagpapalak-i; pagpapahaba'; pagpapalapad. Arnpliar. a. Pa~lakhin; hab~an; laparan; (agdagain. Amputaci6n. f. Pagputol ng alinmang sangkaip ng katawain. Amputar. a. "utli'n ang alinmnang bahagi ng katawan. Amueblar. a. Sangkapa'n; 6 patnutihian nrg mga kasangkapana ang kisng' painarnallay. Amuleto. mn. Antinganting; ddpil. AnAlilsis. mn. y f. fig. Pagsiyasat; pagsuri; pagiitis. Analogla. f. Pagkak-iwangfs; 5

Page  34 ANGU pagkaka'hawig; pagkakaiakma'. An~Iogo, ga. adj. Katulad; kaparis; kahawig'; kawanglis. Anarquia. f. Kawalan ng pa'm ahalaian. Ancianidad. f. Katanda'an. Anciano, na. adj. Matanda'. Ancho, cha. m. y f. Lapad; Iuwaing; lawak; kalaparan. 11adjMaluwaing; malapad. Anchura. f. Kaluwangdin; kalaparan. jj L-uwa'g; kaluwaga'n. Andamio. mn. Palapala; ardamio. Andar. n. Lumakad; humakba'ing. 11Tumakb6;. gurnakiw; kutirijos aug m'aikina, dao'ng, at ibai pa. Andas. pl. Andais; kalanda's; langkayan. Andrajo. ni. Gulanit; ulapo't. Andrajoso, sa. adj. Puniftpunlt 6' guki'gulanit. Anegacifn. f. Pagapaw; pag. lub'g. Anegar. a. Palubugin; paapawan. r. Lurnubc'g; umapaw. Anfiblo, la. adj. Ang hayop na na'bubuhay sa tubig at sa katihan. Angel. m. Angh6I]. Angostar. a. Kiputan; sikp~in. r. Sumikifp; kurnipot. Angosto, ta. adj. Masikip; makitid; makipot. Angulla. f. Palo's. ~4- ANIV Angulo. mi. Painulukan. Angustia. f. Hapis; hinagpi's; pighati. Angustiar. a. Hapisin; papagdalamhat'iin. r. Maghinag'pis; magdalamhatil. Anhelar. n. Maghirap ng paghinga'.I n. y a. Magnasa'; pu. mita ng rnahigpit. Anhelo. m. Pita, 6 nasatng mahigpift. Anillo. m. Singsing. ji Bitling. Buk1'd. j Ta-gik'iw Anima. f. Kaduluwai. Animacl6n. f. Kasiglahain; kasayahan. Animado, da. adj. Matapang. 11 fig. Masiglai; masayai. Animal. m. Hayop. 1 figMangmang. Aniniar. a. Bigydin ng buhay at laka's; papanghinapangfin. fig. Pasiglahin; pasayahin. 1 r. Manghinapang; sumigfad. Animno. m. Ka'fluuwai. 1Ta-, pang; siglai. 11 Aka1a'; pagiisip. fl jAnirno! interj. Suiong; lakaSain ang loo'b. Animosidad. f. Katapangan; kapangahasan. 1 fig. Galit. Animoso, sa. adj. Bayani; matapang. Aniqullar. a. Lipulin; sira'in. Lansagin; gibifing Iubo's.~ j r. Aniversarlo, ria. adj. Ta-u

Page  35 ANTE ANTE ~~-35- ANTI ANTI nan; tao'nta6n; sangtao'n. in. Kaganapan na tao'n. Ano. mn. Turnb6ng, 6' butas ng puwi't. Anoche. adv. t. Kagabi'. Anochecer. n. Gurnabi'. Gabihin; abutan ng gabi sa isa~ng Poo'k. r. PoH. Magdilirn. Anomalia. f. Kaguluhi-,n; kawalkin nl _ husay. Anonadar. a. Lipulin; sira'in. fg. -itin~; untian. i r. ManfgayupapaL Ano~nimo, ma. adj. Waling ugalan. J1 Sinulat na wala'ng pangalan ng kumatha'. ji Liham na wal-'rng lagda' 6 pirmui. Anotaci6n. f. Pagtatanda"; 6 paglalagaiy na tanda'. Anotar. a. Itanda'; tandaan; 6 maglagaiy ng tanda'. Ansia. f. Balisa; pagod. Nasa'; hangaid. i Hapis; dalamhat'i. Ansiar. a, Magnasai ng malabis. Antagonista. mn. Kalaban; kaagaiw; katalo. Antaflo. adv. t. Sa tao'ng natalikdadn. Anta'rtico, ca. adj. Tinmugan ng Lup~i. Ante. prep. Sa hanaip. 1l na. Anteayer. adv. t. Kamakalawa'. Antebrazo. mi. Awlt. Ang bahagi nq -kam;Iy nla Mula' sa siko hangg ang puls6'. Antecedente. rn. Ujram. Nangunguna;- 6 nauunai. Anteceder. a. 1unm, 6 maiuna. 1~fig. Magpaunzi, Antecesor, ra. s. v adj. Ang, naiuna., 6' hinalinhiah. pi. Mga mag'ulang. Antelaci~n. f. Kaunahan. Pagkaunai. Antemano. (De) mi. adv. Pagkaraka Antenoche. adv. t. Kahapcln sa gabi'. Anteojo. m. Pangrita; salamin sa, matai. Antepasado., da. adj. Nak-arain;; natalikdzin- I m. Pinangga. lingan; kanunu'an. Antepenuiltimo, ma. adj. Pangatl6' sa huhl. Anteponer. a. lundi. Magalingin. jj r. Ma'iuna. 11 Maka1a16'; makalarm~ig. Antepuesto, ta. adj. Naiuuna; sinusundain. Anterioridad. f. Pagkaun~i; 6 pagkakaunai sa panaho'n. Antes. adv. 1. y t. Una; bago. 'iAn/es bien. conj. adv. Bagk6s. AntIcipack~n. f. Pagkauna; 6 pagpapauna'. Anti cipar. a. luna;, ipagpaunar. Umuna; mauna. 1 Urnagap. Anticipo. mi. Pautang; pati

Page  36 ANUL -3' n*,a; 6 paunaing bayad. Anticuado, da. ad'. Lipas'; Anticuar, a. Lumipas; 1w. muma. Antiguamente. adv. t. Sa una; nang unang panah6n. Antigiledad. f. Kaunahan;) katand~aan; kalaunang panaho'n. Antlguo, gua. adj. Matanda'; luni~; la6n. m. pI. Manna tao sa unai Antipati a. f. Pagkak'ialft; pagk-akailaban; pagkcakaisalungaft. Antojarse. r.' Nasahin; pitahin ang anomaing bagay sa sarilling kaibigain. Arntojo. m. N,3saing mahigTpit at gaw Agawa larnang. 11Kaibigaing sarili. Antorcha. f. Sul6"; tanughaw. Antrop6fago. m. Taong kumakain ng kapuwai tao. Anual. adj. Tauna'n; ta6nta6n. Anualidad. f. Ang ukol sa isadng tao'n. Anualmente. adv. Ta6nta6n. Anublar. a. Pagkulimlimin. kulimlim ang Araw. Antudar. a. Magrbuh6l. IPagbuhulin; pagdugtungfn. 1 Pagsamahin. 11 r. Mabanso't. Anulacl6n. f. Pagpapawa1a~ng halagdi; pagpapawak~ng saysady. Anular. a. Pawa1~ng halagai; APAG pawala'ng saysay ang anoman. iiAng naiuukol sa singsing; 6' ang ayos singsinq. [I Daliring pala'singsmingan. Arnunclaci6n. f. Paghati; p~a'gbaboali; pagbabalitai; paghulai sa mangyayari. Anunclo. m. Baba1a; balitat. fIHula'. Anzuelo. m. TagA; kawil; binuwi't. Afiadidura. f. Dagdaig; karagdagan. Afiadir. a. 1)agdagadn; punain. t{Dugtungdin; ugpung~in. Aflagaza, f. Pangatil. fl fig. Hib6'. AfieJar. a. Launin anug anoman. 1 Lumaiin. 1 r. Lumaon; inalumai. 1 Aflejo, jet. adj. Lao'n; luma'; Afill. m. Rot. Tinai; tayom. Afto. m. Tao'n. If Afto Nuevo. Bagong Tao'n. Aovar. n. Mangitlo'g. ApacibII~clad. f. Kaamuian; kalubayain; kabanayaran ng lo6b. Apacible. adj. Maamo6; malubaiy; banayad na Ioo'b. I Ma. sayai; kaayaaya'. Apaciguar. a. Papayaphin; patahimikin. fJPapagkasundiiin. r. Pumayapht; tumahirnik; humimpil. Apagar. a. Pat~iyfn irng ap6y

Page  37 APAR APAR ~-37 —APf APEIR 6 ilaw. i fig. Sira'in; lansagin. Jjr. Mamataiy ang apoy 6 ilaw. ApalabrAr. a. Tumipain; tumiyaip. fig. Makipagkayari ng salita'an. Jjr. Magrtiparnan; magkayari'. Apalancar. a. Suwalin; sungkalin. Apalear. a. PumaI6"; humanipas. Aparador. m. Taguian ng damit, 6 aparador; tag'an ng ulam, 6 pamninggalan. Aparar. a. Surnalo6; sumamb6t; sumahod ng anoman. Aparecer. n. y r. Sumip6t; 1umitaiw; su mulp6t. 1 Maikita ang hinahanap. Aparejar. a. Ihanda'; igayik; Aparentar. a. Magpakunuwari; magbalintunai. Aparente. adj. Bahintunai; kunuwari. 1 Dapat; akma'. fNdikikita. Aparici6n. f. Paglitaiw; png. sipot. -Apariencia. f. Laga'y; ayos; *any6'; hitsura. Apartado, da. adj. Malay6'; nakabuko'd; tiwalaig; lay6'. Apartar. a. Magbuk,6d; ihi. wakidy; ilay6'; itiwalaig. jj r. Bumuk6d; humiwalaiy; tumiwalig; Iumay6. Apasionar. a. Igiliw; iwili an l -k 1f r. Gumiliw; m'iwili; midbilig *na lu~bha' ang kalooban. Apatfa. f. Kapabay~Lan; kataimaran; kawala'n ng pakiramdaim. Ap~itico, ca. adj. Pabay~ tamaid; waling Dakirarndadm. Apear. a. Ibaba'; ilunsaid; ipa. naog. 1 r. Lumnunsid; bumaba; rnanaog; umibis. Apedreamiento. ni. Pangbabato6; pamumuko'l ng bat6'. Apedrear. a. Batuhi'n; puklin ng bat6'. r. Magbatuhan; magpukulan. Apelaci6n. f. Paghabol; pagtutol; 6, pagapehi'. Apelar. n. Humabol; tumutol1; 6, umna pel-a s a matads nah - kuman upadng pawal~ng saysay ang isadng kahatuldn. Apeilidar. a. Tawagin ang sinoman sa kanying apelyido'. Bainsagdn; palayawan; pamagatan. Apellido. mi. Pangalawdng pannalan; bansig; pamagdt; apelyidoApenas. adv. ni. 13ahagya". IIKagyadt; pagkuwadn. 1I Halos wala'. Ap~ndice. m. Dagddg; karagdagan sa isaing Aklit Apercibir. a. Magla~in; igaydk; ihanda' ang anonmang ka

Page  38 APLA APLA -38-AO APOS ilangan. I1 Magpayo; nmagybaLA; ipatalasta's. 11r. Mapanslin. Gumayaik; maghanda'. Apesadumbrar. a. Magpasukal ng loo'b; magpadalamhatil; hurnapis. jR r. Mahapis; malumnbAy; magdalamhati. Apestar. a. Magkasalot. Bumah6. 11 fain. Makayamo't. Apetecer. a. Magnasa"; magpita; pumithaya'; maghang'd. Apetecible. adj. Kapitapita; kanasa'nasa'; kapithaipithaya'. Apetencla. f. Ganang kumain. 11 Nash; hangaid. Apetito. in. Pagpipita. Kaibiga'ng kuinain. 11fig. Nasa'. Apladarse. r. Maawai; mahiaba'g. Aplacar. a. Paaim'uin; pahupain-, palubagin; pahinayin; pap~yapa'in. 11r. Lumnuba'g; tumahiinik; puinayapai. Aplanador, ra. s. y adj. Pa*matag; parmantAy. Aplanamiento., tn. Pagpapatag; pagpapanta'y. Aplanar. a. Patagin; pantayin. Aplanchar. a. Magprinsa; 6' inaiirinsa'. pilpilin. Aplaudir. a. Purihin. fj Ipagdiwang. 11j Palakpaka'n. Aplauso. in. Papuri; pagpti ri. 11Palakpa'k; pagat-paik Aplazamiento. fin. Pagtatanling. If Pagpapaliban. Aplazar., a. Taningan; tipanan. fj Ipagpaliban. f1 Palugitan. r. Maflib,,an; rinagpalugit. Aplicado,, da., adj. Masikap; inasipag; mnatiyaga'. Ikapit ang anoiia'n. 11 lbinting. Ihinggil ang isa' sa anomang paghahanapbuhay. fjr. Magsikap; inagsipag; magsuinakit sa pagaaral. Apocar. a. Untian; Ijita~n; ikijAn. jf r. Magpakababa'. Apodar. a. Ngalanan; bansagan; paniagatan; palayawan ang kapuwa'. Apoderar. a. Magbigaiy ng kapangyarihan sa iba'. 11r. Magkapangyarihan; katinkainin; kanyahifn ang anomnan. Apodo. mn. Tawag; bansag; painaga't; palayaw. Apolilflar. a. Siraiin ngr ta-, nga'. jf r. Tanga'in. Aportar. a. Duinodng; puinund6'. 1Duinating; suinapit; duinatafl. Aposentar. a. Magpatuloy; 6' patuluyin ang inga naglalak~a'y. r. Ma'nuluyan. Aposento. in. Silfd. 1f Tu'uyan; panuluyana'n. Apostar., a. Puinusta'; tunia

Page  39 APRE-3-PR -39 APRI ya. IIr. Umab'ing; buinantaiy. Magpust~ahan. Apostema. f. PigsA; baga'; bukol na' may nanai. Apostemarse. r. Pigsah fin; baga'in; magnana. Ap6stol. f. Sugo6; 6' sinug6'. Alagaid ni Hesukristo. Apoyar. a. Tumulong; tumangkilik. 11Pagtibayin; patunayan ang anomaing hakah. IiPanibayin; paglabanan ang isaing bagay sa ibai. 11r. Manibay; iiianghawak. 11 'Sumandail. 11MagtuluApoyo. m. Suhay; -tukod. fig. Amnpon; tulong. Apreciar. a. Maghalaga"; 6 halagaha'n. 11fig. Mahallin; giliwin. Apreclo. n., Halagai; 6 kahalagaha'n. Ifig. Pagmamahaul; pag.. kagiliw. Aprehender. a. Hulihin; dakipin. 11Gunigunihin. Aprehensi6n. f. Paghuli; pagdakip. 11 Paggugunliguni. IIfig. Pagkatakot. Aprehensivo, va. adj. Matatakuti'n; maliinagapin; maguni'gunihin. Apremlar. a. Higpitain; impitin. 11Pilitin. Aprender. a. Magaral. 1 Isaulo. Aprendiz, za. mn. y f. Ara ki;6 ang nagaaralnisngh. napbuhay. Aprendizaje.. m. Pagaaral. 1 Pagsasanay. Aprensar. a. Ipitin; hapitin; inipitifn; tindilian. jj fig. Gipitin; hapisin. Aprensl6n. f. Paghuli; pagkatakot; paggugunliguni. Apresar. a. Dagitin; sagpangi'n; sunggabain; hulihin. Aprestar. a. Ihanda'; igay~'k; ilaain ang kailangan. 11r. Maghanda'; gurnayadk. Apresto. mn. lBaon; handa'; gaya'k. Apresurado, da., adj. Ga. hasa'; dal'idali^; bigla'bigla'; dalosdlals. Apresurar. a. Dal'idalilin; big. Ia'in; tulinan. jj r. M-agdalildalli. Apretadera. f. Panghigrpit; 6 higpitan. Apretado,, da. adj. fig. fain. Maramot. 1 Masiki'p; mahigpit. IMasinsi'n. Apretar. a. Higpitin; impitfn; pislin; idiin. fig. Gipitint; inisi'n.,IHapi-sin. r. Huminip't; su. mninsin. Apret6n. in. Pagpisi'l; pagpin. do't na mnaiaka's. fj fig. Kagipitan. Aprieto. in. Kasikipa~n. J Kagipitan; panganib; pangamb~i. Aprisa. adv. rn. Madalil; bigla'.

Page  40 APTO -40-AN ARAN Aprislonar. a. Ibilangg6; piAprobact6n. f. Pagpapatibay. 1t Pagsubok; 6 pagaakma'i Aprobado,, da. adj Tinatanggdp. Minamabuti. Pinagtibay. Aprobar. a. M;,ibutibn; magalingin. Pagtibayin. Apropiado, da., adj. A, 1L-ma.; bagay. Aproptar. a. Ipakany a-; 6' ipagkaloo'b sa isa' ang anomang bagay. l akma'; ibagay; iayos sa anomain ang dapat maikapit. r. Arlin; karnkami'n; sarilinin ang anomanan hind'i kanyad. Aprovechable. adj. Mapakikinabangran. Aprovechamlento. m. Pakinabang; 6' kapakinabangadn. fl IIPagkaka'sulong sa pagaaral. Aprovechar. n. Makina'bang. IMa'sulong sa pagaaral. 11Pakinabangang gamitin ang anomain. 11r. Magsamnantalai; 6' sarnantalabin. Aproximaci6n. f. Pagla pit; pagkakadlapit. Aproxhnar. a. Ilapit; isiping. r. Lumapit; suiniping; dumulog. ~ApfttUd. f. Kakayahain; kasanaydn; karulnungan; kasapatadng kaya. Apto,,ta. adj. May kaya; sa nay;, maalam; marunong. Apuesta. f. Pustd; pustahan. IIPagpustad. Apuntado,, da. adj. Matulis. Apuntalar. a. Tukuran; suhayan; sukian. Apuntar. a. Tudfl in; sipa~ tin. 11Itur6. 11Itand; isulat; tali. Tamnbis An. Apunte. m. Patgtudhi Tanda'an; tala'an; listahan. PagtambiS. Apuro. rn. Kagipitan; kasa-' latain. fj Dalaruhatil; hapis. Aquejar. a. Magpahapis; magpasakit; rnagpahirap. r Magpighatij; magd-alamhati. Aquel, Ila,, 1o. adj. y pron. dern. Yao'n; iyO'n. Aqui. adv. I. IDini; dito. j adv. t. Ngayo'ng oras na it6., Aquietar. a. Patahirnikin; papayapain; patahan'in; pahinahunin r. Tutnahimik; hurnupi huminahon. Aquihatar. a. Urilin ang gint6'. flfig. Siyasatin ang katotohanan ng anomang bagay. Ara. f. Dambana'; 6 altar. Arado. M. Araro; 6' sudso'd. Arador. mm Magdararo6; magsasaka'. Kagaw; tungdw. Arafla. f. Gagamba'. f1lIlawdn. Araftar a. Kumainot; 6' kamutin. f} r. Mdkamot. J! Magka. mutadn..

Page  41 ARCH -4I --- ARID Araflo. rn. Kamot; 6 kulamos. jj fig. Galos. Arar. a. Araruhin; 6 magararo; magsaka; magbukid. Arbitrar. n. Magisip; magmiunakala. Arbitro. m. For. Huk6om 6 inampalang inilalail upang mag- pasiyai 6 hurmatol sa isaingusapin sangayon sa pahayag ng sarilirg kalooban. Arbol. m. Bao. Kahoy; 6 puno ng kahoy. Arbolado. m. Kakahuyain. || adj. Makahoy. Arbolar. a. Magladlad 6 magbangon ng bandila. Arboleda. f. Kakahuyain. Area. f. Kab.n. 1 dIe Ao. Rel. I)aong ni Nod. Arcada. f. Suka; lduwal; alibadbad. Arcaduz. m. Alulod. Arcano. m. I-ihim na mahalagi at lubha.ng nalilingid. 1i adj. Iihim; tag6. Arco. m. Ising bahagi ng kabilugan. i de fl/ec/a. Busog. 11 de cana. Balant6k. i Arco-iris. Bahaghari. Archipil6ago. nl. Kapuluan; sangkapuluan. Archivar. a. Ingatan; itago ang mga kasulatang mahalaga. Alrchivo. m. Taguan ng mahahalagang kasulatan. Arder. n. Magningas; nagalab; magliyaib. Ardid. m. Lalang; silo; daya. Ardiente. adj. Maalab; maningas; Inainit; maap6y. Ardor. m. Init; ningas; alab na malaki. t fig. Katapangan; kasiglalihn. i Nasa; hangad; pita. Ardoroso, sa. adj. Mlainit; maalab; maningas. il fg. MaIsigla; mabisa. Arduo, dua. adj. Mahirap; 6 lubliang mahirap gawin. Arena. f. Buhangin. Arenal. m. Bulhanginan; 6 ktlbuhangi nan. Arenar. a. I agydn ng buhangin i,inisin ng buhangin. Arenoso, sa. adj. Mabuhangin. Arete. t. Hikaw. Arfar. n. Gumiwanggiwang ang sasakyan sa dagat. Argamasa. f. Ang nagkakahalong buhangin, apog at tubig, na pamalitada sa bat6. ArgUlr. n. Makipagmatuwiran; makipagtalo. Argumentaci6n. f. Pakikipagnatuwid; pakikipagtalo. Argumentar. n. Makipagmatuwiran; makipagtalo. Argumento. m. Pagmamatuwid. Arldez. f. Iatuyuang malaki i ng lupa.

Page  42 ARRA -42-AR ARRE Aricio, da. adj. Tuiy6 tuy6t. Arillo.. ni. Hikaw.Aristocracla. f. Kahadlika'an. Arist6crata xiim. MahadlikU. O sining na nagtutur6 ng pagbilang. Arma. f. Sandata. 'II &/fugo. Sandatang ap~oy. 11 pi. -Hukb6'. Armada. f. Afar. Hukb6ng dagat. Armadijo. mi. Si16; bitag; panyapa'k. Armnar. a. Sandataihan; paalrnasan. 1 n. Miakina&; ma'ayos. r. Magsandata. 1 Maghanda'; rnaggaya'k. Armonia. f. Nius. Pagkakasaliw, 6 pagkakaayonayong mahusay ng tingig ng isAng tugtugin. 11fig. Pagkakaayos at pagkakaakma' ng mga bagay. II PagKakasund6'; pagkakaibigan. Artnonioso, sa. adj. Matun6g; matinis; rnalambinfg. Aroma. f. Bang6; kabanguhan. Aromitico, ca. adj. Maba.. Arpa. f. Alpai. Arp6n. m. Salap~ng. Arquear. a. Hubugin; hutukin; balantukin. Arqueo. nm. Paghubog; paghutok. Arrabal. m. Nayon; 6' bayan. Arraigar. n. Magugait. jr Manahansa isang poo'k, at mnagkaroo'n do6n ng inga pagaafi. Arralar. n. Dumallang.. ArranCar. a. Bunutin; hugutin; labnutin; alisling bigla'. ~r Mabunot; mabuwaiI. Arrastrado, da. adj. Kinakaladka'd. Hanipaslupai; hira'p na hirip ang Pamnumuhay, Arrastrar. a. Ka'ladkarln; hilahin sa lupa'. n. y r. Umusad; gumapang. Arrastre. mi. Paghila. Arrear. a. Itab6y; iabo'y ang mnga hayop upa'ng lumakad. Arrebatado, da. adj. Bigla'; gahasa'; mabili's; matulin. Arrebatar. a. Agawin; dagitin;, kuning bigla' ang anoman; nakawin. r. lYagalab sa galit. Arrebatifla. f. Pangangagaw; pakikipangagaw; o pagaagawain. Arreclar. n. Lumaka's; 6 lumubha'ng unti'unt'i ang anomain, gaya ng ulan, hangin, lagnaft. r. Lumak~is ang katawain. Arredrar. a. Paurungin; pa. 'balikinf T'lkutin. Hj r. Magbalik; mnatakot. Arreglar. a. Husayin; ayusin. j~Itunto'n; iturnpak. r. Umayon; makipagkasund6'. Arreglo. m. HusaIy; ayos; kahusayan.f fain. Pinagkcasundu'an. Arremangar. a. Lilisin ang bar6 6 salawMi1

Page  43 ARRO ARTE Arremeter. a. Dumaluhong; Arrogancia. f. Kataasain; kahumandulong. Ji Lumusob; suma- palaluan; kapangahasan. lakay na bigla. Arrogante. adj. MapagmaArrendar. a. Magpabuwis; taas; palal6; hamb6g. j! Mataipaarindai; 6 ipaupa ang anomang pang; malakas; makisig. pagaari. |i Mamuwisan; utnarenda; Arrogar. a. Angkinin; artin 6 umupa ng lupa 6 bahay. ang sa ibAng katungkulan 6 kaArrepentimiento. mn. Pagsi- pangyarihan.!1 r. Ulnangkfn; O sisi. gumagai ng sa ibi. Atepentirse. r. Magsisi. i Magbago ng akala. Arrestar. a. Ibilanggo; piitin ang sinoniln. g r. Magpatuloy; o mangahas sa anotnang gawang lubhang mahirap. Arresto. mn. Pagkabilangg; o pagpift; paghuli; pagdakip. Arrtba. adv. 1. ltaas; sa itaais. Arribar. n. Dumoong; sumadsad. ii Dumating; suniapit sa isang pook Arribo. in. Pagdating. |i Pagda6ng; pagsadsad. Arriesgar. a. Isapanganib; ipangahas; ipagsapalaran. j1 r. Sumapanganib; manahlias; magsapalaran. Arrimar. a. Ilapit; isiping; idaiti. ii r Lumapit; snakisama; makipisan. Arrimo. m. Paglalapit; paglalagom. i Paagamp<n; pagsaklolo. Arrinconar. a. Isasulok; isatabi ang ano inn. Arrodillarse. r. Lumuh6d; rnanikluh6d. Arrojar. a. Ihagis; itapon; ipukol. 1i Ibagsaik; ilagpak; ihu log. t r D)umnaluhong; buniulu sok. Arrellar. a. Lulunin; balumbunin. rt r. Wlulon; mabalutl,,b6n. Arroyo. m. Batis- saluys' Arroz. m. Bot. Palay; bigais,. Arrozal, m. Palaya'n. Arruga, f. Kuno"t; kubo"t ng damit. Kulunt6y. Arrugar. a. Kunutin; kubtitin- kutunin. il r. Kumun6t; man&,,,ub6t; manguto'n. Arruinar. a. Sira"in- gibAin; A I - I A iguho'. r. Gumuho; magiua; inasi a. ti'I Maghirap. Arrullar. a. lpaghele; alu'in, ang sanggo'l - Arte. m. y f. Sining; 6 katipunan ng mga patakara'n upang gawing mabuti ang anoming bagay. 11 LaLitig; katalasan. Arrollar. a. Lulunin; balunibunin. r r. Malulon; mabalunb6n. Arroyo. m. Batis; saluys6y. Arroz. m. Bot. Palay; bigas. Arrozal. m. Palayan. Arruga. f. Kunot; kub6t ng damit. 1 Kulunt6y. Arrugar. a. Kunutin; kubutin; kutuntn. rJ r. Kumun6t; mangub6t; manguton. Arruinar. a. Sirain; gibAin; iguho. r. Gumuho; magiba; inasira. } Maghirap. Arrullar. a. Ipaghele; aluin ang sanggol. Arte. m. y f. Sining; 6 katipunan ng mga patakaran upang gawing mabuti ang anomang bagay.!1 Lal;ng; katalasan. Artejo. m. Buk6 ng mga dali. ri. |i KasiAkasuan. Arteria. f. Katalasan; lalaing

Page  44 ASAH -44 ASEN: 9 IN.. Artico, Ca. adj.,Hilaggian ng lai1 amt IA. ~~~~~Ascendencla. f. Ang mga Arttculaci6n. f. Kas U-kas iian. ninun6; 6' kanunu'an. Pagbigkais; pagbabadyang ma- Ascender. n. Umakvait; puliwanag. manhiik; pailanglaing. fPaitukArticular. a. Magbadya';. big- tok. fl fig. Maftadis; maakyit nL~ kasi'n ang mga pangunqusap ng katux'gkulan. hulong linaw. Ascendiente. m. Magulang; Artfculo. m. 1Pangkait; bang- ninin6'. h;iy. Lath ala sa pa'hayagain. Ascensi6n. f. Pagakya' pag(;rain. 1~angakbay, 6' is'a sa mga pailanglaing. h~ahagi ng kaisipa'n. Jf Anat. ka- Ascenso. m. Pagk-ataa's; pag-,Vikasi'an kaakya't ng katungkulan. Artista. m. Masining Asco. m. Dini; sukia'm; diArtistico, ca. adj. Ang nan-. marlin. tikol sa sining 6' arte. Ascua. f. Baga. As. m. Ang ala's sa, baraha. Aseado,, da. adj. Malinis; Asa. f. Bitbitan; tainga ng maayos. anrornang kasangkapan. Asear. a. Linisin; ayusini; Asado. mn. In'ihaw na karn6' pagandahin. 11r. Maglinis; mago Iainangkati. aycs. Asador. m. Ihawa'n; duriian. Asechanza. f. Daya"; laki'ng; Asaetear. a. Puminani; 6 pa- umang; bib6'. ni. r. Magpanan Asechar. a. Magumang ng Asalariar. a. Bigyan ng sa. daya' 6 lala'ng sa kapuwa'. hod; upahan; suwelduha'n. Asegurar. a. Tibayan. Asaltar. a. Salakayin; looba'n. Coin. Ipanago't 6' isiguro ang Mangharang; inanulisan. 11Dat- anomnAng pagaari. 11fig. Patotonang bigla' ng anoma'n. hanan 6 patunayan ang anoma'n. Asalto. rm Pagsalakay; pag- Asenmejar. a. iparis; itulad;, Iusob. ~jPangloloo'b; p~anghaha- iwanais; imnuklha. r. Ma'mukrang. ~~~~~h'; ma'kawangis. Asamblea. f. Kapulungan. i Asentaderas. f. pl. fain. Popular. Kapulungang Bayan. Manga, pigi. Asar. a. Magihaw; salabfn. Asentadillas (A) in. adv. r. fig. Makaranida'm na ma. Saka'y babae.

Page  45 ASID Asentar. a. lup6'; ilikmo'; iluklo'k. jBalakin; t'pagpalagav. iiPatunayan; patotohanan. Itanda'; isulat. 11r. Maupo'; Iurnuklo'k. Mainirahan. Asentir. n. Umayon, 6 makiayon. jjPumayag; ipahiintulot. Aseo. m. Linis; kalinisan; kaayusan. Asequible. adj. Matatam6; muakakarntan. Aserci6n. f. Patotoo6; patunay. P1Iagpapatoto'0. Aserraduras. f. pl. Kusot; pinaglagaritat. Aserrar. a. Lagariin; 6' raglagaril. Aserrin. m. Kusot; pinagI agarian. Aserto. ni. Pagpapatunay; pagpaptatotOO'. Asesinar. a. Purnataiy; 6' patayin ang kapuwa' sa niasanhllamg para~an. Asesinato. ni. Pagpataiy sa kapuwA'. Asesino. in. Mainam~itay. Asestar. a. Tud al;tunqubin ng tudha' 6 puto~k. Aseveraci~ft. f. Pagpapatotoo'; 6) pagpapatibay ng sinabi. Aseverar. a. Pagtibayin; 6' patotohanan ang sinabi. Asi. adv. in. Ganiri; ganito6; ganivain; gay6n. Asidero. in. lBitbitan; tatang - ~ASOM nain; liawakain. f1 Puluhain; pa. kaw. Asiento. m. Lukiukan; uiup~in; Tala'dn; listahan. Asignar. a. Tadhanaian; tal a gaIuvin.I Asilo. m. Tag\ an; kanlungan; tafhanan; arnpunan. Asimilar. n. yr r. Maiimukha"; maiwanifs; imakatulnd. a. Iparis; it ulad; ihuwaid; iwangpis. Asir. a. Tangtvin; tabanan; hawakan. 1 r. Tumangan; huinawak; kurnapit. IMagaway. Magsunggaban. Asistencia. f. Pagharaip; pagdalo6; pagasisti. Asistir. n. Humnarap; durna16,; umasistf. I Maglingko'd. I Magalag\. 11a. Turnulong. Asma. f. A/led. Hika. Asmtniffco ca. adj. Hfikai~in. Asoclaci6n. f. Samnahain; kapisanan. Asociar. a. Isamna; ilakip; ianib; isapi; ipisan. r. Makisatma; mkipisan. Surnam'a; unmanib; sumapi. Asolar. a. Sirahin; giba'in.1 r. Turnining ang alak~. Asolear. a. Ibilaid. 11r. Magpaaraw; uinitiin sa Araw. Asomar. n. y r. Sumnungaw; duinungaw. 11 Sumip6t; gumiit. a. Isungaw.

Page  46 ASTU AA ATAV Asombradlzo, za. adj. MA-. gitlahin; mnagugulatin. Asombirar.a.Liliman. Gitlahi'n; gulatin. ii fig., Makapagtakad; rnakapanggilalais. 11r. Magp. lumihanan; imitilihan. Asombro. mn. Pagkagulat; pagkagitkia. 1, Pagtatakai; pagkamanglia.. Asombroso,, sa. adj. Katakataka'; kagilaigilahi's; kahangahanra. Aspecto. m. Lagay; any6; hitsura; pagmnumukha'. Aspereza. f. Kagalasain; 1kagatuki'n. 11 Bak6' ng daa'n. Aspero, ra. adj. Masaklaip. IfMagala's; magat6l. Aspirar. a. Humningai. j' n Maghangad; magnasa'. Asquear. a. y n. Makapangdiri; nmakasuklanm; makarimatirn. Asqueroso, sa. adj. Naka.' susukiarn; nakadidirnari ni. Masuklamnin; mnadirihiri. Asta. f. Tagdain ng s i bat, 6" nc- anomnang sandatang matulis at matalimn. Sibait. ' Sutigay ng hayop. Astilla. f. Tatal ng kahoy. Astro. mn. Tanglaw ng Iangit hr Taki Astucia. f. Talas; 6" katalkasan; lahaing; hib6. Astuto, ta. adj. Mfatalas; bill asa. Asunto. nm. Ang' bagay na pinaguusapan. 11 fig. Hanaphuhay. ASUStar. a. Gulatin; gitlahi'n; takutini. r. Magulat; magitla., miatakot. Atacar. a. lakimi'; 6' dapat aug damit sa katawadn. fjLusubin; -salakayin. Jf Kalampagin, 6 atakihin sa Il~agan ang sinoman. r. Mfaglaban; magtuniggali. Atate*'o. ni. Panah; paingbigkis. H1 Tatalian. Atado, da. adj. Nakatali. tn. IBalutan; 6' biski's ng anona'n. Atadura. f. Tall; panal'. Pagtatali. 11fig. Pagkak-asamna; pagkakatalil. Atajar. n. Magbagta's. a. Abatan; sabatin; harangitn. Atajo. inn. Bagtasan; tipatati. HadJa~ng. Atalaya. f. T~anawan; bantaAtalayar. a. Bumantaiy; tumalibai. Atafier. n. Mziukol; mahinggit; tmitungk-61. Ataque. mn. Paglusob; pagsalakay. Pagtatalo. Atar. a. Talian; bigkisin.! Gapusin; ~ipugal. 1 r. Magapos. Atarearse. r. Magsipag; mnagsikap; mnagsakit sa paggawa'. Atatad. ni. Kabaong; atai'.iJ Ataviar. 'a. Gayak~n; pamu - tihan. ~ r. Gumayaik.

Page  47 'ATIZ ATIZ ~- 47-AR ATRA Atavfo. im. Gayaik; biyas. Paggagaya'k. Atediar. a. Yum~am6t, 6 yarnutin. r. Mayam6t; mnamuhi'. Atemorizarm. a. Twuakot, 6' takutin. 11 r. Matakot. Atenci6n. f. Pakikinmatyaig. ii G;alang. jJ Pagdidilidili. fj En atencilon. loc. adv. Sa pagtinginf; sa paglin(,,ap. 1 pl. Mga gawa'in. Atender. a. Limlitn; pakiiiatyagain; pagmasdain. Himanrnanfn; tantuiin. IjAmpunfn; kupkupin. I Lingapin; sakiolohan. Atento, ta. adj. Mapagniatyaig; miasigasig.- fl Magalang. Atenuar. a. Liitain; bawasan; gaana'n. Ateo. m. Ang hindi naniniAterrar. a. Gulatin; takutin. Matakot ng nialaki. Atestar. a. Siksikfn;' punin arig anornan. Atestiguar. a. Sunmaksif; o saksiha'n. Atezar. a. Paitninif ang balait. 1 r. Umitirtn. Athiar. a. Tumama'i; mai. tumnpak. 1 Masundu'an; maitutuhan. fig. Ma'turnogan; madhuUMan. Atisbar. a. Pakiramdama'n; masdadng mahusay ang anomdn. Atizar. a. Magpaalab; 6 mag. paningas ng baga. Atm6sferat. f. Alapaap;pa nganorin. Atomo. in. fig. Lubha~ng malift; 6' kauntijuntian. Atontar. a. Tuligin; 'taran. tahin. Hr. Matulig. Atornientar. a. Magpahirap; rnagp~sakit. Atracar. a. liapit ang is'ang sasakyain sa iba'; isads~id. Atracci6n. f. Paghalina; pag.. hikayat; paglatliyOt. Atractivo,, VaI. adj. Nakahahalina; nakahihikayat; naka~ianyaya. Atraer., a. 1-lalinahin; hika. yatin. It M/akalamuyot; makahalina. Atragantarse. r. Madhirinan; nmabikig; imasamfd. Atrancar. a. Ipini'd; isarai; ikalifng anig pinto at lagyain ng trangka. Atrtis. adv. 1. Sa hull; sa likurIn;hlhn adv. t Nakaradng bagay. ' intcrj. Urong; balik. Atrasar. a. Ihuif; liwagan; lu'watadn. jI r. Mahuli. Magiu. wait. Atravesaflo. m. Balakilan. Atravesar. a. Ipahalang; ihamb~alang ang anomadn. fj Pa. lampasin; patagusi'nsa magk~bikabila' ang tabdk, punglo6, at iba pa. Magdazin; tumawid. IfPu.

Page  48 ATUR -48 mustai. 1 r. Pumahalang. }i Sumabaid. Atreverse. r. Mangahas. Lapastanganin ang sinoman. Atrevido, da. adj. Pangahas; mapangahds. Ii Paslang; lapastangan. Atrevimiento. m. Kapangahasan. i! Kalapastanganan; kapaslangain. Atribuir. a. Ibintang; ihinala; iparatang; ipagbuhat. 11 r. Ariin, angkinin ang anomain. Atril. m. Sandalan ng aklat sa pagbasa; lalagyan ng papel ng nmga muslko 6 manunugt6g. Atrocidad. f. Kabangisain 6 kaliluhan. 11 fig. Kalabisan. fi fam. Sabi 6 gawang lubhang mangmang 6 nakatatakot. Atronado, da. adj. Dulingas. Atronar. a. Makatulig ang malabis na ingay ng anoman. |t Tuligin; bingawin; lingawin. lt r. Matulig dahil sa ugong ng kulog. Atropellar. a. Sumtagasa; sunaging bigla sa Icanino man. 1I Pawaling kabuluhan ang mga kautusin 6 kagalangan. P1 Paslangin; dahasin. II Upasalain. [f r. Magmadlali sa paggawa 6 sa pananalita. Atropello. m. Pagsagasa. |[ Pagpaslang. 1j Pagupasala. Aturdido, da. adj. Tulig; AUNA I i I I Aturdimiento. m. Pagkahilo. il Katuligan. |I Pagkagulat. Aturdir. a. TIuligin, lingawin, Ii Gulatin; gitlahin. | r. Matulig; mabingaw. Audacia. f. Kapargahasan. 11 Kalapastanganan. Audaz. adj. Pangahais, i6 1apangahas. Audiencia. f. Pakikipana;iyan. j Lugal na pinagpapanayamnan. Iu Hkuman. Auditivo, va. adj. Angsukat makaririg. it Pangdinig. Auditorio. m. Katipunan ng nakikinig. Augusto, ta. adj. Kagalanggalang; kadangaldangalan; dakila. Aula. f. Aralan; 6 paaralan. Aullar. Umungol; umuwang; umungal ang aso 6 lobo. Aullido. m. Ungal; uwaing: ungol; hulhol. Aumentar. a. Dagdag.'n; da mihan; palakhin; palaluin. l r. )umami, kumapal. Aumento. m. Dagdag; dami. Pagdami; pagdaragdag. A6in. adv. m. Pa. Ejemplc; AUN no Ia I/cgao. Hindi PA duZiarating. Nanman. Aunar. a. Pag'sahin; pagsamahin; pagpisanin. |i Paghaluin. 11 Pagkaisunduin. j r. Magkais;'isa; magsamasarna; niagpisa npisan. || Magkasund6. lingAw.

Page  49 AUXI AU~~ - 49-AE AVEN Aunque. conj. advers. Baga. man; sukdadn; kahimadn. 1j Kahi't. Aurora. f. Liwaywdy; 6' bukdngliwaywdy. Ausencla. f. Pagkawa a; pagai~s; pagpanaw; paglisan. Ausentarse. r. Umalis; pumanaw. Ausente. adj. Wala"; nali's; nanaw. Au-stro. m. Habagat; 6' hangin sa Ti mugan. Auto. m. For. Utos 6' pasiya ng hdkuman. Autor, ra. s. y adj. Ang Iumaling ng anom~in. 11Ang, sumulat; kumatha'; 6 may akda' ng isadng lathala', akla't 6 dula'. Autoridad. f. Kapangyari.. han; pun6'. jj Kamafhalan; karangalan; pagkagitto6'. Autorlzaci6nl. f. Kapahintu. Iut~in; kapangyarihan. jf Pagbibigaiy ng kapangyarihan 6' pahintulot. 11Pagpapatoto6'. Autorizar. a. Bigy~in ng kapangyarihan; pahintulutan. 1 Pa. pagtibayin ang anomdng kasula. tan. j1 Patotohanan ang sinabi sa parnamagitan ng sinulat ng si. nomang kumnath'a. Auxillar. a. Tumulong; sumaklolo; umamp6n. 1 Umabuloy sa naghihinga16'. 11adj. y m. Tagatulong; pangtulong. J1 r. Magtu.. lungin; magabuluydn. Auxtijo. mn. Tulong; sakiolo; abuloy. 11Pagtulong; pagsaklolo. Avaluacl6n. f. Paghahalagd; pagtasa. IAvaluar. a. Humalaggi, 6 halagaha'n; tasahan. Avalgo. m. Paghahalaga'; pagtasa. Avance. m. Pagruna; pagka'sulong. 1 I'aglusob; pagsulong sa labanain. Avanzar. a. luna; isulong. Manguna; sumulong. j n. Mit. Lu.. musob; sumalakay; dumalusong. Avaricia. f. Kasaki'main; karamutan. Avarlento., ta. adj. Masakim; maramot. Avaro, ra. adj. Maramot; masakim. j1 Mapagimbo't. Ave. f. Ibon. j1 depaso. Ibong palipatlipat. ij de rapfia. Ibong mangdaragit. 11nocturna. lbong panggabi'. 11si/vestre 6' bra va. Ibong mailip. Avecindar. a. Ipakipamayan. Ij Iapit ang anom~in. 1 r.Mai pamayan. Ii Ma'Iapit ang i'sdng bagay sa ibd. Avenencla. f. Pagkakaiisa'; pagkakgsundo'; pagkakaiyaril. Avenida. f. Baha'. jj Ang da. in; land~is; 6 lansangan. Avenir. a. Pagkasunduifn. j r. Magkasund6"; magkai'sA ang mga kalooban. 7

Page  50 AVIS AVIS ~- 50-AD AZAD Aventajar. r,. Palaki'in; pahigitin; palamanmin; iuna. 11r. LumaI6; humnigift; lum-am~ing; umuna. Aventura. f. Pangyayaring kaiba', 6 d'i karaniwan. 11Pagkakatao'n. Aventurar. a. Ipags~ipalar~in; ipagbakasakalil. r. Magsdpalardin; tnagbakasakali. Avergonzar. a. Hiy'i'n; kutya.in; halayin. N r. Mahiya'; makutya'. Aver a. f.. Corn. Kasiratang tinatanggaip ng mga kalakal sa dagat. Kasira'ang nangyayari sa daong. fig. y fain. Kasakunatan; kapiharnaka'n. Averiarse. r. Masira' ang anomain, lal6nglalo6 na angr daong at ang m~a kalakal. Averlguaci6n. f. Pu~guusig, 6 pagsisiyasat n& katotohanan. Averiguar. a. Usigin; usishiin; siyasatin ang katotohanan. Magtano'ng. Aviar. a. 1grayaik; 6' ilanda' ang baon. ilDalfdal'ifn ang anom~ng gwk. f r. Guinay'ik; humnanda. Avio. in. Baon; handa'; gayaik. Avisar. a. Ipagbigdy alarn; ip)ahiwatig; sabihin; isa~id. 11Magbalita'; magbaba a; magsumbo'ng. 11Umaral; humatol. Aviso. m. Balit~; babala., IPaunawai; pahiwatig; patalasta's. Avispa. f. Putaktf. Avispero. m Bahay putakti. 11Katipunan ng putaktif. Avistar. a. Matanaiw. r. Al'akipagkita. Avivar. a. Buhayin ang Ioo'b; pasigiahin.1 Papagningasin; papagalbn I1 n. Magsauhing lak'i ang isang may sakift. r. Sumlighai. Axioma. in. Puno'ng aral; haAy. interj. Ay: pangdamdaiin nel saikit 6' hirap. in. Bunto'nghininga'; daing; 6' hinzinfg. Ayer. adv. t. Kahapon. J /lj'r tar-de. Kahapon ng ha-pon. Ayo, aya. m. y f. Taga'pagtur6' sa bath sa sariling painamahay; 6 ang tagahatid ng. batai sa paaralan. Ayuda. in. Tulong; sakiolo. Abuloy. 11Labatiba. Ayudante. adj. Katulong; tagatulong. in. Katungkulan sa, hukbo6 na may iba't ibaing ta~is at pangralan. Ayudar. a. Tumulong; 6' tulungan. Sumnaklolo; uinabuloy; urnainpon. r. Mlagtulungan; magabuluy~in. Ayunar. n. Mangilin sa pagkain; magkolasi6n. Azada. f. Panghukay; asaro'l. Azad6n. in. Asaro'l; 6 panghukay net furl~.

Page  51 AZOT -5i -- AZUZ Azadonar. a. Asarulin; magasar6l. Azafrin. m. Bot. Kasubhla; dilaw. Azahar. m. Rot. Bulaklak ng lukban 6 dayap. Azogar. a. Asugilan; 6 lagyan n, asoge ang anoman. Azogue. m. Metal na puti, tunaw at mabigait. Asoge. Azoguejo. m. Asogeng maliit. Azoguero. m. Magaasoge. Azolar. a. Darasin; 6 tabtabin ng darais ang kahoy. Azotacalles. in. Hampislupa. Azotar. a. Hampasin; paluin; 6 humampais; pumal6. ij r. Magpalo; magpaluan. Azotazo. m. Latav na malaki sa puwit. 1 IPal6 6 hampas na malakais. Azote. m. Panghamnpas; pamal6. Azotea. f. Sutea; batalan. Azucar. amb. Corn, Asukal. Azucarado, da. adj. Matamis; may lah6k na asukal.!1 fig. Maanim; malubaiy. Azucarar. a. Asukalan; 6 haluan lng asukal. Ij fig. Palambutin at patamisin ang anoman. Azucarero, ra. adj. Magaasukal; 6 ang nauukol sa asukal. Azucarillo. m. Karamelo. Azuela. f. Daras; 6 pangdaras. Azufre. m. Sangyawa; e asupre. Azul. adj. Bughlw. 11 Azul turqui. Bughaw na lubhang matingkaid. 11, Azul celestc. Bughaw na maliwanag. Azuzar. a. Magpahuya; 6 sulsulan ang aso sa paglaban 6 paghandulong. fj fig. Pagalitin; pasiglahin; sulsulan.

Page  52 B BADU Baba. f. Laway na umaagos sa bibig. Babada. f. Buto sa balakaing ng hayop. Babear. n. Maglaway. Babeo. m. Paglalaway. Babero. m. Damit na inilai lagay sa dibdib ng bata, na panahod ng laway. Baboso, sa. adj. Mapaglaway; naglalawaiy. I| fig. Marumi; sa. laula. Bacalao. m. Bakalaiw. fig. Ang taong payat. Bacia. f. Panastan; 6 panghinawan ng balbas. Bacin. m. D6mihan; tataian. Baco. m. Mit. Dios ng alak. l 'fam. Ang alak. Biculo. m. Tungk6d na ginagamit ng mahina 6 matanda. It fig. Alalay; aliw. Badajo. m. Dilt ng batingaw 6 kampana na siydng nagpapatun6g dito. Badulaque. m. fig. Ang taong mangmang; 6 maikli ang isip. BAJA Bagaje. m. Hayop na ginagamit sa pagpasan 6 pagkalgai. f Ang pasan 6 kalgang anoman. Bagazo. m. Sapal; yamas. Baguio. m. Bagy6; un6s. {Bahl interj. fam. Ginagamit sa pagpapahayag ng di paniniwala, galit 6 pagkainfp. Bahia. f. Look. Bailar. n. Sumayaw, 6 magsayaw; umindak. 11 Umikit; 6 bumira ang anoman. Ballarin, na. s. y adj. MLi. nanayaw; mapagsayaw. Baile. m. Sayaw. ij Sayawan. Baja. f. Pagbaba, 6 pagbabawas ng halaga. || Pagkaalis sa isang katungkulan. Bajada. f. Pagbaba; 6 pagpanaog. 1 Daain sa pagbaba. Bajamar. f. Kakatihan ng dagat. Bajar. n. Bumaba; pumanaog; lumapAg; lumusong; umnibis; lumibis. 11 Umunti; lumiit. 11 a. Iba ba; ilapag; ipanaog. f[ Babaan, 6 bawasan ang halaga. || Yumuk6; tumungo.

Page  53 BALD - Bajel. m. Mar. Daong; sasakyan. Bajeza. f. Kabulisikan; kahabaan ng kilos; kagagawang hamak 6 timawa. Bajo, ja. adj. Mababa. 11 Mababaw. )I fig, Hamak; timawa |I Yuko; tungo. j1 adv. 1. Sa ibaba; sa dakong ibaba. 1I prep, Sa ilalim. 11 adv. m. Marahan; pakumbaba. 'I Lugail na malalim. Bala. f. Punglo; 6 bala. Balance. m. Giwang ng anomang bagay, lalo na ng da6ng. j Corn. Tuusan; pagtutu6s, | Balancear. a. Pagtimbangin sa talaro ang dalawang bagay. I[ n. Cor. Magtuus. 1 Gumiwanggiwang ang sasakyan. jI fig. Magalangin ang lo6b. Balanceo. m. Pagtimbang. 1I Pagtutuus. I1 Paggiwanggiwang. Balanza. f. Timbangan; talaro. Balazo. m. Tama ng punglo, bala. Balbucear. n. Umutaiuttal. Balbucencia. f. Kautalin. Balbuciente. adj. Utdl; ngawil. Balbuceo. m. Paguutalutal. Balbucir. n. Umutalutal. 1 BANC mang sakit 6 sakuna ang alin mang sangkip ng katawin. |l r. Masalanta; magkasala; 6 mabalda. Balde. m. Tu6ng; timba; 6 balde. 11 de balde. m. adv. Walang bayad. 1 En bacld. in. adv. Walang pakinabang; walang kabuluhain. Baldear. a. Mar. Maghugas 6 maglinis ng isang sasakyan. i Magbalde. Baldosa. f. Baldosang makini s Balota. f. Papel na gamit. sa paghahalal 6 pagbobotohan. Balsa. f. LabaSk, larn. Bangkilas; balsa. Balsamina. f. Ampalayi. Balsear. a. Magbangkilas; magbalsa. Baluarte. m. Kuta; moog. j fig. Tanggulan at saklolo. Ballena. f. Dambuhala. Bambolear. n. y. r. Pumaling, paling; umugoyugoy; gumibanggibang. 11 Sumuraysuray; sumulingsuling. Bamboleo. in. Panguugoy. ugoy; pagpalingpaling. Banca. f. Bangk6. 1{ Sugai na monte. j1 Corn. Bangko. Bancarrota. f. Corn. Pangungulugi; 6 pagkahapay ng mai Uutalutal. Ingangalak4l. Balc6n. m. Palababahan. | Banco. m. Bangko, cI Ca., I)Dngawan. Bangko; 6 bahay na taguan, Baldar. a. Salantain ng ano- lagakan at pAlitan ng silapi.

Page  56 BEFA BN BENE kayin;, lusubizi; bakahin.1 r. Ma. kipaglamas-; nmakipagham6k. Bagi.a m. Kabadn; ba6l. jj fain. Ang tiyain. Bautstsno. m. Pagbibinyadg. Bautizante. adj. y s. Ang bumibiny~ig, 6' nagbibinya'g. Baut~zar. a. Buininya-g, 6 mnagbinyaig. jf fig. Magngalan sa is~ing tao 6' bagay ng ibd -sa tunay na pangalan. ff Busan 6 indbusan ng tubig ang sinoinain. Bautizo. in. Binyadg. I Pagbibinya'g. Bayoneta. f. Sandatang matulis na isinusulo't sa dulo ng baril. Bayonetazo. m. Saksak ng bayoneta. Bazo. m. Lapaiy. Bebedero, ra. adj. Maiin6m; 6 mabuting inumfn. ff in. inuman ng inca ibon. Bebedizo, za. adj. Tubig na inumin. j Inu~ming gainot. Inuifnfg mxay kahalo'ng lason. Bebedor,, ra. s y adj. Palain6in; mningingin6mn. Beber. a. Uminin~m; tumung.. gai; luinag'k. ff fain. Bumarik; Wu. mnakla'k; umin6in ng alak. f fig. Higupin; hititin. Bebida. f. inunmin; painom. Becerro, ra. m. y f. Guya"; bulo'. Beta. f. Uyairm; ur6y; fibiik. Bef~ir. a. Uinuro'y; uinuyaim; manglibAk. Bejucal. in. Yantukan; O' Iugadl na mnayant6k. Bejuco. in. Yanto'k; uwaiy. Beldad. f. Ganda'; dikit; dikaig. jPo~it. -Babaing natatangil sa kagandahan. Belfo, fa. adj. Makapadl ang labi; Iabiadn. Bellcoso sa. adj. Bayani; mangdirigma'; inangbabaka. Bellaco, ca. adj. Tampala-, San; pusong. 11 Matalas. Bellaqueria. f. Katainpalasanan; kapusungain. Belleza. f. Dikft; gandai; dilaig. fjKarikitan; kagandahan; karilatain. 11 Dingadl, 6 karingalan. Bello, Ila. adj. Magandai; marikit; inarilig. Bendecir. a. Pagpalauin. Basbasa'n, 6 bendisioinan. jj Magbendisio'n. 1 fig. Purihin; ibunyil. Bendlcl6n., f. Basb's, 6 bendisio'n. 11 Pagbabasba's, 6' pagbc.. bendicio'n. Jj Pagpapalai; pagpapa.. tawad. jj Kanalaran. Bendito,, ta. adj. Bainal, 6 santo6. ff Mapalad. 'jfm i.Panalanging nagsisimula sa pangungusap na it6. Beneficencla. f. Kab~inalang naiuukol sa paggawa ng magaling sa kapuwa' tao. f1 Ampunan; kup.. kupan. I

Page  57 BESA BESA ~- 57 —BE BIEN Beneficlar. a. Pagbiyaya~an; pagkalooban. 11 Pagpala'in angano-man upang pakinabangan. Beneficlo. in. Kagaflin~an. Pagpapala'. 11 Pakinabang. flKapakinabangain. Beneficloso, sa. adj. Matub6; 6 inapakinabang. f1 Mapag-) pala'. Benevolencia. f. Pagibig sa, kapuwa'; 6 kabutihan ng loo'b. Benevolo, la. adj. Mabuting kalooban; 6' may pagibig sa kapuwa'. $Benignidad. f. Kalubayadn, 6 kalainbutin ne lo6b. if Kabutihan; 6 kagandahan ng loo'b. ff fig. Kabutihan ng pariaho'n. Benigno, na. adj. Maain6, 6 tnalanibo't na loo'b. fl Mahabagin; tnaawa'in. 11Mairog; inagiliw. 11 fig. Mabuting panaho'n. Beodez. f. Kalasingadn; kalanguha'n. Beodo, da. adj. Lasing; la r. Maghadlikan. ff fain. Magk-abungg6; inagkasa'gupa'. Beso. in. Halik. fj Paghalfk. de -k udas. Halik na may pagsusukadb. if de arnistad. Halik na tanda' ng pagfibigan. Bestia. f. Hayop na apat ang paad, 1a16' na angy inga pangbahay at pangsaka. if Aug taong inapurol ang isip at inangmandg. Bestlalidad. f. Kahayupan; 6 gawang hayop. Besucar. a. farn. Pupugrin ng hali1k. Betel, in. Rot. Ikni16. ff Hits6'. BibHi6fllo, la. adj. Mawilihin, 6 inahligin sa inga akladt. Biblioteca. f. Akiatan; 6 ang katipunan ng inaraining akldt na nisasalansding inaayos sa inga lalagydn. Bibliotecarlo. rn. Tagapagingat sa alinmandg akiatan., Bicenal adj. Aug inayroo'n, 6 tumatagadl ng dalawangpuong ta6n. Bicoca. f. Bagay na kaunt'i aug halaga'. Bicolor. adj. Ang may dalawadng kulayBicho. m. Hayop na, iunti. i~fig. Aug taong may tikas na katawaftawd. ifMa biciw. Taong inasain& ang hilig. Bien. mi. Kabutihan; kagili.. ngan. f1 Buti; galing; igi; pagpa. 8 nag'. Berenjefla. f. Rot. TalO'ng. Berenjeflal. in. Tadlungan; 6" lugal na maraining tani'm na talO'ng. Bergantini. rn. Sasakya'ng ma. lift na dalawd aug palo at aug layag ay parisukait. Berrear. n. Uinungal; uinunga'. 11 fig. Suini'gdw; duinaing. Besar. a. Huinalfk; hagkadn.

Page  58 I BIGA -s pala. j~Kapadg isinasama sa ad-I jetivo 6 pangturing, ang kshulugdn ay lubha'; gaya nAI B I EN srabio, LUBHIANQI maruiong. Kapadg isinasama sa verbo 6 pangwatas, ang k-,hlulugrn sa atin ay mabuti 6 mararni; gaya ng comner BIENq, kimnczng M.NABUTI 6' MA~RAMLI. 11pl. Mga pagaarl; kayamanan. Bienal. adj. Ang nagluluwdt ng dalawaing tao'n. Blenandante. adj. Mapalad; mapapalari n. Bienandanza. f. Palad; 6' kapalaran. Bienaventurado, da. adj. Maluwalhatl. 11Mapalad. Blenaventuranza. f. Kaluwalhatian; kalangitadn. 11Kapalaran; kaligayahan. Blenestar. in. Kaginhawa-han; kabutihan; kaluwagan. Bienhechor, ra. Is. y adj. Mapagpala'; mapagkupk6p; mapagbiyaya'. Blenlo. m. Dalawadng tao'n. Blenquerer. a. Mahalfn; ibigin; giliwin. 1 m. Kalooban; pagmamahafI. Bienquisto, ta. adj. Mina`tmaha'l, 6 ginigiliw nig lahaft. Bienvenida. f.- Maligayang pagdating; 6 masayang pagdatafl. Bigamia. f. Pagaasawa sa dalawA. 11Ikalawadng pagaasawa. BIZA Bigamo, ma. adj. y s. Aug may dalawing asawa. Bi -rote. m. Misady, 6' bigote. Bi lin gfe. adj. Dal, w,-hgcrwik ". Billar. m. L-,rong bilyar. 1 Bilyaran. Ang bilycteng ukol sa pagpasok sa dulahan at iba' pang palaba's jde Banzco. Aug salaping papel. BiII6n. m. Duwarigaw; 6' dalaWang alrigawangaw. Binmano, na. adj. Aug may dalawadug kamady. Sina'sabi la. mang sa tao. 'Bimestre. adj. Dalawaing buwan. 1 m. Luwaft rig dalawadng buwadn. Bionmbo. m. BayubQ; 6 panabing na tikiupin. Bipedo,, da. adj. Aug may dalawdng pad. Bisabuelo, la. adj. Nun6 sa tubod. Bislesto. adj. Ta6n'g animin, 6 bisiesto; 6 aug ta6ng may 366 na araw.Bisojo, ja. adj. Dulfng; suIipadt aug mata'. Bisturi. m. Pangadlift. Bizarria. f. Kakisigan; 6' kagandahan rig tikas. f1 Katapangan. Kagandahan nig Io6b. Bizarro, rra. adj. Makisig;, matikas. 1 Matapang.,Ii Maganding loob.

Page  59 I BLAS BLAS~- 59-BD nODA Blzco, ca. adj. Dulingr. t3iscocho. m. Biskotso. Blznieto, ta. m. y f. A p6O sa tuh od. Blanco, ca. adj Maputi. Ang puwa~ing na wala'ng siulat. ~ 1Tudkiaan; tigp uian. Blancura. f. Puti; 6" kaputian. Blandear. n. "Lumambkt. Pahinuhod. 11a. Palambutin. 11Pahinuhurin. 11r. Uinugoyugoy; utnikitikit. Blandir.'a. Paikitin; painugin ang Iandata. 1 r. Uminoginog; umikitikit. Blando, da. adj. Malambo't; malata'. Ifig. Malubaiy; banayad na lo6b. jPanaho'ng ~atanitaman. Bland ura. f. Lamb O-t; latah; kalambutith; kalata~an. I1 fig. Kalubay~in nir 1oo'b; kataimisan sa pagsasalita'. Blanquear. a. Paputiin; imagpaput i Pahiran ng puti 6' yeso ang is-i'ng pader 6' bahay. 11n. y r. Pumnuti; mamnuti. Blanquecer. a. Pa —putifin. Pakinangifn ang ginto6, pilak at ibad pang metal. Blanquecino,, na. adj. Maptipui; narnumutimnuti. Blanqueo. m. Pagpapaputi. Blasfemar. n. Lurnait. 11 Tumnitnayadw; umupasala'. f II fffig. Tunglaydiw; upasalai sa kanino man. Blasoriar. a. Magparangya1; magyabng maghambo'g. Bloquear. a. Kubkubi'n; 6 bakuran ing unga pangdigm' at hukbo6 ang kuta' ng kaaway upa'ng huwaig may nmakapasok na tao at mga kakanin. Bloqueo. m. Pagkubko'b sa kuta' ng ising kaaway. Boa. rn. Zool. Sawai. Bobear. n. Magpakahungha'ng. fig. Sayangin aug pana. ho'n sa. mua gawa"ng wala'ng ka. pararakan. Boberia. f. Kahunghangin;kahangalain. Bobo, ba. adj. Mangmaing; hangdl. Boca. f. Bibfg; bungangai. I Bungad. 11 Pasuk~in; 6) labasan. Butas o) puwang. Bocado. m. Sub6'. If Kagadt. Bocamanga. f. Laylayan, 6 dulo ng nangga's. Bocanada. f. Lag6k; higop. IfBugai ng as6ng pinalalabis s bibfg kung hurnihitft ang sinoiman. Bocina. f. Tamibuli. B'ochorno. in. Alitisangan; alisuwa's. 11Pagiinit sa galit 6 k-ahihiya'n. Boda. f. Pagiising (libdib; pagiisiing pusos; kasi1. Blasfemrnla. f. Paglait's'a TDios.

Page  60 BON! - 6o BONI - 6o BORR Bodega. f. Pintungan; tinrg. galan. Bo0fe. m. Anat. Baga". Bofetada. f. Tampail; sampil; sampil6ng. 11 fig. Kahihiya'ng fmalakf. Bofet6n. m. TampAI na malakais. Boga. f. Paggajid; pagsaguwan. 11 Estar en boga. fain. Gamiting karaniwan; mndpalasaik; mAiuso. Bogador. m.Manggagaod; m~inanaguw~in. ~Bogar. m. Gumaod; sunmaguwan. Bola. f. Anomang bagay na mabilog; bola. 11 fain. Kasinurngalingan. Boisa. f. Supot na 1aagyain nq anoma'in. 11 Lukbutan; alap6t; buls~i. lukbutan. Ii Kuwalta 6' salap'i. Bomba. f. Madkinang pangkuha at pangpatadis ng tubig. f Panat~iy-sunog. B3onancible. adj. Panaho'ng inaliwanag at mapayapa' sa dagrat. Bonanza. f. Kalinawan at katahimikan ng panaho'n sa da-,gat, jj fig. Kasaganaian. Bondad. f. Kabutihan; kaga'lingan; kaigihan. Bonito," ta. adj. Magancdi; I Bofilga. f. Tae tig bak-a. Boquer6n. m. Butas na ia-* laki. Boquete. in. Pasukaing makipot. Boquiabierto, ta. adj. Na-~ kanganga'. 11Tanga'; tunganga. Boqultuerto, ta. adj. Ngiwi; nLibit. Borbollar. n. Buinulubo'k; sumilakb6 ang tubig. Borboll6n. m. Bulubo'k; si. lakb6' ng tubig. Bordar. a. Magbu~da'. 11Bul. daha'n; 6 sulainan ng sinulid, sut. IA, pilak at. ibad pa ang alinrnang dainit. Borde. m. Tabi'; labi; 6' gilid ng, anoinain. Bordo. in. Labli; gasa'. 1Ang laba's ng tagili ran ng afinmaing sasakya'n. 11A bordo. rn. adv. -Sa sasakya'n. Boreal. adj, Hilaga"; 6 hilaga'an. Borla. f. Lamb6; balung~ot; borlas. 11 Sagisag ngt pagkapah~im 6 doktor. Borrachear. n. Maglasing; 6 rnaglan6 -ng inadalas. Borrachera. f. Paglalasinfg. fiKalasing~in; kalanguh~in. Borracho,, cha. adj. Lasing; lang6. Borrador. m. Sulat na.- pangsainantal'.a 6 borrador. iC~om. mnarikit.

Page  61 BOTA BOTA ~~BRAN Aklaft na tanda'an sa pan~angalakal, bago isalin sa ibaing aklaft na malinis. Borrar. a. Pawiin; burahfn:ang isadng na'sulat. 11 Labu'an. 11r. Mapawi; maburd. Borrasca. f. Bagy6'; uno's; ~siguwa'. fl fig. Panganib; 6 sakunang nangyayari sa anomadng lianapbuhay 6 pdngangalakafl. Borrascoso, sa. adj. Mabagy6; masiguwA; mauno's. I1 fig. Mapanganib. Borr6n. m. Patadk 6 dungis ng tinta' sa. papel. I1 BuIirahan, 6' borador. Bosque. m. Gubat. Bosquejar. a. Bumanghaiy na puminta' ng ising anyo6 6 larawvan. fi Gumawa& ugr anomadng ga-kv ain, na hindi tinatapos. '1 fig. Sabihin ng may kalabuian ang anoniang isipan. Bosquejo. nm. Banghady ng an6 mag gdwin sa. kamdy. Larawan; guhit. I1 figr. Kasaysa. yang maikil' at di buo6 ng anoiman. Bostezar.. n. Maghikab. Bostezo. m. Hikib. 11Paghihikdb. Botar. a. Itapon; ihagis. Tumalo'n; tumalbo'k. 11Mar. Ipa. ling ang ugit' ng sasakyadn sa da1kong nadiibigan. Jj Magbuns6d nut dan sadagat.' Botella. f. Sisidl'ng bubog; purung6; bote. Botica. f. Tindahan ng gam't. 11 figr. Garn't na ipinaiin6m sa. may sakift. Boticario. m. Ang naghahanda' 6 nagbibili ng gamo't. Boto, ta. adj. Mapur6l. ~ de ingenlo. Mapur6l ang isip. Bot6n. m. Rot. Usbo'ng. Buko ng bulakla'k. 11 Bitonis. Boya. f. Mar. Pataw; palutadng; palango'y. Boyar. n. Mar. Lurnutang na, mull ang sasakyadng natuyuian na tubig. Bracear. n. Umimbady; ku. mampay; gumalawad. Braceo. m. Pagimbdy; pag. kampady; paggalawad. Bragas. f. pl. Salawdi na _ma1uw~ingBraguero. m. Bahdg. 11Pangbaha'g sa. intiususain. Bragueta. f. Ang biyadk ng salawafi sa harapa'n. Barageta. Bramar. n. Umungal; umu. wang; umunga'; sumingasing ang nmga hayop na. mabangis. Bramido. mn. Ungal; singasing ng ganid Fia hayop. 11 fig. Sigdw na malaka's at tnalab6' ng taong lubha'ng gaUlt. ]IMalaking ingay 6' malakis na ugong na nilifikha' ng lakds ng hangin 6' ng maalong dagat.

Page  62 BREV - -62 - BRIS Brasa. f. Baga. Braveza. f. Kabangisan; kailapan. I) Katapangan. 11 Kalkasan ng bagy6; karahasan ng dagat. Bravo, va. adj. Matapang; marahais. 0 Mabangis; mailap. 11 Magaling; marikit. 1[ Marahas na dagat. t fam. MapagmatapAng. i fig. Magaspang ang ugali. Braza f. Dipa. Brazada. f. Imbay; kampay; galawad. Brazalete. m. Galaing; 6 hiyas ng mga babae na inilalagay sa bisig. Brazo. m. Kamay; bisig; baraso. [1 Ang sanga ng kahoy. [ fig. Tapang; kapangyarihan. jI pl. Ang mga tagatanggol 6 tagapagampon. Brea. f. Sahing. Brega. f. Babag; away. 11 fig. Uyaim; biro. Bregar. n. Makibun6. || fig. Lumaban sa panganib 6 kahirapan. Brefta. f. Luphng sirasira, batuhdn at masukal. Brete. m. Pangaw na bakal na iniladagaiy sa paa ng salarin nang huwag makatakas. 1I fig. Kahirapan; kagipitan. Breve. adj. Maikli; madali. |I En breve. m. adv. Sa madaling panahon; 6 sa maikling panahdn Brevedad. f. Kaiklian; kadalian. Brib6n, na. adj. Alisaga; tamadd tampalasan. Brillante. m. Diamanteng maningning. f| adj. Maningnfng; makisap; makindng; makislap. Brillantez. f. Kaningningan; kakinangan; kakislapan. Brillar. n. Magningning; kuminang; kumislap. 1[ fig. Matangi sa talas ng isip, ganda, at iba' pa ang sinomian. Brillo. m. Kinang; kisldp; ningning. Brincar. n. Lumuks6; lumundag; tumalon. 11 fig. y fam. Lisanin; laktawan; ilihim 6 ikan16ng ang anoma.n. Brinco. m. Luks6; lundag. Ji Lisan; laktaw. 11 Pagluks6; paglundag. Brindar. n. Tumagay; maghain 6 magalay ng anoman sa kapurihan 6 kag:lilgan ng sinomaing tao. I a. Maganyaya. I1 r. Magtagaydn; maganyayahln. Brindis. m. Pagtagay; 6 pagin6m na ukol sa kagalingan 6 kapurihin ng iba. Brio. m. Tigis.; lakais. i fig. Tapang; tigas ng lo6b. Brioso, sa. adj. Matigas na lo6b; malakais; matapang. 1f Mar gilas. Brisa. f. Amihan.

Page  63 1, 11, BRUJ -- 63 BRUJ 63- ~BOFA Broche. m.' Kawit; 6' pang. sara ncg darnt. Broma. f. Biro6; aglah'i. Ii fig. Ingay; sigawan; pagaaliw. Bromear. a. Magbir6. j r. Magbiruian; magtuksuhan. Brorice. mn. Ang nagkakalaho'k na tans6' at tingg&' 1j Tanso. fl Po~t. Trorupeta 6 pakakak. Brnc, ca. adj. Magasp'ig bast6s ang pagkagawa'. If fig. Ang taong magaspa'ng ang ugal'i at mahalay niakipagusap. Broquel. m. Panangga; kalasag. Ij fig. Tanggulan. Brotar. n. Lumitaiw; sumip't sa. meta kahoy6 halaman ang kanilaing mnga usbo'ng, dahon, bulakia'k, at iba' pa. 1[Si putain ng dam6 ang 1upa..-If 11Bumalong ang tubig sa batis 6' bukil1. Bruces (De). m. adv. Isinas ama sa lti~a verbong estar, caer, beber, eckarse, at iba' pa. Pa-,tao'b; padap'.. Brujear., mn. Mangasuwanfg; mangulam. Brujo., ja. mn. y f. A~suwdng; mangkukulam. Brt~jula. f. Paraluman; 6 aguho'n sa paglalaya'g. 1 Punte. ria 6 silipAn. Brujufrar. a. Puminta ng baraha. 1 fig. -Humul~i; turingan ang anomadn sa, pamamagitan ng mga, pangyayari. Bruftido. m. Pagbuli. fj Pagpapak-ining.' Bruffidor. adj. PangbulIi, pangpakirnang. 11 S. y adj. Ang mangbubuli; 6' nagbubuli. Bruflir. a. Pakinangin;- pakin-.tabin. 11Bulihin; pakinisin. Brutal. adj. Ang nahahawfg sa hayop. 1 m. Hayop Brutalidad. f. Kahayupan. IIfig. Ang kawala'n ng bait 6' isip ng tao. Bruto. m. Hayop. II adj. Basto's; magasping. Bubas. f. pl. Bubas; kati; tabukaiw. Bub6n. m. PigsAIng malaki. Buboso, sa. adj. Btibasin; ka'tihin. Bucear. a- Busuhin; sisifinBuche. m. Bu~tsf; bahay kanin. 1 Ang kub6t ng darnit. fig. Ang dibdfb, na indaaing ta-~ giulkan ng rnga lihim. fj famn. Ang,sikmura'. Buenaventura. f. Kapala. ran; 6' iabuting palad. Bueno, na. adj. Mabuti; maigi. 1 Ang karaniwan 6 inadali. JjAng inasaradp; mnahalagd. Ang nakalulugo'd. JI'Ang malakf. 1 An~g magalfng 6' waIa'ng sakit. Ang magagamit 6 mapakikinabangan. 1 adv. Sapiit; labis. Buey. in. Bakang kap6n., Bfialo. m. Kalablw; damulag. I ,

Page  64 'BURL BURL -~..64- BZ BUZ6 Bufete. rn. Mesang sulatdn, araIlin, at iba Pa. & Tanggapan ng i'sdng hanapbuhay. Bulb, fa. m. y f. Mapagsist6, 6, mapagpataw~i sa dul~aan. Buffn. m. Babo sa ko ffe.w dia. Taong mapagpatawa' sa du1lian. 11Lakayo. Bufonada. f. Gawak 6 kilos na katatawanadn..Buho. m. Kuwago. ~ famn. Ang nialay6 6 maihip sa kapuwai tao. Bulto. mn. Bu'nton 6 laki. ng anomadn. 11 Larawang kahoy 6 tans6. 11 Bukol 6 panmamaga.I Basta' 6 pald6. Bulla. f. Kaingayan; sigawan. [~Afingawngdw; alingasngds. Bulficlo. rn. Alingasngais. Kaingayan; kaguluhan. Bglicloso, sa. adj. Magas. ldw; magas6. 1I Mapagingaiy; ma. panggul6. Bullir. n. Kuu6 Huwaig nmipakali, 6 huwaig, maipahint6. Buque. nin. Da6ng; sasakyain. 1j Lulan ng anomaing bagay., Burfl. am Pangdukit ng bIa. kal, tans6 6 kahoy. Burla. f. Lib~k; uydm; duha gi; aglahl. II pl. Mauga' bir6. Burlador,, ra. s. y, adj. Palabir6, 6 rnapagbiro6; mapagaglahl. Burlar. a. Biruitia~; aglahiin. fjLibakin; uyamfn. r1 Sirkin ang akalaik n: sinomain. jj r. Lumibadk; bumir6'. jj Magbiruia'n. BurI6n, na. - m. y f. Mapagbiro6; mapagaglahi. Busca. f. Paghanap. Buscar. a. Humnanap; sumiyasat. IjHanapin; siyasatin. Ii Adhikatin. ~jr. Maghanapain. Buscavidas. mn. Ang mmpagusisa' ng sa, ibdng buhay.1 Ang masipag na lubha sa pag. kita. ng kanyaing ikabubuhay. Busc6n, na. adj. Mapaghanap. 11f. Dalahirak. Busto. m. Larawan nf! taong yari s~a eskultura na kakalahating katawadn at wala'ng mga, kamady. Butaca. f. Lukiukan; butaka. Buyo. an. Hits6'. Buz. an. Halik na paggalang. Buzo. an. Mdninisid; buso. Buz6n. m. Paiagusan ng tubig sa anga tangke' fj Hulugdn ng sulat; 6' butas na, pinaghuhuiugan ng mnga stilat sa korco k I I.

Page  65 / CABE C abal. adj. Hust6. ij fig. Ga' np; lub6s; bu6; walang kulang. Cabalgar. n. Mangabayo. f| Magpasiyil sa kabayo. Cabalgata. f. Kabayuhin; 6 katipunan ng nmga nangakasakdy sa kabayo updng maglibing. ) \ Caballa. f. Hasahash. Caballeria. f. Hukbong kabayuhAn. /. Caballero, ra. adj. Ang nangangabayo. 11 mn. Migino6. T Caballete. m. Palupo ng bahay. Caballito. m. Kabayong munti. Caballo, m. Kabayo. j) Kabayong isda. |[ Kabayong baraha. Cabafla. f. Dampa; kubo; dalund6ng. Cabecear. n. Tutnango; umiling. i Magant6k; magtuki; yurfiukayok. j! Umug<y-ug6y ang mRga karuwahe at sasakyln., Cabeoeo, m. Pagtang6; pag. iling. f Pagdant6k, (| Galdw ni, Cabecera. f. Pinguiuhin; 6 It w CABI lugAl na kinaluluklukin ng la16ng hirang na mga tao sa ising pigfng 6 pagtitipon. Cabecilla. m. Pun6 ng tuliiain. || fig. Ang taong masama ang kaugalian. Cabellera.* f. Buh6k ng ulo, miahabi at laylay sa lik6d. Cabello. m. Im. h6k. Cabelludo, da. adj. Buhukdn; 6 inahab& ang btih6k. Caber. n. Magkisiya; imilulan; magkahust6. If Megkalugtl;~ 6 makapasok. |I Maukol; mdhinggil. Cabeza. f. Ulo. |f Pun6; 6 pangulo ng alin mang katipunan 6 kapisanan. lAng simula ng anomdn. fj fig. Talino; talas ng isip. Cabezudo, da. adj,.-iUhtdn; 6 malaki ang ulo. ft f., fam. Matigis ang ulo. Cabida. f. Lulan; lamdn; takal; 6 lakt rng ising bagay. Cablzbajo, Ja.i adj. fam. Tung6; subas6b; baliling; yuka. y6k. |I Malungk6t at nagiisp:. ". ' 1 e r 9 8, * I

Page  66 CADE -66- CAID Cabo. m,. Dulo; wakas; katapusdn. 1J Puluhan. 11 Al cabo. m. adv. Sa wakais; sa katapusidn Cabra. f. Kambing na babae. Cabrito. m. Anak na maliit ng kambing. Cabr6n. m. Kambing na lalaki. 11 fig. y fam. Ang lalaking nagpapabayang kalunyafn ang kanyang asawa. Cacao. m. Kakaiw. Cacaotal. m. Kakawan; 6 lugal na maraming pun6 ng kakaw. Cacarear. n. Pumutdk; kumokok. 11 a. fig. Pakapurihin ang sariling kilos 6 gawa. Cacareo., m. Putaik; kokok; kakak. t1 Pagputak; pagkokok., Caceria. f. Pangangas6. Cacique. m. Hariharian; 6 mapagharihari. Caco. m. Magnanakaw na bihasi. I fam. Duwaig, 6 matatakutin. Cachete. m. Pisngi. Sunt6k; dagok. Cacho. adj. Kapiraso; kapiyang6t; katiting ng anoman. Cada. adj. Bawa't; balatig. Cadalso. m. Bibitayan. CadAver, m. Bqngkay., Cadena. f. Tanikala. )| Katipunan ng mga bilanggo. j fig. Pagkakasun6dsunod na mnga pang. yayari. Pagkadaig. Cadera. f. Balakang. Caducar. n. Magullan. I Lumipas; 6 mawalan ng bisa ang isang kasulatan. I1 fig. Masira sa kalumaan ang anomang bagay. j Matapos., Caduco, da. adj. Ulian; hukluban. I[ Gup6; mahina. Caer. n. Mahulog; mabulid. || Lumagpik; mabagsak; malaglag. [l fig. Mababa; 6 maalis sa, katungkulan. l MIagkainali. 1| Tuinama sa kanino man ang hinuhugot na sapalaran. Caf m. Kape. ( Tubig na pinaglagaan ng kape. 1I Bahay na inuman ng kape at ibA pang inumin. Cafetal. m. Kapihin; 6 lugat na maraming pun6 ng kape. Cafetera. f. Lutbian, 6 sisidlan ng kape. Cafetero. adj. Magkakape; 6 ang nagbibili ng kape. Cafeto. m. Puno ng kape. Cagalera. f. Pagiilagin; pagbubululos. Cagar. a. Tumae; dumumi; manabi. 11 fig. y fam. Sirain ang anoman. Cag6n, na. m. y f. Taiin; mapagtae. |I fig. Matatakutin. ' Caida. f. Pagkahulog; pagkabulid. 11 Sibi; dalisdis. (1 Pagka. lawit. Caido, da. adj. Lupaypdy; hulog; lagpak.

Page  67 CALC -'67 —C~ CALI CaIM An. m. %Buwaya. fl fig. Ang taong in-atalas at rnalihim. Caja. f. Kabain. fl Atau'l. IKabaing tag,.uan na salapi. 11TambWI. Jj Kahang girnagamit sa rn-Am bagan, Cajero, ra. rni. y f. Ang tagatanggaip at tagabayad ng salai sa inftatangyarnan 6' tesorerfa at sa mna bahay-ka~akal. Cajista. rn. Manglilimbaig; kahista. Caj6n.,M. Kaho'n. Cajuela. fKaho'ng munti. Cal. f. Min. Apog. Calabacera. f. Puno ng ka* labasa. Calabaza. f. I9,ht. Pun' 'ng kalabasa. Bunga ng kalabasa. Manca. Upo Calabobos. M. Ula'ng ti'katfk. Calabozo. mn. Bilanggiian; pif'tan. Calafatear. a-. Magsiksik ng buno't at sahing sa tnga butas n& sasakya'h. Calambre. mn. Pulikat; manhid;ngni Calamidad. f. Saku'naA '6 ka. sakuna'an; kasawiang palad. C avera. f. Bung6. fJfig Taong rnaikli ang pagiisip. Calcaflar. nI:.-Sakong. Calcetiri. ni~,.'-.Medias na isi luuir~t sa paa. Calcular. a., Balakin; alkakd'n; bilangini; kuwcntahin. CAlculo. mn. Balak; -akala'; pagbilang; pagkuwenta. Caldear. a. Pakainitin; pitgbagahlin. I1 r. Urninit na totod aug anoman. ICaldera. f. Kaldera; kawa; katingang bakal 6 tans6'. Caldo. rn. Sabiiw. Caldoso, sa. adj. Masabaiw. CaleI'accl6na. f. Pagpapain't 6 pagiinit ng anoinan. Calendario. m. Kalendario; almanake. 11Panahunan. Calendarista. rn. Aug gu-. rnagawa. ng kalendarjo. Calentar. a. Pain'itin ang, anoman. flr. Maginit; uminit. Magdaraing,sa apo'y r. Magland'i ang mga himyop. 1fig. Magiit, sa pakikipagtalo. Calentura. f. Lagnait. Calenturiento, ta. adj. Si. nisiflat; linalagnatflagnAt. Calero3, rao-adj. Naiuuko'l sa apog. fl m. Magaapo'g. 11 Apuga-n. Calesa. f., Kalesa; karomata. Caildad. C. Uri; 6' kaldga. yang sarili ng isi't isadng bagay. jj Kabagayanin. 11 fig. Kaginoo*han; kamaihalan. jj Kahalagahdn. CAliclo, - da. adj. Nakapagbibigaiy init. 11 Mainit. C~kliente. 8tdj. Mainit. j1 fig. Maalab; masighi'; mapuso'k- 11 En

Page  68 CALU -68 - CALL caliente. nm. adv. Agadagad; pagkaraka. Calificar. a. Magalingin 6 masamafn ang anomnng bagay, ayon sa kanyaing mga kabagaydn. Caligrafia. f. Sining 6 arte ng pagsulat ng magandang titik 6 letra. Calfgrafo. m. Ang maalam sumulat ng magarang ayos ng sarisaring titik 6 letra. Calma. f. Alisuwas; kawalan ng hangin. I! fig. Pagkatigil; pagkahint6. 1[ Katahimikan; kapayapaan. Calmante. m. Gam6t na pangpatahimik 6 pangpahimpil. Calmar. n. Pumayapa: tumahimik. 11 a. Patahimikin; pahimpilin. ' Calofrlarse. f. Ngikihin; 6 magkaramdam ng ngiki. Calofrio. m. Ngiki; 6 pangiki. Cilor. m. Iu/t. Ii Kalaigayan ng init. t1 fig. Ningas; sigla; lik si; dali. Calumnia. f. Bintaing; paratang; 6 sumb6ng na hindi toto6. Calumniar. f. Bintangin; pa, ratangan; 6 isumb6ng ang sinomair sa mga gawang makapapangit ng hindi loto6. Caluroso, sa. adj. Mainit. fig. Maningas; maalab. Calva. f. Upaw; 6 bahagi ng ulong walang buh6k. Calvo, va, adj. Upawin; kalb6. II Lupang walang dam6. Calzada. f. Dadn; lansangan. Calzado. m. Alinmang pangbalot 6 panapin sa paai, gaya ng sapatos, tsinelas, bakya at iba pa. Calzador. m. Pangsuit ng sapin 6 sapatos. Calzar. a. Stutain, 6 balutin ang paa ng anoming pangbalot 6 panapin. 1j Kalangan; 6 kalsuhan ang anomang bagay uping huwag kumilos. Calzo. n. Kalang; kals6. Calz6n.. m. Salawal na put6d, 6 salawal na hangglng tuhod. Calzoncillos. m. pl. Salawal. Callado, da. adj. Matimpi; malihim; walang imik. Callandico, to. adv. im. fam. Marahan; anas; bulong. Callar. n. y r. Tumahimik; huwag magsalita; huwig umimik. f Illhim; 6 huwag magpahalata sa anomang niririnfg 6 nilalaman. Calle, f. Daan; lansangan. Callejear. n Maglansangan; maglib6t; maggala. Callej6n. r. Daing gipit; 6 daing inakipot,

Page  69 CAMI CAMI ~- 69-CM CAMP Callo.' nm. Lipadk. Calloso, sa. adj. Malipa'k; lipakain.,Cama. f. Hihigain. lPoo'k na hinihigin at tinutulugan ng mga h ayop. Cainale6n. ni. Huniyango,& CA-mara. f. Kabahaydin. Kapulungan. Jj Dumi' ng tao. f~pI. Pagiilagin; pagbubululo's; pagkukurs6. Camarada.e m. Kasama; kalaguy6'. Carnarin. rn. Karnalig. Camar6n. nm. Hipon. Camarote. rn. Ang silidi na tulugan sa mga sasakya'n. Camblar. a. Ipalit; ipagpalift. jf lipat; bagullin. IIn. Magbago ang hithip ng hangin. 11r. Magpabltan,; lumipat; rnagbago. C.imbio. rn. Pali't; pagpapalft; kapalit. f1 ibre carnbio. M alayhing PAnganctalaka1. Camlnante. adj. Ang naglaIakdid. Nagdaradn; 6 nagla lakbaiy. Caminar. n. Maglakbay.', Lumakad. f1 ig. Kutnilos ang anounin avon sa atas ng kalikasadn, gaya ngr ilog, planeta, atbp. Caminata. f. Pasiyai1, 6 paglalaka'd na rnaliaba. il Paglalakbay na maikli 6) madali. Camino. tn. [)a-in; lansanlgan; paraan sa p-tggawa ng anomiing ba-gay.. - Camnisa. f. Bar6. 11Balo'k ng il'iug bunaa ng kahoy. II Pinaghunusan. Camote. m. Karnote. Campamento. nt. Pagpapahinga' nN hkb6. l4 lukbo'ng nagpap ahjlnga~. P a' i a ga a n ng hukb6., Campana. f. B-Atineyaiw; kainpana. Campanada. f. Tugt6g, 6 tuno'g ngt kampani. 11fig. Kaingayan; kaguluhan; balita' 6 pangyayaring maugong. Campanarlo. mn. Bitingawan; 6 torerig kindilalagyan ng kam. pana. Campanero. m. Manggagawhx ng 1)atlnugAw. Tag-litugt6g ng kampan~i. Campanlilla. f. Kililing; karnpanaing munti 1 Gutil ng idla,mun an. Campanudo, da. adj. Makambaing. Campafia. f. Par-Ang. 1i Ail'i. Paglaban; pagbabaka. Campar. n. Mlagpihingd ang hukbo6. fl Mangibabaw~; 6 lumalo' sa iba' sa ano(Ining bagay. Campear. n. -Mamnarang. Makilamas. 11 Miitangi; maniuko'd sa laliat ang ai~owang bagay. Campe6n. in, layani; ban r-ada's. fj Paglalakbaiy. I' fig. An g

Page  70 CAND 70 - CANT t6g na mangdirigma'.. Mainana- 16; 6 mapagpanal6 sa.alinming laro6. jJ fig.- Pun6; pangulo; pamunu~an. Campesino, na. adj. Naiuu.. kol sa parang. Ij s. Tagai parang; magbubukid. Canpifla. f. Bukid; ~kabuki'ri;parang;, kaparangan. Cainpo. m. Parang. 1 Mga Paiianimi kahoy, gubat, at iba pa. iffig. Larangan; puw~ing. Lu'Il na kin'ilalagy'n ng is'ing hukb6'. Cana. f. Uban. Karaniwang gamitin sa plural 6 pangmarami. Canal. m. Pa'daluyan ng tubig. JJ'Alul6'd. [Ip~daluyang malakfi ng tubig na ukol sa paglalayaig;. pagpapatubig at ibAi pang layon. Ang lugail na kipo't sa dagat na nasa pagitan 'n dalawaing pampaing na nagkak-atapadt, na dinadaanadn ng tubig..Canalla. f. Timawat; bulisik; taong masama' ang kaugalian. Cancelar., a. Pawaling ha1aga' ang isafhg kasulatan. I1 fig. Pawi'in; pawailrng' saysdy. ICanci6n. f. Awit; kantad. Candela, f. Kandila'. 11 fig. Baga. I-Ap6y.,Candelabro. m. Kandelerong malaki na -rpay:. niaramhing ilaw. Candeler.s m Tirikdn ng kandikai; 6' -kaadelero. Candidatoo. mi. Ang- naghahangaid mnagkamit nq anomang karangaalan 6 ka'tungxkulan. II- Ang naipapalagaiiy sa is~ing katungkulan. 'Candidez. fC Kaputian. If fig. Katapatain nor lo6b. C~ndido,, da., adj. Ma~puti. fffig. Tap~it na lo6b. Candil. M,. Tingh6y. II Sum". buhan. Candor. m. Kaputiang mala~is. 1f fig. -Katapatain; kalinisan ng lo6b. Cangrejo., rn. Alimango; alimasag. at ng kama'y, Cano, na. adj. May uban. j fig. Matanda'; dati; 6' lumta. Canoa. f. BangkaA. Canon. m. For. Buwi's ng 1upa'. Canoso, sa. adj. Uibanin;maubati. Cansado, da. adj. Pago'd; pai. Iil Hap'; ngalaiy. Cansanclo. mi. Paga'1l; pa. god.. Cansar. a. Makapagod. Yamutin; ligaligin. ff r. Mapagd maagi. 11 Mayam't; maligalig., Cantar. a7. Umawit; kuman-:ta. 11 Humuni ang ibon. ff m. fain. Awit; kanta. Cantarin,, na. adj. Paaldawit. Jjlangaawit.

Page  71 CAPA — 71 - CAPI Ckntaio. nm. Banga. Cantatriz. f Mangaawit na babae. Cantera. f. Tibagin, 6 tipakan ng bat6. lf fig Dunong; talino. Cantidad. f. Kaganuhan. 1 Bahaging malaki ng anomang bagay. II Halaga. Canto. m. Bato. Ij Awit; pagkakanta. [ Dulo 6 kanto nr anomang bagay. j1 Kapal ng anomain. Cantor, ra. s. y adj. Mangaawit; manganganta. Cafla. f. Bot. Kawayan. 1 Biyas ng kamay 6 binti. il dulce Tubo6 C^flamo. m. Bot. Anabo; kanyamno. Caflaveral. m. Kawayanan. Caflo. m. Alul6d; paidaluyan. Cafl6n. m. Kanyon. Cafionazo. m. Putok ng kany6n; at kasiraang ginagawa niya. Caflonear. a. Kumany6n; 6 kanyunin ang kaaway. i r. Magkanyunan. Cafloneo. m. Pagkanyon. [ Pagkakanyunan. Cafluto. m. Biyas ng kawa. yan. Caos. m. fig. Kayuwisan; kaguluhan ng anomdng bagay. Capa.- f. Balabal. 1 Balot 6 takip ng anomdn. 11 fig. Balatkay6 6 dahilan. Capacidad. f..uwing 6 laki ng anoman upang malulanan 6 masidlan, gaya ng baso, tapayan, at iba pa. 1[ Kalaparpn 6 kalalkhan ng isang lugal. ] fig. Kaya; kakayahain. f Talino; talas ng isip. Capar. a. Kumapon; 6' kapunin. 1i fig. y fam Bawasan; liitan; umitan. Capataz. m. Puno sa ilang taong nagsisigawa ng anoman. Capaz. adj. Ang may sapait na laid 6 luwng upng upng mlulan ang anomaing bagay. jl Ma laki; malawak, maluwaig. |[ fig. Sapat; may kaya; matalino. (| Akma; bagay; sapat; kahustuhan. Capitaci6n. f. Pagkakibahaging pantaypantay ng mga buwis sa mga tao sa bayan. Capital. m. Puhunan. It Pagaari 6 kayamanan. 11 Pangulong bayan ng isang bansa 6 lalawigan. 1f adj. Naitukol sa ulo. Pun6; pangulo. Capitalista. m. m.amumuhunan. 11 fig. Mayaman; masalap. CapitAlin. Pun6ng nagiiutos sa isang hukb6; 6 kapitin. jPun6, 6 pamunuan. Capitanear. a. Mamuno; tnangu!o; manguna. Capitolio. m. Ising simbahan sa matandang Roma, na ini

Page  72 CARB - 72 - CARG Aialay kay H~ptr. fig. GusaJing mataias at dakila' Capitulo. m. Liter. K-abanata'.,Caporal. ri. IPun6; pangulo. ~jKabo sa hukb6'. Capote. rn. Balabal na pangulain; 6 kapote. Capricho. ni. I laka'haki; akaIa'; 6 kaisipaing wal~.ng batay~in at matuwid. 11Sump11)ng. Captar. a. Hi-kayatin; halinahin ang Io6b ig? sinoman. r. Mahalina.I Captura. f. Por. Pagdakip; 6 paghuli sa miay kasalanan. Capturar. a. For. lDakpin; hulihin. Capullo. mn. BotA Buko ng? bulaktaik. Cara. f. Mukha. IiAng harapain ig? anoninhg bk-gay. Cara. A cara. mn. adv. HArapan; haiyagan. 11 fig. Sa hardip ig? sinoCaracol. in. Sus&'. Kaligay; sigay. IIHaglfanwng pasus$-. Caraicter. in. Ayos nor titik 6 letra. [I Paguugali; 6 kaugalian nig isaing tao. 11Tigrs nig kalooban; katibayan. jKatangiari ng? anomatng bagay. Caramnelo. in. Karamnelo. Carb6n. in. Uling. dpi&a Uling na bat6. Carbunco. in. Sula", 6 bato~ng mahalagAi. Carcajada. f. HA~akkik. Carcafial. f. Sakong nig pai. CAircel. f. Bilanggiian; piitan. Carcoma. f. Bukb6k; anay; lutos. jfig. Ang tao 6' bagay na untiunting sumisira 6 uminubos ig? kayainanan. Carcomer. a. Bukbuki n; anayin. 1 fig. Maubos na untL unti ang anomnan. Cardenal. mn. bang pun6 nig Simnbahang Romnano, na kas,4nggumn rg Papa. Latay; pasa". Cardinal. adj. Pangulo; puno; batayain-. C~arear. a. Pagharapin ang niga taong may sala 6' inya saksli upaing siyasatin ang katotoha - nan. 11r. Magpulong ang dalawdi 6 niararning tao updng pagusapan ang anormang hanapbuhay 6 paingangalakaf. Carecer. n. Mawahain; magsalat; inagdaho'p; magkulang.Carencia. f. Kawala~n; kasalata-in; kadahupain ng anomanh. Carestia. f. Kasalataff. If Kainhalan rig anotnan Careta. f. Panakfp sa inukha'; 6 na'skara. Carey. in. Kala, 6' karey. Carga. f. Pagpapasadn, 6 pag. kakalgi. fl Kalg~i; psasfn. fl Dala'; lulan. fig. Buwi's; pa'sanin. Cargado, da. adj. Pun6"; tigib. 1f de fruta. Hitik ng bunga.

Page  73 CARN CARN ~- 73-CR CARR Cargamento. m. Lulan 6" dala' ng is~ing sasaky-An. Cargar. a. Ipas ah; ikalga'; ilulan. 1 Pasanin; kalgahin; dalhin. fl fig. Dagdagadn aug bigaft na anoma'n. Cargo. rn. Pagpapasain; 6 pagdatang. ilUtang. flfigr. KarangaIan; katungkulan. Tungko'l; 6' katungkulan- sa paggawa' 6 pagtupaid ng anorn an. Caricia. f. Layaw; giliw; pakitang 1o6b. Caridad. f. Kaawancggawa"; 6 pagkakawanggawa.II Lirno's; 6 paglilimo's. Cariffruncido, da. adj. fain. Kun6t na rnukha'. Carijusto,, ta. adj. Mapagbainalbanala n. Carilargo, ga. adj. famn. Mukha'ng habai. Carinegro, gra. adj. Mukha'ng inaitiin. Cariflo. rn. Sintai; gihiw. Pagmarniabil; pakitang Io6b. Carifloso, sa. adj. Magiliw; inasintahin; mapagpakitang Io6b. Caritativo, va. adj. Maawaiin; mnapagkawanggawai; mapaglirno's. Carnal. adj. Ang nduukol sa katawadng 1upa". II Malibog. fig. Ang mahilig sa kalupaan' Came. f. Latnan; 6 aug katawadn ng tao. Lanmangkati, 6' karn'. Lamadn nc~ m~a bunga n g kahoy. Carnerada. f. IKawan ng tupa. Camnero. in. Tupa. Camniceria. f. Tindahian ng karne' 6 Iaainagkati. fig. IPagkakamatayan ng mnga tao sa diginatan. Carnicero, ra. s. y adj. Magkakarn6'. fl' fig. Aug taong mabangis.!Ifain. Ang nagkakain n& maraminig karn&' Carnosidad. f. Kunti01,06 uls mg Iarainh sa isaing sugat. Tabai, 6 kataba-ian. Carnoso, sa. adj. Aug na'uukol sa laindin. JiMalamand. Caro, ra. adj. Mahad; tna,tads ang halagd. Giliw; irog; miniaainadi. Carpeta. f. Karpeta, 6 panapin sa pagsulat. f Karpetang taguian ug mn4-a papel. Carpintear. n. Maganluiwagi; 6 inagkalpintcro. Carpintero. in. Anluwagi; 6' kalpintero. Carrera. f. Takbo6. 11Takbuhan, 6 )aitak1)ui~an. 11 Lansangani; daadng hay'g- il fig. Ayos 6' handy. 11Aug ttiuguhin 6' hanapbuhiay na niuauasa" ug sinomrnaf. Carreta. f. Karit6n; kaugad Carretela. f. Karitela. Carretera. f. 1)aaug hayaig; lansangan. to

Page  74 CASC — 74 — CAST. Carrillo. m. Pisngi. ii Karong munti. Carrilludo, da. adj. Ang may nmatatabang pisngi; 6 pisngihan. Carrizal. m. Katalahiban. Carrizo. m. Talahib. Carro. m. Karo; kariton. Carroza. f. Karosa; 6 kotseng malaki at gayak na gaya.k. Carruaje. m. Karuwahe. Carta. f. Sulat; liham; kalatasl Dahon 6 karta ng ba raha. il Mapa. Cartearse. r. Makipagsulatan. [1 Magsulatan. Cartel. m. Babala. 1[ Papel 6 sulat na idinidikft sa isang lugail na hayig upang mabasa ng madla; kartel. Cartera. f. Kalupi; 6 kartera. Cartero. mn. Tagahatid-sulat. Casa. f. Bahay. 11 Pamamahay. ii Ang katipunan ng mga tao ng isang anak. Casado, da. adj. May asawa; kasal. Casamiento. m. Pagaiasawa; pagkakasal. Casar. n. Magasawa. 11 a. Ikasal. 1l fig. Isatna; ilakip; ipisan. Ciscara. f. Balat ng anomang bunga. 1j Balat ng kahoy. Cascar6n. m. Balit ng alinrnang itlfg, lalo na ng pinagpisaan ng sisiw. UaSCO. m Bung bao nL* ulo. 11 Bibinga. Ang kopa O" ulo ng sombrero. Caserio. m. Katipunan ne bahay; bahaydn. Casero, ra, s. y adj. Ang may bahay; 6 ang-may ari ng, bahay. 11 fam. Ang mapagalaga' sa pamarnahay. Casi. adv. in-'Halos; hurnigit kumulancr sa. 11 Cas-i casi. Malafdap't. pi I Caslo. m. Nangyari.;, pangyayari. Pagk-akataon. 11 Bagay. Caspa. f. Balakubak.. 11 Langip ng sugat. Casta. f. Lahi; lipli; angka'n; pinanggalingan. 11 fig. Hugis O' kabagayan ng anoma'ng bagay. Castellano. m. Wika'ng kasCastidad. f. Kahnisang laban sa mahahalay na gawa'. Castigar. a. Magparusa; 6 parusahan. 11 Magpasakit. 11 fig. Humusay O' magtuwl'd ng alinmang gawa. Castigo. m. Dusa; parusa.; kaparusaha'n. Castillo. m. Lugail 6 bahay na na'babakod ng kuta'. Castizo, za, acli. Mabutink angkAn; mabuting lahl. 11 Haw'19 na dalisay sa pagsasahfaCasto,, ta. adj. Malinis sa gawang kahalayan. Casco.. ungo; bao ng ulo. II Bibinga. tl Ang kopa 6 ulo ng sombrero. Caserio. m. Katipunan ng bahay; bahayan. Casero, ra. s. y adj. Ang may bahay; 6 ang-may ari ng bahay. 11 fam. Ang mapagalaga sa pamanahay. Casi. adv. in.'Halos; humigit kumulang sa. 1I Casi casi. Malapitlapit. Caso. m. Nangyari; pangyayari. ii Pagkakataon. 11 Bagay. Caspa. f. Balakubak. 11 Langip ng sugat. Casta. f. Lahi; lipi; angkan; pinanggalingan. 1l fig. Hugis 6 kabagayan ng anomang bagay. Castellano.. Wikang kastili. Castidad. f. Kalinisang laban sa mahahalay na gawa. Castigar. a. Magparusa; 6 parusahan. |I Magpasakit. 11 fig. Hunusay 6 magtuwid ng alinmang gawa. Castigo. Dusa; parusa; kaparusahan. Castillo. m. Lugal 6 bahay na nababakod ng kuta. Castizo, za. adj. Mabuting angkAn; mabuting lahi. 1| Hawig na dalisay sa pagsasalia. Casto, ta. adj. Malinis sa gawang kahalayan.

Page  75 CAUC CAUC ~- 75- CE CEA Castrar. a. Kapuni'n. if Patuyuifn ang sugat. Casual. ad. Kata6n; nigk~-n ta6n. Casualidad. f. Pagkakata6n. Catacumbas. f. pl. Guwaing sa ilalimn ng Iupai na pinaglilibinadin ng inca pata'iy. CatAlogo. mn. Ta1a'an 6' ls'tahang maayos at surn6dsuno'd ng anomny. Katilogo. Cataplasnia. ni. Tapal; 6 enmPlasto. ~]Ta16zqg mataa's ng tubig. Catarro. rn. Sip6n. 11 Ubo6. Catitstrofe. f. Kasakuna'ang inalaki. Cataviento. rn. Mfar. Pabi. ling; giriirnpulad; patubiling. CAtedra. f. Upii~an, 6' Juklukan ng gur6. IAng katungkulan ng guro, at ang karunungang iti, nutur6' niya. Catedral. f. Paniulong Sim,bahan. Catedr~tlco. in. Guro6; 6 ang wngtutur6' ng ising karunungan. Catorce. adj. Labinga pat. Catorceno., na. adj. Ikalabingaipat. Catre. mn. Hihigadn; katre. Cauce. in. Sangka", 6' barnbdng na inaiagusan nug tubig. Caucl6n. f. Lagak.! Pag Caudal. rn. Kayamanan; pananalapil. ii fig. Kasagana'an. Caudillo. m. Punt 6" pinuno' sa hukb6. ff Pangulong namarna-' hala' sa alininling kapisanan. Causa. f. Dabilin. 11Usapfn. Causar. a. Maging dahilgn 6 sanhil. M,,Naka. Ijemplos: C~ausar f'/acer,, inakatuwa&; causar ernfado, mnakayanii6t. Cautela. f. Pagiingat. 1f Talas at Ialadng sa pangdadayai. Cautivar. a. Burnihag; 6 bihagin. I1 fig. Supilin ang inga kapangyarihan nq kafluluwd. Cautiverlo. rn. Pagk~lbihag. Cautivo,, va. s. y adj. Bihag. Cauto, ta. adj. Maing t. Cavar. a. Huniukay. If -Kumnalkafl; kurnutko't ng lupai. ff n Lumaliin. ff ig. fIsiping mahusay ang anoman. Caverna. f. Yungib; kuweba. Cavidad. f. Lunggat; guwdrg ng anoi~ndg bagay..Caza. f. Pangahgasd'. Mga hayop na huhulihin 6 nahuli na sa pangangas6'. Cazador, ra. s. y adlj. Ma ngangaso. Cazar. a. Mangass) Mamar11. ff Mangati. 'j fig. fain. Tainuhin sa inagaling una paragn ang aflotiang bagay na mabirap. Cea. f. But6' ng balakanig.

Page  76 CIELE C~~LE ~ 76- CN "CENI Cebar. a. MagpakaIin at magpataba, ng mga hayop. Cebo., m. Pagkaing pangpataba" sa mga. hayop. 'I Pain. C~ebolla'. f. Sibuyas. C ia.M. Daing, 6' isdang tuy6. Cecinia. f. Tapa; pind~ing. Ceder. a. Ilipat; isalin sa: iba ang anotmang bagay, karapatan 6 kapangyarihan. 11n. Sumuko6; pahinuhod; pumayag. C~du Ia. f. Katibayan ng katawan. ce~gar. ni. Mabulag. 11a. Bulagin. Jl fig. Pa-labiin, 6' pladilimin ang isip. )Ceguera. f. Kabulaga'n. IISakit na mabig~it sa mata'. Ceja. 1'. Kilay. If Quemar las cejas. ff fig. y fain. Magsunog ng kilay sa, pagaiaral. Celaje. Tn. Bahadha'd; silahis. Celar. a. Sikapin an.g pagtupa'd ng mnga katungkulan at pabilin. ff Matyaga'ng mabuti ang inga, gawak at tungo ng sinona'n. Maglingid; mag~kanld'ng. Celda. f. Silid na tOhananCelebrar. a. Purihin; ipagdiwang. 1f Igalang; pintuhiuiin. Idaos; gana~pin. 11 Magmisa. Ctlebre. adj. Banto'g; bunyl; bans~ig; 'dakili.Celebridad. f. Kabantugan; kabunytdn; 1 kadakilalan. Cele'ridad. f. Kadallan'; ka. liksihain; kabilisain; katulinan. Celeste. adj. Ang naziuukol sa, langit. f1 Kakulay ng langit. Celestial. adj. Maluwaihatil. fig. Lubo's, masaya' at kawiliwili. Celibato. m. Kabagungtauhan; 6' pagkabagongtao. CGIibe- m. Bagongtao; binatht. CeOO. in. Ingat at alaga~ng ma. labis sa, pagtupad ng inga katungkulang nadatang sa sinomain. Npl. Panibugho6; 6' selos. C610SO9, sa. adj. Maingat. 6 rnapagalaga' sa pagrtupak1 ng katungkulan. if Naninibugh6'; p~nibughuiin. I Celsitud. f. Kataasain; kalakhain; kadakiki'an. Cetnenterio. in. Libingan. Cena. f. Hapunan. II Paghapon. Cenagal. in. Putikain; pusahian; kaburakan. Cenar. a. Hurnapon. Cenceflo, fia. adj. Paydt.; patpatin. iiBalingkinitan. Ceniciento, ta. adj. Abuhin, 6 kulay abo'. Cenit. in. Katalu1~tukain rng langit na natatapa't sa. ating ulo,. Ceniza. f. Abo6. ~j pl. fig. Ang inga nalabf sa, alinuindrg bangkady. Cenizal. M. Abuhd~n. II adj. Ang nauukol sa ab6.

Page  77 CENI CENI~- 77- CR lCensor. rn. Ang tagasuri ng! mga, akhit atiba'pang kathi. TIAngr dMIitnumunai; 6 pumapansin. Censura. f. Pasiy~i ntg tagasurl ng m~a 'aklht. I Puna' 6 pagsali sa anoan~g" bagay. T Cenigurar. a. Suritin; litisin ang anomaing gawa 6 bagay. I Pintasain; pula'an. flTuwiriln, 6' punahifn ang anornan. Ce6ntavo. m. Ang ikasangdaaing bahagi. TI Se'ntimnos. Centellat. f. Linti'k na hindil totoo~ng matalim. Alipato 6 pisik ng ap6y. IT Kislip. Centellear. n. Kumislaip. Centelleo. m. PagkislaipCentena. f. Sangdaan~n. 6 katipunan ng sangdading kaisahain (unidades). 0 Cententarlo,, ra. a~dj.- Ikasangdadng ta'n. 1 Pist~ing idinaraos sa tuw~ing sangdaing ta6n. I1 Ang rnauukol' sa bilang n sangdadin. Cent6slmo, ma. adj. Ikasangdadn. tirnod. Centro. Gitna'; kalagitn~n; kaibuturan. 1~Kalalimlaliman. Cefildor. tn. Parnigkis. Ceflir. a. Higpitfn ang bay. w'ng 6 wAtvin; pitisin ang damit 6 ang ib~ing bagay. IT Puluputan. li fig. Liitan, 6 bawasan ang anorwin. II r. Magbigkis.,fig. Magpakatipi'd pa. pggugl0. Cefto. m. Simangot; mnungot. Cepilladurats. f. pl. Kusot; Cepillamlento. m. Pagkakatdirn. Cepillar. a. Magkata'm'. Magsepilyo. I Cepillo. m, Katadm. 11 Sepilyo. Cepo. m. Pan'gaiw. 11 Umang na pangh~uli ng rnga lobo at ibai pang hayopCera. f. Pagkft. 1I Ka'tipunan ng mga, kandilarng pagykft. jj de los oidos. Tutuif. Cerbatana. f. Sumpft. Trornpeta, 6 pakakak na munti, na inililagay sa tainga, ng bingi. Cerca. f. Bakod. 1j adv: 1. y t. Malapit. 11Ace'rca. adv. m. Tungk61; hinggfl;~ ukol; bagay. Cercano, na. adj. Malapit. Cercar. a. Bakuran. jji Panga.lumlputa'n ng rnga tao ang sinonian 6 anoman. IT Kubkubfn ng hukb6 ang is~ing poo'k, bayan, 6 kuta". Cercenar. a. Palasin; 6 puttin ang rnga dulo ng anom~n. lBawasan; iklian. Cerclora'r. a.?kttotohanan; patunayan; 6) ptgti,+yin sa Aib

Page  78 CIEG N CIEG `.-78- CG CIGA ang katotohanan ng isadng bagay. r. Siyasatin,. 6 talastasi'n ang katotohanan ng anomaD. Cerco. mi. Bakod. J'Pagkubk6b njZ is~ing hukb6' sa isaing poo'k 6' bayan. Cerda. f. Buho'k ng kabayo sa batok at -bunto't. fl Baboy na, babae. Cerdo. m. Baboy; 6 baboy na lalaki. Cerebro. m. Bao nft ulo. Utak 'sa ~lo'. Cerrar. a. Ipinid; ilapat; isarai. I'Susian; tarangkahan. Certamern. mn. Paligsahan; timpakik. Certeza. f. Katotohanian; katunayan; pagkaalaim na toto6'. Certificacl6n. f. 'Pagkatoto6'; katibayan. fl Pagpapatoto6'. Certificado." r. 'Katibayan. Certificar. a. Pbtotohanan) patibayan; patunayan. Cerviz. f. Batok. Cesar. n. Mfagtah~in; hurnumpaiy;- tuinigil. lj Umali's sa hawak na katungkuilati. Cesto. rn. Batulaing; bakid; bakol. IiBuslo6; pangnan. Cicatrlz. f. Pilat; pikilat. Cicatrizar. a. Bahawin ang sugat. 11r. Mabahaiw; maghilom ang sugat.Clego,~ ga. adj. y s., Buklig. fig. Nalalabu'an nig isip. Clelo. m. Lanqit. L angitlarngitan. flPang'sorin. Kaluwalhatian. ft fig. Ang 1)ios. fj Sin,&'i w nf! isdng lupa i Ang dakong itaa's na animain. Cienipi-s& ni. Alupihian. Clen.' adj. Sangdain. Ginaigamit sa, unalidn ng substantivo. Clencia. f. Dunong. Karunungan.. Cieno. rn. Balah6. Pusali'. Cientifico, ca. adj. Marunong, 6 may dunotig. Ii Ang naitiukol sa karunungan. Clento. in. y adj. Sangdadin. Tanto por cienlo. IBAn sa sangdaain; 6 ang patub6 ng salapi. Cierre. ni. Pagsasara; pagpi. pinid; pa-gialajpat; pagtitikoin. Cierto, ta. adj. Totoo6; tunay; tap~it. 11Karaniwang gamitin sa kahuluga'Dg hin~i tiya'ik para ng cierto lugar, sa gayo'ng pook 6' lugadl; cierlo dial, sa gaiyQ$ng araw, 6 -,nang gayo'ng araw. Cierva. f.I Libay; 6' usadng babac. Ciervo. ni. Sungayain; 6 usaing lalaki. Cigarra.~ f. Kuligli'g;, kagayka'y. Cigarrero, ra. s. y adj. Ang inandgagawa, 6 tagapagbili ng tabako. Cigarrillo. mn. Sigarilyo.

Page  79 CIRC - 79-CT CITA Cigarro. m. Tabakong yari1, 6' hititin. China. f. Tukto'k; talukto'k; tugatog; kailtasain. Cimentar. a. Simientuia~n ang isaing bahay 6' gusalh. 1Magtataig; magtay6-. 11fig. lsalig;- ibatay.~ Cinilento. nm. Aug kinatatakaran 6' kinababaunzin ng isaing bahay. IIfig. Salig~in; 6' batayain ng anomain. CinCo. adj. Limad. ' m. Ang bilang 6 nmimerong ganito6 aug hugis 5. Cincuenta. adj. Limangpu6' Cinemnat6grafo. m. Sinemai6gr afo Cinta. f. Tali, 6 panali sa Cf nto. m. Pamigki's na balit. Cintura. f. Baywaing. Cintur6n.. M. Pamigki's sa bayw ing. Circuir. a. Lgiran; liklikfn; kubkubin. Circulto. m. Paligid; palibot. Ligiradn; liklikan. Circulaci6n. f. Paglaganap; pagkalat; pagsabog. 1 Pagpapa.. kalat; pagpapalagan ap., Circular. adj. Aug nauukol sa kabilugan. jj f. Palibot na sulat. n. Magpaikit; magpalipatlipat. M.'gdadindaain; mnagtawfdtawfd aug mga sasakyadn. 1 Magpala [aa;magjpasabog ng is~ing balitai. Circulo. M. Bilog, 6' kabilugan. Circuncidar. a. Tuhiin. 11fig. Bawasan 6' alisain aug anoimang bagay. 11r. Magtuli. Clrcuncisi6n. f. Pagtutu.Ii.Circunstancla. f. Pangyayari; pagkakatao'n; kalagayan; dahilain. 11Bagay, 6' kabagayadn. Circunstante. adj. Ang nasa paligid ng isaing bagay. 11 p1. Aug nmga kaharaiP. Circunvecino, na. adj. Kalapit.;. katabi'; kanayon; kapitbahay. Cisne. m. Tagaik., fig. Aug m-abuting makata', 6 mahusay tia manunugto'g. Cita. f. Tipadn, 6 tipanan; hudyatan. 11Banggift 6 tukoy sa isamg kautusan, aral, kapangyar~ihan', at iba' pa. Citacl6n. f. 'Pagtipain, 6' pagtitipa'n. 11 Pagtawag. jjPagbanggift 6 pagtukoy sa, is~ing akda' 6' kumnatha. Citar. a. Turnipadn; 6' tipawiiv' ang sinomadn upaing dumal6' sa isaing poo'k sa, ukol na panahi6n. Banggitin 6' salaysayin aug isaing akda' 6 may katha Upang magpatibay sa anonming sinasabi. j~Tawagin aug sinoma'n upang humnarip sa hiikuman.

Page  80 CLAR CLAR ~~-8o CLI I CLIE C1iterior. adj. Dak6 rito; da-,pit dito. Ciudad. f. Bayan); kabayanan; lungs6d; 6 siudad. auqdadani a. f. Kapamayandn; 6' pagkatmimamayain. Cludadano, na. adj., Taong mabuti. It Mwmanayin. Civil. adj. Ang n~uukol isa pamamnayan at sa m~a. namamayan. II MagalangfN; marunong makipamayan 6' makipagkapuw3' tao. jj, For. Laha't ng znauukol sa mpa usap ng! pagaar'i. Civilizaci6n. f. Kabihasnin. Civilizado, da. adj,. Bihasa'. Civilizar. a. Pabihasnin ang mga bayan 6' ang mga tao. r. Madbihasa. Clamar. a. Durnafng; tumnagh6y; umiiyik. 11 Sumniga~w. Clamor. m. Sigdiw. jj Daing; iya'k; hagulg6l. 11Tugto'g ng. batingaiw na ipinatutungko'l sa iupa patd'y. Clandestino,, na.s adj. Li. him; tagoc; fingid. Clara. f. Puti ng itlo'g. f Pagtiliing sandal'i ng- ulain at magkaroo'n na kaunting liwanag. Clarear. n,. Magbukangliwaywaiy. 11a. Paliwanagin. jf r. Manganinag. ~jMabanaagan. Clarecer. n. Umumaga; magbukdnghiwayw~y. Claridad. f. Liwanag; 6' ka I liwanagan. il Pagkaaliwalas. Linlaw, 6 kalinawan. Clariflcar. a. Magilaw; mnagtangliw. 11Paliwanagan ang ano,man. Claro, ra. adj. Maliwanag. If Malinaw. I'Malinis; dalisay. IfMa aninag; maaliwalas; rnakindng.1 Wala'ng adlinlarngan. Clase. f. Husay 6 bilang ng, mga taong may rising urd 6 kalagayan. 11Ang tindtawag na kiase sa mga pdiaralain. 41 Hugis 6' klaw ng rnga bagay. Clasificaci6n. f. Pagpapang-. kaftpangkait; pagbubuko'dbuko'd. ClaSjfiCA~r. a. Pagpangk'itpangkatin; pagbuko'dbukurin ang alint~iing mga tao 6' inga bagay. Claudicar. a. Mapi-lay; hurningko'd. II, fig. Gumawa' ngr wakIang husay 6 ayos. ClaVar. a. Ipak6'; itarak. Pakuian. fig. y fain. Dumayal; bumir6. f~r. Mapako; matinik. Clavicula. f. Balagat. CIAVO. m. Pak6,. II Liplik na matigas na tumutub6 sa pa~i ng tao. Clemencia. f. Awa"; habadg. Clementei. adj. Maawa~dn; mahaba~gin. Cliente. m. Ang inaampo'n 6' tiatngilk.4For. Ang may usap, ukol sa kanyaing abogado.

Page  81 COBR COBR ~- 8i- CD CODI.Clientela. f.~ Pagtatangkilik; pagkakardill. II Ampo'n; targkilik 1Katiputlan ng 'mga may usap. Clima. m. Sinqiw ng pxnaho'n Cloquear. n. Humalimhirn. a. Kumokok, 6' kumulukuto'k ang hiumahaljinhim, na mano'k 6' ibonClueca. adj. Hurnahalitmhim. Coacci6n. f. Gahasai; daha's; pilit; gahis. Paggah'aK?1; pagpilit; pagdahais. Coadyuvar. a. Tunuukmg; umabuloy. Coartar. a., Hangg-andn; ikIjian; bawasan. Cobarde. adj. Duwag; takot. jffig. Kalaitlait; harnak; bulisik. -Cobardear. in. Maduwaig; matakot. Cobardia. f. Kaduwagain. I Katakutan; kadungfi~an. Cobertera. f. Tungtodng; takfps.6 Panakip. Cobijar. a. Balutin; takpain. iiPapanuluyunins bha. Matakpain; sumikong; manuluiyan. Cobrador. un. Mairminingil; tagapaning il. Cobranza. f. Paniningi!. 1 -Cobrar. a Maningil. 11Mabawi Iang pinangrulugihan; 6 ma sumpunga'n an'g nawaIa'. jf Magkaro6n, 6' magtamd'. 11 r Makabawil. I! PagsaulaIng Ioo'b. I I I i I Cobre. m. Tans6", 6 tangs6'. Cocci6n. f. Paglulut6. I Pag. ka'lut6. 11Pagkitunaw ng kinain. 11Pagkul6'. Cocear. a. Manikad; turnada'ik. 1 r. Magsika ran; rnagtadyakan. Cocer. a. Maglut6. Lutniin. Matunaw ang kinain. n. Kumulo6; sumuIak. 11r. Maluto'. Cocina. f. Lutiuian, 6 kusinai. Ayos 6' paraAi' ng paglulut6 sa bawai't bayan. Cocinar. a. Mangus in~; maglut6' ng ulami 6 pagkain. 1fain. Manghimasok sa inga bag~ay na d'i na'uukol sa kanya'..Cocinero, ra. s. y adj. Tagapaglut6'; tagapangusi nai. Coco. m. Nilyog-, buko. Cocodrilo. M. Buwaya. Cocotal. mn. Nivugan. Cochero. rn. Kot-sero. Cochin'a. f. Baboy na babac. Cochineria. f. Kababuyan; karumnihain; kasalauIa'an. Cochino, na. adj. Maruini; salaulai. f1 m. Baboy. Codazo. in. Siko6; sikil. jjPag. siko6; pagsikil. Codear. n. Sumnik6, 6 manik6; suinikll 6 nanikfil. C6cdice. m. Aklit na sulatkamAy na kinatatahi~n ng inga gawA at kasundc~aazg mnatatanda. Codicia. f. Imnb6t, 6 kaimit 0 - -.

Page  82 11COIN butain; kasakimadn sa, ka'yamanan. ~ffig.- Pagnanashng rnahigpift ng aromafing bagay na, mabuti. Codidiar. a. Magimbo't; mag. nash ng kayarnanan at ibai pang bagay. ~Codleloso, sa. adj. Maimbo't,4 6 mairubutin. 11 fig. y fain Ma-, sipag, C6digo. m. Batasain; 6 kati. Punan ng M~ra batas 6 kauw tus a'n. Codo. in. Siko. 1f Panukat na, mnula sa, siko hanogging dulo ng kanniay ang habah. Coet~neo, nea, adj. Kapanah6n; kasabaiy; kaisa'ng gulang. Coger. a.' Hulihin; dakipin; sunggaba'n. 1 Puinulot; dumamnp6t; uniabo't. 11Pumuti; Pumitais; kurnitil. P Maglulan, 6 magkalanman. 11Matagpiian. 11Abutan sa isdng poo'k ng: anon-in. Cogollo. iin Usbong; talbo~s. Cog6n. mn. Rot'. Kugron. Cogonal. in Kugurnan. Cogote. in. Kokote. Cohechar. a. Suinuhol. Cohecho. M. Pagsuhol. Suhol. Cohete. ni. Kuwitis. Coincidencla. f. Pagkakadayon. JI Pagkakatao'n; pagykakd.. sabdy. Coincidir. n. Maayon; indkaisd. j) Magkata6n; magkasabdy. 2- COLE Cojear. a. Mapilay; huiningk6d; tuinika'. 1fig. Magkulang sa katuwiran 6 katapatadn. Cojera. f. Pilay; kapilayin; pagkapilay. ii raghingko'd; pag.. tika. Cojin. in. Unang itnuupain; 6 aug pinagpapatuntran nuZ siya ng kabayo. Cojo, ja. adj. Pilaiy; hii~igko'd. Cola. f. Bunt6t. ff Aug. laykiy sa hulihadn ng: inga dainit, para un: saya' at ibd pa. 1 Kolang pangdikft. Colaboracifn. f. Pagytulong sa iba'. Colaborador, ra. s. y adj. Katulong. Colaborar. a. Tuinulong sa' iba, sa, pagyari ng: isdng gaWa, IaIo~nglalo6 na, aug inauukol sa pa.. nunulat. Coladera. f. SalahAn; panaehl Colar. a. Salatin. Paputiln:ang damft, 6' kulah in. fain. Umi-, norn ng 'alak. Colateral. adj. Tagiliran~ ug bahay. Coicha. f. Panakip ng hihigin. Colch6n. mn. Kutson; 6 aug parang unang minlapad at mahabai na pang~latag sa hihigan. Colear. n. Ma~gpaga,1awgaladw ng bunt6t. Coleccl6n. f. Tipon; pagtitipon; katipunan ng anomadn.

Page  83 C3LI C~~L - 83-CL I COLO I Coleccionar. a. Magtipon; inagsainasama ng niararniing bcigay na inaakakaparis. Coleccionista. m. y f. Mangtitipon; tagapag-tiponl. Colecta. f. Pagbabahagi ng anoinang buwis sa inaa tao. Pagliligpit ng m,,, kusa'tg abuloy. Colector. in. Ang nagtitipon n~ anomnin. Admn. TagapaniColega. in. Kasama, sa isaing katungkulan 6' hanapbuhay. Coleglo. in. PNaralin. C61era. f. fig. Galit; poo't; muh'i. 11Pa'gkagatit; pan~anf~ajit. morbo. Sakit na mabigait na ikinararamd~m ng pagysusuk~ agii Jagin at pagkagina'w. Cob~rico, ca. adj. Ang naiuukol sa k6lera. 11fig. Magagalitin. IIAng may sakit na kolera. Coleta. f. Buho'k na inahaba", lawit sa likurafn at may tali. Bunt t. 1,fain. Dagdaig, 6karagdagan. Co'lgadero. in. Sabita'n; sampayan. Colgar. a. Ibitin; ilawift; isabit; ilayla'y; isamnpaiy. jj Ofg. Bitayin; bigtihin. 11n. Nakabitin. 11r. Maibitin. 11Magbigti. Coligarse. r. Magsarnasaina; inagpisanpi'san; inaglipolnlipon. Colina. f. Bur6I], 6' mata~is na lupa'. Colindante. adj. Ka1iapit; kasiping; karatigL- na 1upat 6" bahay. Coliseo. rn. Dulaiang pinag-. papaiabasan ng inga pangpa1 biing sF1 madla'. Colmar. a. Pauluhin. j1 fig. Pasaga:nhin II Puspusin. Colmena. f. Bahay pukyutan. Colnmenar. in. Poo'k na kinaroroonan ng inga bahay pukyutan. Colmillo. in. Pangil. Colocacl6n. f. Paglalagi'y. Kalagayan; pagkal 'gay. 11Katungkulan, 6' hanapbuhay. Colocar. a. Ilagady ang anoman sa lugail na kiniiuukulan. I fig. Ilagaiy sa katungkulan, 6' ipa. sok sa hanapbuhay ang sinominn. Colonla. f. Kapisanan ng inga, d tyuhang nagsisipamayan sa isaing 1upatin- 1 Bayan 6 lupang sakop ng, ibai. Colonizar. a. Mamnayan; 6' sakupin ng ibai ang alinmna'ng 1uphiin. Coloqulo. ini. Sadita'nn; 6sapan; pagpupulong; pagpapanayaim. Color. in. Kulay. fl fig. Dahilan; 6 pakunawaring mnatuwid upaing- gawin ang anomadn. Colorado, da. adj. May kulay. jj Kulay puhi'. II1 fain. SaiitMang mnalasuwa. 6 nmahalay.. Colorar. a. Kulayan. II n. Mamula'. 11Mahiya'.

Page  84 COMB-4-CM __ 84 - COME Coloso'. nt Likba'ng larawang totoong inalaki kay sa karaniwan. 1j fig. Ang tao 6bagaya nipapatangi sa, ibW. Columbrar. a. Maaninaw; mi~banaagan sa tiialay6 ang anoiman. 11fig. Mahalata'; 6' niapaghul6 ang anoma'in. Coluinra. f. Haligi. Tudling, kung, n-iuukol sa inga akkit at paihayagain. Columplar. a. Magugo'y; iult goy. 11r. Urnugo'y. Jj fig. y fain. Guinibanggibang sa paglakad. Columplo. in. Lubid na pinagduduyanan. Collado. in. Bur6I, bn do'kbundukan. Collar, ni. Hiya's na pangliug ng rnga babae. 11Bakal 6' balit nia pabilo'g na inilalagdy sa liug ng diso at ib~i pang hayop. Comadre. f. Hilot. Ini'inad; kurnari. 11Kapitbahay at kaibigan. Comaclr~n. in. Salag; 6 maanggagainot na nagp)apapanigangana'k. Comarca. f Bayan. Nayon. Combate. in. Pagaaway; pagbabaka; diginat, 6 dignianat; labandn. 11Pagbabangga'; pagkakasira; d'i pagkakaayon. 11fig. Ang pakikipaglaban sa, sariling, lo6b. Coiwbatlente. in. Ang nakiiab~a. j1 Alinm'd samga kaw al ng isaing hukb6. Combatir. n. Makipagbaka.; rin~kipagfhaink.. jj a. Lurnusob; sumalakay; luinaban. 11 fig. Salungathi; salangsangfin. Comblinar. a. Magbagayba-i gay; 6 mnagayosayos ng safisaring bagay u pang rnakabuo6 ng isa'ng hauifin (coinpuesto). 11Pagparisiti ang dalawang bagay upa'hg suru'n ang kanihiing pagkakawangki. Combustible. s. y aidj. m. Sunugin, 6 ang nmadaling inasunog. - Combusti6n. f. Pagkdisunog. Comedero. in. Kakanain. Labangain. 11Tutukain. 1 adj. Ang sukat inaikain. Comedido, da. adj. Magalang; mnapagplitagan; inahinhiin. Comedimiento. rii. Galang; pitagani; Iiinhin. Comedlo. in. GitnA; kalagitnaan. II uwat ng panah6ng nai-' papagitan sa dalaWiang gulang n& Panahont. Comedor, ra. s. y adj. Palakafn; inatakaw. j in. Kakanain. Comensal. in. Kasalo sa dulang, o sa pagkain. Comenzar. a. Mulain; painulin; siinulin; pasinmnkin. ~jn. Maginula; niagsiinula; niaghuhat. Corner. n. y a. Kuinain. Mananghali. fig. Ubusin; siraiin ang kayarnanan 6 pagaari. jI M. Pagkain.

Page  85 COMP -85 - COMP Comerciante. m. y f. Mdngangalakal. Comerciar. n. Mangalakal. Comercio. m. Pinfangaalakal. I1 Kalakal. 1t Bahay kalakal. Comestible. adj. Mak;ikain. j m. p1. Mga pagkain. Cometer. a. Pakatawan; 6 ipagkatiwala sa iba ang isang pabilin 6 katungkulan. [i cidlas. Magkasala. 1] yerros b f alas. Magkamali. Comez6n. f. Pagkati ng balat Comida. f Pagkain. i Tang. halian; panananghali. Comienzo. m. Mula; simula. i Pagniumula; pagsisimurla Comil6n, na.. m. y f. latakaw; palakain. Comite...Iupon. Comitiva. f. Abay; kasaiahlin. C6mo. adv. mod. Para; kapara; parang. 1 C;rmo? An6? PIaano? ji Ayon. l An6? bakit? C6moda. f. Tataguanr ng damit. Comodidad. f. Kaangkupan;; kahustuhan. 11 Kaluwagain. C6modo, da. adj. Akmi; angk6p; agpping. j Maluwag. Compadecer. a. Kaawaan; kahabagan; kahambalan. [i r. Maawa; mahabag; inahambal. Compadrazco. m. Pagkukumpari, Compadre. hi. Kumpari. Compaftero, ra. m. y f. Kasama; kalaguy6. Compaftia. f. Samahdn. Ka Kasama. Comparaci6n. f. Pagpaparis; pagtutulad; pagwawangis; pagha. hal inbjawha Comparar. a. Ipara; iwangki; itulad; imukha; ihalimbawa. Comparecer. n. Humarip; dumrul6g. Compartimiento, m. Pag. babahagi; paghahatihati. Compartir. a. Hatiin; bahaginin. 11 Ipamahagi; paghatihatiin. I! r. Maghatihati; pagbahAbahaginin. Compasi6n. f. Awi; habag. 1 jPagkaawa; pagkahabag. Compasivo, va. adj. Maa. wain; mahabagin. Compatriota. con. Kababayan. Compeler. a. Pilitin; pigipitin ang sinoman na gawin ang anomrang bagay. Compensar. a. Gantihin; bayaran ang kasiraang ginawa sa ibdi. Competencia. f. Pagtatalo; pagtutunggali. 1j Ikl ko aukulan; katungkulan. Competer. n. MNukol; matungk6l. Competidor, ra. s. y adj.

Page  86 COMP -86 - COMP Kaagaw; katunggali; kapangagaw. Competir. n. Magpangagaw; magagawin; makiagaw. Compilaci6n. f. Tipon 6 pagtitipon ng iba't ibaing balita 6 kasulatan. Compilar. a. Tipunin sa iisai ang iba't ibatng kasulatan 6 balita. Compinche. corn. fain. Kaibigan; kasama. Complacer. a. Paunlakan; pagbigyang loob. 1[ r. Matuwa; malug6d; masiyahan sa anoman. f Magbigayang lo6b. Completar. a. Ganapin; lubusin; buuin; tapusin; lutasin. Completo, ta. adj. Ganap; buo; lub6s. Complexi6r. f. Pagkakabu6; 6 pagkakasangkap ng katawan ng tao. Complicaci6n. f. Pagkakahal6 6 pagkakasainasama ng iba't ibang bagay. 1t Pagkidamay. I Gu16; kagusutan. Complicar. a. Maghal6, 6 magsama ng ibi't ibang bagay. C6mplice. com. Kasabuwat; kasapakait; kaalam; karamay sa sala. Componer. a. Husayin; iany6; pagayusiti. 11 Pagyamanin; kumpunihin. 1M Magtahitahi ng anomadng'niialaaban sa katotohanan. 1 fan. P mutihan ang ano man. fl Papagkasunduin. t1 Stmulat; kumatha; lumaling ng anomang gawang nagbubuhat sa pagiisip. 11 Magtipon 6 maghaniy ng mga titik 6 letra sa Limbagan. Comportamiento. m. Kaugalian; paguugali. Composici6n. f. Paghuhusay; pagaayos 11 Pagkakasundo. 1 Pagbubuo; pagyari 6 paggawa ng anoman. Compostura. f. Kayarian; pagkagawa. [1 Kalinisan; kaayusan. Compra. f. Pagbili; pamimili. 11 Pinamili. Comprador, ra s. y adj. Mamimili. [l Tagapamili. Comprar. a. Bumili; mamili. |( al contado. Bumili ng kaliwaan. l al fiado. Bumili ng utang. Comprender. a. Sumaklaw; sumakop. 1 Malulan, masilid; magkasiya. 1| Talastasin; tarukin ng isip. 11 r. Masaklaw; masak6p. IIMatalastas; matanto; mawatasan; matar6k ng isip. Comprimir. a. Higpitin; impitin; pitisin. [1 Pigilan; supilin. Comprobar. a. Patotohanan; 6 patibayan ang anoman. Computar. a. Bilangin, 6 balakin ang anoman. C6mputo. rn. Balak, 6 kabilangain.

Page  87 CONC -87 ---CN CONC Coniulgar. a. Maki naban.g. Comiin. adj. Kalahatdn; sa lahait;-sa marami; laga.nap. 11Kalakardn; kaugalian. Karaniwan; palasaik. Hamak; timavfa. fl Dd'mihan; painabihan; kum6n. Comunicar. a. Ipahayag; sabihin; ipagbigaiyalam- Makipagu~ap; makipagsulatain sa ibai. Comk~znidad. f. Pangkalahata'n; pangm~d1a'; 6' sa laha't. 1 Kapisanan; katipunan; samaha'n. Comu'ni6n. f. Rel. Pakikina-, bang. Cone prep. Sa; nang. Ii Kasama; 6 kasamahain. Conato. m., Pagpipilit; pagsusumakit; pagsisikap. L'"iyufin; akala'. fig. Anomaing pangyayaring sirmuIa lamang at hind'i napatulo'y. Concavidad. f. Kalukungdin; kahumbakain. 11Lungga'; yungib. C6ncavo., va. adj. Maluko'ng; humbaik...1 m. Kaliukungfin. Concebir. n. Magbuntfs. 1 fig. Malirip; mawari;, maakalai. Matant6; matalasta's;, maunawa. Conceder. a. Magbigaiy; magkaloo'b. 11Pumayag; sumangayon; m agpahintulot. Concejo. mT. Sanggun'ian. Concepci6n. f. Paglilihi. fig. Paglirip; pagwarl; pagakala' Conceptuar. a. Humaka"; umakala'. Concernir. a. Mdukol; ma.tungk'l; mdhinggfi1; madapat. Concertar. a. Husayin; ayusin; iany6'. ff Tawaran; pakitunguhan ang anoma-n. jj Makipagkayari; rnakipagkasundo6 sa anoim ng kalakal. 11Papagkasund"fn pagpayuhan ang mga nag~-aka-, alift. jj Pagtunuhin; 6' pagtama'in ang tuno'g ng dalawaing instru.. mnento 6 kasangkapan sa pagtugto'g. 11r. Magkasundo6; magka-. yari. jj IMldayos; maihusay. Conciencia. f. BudhL. Li.. beratd de conciencia. K.~laya'an sa pananampalataya. Concierto. m. Kahusayan; 6' pagkakaiayos ng mga bagay. I Paakakdisundo', 6 pagkakaiiyar'i sa anomain. jj Tipain, 6 ti'panan. Conciliaci6n. f. Pagkakadsundo6. 11Pagkaka'akma', 6' pagkakawanglis ng 'dalawa'ng bagay. Conciliador, ra. S. y adj. Tagapagkasundo6. jj Tagapagayos. Conciliar. a. PapagkasundiiiJn. 1 r. Magkasund6'; magka-. sundo'sund6. Concluir. a. Tapblsin; yarilin; lutasin. 11Hinuha'in. ~j r. Matapos; mayar; mautils. Conclusl6n. f. Pagtapos; pagyari. 1t Katapusa'n; waka's. Concordancla. f. Pagkakaiwasto6; pagkakdakma; 6 pagka.. kadayon ng dalawdng bagay.

Page  88 CONC I - 8 - CONQ Concordar. a. Iwasto; ikama; iayos; iayon; husayin. t n. Mikaakma; makaayos; nmkawast6; makaisa ang isaing bagay ng ibi.!f r. Magkaayos; ragkasundo. Concorde. adj. Kaayon; kaisd; kaayos; kasundo. Concordia. f. Pagkakasundo; pagkakaisi; pagkak-iayos. Concubina. f. Babaing nakikisama sa ising lalaki na parang asawa niya. Kalunyang babae. Concubinario. m. Ang may kalunya' Concubinato. m. Pangangalunya. Conculcar. a. Yurakan; yapakan; tuntungan. Concuflado, da. m. y f. Bila s. Concupiscencia. f. Pitang maalab sa mga kagalin!an sa liph. Ij Nasang mahalay; kaluphan. j[Kalibugan. Concurrencla.. Pagkakaitipon: 6 katipurian ng miga tao. 1 Pagdalo, 6 pagkakatagpo ng maraming tao 6 bagay sa isting panahon 6 lugal.!I Tulong; abuloy; dal6. Concurrir. mn Magkapisan; dumail. T[ 'rumulong. 11 Umabuloy. Ctcdtrso. Pm. Pkakation; pagkakApisafi'. ' Pagdalo; pagtu. long. J1 Timpalkk. I i Concha. f. Kapfs; kontsa. Conchabar. a. Pagsamahin; pagpisanin; paglakipin. j[ Sapakatin; satuwattn. j1 r. Magsabuwatan; magsapakatan. Condena. f. Parusa; kaparusahin. Condenaci6n. f. Paghatol; pagparusa. Condenar. a. Hatulan; parusahan. [j Salahin 6 pintasan ang alinmang aral 6 pasiyai. Condensar. a. Palaputin. If Sinsindn. j1 r. I.umapot. j1 Suminsin. Condescender. R. Pahinuhod; rnagbigay lo6b; pumayag; umayon sai kaibigan ng iba. Condici6n. f. Asal; lagay; kabagayan; kaukulaR. Condiscipulo, la. m. y f. KasarAa sa pagaaral. Condolerse. r. Makidamdaim; makidalamhati;' makiraftay sa kahirapan ng iba. Condonar. a. Ipatawad ang paruiSa.a 6: utang. -Conducci6n. f. Pagdadala; paghahatid. II Pamamatnugot; pamamatnubay. Cotducir. a. Dalhfil. tl hatid.!JMarnahala; mamatnugot. jj r. Magbait; magpakahusay; magugalfl 6g mabuti. Conducta. f. Paguugali; kaugalian; kaasalan.

Page  89 Con'ducto. M. P~idaluyan; pabuluw'dog; kanil. Jf Al~alod. Conductor., ra. s. y adj. Tagapaghatkl; patnubay; patnugot. Conejo. m. Koneho. Conexi6n. f. Pagkaka'samna; pagkakadtall;- pagkakawit; pagkp-" k'ugniy; pagkakakabit. Hj pl. Pagiibi'gan. Conexo,, xa. adj. Kasamna; kalakip; katali; kaugnady; kakabit. Conifeccl6n. f. Paggawa; pag,-, yari; pagaayos; pagiany6'. Confeccionar. a. Gawfn; ya.. rin; ihanda'; iayos ang anominn ayon sa sukat. Confederacifn. f. Pagkakdsund6, ng ildng mga taoe. j{Kalipunadn. Confederar. a. Makipagka-.sund6; makisama,' 6 makilakip sa, mga iba'. Conferencia. f. Pakikipagsa;pakikipagsalita'an. Papulong; panaydm. Conferenclar. a. Makipagusap; makipagsalita'an. fj Magpa.. nay~dm; magpapulong., Conferir. a. Pagparisin; pag.. tularin ang dalawafng bagay. J Pagkalooban ng katungkula~n, karangalan, at ibad pa. j1 Makipagus~ap; maki'panaydm. Confesar. a. Ipahayag ang, ndlalaman. 11 Ipagtapit ang ayaw Wsabihn 6 isaysady.,If Umiamin. Magkurnpi'Sdl..f Kumpisalin. 11 r. Mangurnpisd..j Magtapadt, 6. umnamin. Confesldn. f. Pagtatapit. Pangungumpisaf1. 11 p1. Liter. Mga, alajalang sinu'lat ng isadng 'tao' na kinisasaysayadn ng mga paugyayari sa 'buhay niyad. Conflanza. f. Pananalig; paniniwala'; pagasa; pagkakaftiwala.. II Sighi, sa, paggawa' If En con-. fianza. adv. ni. Palihim; pabu...long; paanas. Conflar. n., Manalig; maniwl',umasa. 11f a. Ipagkaftiwala' sa, iba ang anomaln. ConfidEftte- in Kajpahayagan; katiwalii; katadpatan. {J Tiktfk; manunubok. ff adj. T-ap't; tiwalai'. Confn.in. Hangga'; h angganan. Confinante. adj. Kahanggd; kahangganam; katabf; kalapit. Conafinar. n. Humanggd; bunianggin; magkahanggi. jJ a. Itapn6idestiero ang sinomndn sa isdng po6k na~ tiyaik., Confirmaci6n. f. Pagpapa. tibay; pagpapatoto6. I Pagku. kum'Il. Confirmar. a. Patibayan; patotohanan; patunayan. 'if MagkumpiJ. Confiterla. f. Tkndahan, 6 gawan ntl matamns N

Page  90 CONF CONF ~-90-cON C j N Iw Conflicto. m. Labarnin; tunggalian; digma'an. U1 fig. Hinagplis. UDahila'n, 6 balakid. Confluir. n. Magkata gp6, 6 inagkapisan ang dalawaing ilog sa is'ing po'k. 1 fig. Magkatipontipon ang maramning tao., Conforinar. a. Pagakmnbi; paglapatin; pagbagayin ang dalawdng bcagay. 11 Umayon; pumayag; sumangayon. r. Magkaakma; magkaayos. ItMagkaayon; inagkasund6'. Conforme. adj. AyO's; akma'; bagay. I! Ayon; kaayon; pay'ag. Matiisin sa niga- kasaliwatang palad. 11 dv. in. Ayonos'angayon. Conformindad~ f. Pagkakawanigis ng dalawafing tao. 1 Pagk-aka'ayos ng dalawafng bakay. II Pagka. ka'sund6'. jI Pagayon; pagpayagConfortar. a. Pasiglah-in; pa1akaisfn; patapangin. Aliwin ang nahahapis. Confraternidad. f. Pakikikapatfd; 6' pakikipatiran. 1 Confraternizar. a. Makikapati~d; mnakikapatiran. Confrontar. a. Pagharapin; pagmukha'in ang dalawaing -tao. 1Pagparisin ang mga kasulatan. fln. Humangga'; humangg~in. 11~ fig Mtahiyang; maikaugali. Confundir. a. Guluhin; Ii. tuhin; iyuwfs. 11r. Mahiya&; ma. duhagi. I1 Mdkgulo6; mi'lit6. Confusi6n. f. Kag-uluhafin; pagkakayuwis. fl Kafituhain; pagkalit6. J1 Kahihiyain; karu'haginan. Confusco, sa. adj. Magul6'; magusot. ~ Madilfiw; malab6. 0 Alinlangan. Congelar. a. Papatrnui'iin ng larnig ang anom~ing bagay na 1usaiw. 11r: Mamuo6 dahil sa lainfg. Congeniar. n. MAkasund6; inakaugalli; ma'ikabagay. Congoja. f. Balisa; hapis; pig. had. l Hilo; himnatA'y. Congratulaci6m. If. Pakiki.. Iugo'd; pakikigalak; pakiki tuwa'. Congratular. a. Makilugo'd; makigalaik. 11r. Matuwa'; malugo'd; Congregacifn. f. Katipunan; kapisanan; pagpupulong Dg 'marami. Congregar. a. Tipunin; pisanin. 11r. Magpisan; rnag'katipon, Congreso. m. Kapulungan na rnararning tao upa'ng pagusapan ang anorman. ConJetura. f. Hinala"; sapantaha'. ConJeturar. a. Hinala'in;,sapantaha'in ang anoimin. IConJugaCifn. f. Pagbabaybaiy. Conjugar. a. Baybayin. 1 Magbaybaiy. Conjunclfn. f. Pagkakaftipon; pagkakipisan. fl Gram';. Pangbig. I ki's.

Page  91 CONO CONS CONS Conjurito,, ta. ladj. Kasarna; kalakip; kasiping; kalaplit. CopiJuracl6n. f. Panghibirngsk; 6 pag'ialsa laban sa Phimahala'an. Conjurar. n. y r. Mvanghimagsl'k; magalsai laban sa rnga may kapangyariban. Conlievar. a. Makitulonig sa,pagydadala' ng anorna'ii. Conilorar. a. Makiiyjik; makitangis. ConmemoraCi6nl. f. Alaala. Pagia~aaala. Con mnemorar. a. Alalahanin. ~jMagalaala. * ~~ConMIgo0. pron. pers. Sa akin. Conmoci6n. f. Pagkabalisa; kabalisahain; pagkaligalig; kahigaligan. Conmover. a. Balisahi'n; ligaligin; guluhi'n. 11 Galawi'n. 1H r. Nlibalisa; magulo6; miligalig. Conmutaci6n. f. Pagpapalit. Conmutar. a. Palitain ang isAng bagay ng ~bai. Conocer. a. Kilalanin. JjMamukha'an. j1 M~iarnan; 'matant6; matalasta's; p'gmasda'n. 11Maikilala. I1 figr Makiapi'd. 1H r. Magka'kilala. f1 Ma'kilala ang sarili. Conocido, da. m. y f. Kakilala. liadj. Kilaki'; haya'g; tanConoctuniento. m. Pagka'kilala. 11Pagk~a'alm. jj Kakilala. 11 p1. Kaalama'n; kabatira'n; dunong; talino. Cionquista. f. Pagsak'0p; paglupig; 6' pagkuha sa daha's ng isaing bayan. 11 fig. Pagkahalina; pagkahikayat sa isa'ng tao. Conquistar. a. Sakupin; hupigin; talunin; 6' kamta'n sa daha's ang isang bayan 6' lupa'tn. 11fig. Mahikayat; mahalina ang kalooban ng sinoma'n.,Consanguineo, nea. adj. Kadug6'; kamaganak. Consanguinidad. f. Pagka.. kadmaganak; 6 pagkakairmaganakanConsecucl6n. f. Pagkakarnit; pagtatam6' ng anorming ninanasa'. Conseguir. a. Tamuhiln; kam.. tain ang nasa 6 hanga'd. Consejo. m.. Hatol; pasiya; aral; payo. 11Kaitaastaasang ~Hil. kurnan. Consentirniento. m. PahintLulot. ~j Pagpapahintulot; pagpayag. Consentir. a. Ipahintulot; Ipayag. 1 Pabaya'an, 6 konsintiIhn 1Paniwala'an ang anomain.H Tiisin; alinitanahin'. Conserva. f. Bukayo', at alinmang bunga ng kahoy na mi. natamis. Conservaci6n. f. Pagiingat; 6 pagaalaga'ng h-uwa'g masirhi ang ano'n.11Pagmamatamfs.'II Pamamalagi; pananatill.

Page  92 CONS -9- CN - 92 CONS Conservar., a. In gatan; alag~*ang huwaig masira anga ano-' rman. IMaginatamnis ng m~a bungang.kahoy., 1) Mamnalagi; inanatill ang Iugali, pananarnpalataya, at ibai pa. Considerable. adj. Ang marapat isipin 6 war'lin. fj Malaki; marami. Considerado, da. adj. Mapagwari; mapagbulay; mapagkur6. Con'siderar. a. Nilayin; isipin; warfin; bulaybulayin; kuriu'in. 11Galangin; pagpitaganan. Consigo. pron. pers. Sa kanyea; sa kanihi. Consolaci6n. f. Pagaalfw. Kaaliwain. Consolar. a. Aliwin; libangin.' r. Maalfw; rnalibdng. II Maghibaing; mnagaliw. ff Magaliwan. Consolidar. a. Pagti~bayin. fig. Jul'i; buuxin; 6 pagugnayfn ang naslr~, na maging matibay. Clrnsonancia. f. Pagkakatono; 6' pagkakaakma'akma' ng mga tinig 6' boses. Consonante. mn. Gram. Katinig, 6 katingig. Conso~nar. n. Magkatono; 6 magkaayonayon ang inga tinig 6 boses. If fig. Magkaakma'i; inagkabagay. C;onsorelo,6 m. Pagsasarna;,6 pagsamwhah~in. il Pagaasawa. Consorte. corn. Kapalad; 6' ang kasama at karamay ng iba' sa kapalaran. 11Asawa. Conspicuo, cua. adj- Mari. Conspiraci6n. f. Paghihimagslik; pagAalsai. Conspirar-. n. Manghimagsi'k; magalsad laban sa harl 6 sa. pdimahala'an. fl Magkaisaing gawan ngr masama' ang, kapuwa'. Constancia. f. Katiisain; katiyagaian. 11Pananatili. Constante. adj. Matiisin; matiyaga'. ff Palagi'; parati. Constar. impers. Maging tunay; maging toto6'. jf M'sulat, 6 manititik ang anoniain. ff1 Mayroo'n; 6 magkaroo'n. Constelacli6n. f. Kabituwintin;a 6 katipunan ng inga bituwi ng lagi. Consternaci6n. f. Pagkas'inda-ik; pagkagitki', pagkatakot. Cortsternar. a. Sindakin; gitlahin. ffr. Magitlai; rnasindaik. Constlpacl6n. f. Sip6n. Constipado. in. Sipo'n. Constipar. a. y r. Sipunin. ffMagkasipo'n. Constitucl6ri. f. Pagtatayo6; pagtatatig.f Pagkakabu6'; pagkakasangkaip. ffAlituntunin; 6 pangulong bata's. ff Iayos iany76; hmiyin. f1 r. Mdi

Page  93 CONT CN CONT Constreflir. a. Pilitin; pigipitin. J]r. Magpumilit. Construcci6n. f. Paggawa; pagyari. IN (iramn. Pagbubu6' ng mnga salitA. Construir. a. Gurnawa; yumart; mnagtay6'; magtata'g. jI Ayusin; 6 gavring panibago ang anoman. Consuegro, gra. m. y f.' Balae; kabalae. Con~uelo. m. Alifw; kaaliwan. fj Tuwa; gaI.k. Consulta. f. Pagtatan6ng; pagsangguni. 1f Sanggunil; tan~ng. Consultar. a. S)umangguni;' magtano'ng, IJ r. Magsangguniian. Consumnado,, ca. adj. Lubo's; ganaip; sakdai1; puspo's. jf Pantais; pahaim; bihasa'. Consumar. a. Tapusin; yaring ganap; lubuisi'n; puspusifn ang anomi'n. 11 r. Malub6s; -napusp6s; rnayaring ganap ang anoman. Consumir. a. Ubusin; tapu.. sin. fj Lipulin; puksi'Ain. 11 r. Maubos; niatapos; mnapugnaiw. ft Mahapis; nmangayayat; tnatuyo ang katawa'n. Contabilildad. f. Pagbilang; palkkuwenta; pagbalak; pagakala'. ContaCto. m. Pagkakidiit; pagkaka'daiti. if Pagkahawa. Contado, da.- adj. Madalang; bfhirat. 11 At- contado. m. adv. Kafliwa'an ng-* bayad. Contador, ra. s. y adj. Taga~bilang; tagapagbilaing. Cont'agiar. a. Makaihawa ng' saiki't. 1j fig., Makahikayat, 6 makaihawa sa ibd sa masamnang gawa. if r. Mahawa. 1 Magkahawa; 6 rmagkhawvahawa. Contagio. in. Pagka'hawa. Pagkaka'ihawa ng sakit. f1 fig- Pagkahawa sa niasaimang anal 6' haI imbaw;~. Contagioso, sa. adj. Nakahahawa. Contar. a. fig. Bumnilang; 6' bilanoyin. 11Magkuwenta; 6' kuwentah in. Saliti'n; isaysaiy; 6' isalaysaiy ang anomang pangyayari. I1 bilang; isama; ipisan ang sinornain sa kinaiuukulan niyai. Contemplacl6n. f. Pagmamasi'd; pagmarnalas. JJ Pagbubulaybulay. Conteinplar. a. Malasin; masd~in. j1 Kuriuxin; nilayin; bulaybulayin. Contempordneo, nlea. adj. Kapanah-on; kaisadng gulang. Conternporizar. n. Makibagay; makiugal'i; rnakiayon sa ka.. lakaradn ng panaho'n. Contender. n. Ilumabag; unmaw~ay; bumnaka; hurnarnok; makipaglamas. 11r. Makipagtalo; makipagtungga'ii. Contener. a. M~dhim mads'Aid; magkasiya- jj Sutnaki~w;

Page  94 CONT CONT -~194- CN CONT surndkop; maglaman. 1 Pigilan; harangin; pahinthiii. r. Ma'paluIan. 1 Masakla'w. 1 fig. Magpigil ng Ioo"b. Cbntenldo,, da. adj. Mapagpigil; mahinahon. 1 m. Lulan; laman. 11Ang ~bagay na, na'sasabi sa. sulat. Contentar. a. Magbigaiy tuWa; inagbigriy Iugo'd. ff r. Malugod; a auw. Contento,t. adj. Masay~i maligaya; nailulugo'd; ndtutua.1 mn. TuWa; gaakik; lugo'd. Contestaci6n. f. Sago't; tugon; paklif. ff Pagsag6t; pagtugon. 1 Kasaigutan; katugunan. Contestar. a. Sumago't; tumugon; purnaklif. Patotohanan ang sinasabi ng~ ibai. 1 r. Magsaigutan. Contlenda. f. Pagaaway; pagbababaig. 11Pagtatalo; tunggalian. Contigo. pron. pers. Sa iy6'. ContigUidad. f. Pagkaka'siping; pagkakaitabi'; pagkakailapf't. Contiglo., gfia. adj. Ka'ratig; katabi'; kalapi't; kasiping. Continencia. f. Pangingilin; pagpipigil ng Ioo'b sa masamang hdlig. Continuaci6n. f. Karugto'ng; ka-tapusadn. 11 Pagpapaftuloy; pagtatap6s. Coutiniuiar., a. Ipatuloy; dug.. tungadn;. -i taPusin ang anomadng Ii pinasim'ukin. 11n. M-anatili; ma. malagi. 1 r. Magpatuloy; lumaganap; dum ami; kumalat. Continuo, nua. adj. TuIOy; lagii; panay; waling tigil; walaIng patki'ng. Contonearse. r. Gumiling-. giling; gumiraygiray; kumindi.kindi. Contoneo. m. Giling; giray; kindi'. Pagkiling; paggiray. Contra. prep. Laban. 1 Sa h a rap; paharaip. 1 m. Pagsalangsaing; pagsalungaft. Con'tracci6n. If. Pangungurong ng m ga litid. fI Gram. Pagaali's ng ilaing titik 6' Jetra sa isai 6' dalawaing salita'. Contracorriente. f. Pasa.. lunga' sa agos. Contradecir. a. Salungatin; salangsangi'n; suwayin ang sinasabi ng sinom ain. If r. Magkasalungait; magkalabaig ang nina sinasabi ng sinomain. 1 Magsailungatain. Contradicci6n. f. Pagsalangsang; pagsuwaiy. Pagkaka'salungaft; pagkakalabcig. 11Pagkaka'salungatan. Contradictor, ra. s. y adj, Mapagsalangsaing; niasuwayin. Contraer. a. Lfititn; iklijan. Magkaroo'n. 1 Ccmtraer mat'rimonio. fr. MagasawzL. [f Cont~raer deudas. fr. Magkautang. 11 Contra.

Page  95 CONT CONT -95-CN CONV e'r arnistad. fr. Makipagi'bigan. f Contraer enfermedad. fr. Magkasakift. 1 r. Mangurong ang anoman. Contrahacer. a. Tularan; parisan; huwarain; gagarin. i r. Magpangga'P. Contrahaz. f. Kabalik~in. ContramarchaL f. Pagbabalik; pagurong; pagudlo't. Contrapeso. rn. Panimbaing. IKatig- Contrariedad. f. Pagsalangsaing; pagsalungait. 11Pagkak'l~aban; pagkakailabaig. Contrario. m. Kalaban; katalo; kaali't; kaaw'ay'; kabangga; kaaga'w. fl adj. Laban; labadg; 6 naisasalangs'ng. 11fig. Nakasisirai. 11Al contrarlo. mn. adv. PabaContrasefia. f. Hudyatan. Tanda'ng lihim na. ika'kikilala ng isa"'t isai. 11Papeletang may tanda. na ginaigamit sa, ddla'an. Contrastar. a. Salangsangin; labanan; labagin; sui-nangfn. Contratar. a. Kumasundo6, 6' kumiontrato; gumawa' ng kasundilian 6' kontrato. I] Mangalakal. r. Magkayari'; magkasundo6; magkontrato. Contratiernpo. m. Sakuna'; kasakunaian; kasaliwa'ang palad.,Contrato. m. Kayarian; kasundt'an; pinagusapan. Co'ntraveneno. m. uhas; 6 gam6t na laban sa lason. fig. Pagiingat. Contravenir. n. Sumalangsa.ng; sumuwaiy; lumaba'g sa kautusain. jj Sumalungaft sa alinma~ing gawi.A Contrlbuci6n. f. Ambaig; buwis. 11Pagambdig; pagbuwfs. Contribuir. a. Umambaig; bumuwifs. 11fig. Tumulong; umabuloy. Contrlbuyente. m. Ang nag. aambaig; 6 bumubuwi's. Contrincante. m. Kapangagaiw; kalaban; katunggali. Contristar. a. Hapisin; pagpighatlin. 1 r. Mahapis; malurnbay; malungko't. Controversia. f. Pagtatalo; 6 pagtatalotalo sa pamamlagitan ng m~a pagmamatuwfd. Controvertir. n. y a. Ma. kipagtalo; makipagmatuwi'd. Contundir. a. Bugbugfn; salanta'in sa hampis. Conturbaciftn f. Pagkaba.. lisa; pagkaligalig; pagkagul6 ng lo6b. Conturbar. a. Guluhin; Ii. galig&; balisahin. 1 r. Maligalig; nmabalisa. Contusi6n. f. Bugb6g; pasa. Convalecencia. f. Paglak~is; 6 pananauli, ng lakds ng isdng bagong galing sa sakit.

Page  96 CO".#%N V - 96 - COOP Convalecer. n. Lumakas; magpalaka's; 6 nmanauli ang laka's ng isang galing sa sakit. Convaleclente. s. y adj. Ang nagpapalaka's. Conivecino,, na. adj. Katabif kalapit; karatig. ir s9. Kapitbahay. Convencer. a. Ipakilala; ipahayag; 6 patotohanan ang anomain sa parnagitan ng pagmamatuwi'd. 11 Papaoiwalhiin; 6' hikca-'yatin ang pagiisip net burnabasa 6 nakikinig sa pamagitan ng inga pagm-amatuwici na maliwanag. 1 r. Maniwala'; 6' paniwalhan ang katuwiran at katotohanan ng anoiman. Convenci6n. f. Kayarian; pi. nagka'sundiuian. 11Hirang~in; pilian. Pagkakaayos; pagkakaiisAi. Convencional. adj. Pinagkasundiian; pinagkayarlian.P: nagusapan; pinagkaiisahain,. Conveniencia. f. Pagkaka'ayos ng dalawa'ng bagay. jjPakinabang; kapakinabanga'n. Conveniente. adj. IBagay; ukol; dapat; Akm'; ayos. Convenio. m. O~sapan; sailita'an; kasundV'an; kayarian. Convenir. n. Umayon; ruakaayon; maikaisai. fl MaiakMa; m Afayos; maiwast6; mnaukol. 11Dura16'; 6' magtipontipon sa' is'ang po~k rMagkasundo6; mak'i isa'; mag1~aayon; magkaakrna. Conversaci~n. f. a aatra, l6sapan. Conversar. n. Magsalit4an; magusap. Conversi6n., f Pagbabalik Joo'b; panunumbalik. Pagiiba'; pagbabago ng anomain. Convtrtir. a. Baguhin; ibahin. 11 Papagbalikin.g Io6b. 1 r. Magbago; magibai. 11 Magballik lo6b. ~~Maiuwi' sa ibai ang anoman. Convexidad. f. Kakukubain; kaluk~ungiin; kaumnbukain. Convexo, xa. adj. Maluk6ng; kuko'b; umnbok; 6' mataiis ang gitna'. Conviclado, da. adj. Ang pinaanyayahan. Convidar. a. Anyayahan; ya'~in; akitin; yakagin; pigingin. r. Maganyayah;4n. iUmnalay; humando'g. Convite. in. Anyaya"; pagaianyaya.!I Pigifng. Convocar. a. Tiparnfin; paalnyayahan; 6' tawagan ang marami upaing durnalo6 sa isa'ng tiyaik na poo'k. Convocatorla. f. Paanyayai; panawagan. Conyugai. adj. Naiuukol sa magasawa. C~nyuges. in. pl. Ang magasawa. Cooperacifn. f. Pagtulong; pagtutulungan.

Page  97 CORC - 97-CR CORO Cooperar. n. Tumuilong. Coordinar. a. Husayin; ayusin; ihanay; italatag. Copa. f, Kopa; 6) hasong may paa na inuman. ~jAng ulo ng sambalilo. Copar. n. Sa Iaro"ng monte ay kumopp 6kupohin. 11 fig. y famn. Mahuling lahaft angmga tao, na wala'ng makatanan isa' man. Copia. f. Kasaganatan ng anoninh. 1 Salin. fl1 Sip'i; huwa~l. Coplador, ra. s.. y adj. Tagapagsalin. f in. Sahinain; 6' aklait na saluina'. Copiar. a. Isalin., Sip'lin; parisin; hluwaran. 11r. Magsipitan; magg~igaran. Copioso, sa. atdj. 'Saganhi; maramni. Copla. E. IDalift; awit. Coplear. n. Magdalf't. Coraje. m. Tapang; lakais lig Io6b. Galit; po6t. Coral]. mn. Korales. Coraza. f. IBaluti; sapydiw. Coraz6n. m. Pus60'. fig. Laka's ncg Io6b; tapang. Kagandahan ng lo )b: pagibig); kabutihan. Corazonada. f. K,%ut6b, 6' tugto'g nt" puso' Corbata. f. Korbata; 6' pamnuti sa Mig. Corcova. f. Kakubaan; kahukut~in. Corcovado., da. adj y s;. Kuba\; huk6t. J adj. Kub6t; piJipit. Cordel. in. Lubid. Cordelazo. m. Halubfd; 6' hampa's ngr Jubid. Cordeleria. f. Lubirdn. Cordero, ra. s. y adj. Anaik ng tupang may gulang na sangtaon. 1 fig. Maam6; malubaiy; mabab~ing lo6b. Cordial. -ndj. Mairugi I; Magiliwin; tao's sa pus6; tapait; tunay. Cordillera. f. Kabundukan;, 6 mga bundo'k na nagkakaikabi'tkabit. Cordura. f. Kabaiitan; kabutihan rig isip. Cornada. f. -SLuWag; 6 sugat ng suwaig ng hayop. Cornear. a. M~anuwaig; suInuwaig. Corneta. a. Tambuy6k; o korneta. Cornudo,, da. 'adj. Suingayan. 1 m. fig. Lalaking int'iul6I ng asawa. Corona. f. Putong; koronia. -Satsit ng parn. 11Kabarnan. 1fig. Puri; dang~iI; karangalan. Coronacl6n. f. Pagpuputong;6 pagkokorona. Coronar. a. Putungan; 6 koronahan. 11 Lubusinl; yar'ling ga. naip ang isaing gawa. Coro.Alilla. f. Tukto'k na lo ' 3

Page  98 COd-RR -8 OF.;,_ 98,CORR.Corporaci6n. f Kapisanan; sam ahdn. Corporal. adj. Naiuukol sa katawain Corp6reo, rea. adj. May kata-wain 6' n auukol sa katawain. Corpulenciao. f. Kalakhain tng katawain. Corpulento, ta. adj. May' malaking' katawian. Corral. m., Bakod; 6' bakuran. IIBaklad. 11Kulungin. Correcci6n. f. Pagbatil; pagsawaiy. 11 Pagtutuwi'd; pagtutump Ak ng nmga kamaliang nailalag AY sa mga sinulat. Correcto, ta,, adj. Tumpadk; tuwid; ayos. Corrector,, ra. s.,y adj. Tagaipagl-)yos; tagapagtuwid; tagapagtump Ak. Corredera. f. Paitakbuhan n~tn kabayo. Corredizo,.za. adj. TalibugSO; madaling mlakalig. Corredor, ra. s. y adj. M'ananakbo6. 11Cor. Ang may hanapbuhay na mamagitan sa madlang pagbibilihan. Corregir. a. Ituwi'd; itunmpa'k ang malli. 11Batlin; pangusapan; sawayin ang nakagawa nq masama6 d' tumpik. Correo. mi. Pa'hatiran ng sulat; 6' haya'g na tanggapan sa pagpapadalahan,ng~ sulat; ko. MrO. jj Tagapagdala' ng sulat. Correr. n. Tuxmakbo6. IHumabol; humagad. Hfig. D~umaain; umanod; dumaloy ang- anomaing bagay na. lusaw. 1 Kumalat; lumaganap. rr a. fig. Hiya'in. 1 r. Maihiva, magdamdaim. fl Magtakbuhan. Correspondencia., f. Pagkakaiukol; pagkakaihinggi1. 'IPagkaka'ayon; pagkakabagay. Pagfibig in. fl Pagsusulatain. Corresponder. n. Gumantinfg lo6b. jjI Maukol; mahinggil; 11Maakma'; ma'ayos. 1 r. Makipagsulatain; miagsulatain. iiMagibiga;magmahalan. 11fig. Gumanti ng buti sa buti at sama' sa sarna. Correspondiente. adj.- Akmi; bagay. 11Katugo'n; kaukol. mi. Kasulata'n. Corresponsal. m. Kasulatan. 11Katiwala'. Kabalita~an. Corrida. f. PAtakbuhan. de toros. Laro'ng toro ng miga kastila". Corrido, da. adj. Nahiya; naipahiya. Corriente. f. Agos ng tubig. 1,Ifig. Lakad; takb6; kalakaran; kaugalian. fl adj. Kasalukuyan; umiiral; 6' lumlilakad na buwain 6 taodn. Corromper. a. Baguhin, 6" sira'in ang kaayus-An na anomaing

Page  99 CORT — 99 - Coto bagay. j fig. JHibiin ang ising babae. 1 Sirain ang mabuting kaugalian. 1[ Sumuhol. 1I n. Bumaho. 1 r. Mabulok. Corrupci6n. f. Pagkasira; pagkabulok ng anomain. ~t Cortabolsas. m. fam. Mangdudukot; te kas. Cortador. m. Pamutol; putulan. Cortadura. f. Pagputoi, 6 pagpuputol. I Butas; biyak; puwang. 11 Pinagputulan. Cortaplumas. m. Kortapluma. Cortar. a. Putulin; hiwitin; gilitin. I1 Tabasin. 1 Alsahin ang baraha. 1j Pigilin; harangin; sansalain ang takbo 6 lakad ng anoman. IL Putlin ang isang si'litaan 6 pagubsap. Corte. m. Taliml ng cspada, itak, at iba pa. l1 Pagputol.!j Tabas; 6 pagtabas. 1I Bv1yan'6 pook na tinitirathan ng hari. j1 Abay ng hari. Cortedad. f. Kaiklian; kaiksian; kauntian. i] fig. Kaiklian ng isip; kamnangmiagain. il Karluwagan; kakimian. Cort6s. adj. Magalang; marunong makipagkapuwa tao. Cortesia. f. Galang; kagalangain. i Paggalang. j Hand6g; biyaya; kalo6b. Corteza. f. Balat; upak; ba-' I nakal. j1 fig. Kabastusan; kawalan ng galang. Cortezudo, da. adj. Makapal ang balat; mabalat. 11 fig. Bast6s; walang pinagaralan. Cortina. f. Tabing; takip; panabing. 11 fig. Ang nakakatakfp at nakatatago sa anomain. Corto, ta. adj. Maikli; ma-' iksi; kapos; kulang. 11 Munti; malift; kaunti; sumandali. jl fig. Umid; kimi; dung6; tak6t; mahihin. Corva. f. Alakalakin na pai. Cosa. f. Bagay. 1i Hanapbuhay I| Pangyayari. 11 Balith. Coscorr6n. m. Unt6g; palo sa ulo. Cosecha. f. Ani. l Pagaani. i fig. Karamihan; kasaganhan. Cosechar. a. Magani; uniani; anihin. Coser. a. Manahi; tumahi; tahiin; tutusin. 11 fig. Itagni; ikatnig; iugnay; ikabit. 1I r. Matahi; mabuo. Cosido. in. Tahi; tahiin. 1j Pagtahi. il fig. Nagkakatahi; kabit; dikit. Cosmos. m. Sangsinukob; katipunan ngl t matlalng bagay na nilalainf. Cosquillas m1 Kiliti; kalamCosquilleo. In. Pagkiliti; p:ig, kIl 1k. mnl 1.

Page  100 r-%JCqr %~q a CR iff GO~~T 100-~-CA Cosqull~oso, sa. adj. Ma. kilitfi'n. ft fig. Magagalitfa. Costa. f. Kahoy na6 pang- buli ng sapfn. 11Dalampasigan; pamp~ing; baybayin. jf pl. For. Ang mga gugol 6' gastos sa rnga usapin. Costado. m. Tagiliratn. Costal. m. llayo'ng. ff Piso'n; 6' paakpik ng 1up'. Costar. a. Maghalaga` magkahalagai If Maghirap nq paggawi na anoma'n. ff Makapagpapagod; miakapagpahirap; makapagPasakit. Costear. a. Magkagugol; pagkagugulan; pagkagastahan. 11Marnaybaiy dagat. Costlilla. f.- Tadyaing'. ffig. y fain. Kayainanan. 11 Ang habaing asawang sarili. ii pi, Aug likura'n. Costillar. mn. Katipunan ng tuga tadya~ng. Costo. in. Halaga'; gugol; bill; pagkabili. 11fig. Hirap; pagod. CoStoso, Sa. adj. MlahA; mnahalagd. Costumbre. f. Ugali; asal; kaugallan; kaasaladn. 'jj Gawil; kagawian. 11 Ang panah6n 6 regla nig babae. Costura. f. Tahi; pananahit; pagkatahit. Costurera. f. Babaing ma'nianahit. I I i I i Costur6n. in. Tahing inag~spang. Cota. f. Baluti; kotainaya. Cotejar. a. Pagparisin; pagharapin; pagtamaiin ang dalaw~ing bagay. Cotejo. in. Pagpaparis;- pagtatama~; pagyhaharap na dalawai 6 inaraming bagay. Cotidiano,, na. adj. Arawaraw; gina'gawai 6 nangyayari sa arawaraw. Covacha. f. Yungib na inunti. Coyuntura. f. Kasiikasi'an. fig. Pagkakaitao'nCoz. f. Sikad ng hayop. I Tadyaik.. ff Sikad ng kany6n 6' baril. Cran. in. Kutab ng titik 6 letra na ginaigamit sa Liinbagan. Cr~neo. mn. Bung6A; 6' bao ng Crhpula. f. Paglalasing; kalanguhain- fl Kalibugan. Crapuloso, sa. adj. MapagIang6; in~apaglasing. jf MAL1ibog. Crasitud. f. Katabaan. Craso, sa. adj. Makapail; inataba&. ff fig. Kung kasatm~a ng mnga substantivong error, ignorancia, eng-aho, at iba"i pa, -ang kahuluga'y malaki, malabis, da-' kila. CrAter. mn. J3ibig, 6 butas ng bulkin na binubugaha~in ng apy, usok at ab6. I II

Page  101 CREE ~~REE -101 CRI %'CA R I B Creacifn. f. Paglala'ng. 1 Sangsinukob. ~ Paglalaga'y ng mga tungkulin. f1 Paglikha'. Creador. m. Mayla1larng; may. 'kapaiI; maygawa; maylikha&; ang Dios II adj. Mangliikbha; maingangath~a. Crear. a. Lun!ing; a umikhi; 6 magtataig na anoma'ng tungkulin 6' karangalan. Crecer. n. L..umaki; tumubo6; surnibol; lurnago6. I Dumami; kumapI; sumaganai. 11M'sulong. Creces. f. pl. fig. Pagdami; pagdaragdaig; pagsulo ng; paglabis. Crecida. f. Pa'glaki ng tubig. Crecido, da. adj. Malaki; marami; masaganai. Creciente. f. Paglaki'. 1 ti~e Ialir"mna. Paglaki ng buw~in. 1 d~e la mar. Paglaki' nit tubig sa dagat na nangyayaring makalawvi sa buo'ng isaing araw. Crecel mento. m. Paglaki;paglago^. 11Pagdamui; pagkapAiL Cr6dito. m. Paniwala'. 11 IKa. purihcin; karangalan; kabantugan. IIPautang. Cr&Idulo, la. adj. MapaniwaIlin; mapagparnwala'. Creencia. f. Paniniwala'; pa. tianampalataya. 11 Relihi6n. 6' pa. nanamba'i ig bawi~t isa'. Creer. a. Paniwal~.an; sam. palatay-anan. 11 Isipin; kuriiin; hi nagapin ang anorman. ~j Ma1g~linlangan. il nt Maniwaht'; suniarnpalataya. Cremaci6n. f. Pagsunlog ng mga bangkady ng tao Jiangg~ing maging ab6. Crept~sculo. m. Liwaywaiy; o ang kaliwanagang nduunai sa pagsilang ng Araw, at ang fii wanag na sumtisun6d sa kanydng paglub6g. Crespo, pa. adj. Kul6t na buh6k. 11fig. Galit, 6 po6t. Cresta. f. Palong ng man6k at na ibadng ibon. 11Talukt6k ng mga bund6k na mataa's. Cria. f. PagaalagaL ng hayop. J1 Akay; inakaiy. Criado,, da. m. y f. Alht; utusain. Criador,, ra. s. y adj. Ta. gapagalag~; tagapagiwi. 1j m. Maylaki'ng; maykapai1. Crianza. f. Pagaalag~i; pag. iiwi. IIGalang; kagalangdln; kabutihan. ng ugali. Criar. a. Lumala'ng; Iumi'kha' kumatha'. ff Magiwi; rnagkandifil. Magalagki ng hayop. I Magtur6. iIr. Tumnub6; surniip6t; lumaki; lumrag6; lumusg Criatura., f. Ang Iahit ng nilala'ng. Hj Sangg6l; bath. Criba. f. Bithady. Criba~dor, ra. adj. M.Ungbibithzly.

Page  102 CnUE -- 102 - CUAL Cribadura. f. Pagbibithay. Cribar. a. Bithayin. Crimen. m. Salang mabigat. Cristal. m. Bubog. 11 Salamin. Cristiandad. f. Kakristianuhan. Cristianismo. m. Pagkakristiano. 1i Kakristianuhan. Cristiano, na. m. y f. Binyagan. Criterio. m. Isip; bait; pagkukuro. Critica. f. Puna; pansin. | fam. Pintas. |I Tuks6. (I Situacibn critica. Kalagayang gipit 6 mahirap. Criticar. a. Pumun a;. pumansin. 1} fam. Pintasan; pulaan. Critico.. Mamumuni. Crucificar. a. Ipako, 6 idipa sa kuruis. |l fig. y fanl. Pasakitan ng malabis. Crucifijo. m. Larawan ni Kristong naipapak6 sa kuris. Crucifixi6n. f. Pagpapako, 6 pagpaparipa sa kurus. Crudeza. f. Kahilawan. l1 fig. Kabangisain; kabagsikan. Crudo, da. adj. Hila.w. Il fig. Mabagsik. Cruel. adj. Mabagsik; mabangis; malupit; ganid. I1 fig. Madugo; matigas; gahasa; di matiis. Crueldad. f. Kabagsikal; kaluFitin; kabangisdin. Crujir. n. Tumunog; umugong; lumagut6k ang anoman dahil sa pagkaump6g, pagkabasag 6 pagl ak. Cruz. grus. Dip;i. |1 fig. Big;'t; hir it. Cruzai IkuriUs; pagkurusin. T1 d sa lansangan, daan, para at iba pa 1. los brasos. IhaJtZkipkip ang mga kamay. ~ ^- Cuaderto. im. Kuwaderno; akia't-talha;.w:' Cuadrai f. Kabahayain; buluwagan. 4aihanan ng kabayo; 6 kabaly i'a. Cuadrado. m. Geom. Parisukait. Cuadragenario, ria. adj. Ang may apat na pu6ng taon. Cuadrag6sima. f. Kuristi. Cuadrag6simo, ma. adj. Ikapat na puo. Cuadrieno. m. Apat na taon. Cuadro, dra. adj. Parisukat. i m. Kuwadro. Cuadrfipedo, da. adj. Hayop na apat ang padi. Cuajar. a. Papamuuiin ang anomang bagay na lusaiw. [[ r. Mamuo ang anoman. Cual. pron. rcl. Na.! interrog. 4Alin? ~Sinor Cualidad. f. Kabagayan; 6 katangian ng sinoinein 6 anoman.

Page  103 CUBI CUBI ~- 103 - CE CUER Cualquiera. adj. Sinoiman; alinma'n; anomain. Cuando. adv. t. Kunig; nang; nodo; nivon. 11interrog. ~Kailain? Cuantia. f. Halaya'; dami. Pagkaiginoo6; kamd'halan. Cuantiar.. a Lagyain nig ha. iagai; halagrahain. Cuantioso, sa. aclj. Mararni; masagana. fl Malaki. Cuanto, ta. adj. K.unig kasarna n~y tlvnto, ang kahulugaiy k i~z gaano, g-ayou a{/)/ interj. Karami. fl interrog. 4kai? cGaano? ~Magkano? Cuarenta. adj. Apat na pu64. Cuaresma. f. Kurismai. Cuarta. -f. Ikaapat; 6 ika,apat na bahagi. Cuartear. a. Apatin; 6' hati in sa apat ang anormn.n fl r. Mabi.. yaik; mahat'i ang bahay 6' gusal'i. Cuarto. m. Ikaapat na, bahagi. Aug ika'i I minuto. Silid. IIKuwalta. I1 pi. Salapi. Cuatrero. rm. Magnanakaw ug h ayop.Cuatro. adj. Apat. IAng bilang na 4. Cuatrocierntos, tas. adj. Apatnaradn. Cubierta. f. Takipl; balot; suklo'b. fl fig. Dahilain. Cubierto. m. Katipunan ng k Utsara, tinidor at kutsilio; kubiyertos. jj Bahay 6 poo'k na may bubo'ng. 11Aug mga ulam nia inihahaing pdminsanan sa is4ng dulang9. Cubrir. a. Takpair'; balutin; kulubun(-diu.1 Kalupkupa-in- Bubunga'in; 6' lagyaiu ng bubo'ng. r. Mlagsombrcro. fl TvlagtaZi'p. Cucaracha. f. Ipis. Cuclillas (En). mod. adv. TingkICaya'd; 6' patingkaya'd. Cuchara. f. Kutsara; sando'k. Cucharada. f. Isaing hI.ut.sara; 6 ang lulan ng isdtig kutsara.Cuchichear. n. Burnulong sa kanino man sa haraip ngr mga ibaing tao. Cuchilla. f. Itaik; gulok; sundaing. 11PoEM. Taba'k;' 6 espada. Cuc-hillada. f. Tagas; iwa. PIip. Away; babaug. Cuchillerla. f. Gawahan, 6' tindahan ng kutsilio. Cuchillero. m. Manggagawat, onagbibilli ug kutsilio; magkukutsili6'. Cuchillo. _m. Gulok-; ituk; sundaing; kamnpit. Cuello. m. Liug. 11Kuelyo. Cuenta. f. Pagbilang; pagkuwenta. ilBilang; 6' kabilangain. Cuento. m. Angaw. 11Salital; saysaiy; balitai. Cuerda. f. Lubid; pisi. Bagting; 6' kuwerdas. IL, pl. Aug, rnga litid nug katawain nu6 tao, I

Page  104 CUID - 104 - Cuerdo, da. adj. Matino; may bait; may isip. 11 fig. Matalino; mamunong; maalam. Cuerno. m. Sungay. 1j Tarnm bull. 1 Powzer los cuernos. fr. Sungayan; 6 magtaksil ang babae sa kanydng asawa. Cuero. m. Balat; katad. j] Balit na pinaghahashan ng labasa 6 pangahit. [I fig. y fam. Lasing; lang6. Cuerpo. m. Katawin. 11 Bang. kiy. N Pulut6ng ng mga kawal. Cuervo. nm. Uwaik. Cuesta. f. Dahilig; dalisdfs; j1 Panghihingi ng alnbag. Cuestacl6n. f. Pangiilak ng salapi; ambagan. CueSti6n. Tan6ng; 6 katanungan. I1 Babag; away; pagtata1), 1| Palaisipan. J1 Stiliranin. I Usap; 6 usapin. Cuestionar. a. Pagtalunan; magtaltalan; migntatuwiran. Cuestlonario. m. Tan6ng; katAnungan. Cueva. f. Yungib; lungga; kuwcba. Cudado. mn. Sipag; sikap..Pj PAgiingat; pagkakalingi. 1t Pamiamahala; pangatgasiwl. t Kabi; liganigim; takot. Culdadoso, sa. adj. Masikip; itiagap. ( Mlaingat;nallaai[. Cuidar. a. Ingatan; kalinidtin; al^!ian. tj Pamrahaian; pangafi* whan. i} r. Pagkaingitan; pakaalagian. j[ Magpakahusay; magpakaaybs sa sariling buhay. Cuita. f. Pighati; hinagpis; dalarnhati. 11 Hangad; naslng mahigpit. Culata. f. Puwit ng alinmnang sandatang ap6y, gaya ng baril, eskopeta, at ibi pa. Culebra. f. Ahas. E( Bir6; aglahi. Culebrear. m Lumakad ng paahasahas 6 pakiwalkiwal. Culinario, ria. adj. Nauukol sa pangungusina. Culo. m. Puwit. Mg Ang dalawang pigi. 11 Tumb6ng. Culpa. f. Sala; kasalanan. Culpable. adj. May sala; may kasalanan. 1i m. Ang may sala. Culpar. a. Paratangan; sisihin; bigyang sala. Cultivador, ra. s. y adj. Manglilinang; tagbubuktd; magsasaka. Cultivar. a. Linangin; sakahin; 6 araruhin ang lupa. ji Sanayin; 6 linangin ang isip, t&lino 6 alaala. Cultivo. m. Pagaka; paglinang. 11 fig. Pagaaral; pagsasanay. Cuito. m. Paggalang; pagsamba; pagpaparangAl. 11 adj. Ma. runong; matalino. Cultura. f. Pagsaka; pagli. nfing t hlupiL. 11 Karunungan; pag

Page  105 CURA CURA ~- 105 - CA CZA I sisikap sa ikatatalino ngt pagwi. sip. 11 Kabihasnain. Cumbre. f. Tukto'k nq bund6k. 11fig. Kataasdn; kadakiI'aft. Cumpleaflos. m. Kaarawin; kaganapan nQ ta6n. Cumplimlento. m. Pagtu. pad; paggan~ip; katuparan. 11Paggalang. 11Katap'usain. Cumplir. a. Tu'mupa'd; gumnan~ip. 11n. Matapos ang ising tungkulin, taning na panah6n, 6' anom~in. I, Makasap~it; magkaisiya. 1 r. Magan~ip; matupaid; matapos; mangyari. Ctimnulo. mn. Bunto'n. ~jfig. Karamihan;.kasaganatan. Cuna. f. Duyan; aluy~in; tulug~in nq bata'. 1f fig. BAyan 6' po6k na tinubiian nq ising tao. Lahi; angkain; 6 lipilng pinagbuhatan. 11Pinanggalinaan 6 pinagmuldUn ni, anomni~g bagay. Cundir. n. Kumalat; lumaganap. fj Duniami; kumapa'1. Cunear. a. Alu~in; 6' iugo'y sa duyan ang bath. Cufia. f. Kalan'g; tasak; pasak; sabait. Cuflada. f. Hipag. Cuffado. mi. Baydw. Cuflo. mi. Tat~ik. fl Panatdk.!Ifig. Tabas; hubog; ayos; any6. Cuota. f. Arnbdg. Curandero. m. Mangagamot, na hind!i nagaral. Curar. a. Garnuti'n; pagalingfin ang sakit. 11 fig. Pagalingfn ang damdairn ng kalooban. flLunasan ang anomdng sama&. n. Gurnaling; bumuti. Curiosear. n. MagusisAi; O' Sumiyasat ng sinasabi 6 ginaigawa ng iba. Curlosidad. f. Pagkamausishi; pagkamasiyasat. 11 Kalinisan; kaayusa'n. Curloso, sa. adj Mausisa"; masiyasat. 1 Maayos; malinis. 1 Masin6p; maing~at. fJ Tangil; k-akaibi; di' karaniwan. Curso. m. Takb6; lakad; galadw na sarili. 1 Tdnquhin; 6' la'yunin. 11fig. 'Pagkakasun6dsuno'd nq anomdn. 1 Panah6ng, takd&' sa isadng tao'n updng ipagaral. Curvo, va. adj. Hubog; baIukt6t. Custodia. f. Tanod; bantaiy. ffPagaalaga'; pagiingat. Custodlar. a. Tanuran; bantaya'n. ff Alag~a'n; ingata n. Cutineo,, nea. adj. NaiuukoI sa bala't ng tao. Cutis. ni. Ang kaibabawan ng balit ng ta'o. Cuyo, ya. pron. Na; 6" na ang kaniyaing. 1f interrog., Kanino? Czar. mi. Han'l; 6' emperador sa Rusia.: 14

Page  106 CII CHAP CHAT Cha. m. Tsa. Chabacaneria. f. Kawalain ng ayos 6' linis. fKabastus~in. Chabacano, na. adj. Magasping; bast6s. Chacota. f. Biru" ang maingay at mp'sayA. jj Bir6; aglah'i. Chaleco. m. Tsaleko. Chamb6n. m. Ang mangmain g sa lar6, sa pinagaralan, 6 sa, ha'napbuhay. Chambonada. f. Kamangmangadn; kahangakin. Chamorra. f. Ulong ahit; 6' kutipio. ChamuSCar. a. Isakaib. ii da. ring. 11r. Masalab. Chancleta. f. Sinelas; sangkletas..Chanza. f. Salita~ng bir6' at Chaparrear. n. Utnun6s. Chaparrfn. m. Uno's;,uking malak~is at susunmandali'. Chapatal. rn. Putikadn. Chapuceri a. f. Kagaspa. ngadn; kabastusa'n ng pagkagawa'. Chapucero, ra. adj. Basto"S at magaspAng ang pagkagawai. Chaqueta. f. Saket~a. Charada. f. Bugt6ng; pala'isip~in. Charco. m. Labak; danawr; Iudl6d. Charla. f. farn.' Paguffsap;6O pagsasalita' ng wakwng kabuluha'n. Charlar. n. fain. Magtatabi'l; mnagbunganga'; inagsasalita ng wala'mg kabuluhin. CharlatAn, na* adj. Matabil; mabunganga'; masaliti ng Waharng saysaiy. Charlatanear. n. MagsasaCharlatanerla. f. Pagbubupgngan'; pagtatabil ff Katabikin. Chasco. in. Bir6; aglahi.f fig. Pagkabigo6; pagkahiya'. Chasqu~ldo. in. Alatift; langitngit; 6 tuno'g ng kahoy dahil sa katuyuian. Chato, ta. adj. Taong saradt ang ilo'ng. [f IIo'ng na sardt; 6 sap~id. 1f Pulp6l; pang~6d.

Page  107 -1 I "I I " 11., 11 I % I.. A k -,.. 141. -s 107 - CHIO CHOC Chico, ca. adj. Munti; malift. f| m. y f. Bata. 11 fam. Binata; dalaga. Ij Kaibigan. [| Maganda; m, iarikit.,,7,'A Chicharra. f. Kuliglig., Chicharr6n. m. Sitsar6n. ^;,-:-" Chichear. n. Sutsutan. Chicheo. m. Pagsuts6t. Chich6n. m. Bukol sa ulo, dahil sa hamnpas 6 sunt6k. 'Chifladera. f. Panuts6t; pangsipol. '; dhifladura. f. Pagsuts6t; pagslpol.{i, 'chiflar. a. Sumuts6t; sumip61o 1 a., iriUin; uyamin ang kapuwa sa hayagan 1I r. Magbiruan. ~v Chillar. n. Turnili. 1( Sumagitsit ang anomaipg 'hilulut6. |f Sumigaw. \,. Chillido. m. Till; slg4awV 1V malakais at maliit. ' Chill6n, na. m. y f. Matiliin; masigawin. Chimenea. f. Paasuhan. || fig. Ulo. Chincharrero. m. Pook 6 t' l uga!. tla masurot. )f,:;lhiinchi. f.: Surot. \ Chinchorro. m. Pukot; kitid. Chinela. f. Sinelas. Chiqulllada. f. Gawa 6 kilos na ukol sa mga bata. Chiquilleria. f fam. Kara. mihan 6 katipunan ng mga batang mnaliliit: fI.Chiquillo, lla. adj. Bata; 6 bating maliit. Chirriar. n. Sumagitsit. I Lu mangitngit; utnalatift. 1i Mangalit. Chirrido. m. Sagitsit; alatift; langitngit. Chisme. m. Sitsft; upat; kusk6s-balungos; salisalita; paninira sa iba. Chismtear. n. Umupat; magsalisalita; lmaghatid duinapit; manira. Chismoso, sa. adj. Mapagsalisalita; mapaghatid dumapit. Chispa. f Alipato; tilamsik ng- 'ap6y. Diamanteng lubhang munti. (I Ambon II fig, Talino; talas ng pagiisip. Chispazo. m. Pagalipato; pag- tilamsik ng ap6y. Chispear. n. Magalipato; tumilansik ang ap6y. ij Kumislap; nagninigning. [1 Umambon. 9hisposo, sa. adj. Maalipato. Chistar. n. Umimik; umanyong magsasalita. Karaniwang gamitin sa pagtanggi. Chiste. m. Siste'; salitang mainam at masayi. I1 Pangyayaring nakatatawa. 11 Aglahi; bir6. Chistoso, sa. adj. Mapagsiste. Chocar. n. Mabungg6; ma. bangga; maunt6g. f Magkabungg6; magkabangga; magkaunt6g.

Page  108 CHOZ - o8 - CHUZ If fig. Bumaka; makipaghamn-k; makipaglamas. Chocolate. m. Sikulate. Chocolatera. f. Lutuian ng sikulate; batidor. Chocolatero, ra. m. Manggagaw. ng sikulate. i adj. Ang mapaginom ng sikulate. Cheque, m. Bmungguan; bangghan. 1j Pagkakabunggo; pagkakiaumpog. 1 Mil. Labanin; pagbabaka. j1 fig. Pagtatalo; pagaaway. Chorrear. n. Turnul6; tumagaktalk ang anomang bagay na lus;w. Chorreo. m. Pagtagaktak; pagtilaroy; pagtul6. Chorro. m. Taland6y; tilarQy; tagaktak ng tubig. 11 A ckorros. famn. Masagana; marami. Choza. f. Dampa; kubo; barongbarong. 11 fig. Bahay. Chubasco. m. Un('s; ulang malakas na may kasamang hangin. 11 fig. Masamang palad. Chubascoso,- sa. adj. Maunos. Chupa. f. Gatang Chupado, da. adj. Payait na paytit; nanatngalirang. Chupar. a. Hititin; sipsipin. 1 fig. y fam. Hithitin; ubusin; 6 kuning untiunti ang yaman ng iba. Churruscarse. r. Masunog; matusta ang anomain. J1 Mabalisi. Chuscada. f. Siste; katatawanan. 11 Salita 6 gawang katampalasanan. Chusco, ca. s. y adj. Mapagsiste; mapagl)at:wa. Chuz6n, na. adj. Matalas; mapagkunuwari; nmihirap dayain. Mapagpatawai; mnapagbir6.. i A:: " *# Wl~

Page  109 c: II DANZ Dabte. adj. Magagiwai; nla-;iari; mangyayari. Dtdiva. f. Alay; hand6g; bigay; biyaya; kalo6b. Dadivoso, sa. adj. M5apaghand6g; mapagbiya)ya; maganding lo6b.?r F Dador, ra. s. y adj. Ang nagbibigay ng anomnan. [ Ang may dald ng sulat. j Corn. Ang nakalagda sa isang titik pamnalit 6 letra de cambio. Daga. f. Sandatang maikli at may dalawang talim; daga. Dama. f. Babaing Inahil, 6 'iagino6. iI Ang babaing iniibig ng isang lalaki. ij Abay ng reina 6 princesa. 1| Ang kAiunya. il Iarong dama. Damasco. m. Ianiasko; saba.tsabit. Damnificar. a. Manganyaya; magpahamak; gumawa ng kasiraan sa kanino man. Dmiza. f. Sayaw. Bhanrt, n. Sunayaw. |1 fig. y fam. Manghimnasok sa.anomin. DEBA Danzarin. m. Mananayaw. Daftable. adj. Makasisira; makakapanganyayat makak a pahamak. Daffar. a. Sumira; manganyaya; makasama; makapahamak. Daflo.. Kasiraan; kapanganyaylan. Daftoso. sa. adj. Nakasisira; nakakapanganyaya; nakasasama. Dar. a. Magbigay; magdulot; magkalo6b; maggawad. 1I Magalay; maghand6g. Dardo. m. Tun6d; pana. De. prep. de genitivo. Nang; ni; kay; gaya ng Ia casa wK mi padre, aug baluty NG aking amd; tl libro DE Pedro, rang aklidtN Pedro 6,ang KAY Pedrong akhit. 1j prep. de ablativo. Sa; na; gaya ng vengo DE 1BuL) g ling aki SA Bulakdn; la casa DE piedra, ang bahoy NA bai. Debajo. adv. I. Sa ilalim. f Sa ibaba; sa silong. Debate. m. Pagtatalo. 1 Pag. /

Page  110 ( r 1.* DECA --- I 0-, DECL C i Ak '. ** tutunggali ng katuwiran. il Pag. aaway. Debatir. a. Ipagmatuwid; ipakipqgtalo. f1 Bunmaka; dumigma. Debe. m, Comn. Panig ng aklat -na pinagtatalain ng mga utang.. 3DeClar. a. Pasukuin; daigin;.o!upilin sa pakikidigma ang t kaaway.. D bkrb. m. Katungkulan; tung{ kulin' jiltahg. 1 a. Dapat; marapat. -ltfj i gfng katungkulan ang;pggtwa 6 pagtupdd ng! anotAiin. D6tblf adj. Mahinl; marup6k., i^;Ang napahihinuhod agid dhili' sa kahinlan ng lo6b.,+D blidad. f. Kahinatan. i -Katinan ng lo6b, ng isip, at fb pa. ilebilitar. a. Pahinain sa Pi'k[sSNig katawin 6 sa kapangyaihap. | r. Manghinia; mawalan. 1tajds. ltbito. m. Utang. ~0D~adencla. Paghini; 6 ~' panghihink; siimula ng pagkdsirt ': ng ahomdn. Decaer, m. Manghink; masirh;oc6 mabawasan ang anomain., ' IDacilogo. m. Ang sampfng,tftos ng Dios. Decano. m. Ang pinakamatani sa ising kapisanan,i hatap. llhiay, at ibd pa..,4pCapltar. a. Pugutin ang ulo. V t \ ' DecApodo, da. adj 4nginay sampung pad. Decena. f Sampiuan; 6 katipunan ng sampung isa. Decenal. adj Ang sumasak-!lw 6 nagluluwit ng sampung: taon, buwan 6 araw. Decencia. f. Kauyusan; kalinisan; kahusayan sa sariling ka:* tawan. 1f Kahinhinan; kabinlan. jt Kagalangan sa kilos at pagsasalita. Decenlo. m Tagal 6 luwat na sampung ta6n. Deceno, na. adj. Ikasampuo. Decente. adj. Malinis; maaiyos.! Ukol; bagay; wast6; akmn sa kalagayan 6 uri ng isang tao. Decible. adj Masasabi; mapapahayag. Decidir. a Magpasiya; humatol. | Pagpasiyahan; hatulan. D6cima. f. IkasampGng ba, hagi. Decimal. adj. Ikasampuian, Decimetro. m. Ikasampung bahagi ng metro. Dtcimo, ma. adj. Ikasampuo. Decir. a. Sabihin; salitifn; wikiin. f1 Ipahayag; isaysAy. Decisl6n. f. Pasiya; kapasiyahan. fj Hatol; 6 kahatuldn. Declamacidn. f, Pagsasalay say; 6 pagsasaysAy ng malakis. Declamar. n. Magsalaysy; magsaysay ng malakds, z. f* ~.:l', 4st

Page  111 DECR - I - DfEFE 'r Delaraci*n. f. Pagpapahayag; pagsacaysay; pagsasasalaysay. *Declarar. a. Ipahayag; isaysiy. 1I Magpahayag; magsaysay. Pagpasiyahdin ang anoman. |j Sumaksi sa isang usapin. 11 r. y Magpahayagg n nilolo6b. i Lumi|^, * '|iaw. Decllnacin f. Pagkdkiling ng anoming bagay. 11 Paglift 6 pagkawas ng anoman. 11 Gram. PagMFbai4ng B e!dJlnar. a. Ikiling; ihilig. li,~ ^' Liitin;-.blawasan. 11 fig. Humang-. e-,:ga'n. gIn ram. Pagbalingin; 6 mag..-,. balingj l. Makiling. _.Decllve. m, Kiling; dahilig' >daisd'd \q-: Decqracibn. f. PamutlFrA, P-~palniamti* 1 GayAk; 6 kagatkahi ',- btcorar. a. Palimutilhfirycin; parikitin ang';itt ing bagay,- po6k. Isaufti6'l kbi, safkn. t Decoro. m. Puri; tEr tag;i sa kanino man': i4(amahalan, 1| Kalinisan; kabitf^T' kahinffian. ift Decrecer. n,. mdfl, lumift. D<6ptf6, t'~,adj. Matanda; uliin...... Deorlpitud. f. Katandiang lubha; pagkihukluban; pagkiulianin. T DecrI i. a. Magpasiyd ang pun6 6 mag may kapangya; rihan. Decrto^^ r Pasiya ha hari, pun6, huk6i; at ibd pa. Dechado. m. Parisin; huwaran. j1 fig. UlirAn; 6 halimbawa ng kabutihan 6 kasam.an. Dedal. m. Didal. Dedicaci6n. f. Pagaa!ay; paghahatd6g. pgpintuh6; pagpaparangl De aicar a. lalay; ihand6g. RIflghand6g; magalay. 11 lukol; iai; italagi. Ij Parangtlin; papui'an. if r., Mukol; iAtungk61; ajgtmAn'n. >'. Dedo. C'm':j'jPf I 1 pulgar. c;Ii,alakc. lI indice. Hintutur6. I de corazonD;Idt6; panggitna. 11 anular. Paldsingsingan. 1f aurit-. lar 6, netV ue. Kalingkingab,,Deddicil6n. f. Pagbawas;; pag.;,dgsl 'lPaghinuhA; paghul1,i a.educlr. a. Hinuhain; hus uin. 11 fig. Awasin; bawasin, [ r. Mdhinuha; mahul6. f[ Mabawas; maaws., Defecto. m. Kakulangia,; ka. sir*n; kamallan. Defectueso, sa adj. KUlag sira; mali. Defender. a, lpagtangg6l^ ipagsanggalngl i p a g a d y. Tangkilikin; ampunin; kupkupin, H r, Magtangg611 magsanggaling. Defensa. f, Pagtatnggl6i pag.

Page  112 DEGO - Il2 - DELA sasanggaling; tangkakal. 1 Panglaban sa anomang sakuna. i Tulong; 'amp6n; tangkilik., Defensor, ra. s. y adj. Tagapagtanggol; tagapagtanglilik. Deferlr. n. Umayon; kunampi; makiisai sa pasiya ng iba. Definicl6n. f. Pagsasiysaiy; 6 pagpapaliwanag. I Pagpapasiya sa ising dlinfangan, usap 6 pagtatalo. Definir. a. Saysayin; 6 pagpaliwanagan ang kabagayan at kahulugain ng anomin. 11 Hinuhain; 6 pagpasiyahan ang alinmdng may pagaalinlangaa., Deformar. a. Papangitin; pasamifn ang hitsura. Deforme. adj. PPangit; masama ang hitsura 6 ayos. Deformldad. f. Kapangitan; kasamaan ng ayos 6 hitsura. Defraudar. a. Gagahin; angkinin; 6 ariin ang n;iuukol sa iba. |I Dayiin. 1| Sayangin; 6 mnwaling kabuluhan ang anomang bagay. I fig. Guluhin; alisin; pawlin. Defuera. adv. 1. Sa labls. Defunci6n. f. Kamitayan. l Pagkamatiy. Degollaci6n. f. Pagpupagot ng ulo. Degoilar a. Pugutan ng ulo. l Gilitain ng itjg ang hayop.! fig. Sirain; iguh6. ' Degradaci6n. f. Pagaalis sa isang tao ng karangalan. kapurihan 6 katungkulan. 11 Pagkaabai; pagkaduhagi. Degradar. a Alisan ang sinom.in ng karangalan 6 katungkulan. t Siraan ng puri; duhagihin.il r. Magpakababa. DegiUelo. m. Pagpugot ng ulo. Degustaci6n. f. Pagtikim ng pagkain, upang inataya kung lut6 6 hindi. Deldad. 1. Pagkadios, 6 kadiusan. Ii fig. Diwata; babaing pagkagandaganda. Dejaci6n. f. Pagiiwan; pagpapabaya. Dejadez. f. Kapabaya.an; katamaran. Dejado, da. f. Pabaya; tamad. Dejar. a. Iwan; pabayaao; lisanin; bitiwan. 11 Ligtaan; alisn; huwag gawfn. IIpahintulot; ipaubaya.. t Magtubo; Inakinabang. II Panawan. I1 Itagubilin; ipagkatiwali. 11 Magpamana. 11 r. Magpabaya; manglupaypay. DelaCi6a f. Pagsusumb6ng; 6 pagdedenunsia. Delante. adv. 1. Unahin; harAp.-Jj adv. t. Uni. (1 adv. m. Sa harap. Delantera. f. Harapin; unahan.

Page  113 -,DELI -"13... E DENA Del~atar. a. Isumb6ng;, idenunsia. De'lator, ra. s. y adj. Aug nagsumb6ng. Delegact6n. f. Pagpapakatawain; pagpapasug6. Delegado. M. Ki ata n; sug6. Delegar. a. Pakatawdn; pa. sug6. UJ Katawanfn; isug6. Deleltar. a. Magbig~iy tuwa^; mnagbig~1y lug6d,' ligaya, sar~p 6 lasa. r. Matuwa&; rnalug6d; nasiy ahn. Delelte. m. Tuwi; lugMd; iigaya; alfw; sar~ip; lasa. Deletrear. a. Bigkasfng isA1 -itsd ang bawh't titik 6' letra at pantfg 6 sflaba; deletrahfn. Deletreo, m. Pagde'deletrei; 6 pagbigk~is na, isdis~i ng baw.'t titik 6 pantfg. Deleznable. adj. Maduk's. Delgaldez. f. Nipfs; irnpfs; kanipisin. IIKapayatdn. Delgado., da. adj. Pay~lt; yay~t. IfManipfs. II fig. Matalas; matalino. Dellberacl~n. f.- Pagninilay.; pagdi'dill. IIPagpapasiyi. Delibemrar n. Magkur6kur6; rmagwariwari; magisipisip. $j a. Magpasiyd ng anomin, pagkatapos makipagnilay. If Pagtalunan. Dellcadez, f. Kahfinian; ka. payatdn; kawa1lin nig Iakis. Delicadeza. f. K'alambut~in;, kat~im'san. j Kapinuhan; kari.. kitan. 11 Katalasan np; isip. II fig. Pagkcamaramdamin. Deficado,, da. adj. Masarip;, matamfs. IIMalamb6t, jf Malub~iy; maam6. IfMagandd; marikft. J Manipis; mahinhi; pay~it. ff fig. Matalino; matalas aug isip. Pihikan; maselang; nmaramdamin. DeticiaL. f. Ligaya; tuw'a; Iug6d; aliw. Delicioso, sa. adj. Kaayaaya; kaaliwaliw. If Masayd. Delinquente. adj. Ang nagkasala; 6 ang gumnawa nig ka.. salanan. Delinquir. ni. Magkasala;, 6 sumuw~y sa' kautusdn. Deliqulo. m. Pagkdhilo; pag. kalupayp~iy; paghihimat~iy. Delirante. adj. Hibduig.. Delimrar a. " Mahibdng; ma.. gu!6 ang isip dlahil sa sakft 6 mahigoft na, nas~t. Delirlo. m. Pagkahibdng; pag_ kdligalig kasalanan. Delito. m. Sala; kslnn Demanda. f. 'Luhog;, dafng; kahingian; kahilingan. fJLim6s. UTan6ng. If Pagtatangg6l. ffFor. Sakdo; ~hab~id Demnandatdo. m. Ang n~$sa_ sakdil; 6 nihahabla'. Deinandante. s. y adj. Ang nagsasakddl; 6 naghahablil. '5

Page  114 - 114 - N DENT Detnandar, a. Huming'i; dumnating;, lurnuhog; surnam6. For., Magsakda'l; 6' maghablai. Tu.. riiano'ng.I Demits. adv. mn. Buko'd; tangl I. adj. Kung, kalakip ng mgra articulolg, /0, Ia, los, lats, ang kahulugain ay aug ib4. Denmasia. f. Kalabisa'n. Kasamna'an; sala. Ii Kapang ihasan. IKalapastanganian. Demasiado, cia. aclj. y adv. m. Malabis; malubha'. Demencla. f. K:&ululain; kasiraain ng -isip. Dementar.o a. Ulullin. r. Maulo'l; rnabaliw. Demente. adj. U161l; bali~w; Siras ang isp Demoler. a. rSirain; -wasagin;' gib'f-n; iguh6. IIr. Gumuih6; imagiba; mawasag. DemolicI6n. f. loagsirat; paggigiba-; pagwasagr; paggub6., Demonlo. im. Demnonio. Demora. f.' Kaliwagan; kaIuwatain; kalaunan. 11 Pagkabalam. Demorar. ti. Magia6n; mag1uwait; magtag~l sa is~ing poodk. a. IBalamin; pagluwatfn. Demnostracl~n. f. Pagpapatunay. 11Pagpa'pakilala; pagpapaliwanag.' DeMnostrar. a. Ipak-ilala; 6' patotohanan nug nmliwanag ang anoiman. I1 pahayag; ipakita; 6' isaysaiy ang katotohanan' Demudar. a. Baguhin; ibahiri; papangitin. j.r. Magiba'; mabago. Denegaci6n. f. Pagtan~ggi'; pagayiw hindi pagkakalo'b ngr hinihingi., Denegar. a. Itanggi; huwadg ipagkaloo'b -ang anomdn. Denegrecer. a. Padilirnin; palabiiiin; paititnin... Denigraci6n. f. Kasiria'ng puri; upasa~ai. 11Paninith~ng, puri; pagupasala'. Denigrar. a. Maniraing purn; urnupasalah; lumait. 1,1 r. Masiraiang puri. 1Maglaitain. Denigrativo, va. adj. Nakasisira'ng puni; nakad'upasala'. Denodado, cia. adj. Matapang; pangaha's. Denomlnaci6n. f. Ngalan; parnigait; tawag; kansaig. Denominar. a. Ngalanan; pamagatan; tawagin'; bansaga'n. Denostar. a. Laitin; alipusta'in; palibhasa'in. ff -r. Maglaitain. Denotar. a. Ituro6; saysayin; ipahayag. Densidad. f. Kasinsinain; kalimitan. Ii fig. Kadilimain; kaguluhiin. Denso,9 Sa. adj. Masinsin; malimit. If. fig. Siksik. Dentadura. f. Ngipin; kati. punan ng ngipin. 4

Page  115 DEPO DEPO ~-1' IDE i DERI Dentar. a. Lagyath ng n1gipin; 6' ngipinan. 11 n. Tubu'an ng ngipin; 6 muagk-an,&iPin.Pangan~talii; pan ggigigil. Dentera. f. Ngil6'; 6' panqingi16' ng ngipin. 1II fig. Kainggi-. tan. Dentici6n. f. Pagtub6 ng, ngipin. D entista. adj. y s. Manggagamot ng ngipin. Dentro. a(1v. 1. 6' t. Sa loo'b. I1 A dentro. Pum'asok; magtul6y. Dentudo, da. adj. Ang may ngiping sungkisungki. Dernuedo. m. Tapang;,sighia; daha's. Denuesto. nm. Lait; ftunga. yaw-, palibhas'; alipust't Denurcila. f. Pagbabalitia; pagbibigaiy, adim. IIFor. Pagsusumb69g; 6' pagdedenunsia. Denunclar. a. lbalita'; ipahayag ang anomain; hurnukua. F'or. Isuinbo'ng;- 6 idernunsia. Depen-der. n. Maisako'p; masa~kliw; niaukol. Deplorable. adlj. K~asaikitsaikI.it;,kalunioslunos; k ahIia mbfi hamb"Al. Deplorar. a. Daindaming laIbis; mnaawa'; 6' mahabaig sa kanino man. 11r. Magdamiddam n& labis. Deponer. a. Iwan; lisanin; itakuwfl ang anomind. 11Alisain ngt12 katungkulan 6 karangalan. Fotr. Magsaysdy,; rnagp.ahayag; mag. deklarasio'n. Deportacl6n. f. Tapunadn, 6 dcsti-erro. j 'Pagpapatapon; 6o'pagdedestierro. Deportar. a. Itspon ang may sala sa ilxngy lugi1af; idistierro. Deporte.' m.l Paglifibaing; pag- - aaliw. Depositar. a. Ilagak; ihabili; i tag6.!I pagkatiwala'. Dep6slto. m. Ang bagay in ini lagvk 6' inihabilin?.1 Tagilian; tinggalan; imbakan. 1]For. Lagak. Paghahabilin. Depravar. a. Sirniin; guluhifn; Pasama'in ang anorm'in. r. Sumama. Deprecaci6n. f. 1)alangin; luhog; hing&i. Deprecar. a. Duimaangin; lumuhog,; humingi. Depurar. a. L inisin; dalisayin. Der'echa. f. Katu4 in kanan; gawing kanan. Derecho, cha. adj. Tuwfd; tmatuwi'd. 11Ang nakahardip sa kanan; 6 nasa gawing, kanan. f m. Katuwi ran. 11Karapatain. Katarungadn. L1 agiuamatuwid. Buwis na ibinabayacl sa mnga kalakal, pagkain, mgra tao 6 lupat. Derivar. a. Maugaclaing; magrbuhat; O' maagmula, ang anonman.

Page  116 DERR Delrogaclfn. f. Pagpawi;, pag. lipo!; pagpapawaling halaga'. Derogar. a. Pawiii; lipulin; pawal~ng haiagad ang isadng ugali 6 kautusdn. Derramar. a. Ibuhos; ibub6. Ibudbo'd; isabog. 1i fig Ihayadg; ilatha1li; ilaganap ang anoma'tig bai~ jr. Mabuhos; m'ibub6. ~ Umagos. Derredor. in. Palibot;, 6 pa. libid ng anomadn. llAI 6' en r rredor. M. adv. Sa palibid; sa palibot. Derretir. a. Tunawin; lusa-. win. ff fig. Ubusin; -gugulin atng salapit, yaman, atbp. 1f r. Matunaw; magka'hiwalay. Derribar. a. Igiba' 1 Ihapay; ilagp~ik sa lupat ang' bahay 6 u sa~l. f Tibagin ang bat' A pa. der. IflIugrniok ang sinomam f r. Magiba'; gurnubh. [' Mahapay; rnalugmn6k. Derribo. m. Paggigiba; pag-' titibaig. If Pagputol, ng kahoy sa bund6k. Derrocar. a. lbulid; ibulusok; itulak ang sinomdn buhat sa isadng matai.s na luga'iiI. f Igiba'; ilagp~ik sa Iupa' ang isadng bahay. Derrota. f. Tumpab in, 6 tiitiguhin ng is~ing da6ng sa kan.. ydng paglayag. 1) Dadin 6 landa's 1t Pagkaisupil; pagka'dafg; pagkd. talo. 6-. DESA Derrotar. a. MAI.ay6 ang sa - saky~n sa kany~ing tumnpahin. IfSupilin; daigfn; talunin. fI r. Masupil; matalo. Desabrido, cda.,adj. Ma'tabadng; masam& ang lasa. Desacatar. a. Mawalin na.galang; lurnapastangan sa is~ing puno. Desacato. mn Kawaldn nf! ga - lang; paglapastangan sa isadng pu-,,n~ng kinikilala. Desacertar. n. Mamnali'; huwag inatumpadk; liuwadg turnaniii. Desacierto. m. Pagkakainali; h-ind'i pagk-atuminpk. Desacobardar. a. Patapanigin; palakasin ang loo'b. Desacomodar. a. Alisdn ng~ ikinabubuhay. jjAlislin sa kinadpa. pasukan. 11r. Mlawalain ng ikinabubuihay;, 6 uinalis sa kinadpapasukan. Desacompaflar. a. Hiwalavadn; layiian; huwadg saniahan. Desacordar. a. IDistimnplahiin ang instrumento 6 panu~t6g. Huwaig imikatong 6' mazkatunog ng iba. fi r. Huwdg inagka'ayos ang maa tuno'g 6' tugtugin. Mdlinmutan; huwag ma'alaala. Desacreditar. a. Sira~an ng puni; pula'an; pintasan. ff r. Masi. raan ng puri; inawaldn ng halaga' ang anonmm. Desacuerdo. in. Pagkaka

Page  117 I DESA DESA DES17A DESA laban; 6 d'i pagkakaayon sa mga pagpapasiyd. qj Kamallan; 6 di katumpak~in. IDesadormecer. a. Pukawin; gisingin. 11 fig. Paramdamina; 6 alisin ang pamarnanhid ng katawadn. Desadornar. a. Alisin ng parnuti 6 gayadk ang anotmfin. Desadorno. in. Kawaldan ng rpamuti 6 gaylk. Desadvertir. a. Huwag mnli. tmalayan; huwaig mnahalata'; huwig tnapansin. Desafiar. a. Hatinunin. r. Maghamunin. Desaflo. m. Hamon; 6 paghamon. 11 Pakikipaglaban; patkikipagtunggall. Desafortuniado,, da. ad'j. XWalIng palad; kulang palad. Desagarrar. a. fain. B'itiwan; kalagin; pawala'n alpasa'n; palaya'in. Desagradabic. adj. Nakayavamnot; nak-imumuh'i; nakagagalit. 1j Masakldp. Desagradar. n. M1ayam6t; mnagalit; marnuhi; sumania ang lo6b.. r. Magkayarnutln; magkasanka'an ng lo6b. I Desagradecer. a. Huwig gumantfng pala'; huwzig kumilala utang na Io'b. Desagradecido, da. a d j., W~ala~ng utang na Io6b; pallarnara; waling turing. Doesagrd.,Sama' ng lo'b;' 6 sukal ng Io6b. 11 Siman&ot. Desagregar. a. -Ibuk6d; ihiwalady; kuwAg isama. Desaguadero. M. Pabaiuwing; paagusan; paddaluyan ng tubig. Desaguar. a. Liinasin; itaPon, 6 alisin ang tubig. Desaglel. Paglit-ais;, 6 pagaalls ng tubig. Desahogado, da. adj. Walang hiya'; pus6ng; palamara. Aliwalas. 11 Maginhawa; maluwig sa pagkabuhay. Desahogar, a. lPag-aanin; paIuwagfn ang tagiLY ng sinomdn. Paginhawahin ang lo6b. II pahayag sa iba' ang damidarnin 6' sukal ng lo6b nig sinomin. Des-ahogo. nin. G~inhawa sa hirap, pagod 6 pighatil. 'I Pagpapaluwing;, pagpapakalat. 11 Kaginhawahan; kaluwagain sa pag[kabuhay. Desahuctar. a.- Alisin ng pagasa ang sinoinan sa-, pagkakamfit ng kanying~hinahanga'd. Mawalin nig pagasa ang mang. gagatmot sa paggaling M~ ising may sakit. 11 Paalisin ang nanguDepairar. sa.in Hahay.n a nupahrar sa. islnlahay.in waling halag4i. 11 lIktbava'an; huwag kalingaiin.

Page  118 DESA - 18 -- DESA Desaire.. Paghalay; pag- I pfipawalang halagd. [ Kawalan ng: kisig 6 ganda. ' Desalabar. a. Libakin; pulaan; pintasan. Desalar. a. Alisan ng pakpaik, l-Alisan ng asfn. Desalentar. a. Inisin; huwag pahingahin. I! fig. Takutin; pahinain ang loob. Desaliento. im.. Panghihini ng loob. 11 Kakulangain ng lakas. l Pagkainis. Desalivar. a. Lumura; mnaglawaiy. Desalmado, da. adj. Tampalasan; walang budhi; walang kdluluwa., Desalojar. a. Palayasin; paalisfn sa tindtabanang bahay ang sinonian. 1( n. Lumayas; umalis na kusa sa tahanan. Desalterar. a. Patahimnikin; payapaiin ang kaguluhan. Desalumbrado, da, ad j. Pinagdidiliman; walang bait. Desamar. a. Huwag ibigin; talikkdan, 6 limutin ang dating paggiliw., Desamarrar. a. Kalagan; alisain ng tali; bitiwan. Desamistarse. r. Makipagkagalft. jj. Magkagalit; magkasira.ang magkaibigan. Desamparar. a. Pabayaan; iwan; huwaig kupkupin. Ij Tam puhdn. j1 Umalfs sa ising po6k. Desamparo. m. Pagpapabaya; di pagkukupk6p. DeSandar. a. Bumalik; lakaring muli ang daing nalakad na. Desanlmar. a. Takutin; pahinain- ang lo6b. r. M r anghina ang lo6b; maduwag. Desinimo. n. Kahinaan ng loob; kaduwagdn. Desanudar. a. Kalagin ang buh6l..Desapacible. adj. Nafayayao6t; nakamumuhi; nakasusukal ng loob.; f Masaklap. Desaparecer. a. Itago; ilingid na bigla ang anoman. 1i n. Maitag6; mawala; maparam na bigla sa paningin. Desaparici6n. f. Pagkatago; pagkawalia; pagkaparam na higla sa paningin. Desapasionar. a. Pawiin ang pagkagiliw ng lo6b sa anoman. Desapiadado, da. adj. Malupit; walang awa. Desaplicaci6n. f. K awalan ng pagsisikap sa anomang gawa. Desaplicado, da. adj. Ang mapagpabaya sa pagaaral. ji Ang walang sikap sa paggawa. Desaprender. a Limuti.n ang pinagaralan. 1 r.:Maliniutai ang pinagaralan. Desapretar. a. Lu\yagan; lu -

Page  119 DE s A - I I 9 - DESA -119- O..DESB ba'yain; alisain ng higpit. r. LumuWaig. Desaprobar. a.- Pintasan; huwaig pagtibayin. 1 Ihulog ang nagsusulit. Desarmar. a. Alisan, 6 samsaman ng sandata. 1i Tan'ggalin ang m~a sangk~ip ng anoma'n. Desarralgar., a. Bunutin ng sapil sa ug'at ang. puti n6 ng kahoy 6 halaman, 1 Pawi'ing ganaip ang anomang hilig.na masama. Desarreglado,~ da. adj. Ang waIang ayos, sa anomain. II fig. Walang husay; magul6". Desarrollar. a. Ikadka'd; iladlaid; ilatag. 11r. Lumago; yumabong.- II Lumuso'g; Jurnakif. Desarrugar. a. Banatin; iu-_ nat; alisin ang kubo't. Desaseo. m. 'Kawalin' ng ayos; karumh~in;, kasalaula'an. Desasir. a. Bitiwan.'I Bakbakfn. Desasoseg-ar. a. Bagabagin; balisahin.l t. Mabtagabag; m-abalisa; maligalig. Desasosiego. m. Balisa; bagabag; kabalisahain; kaligaligan. Desastre., m. Sakuna'; 6 kasakunhian'; kasaliwhan'g palad., Desatar. a. Ka~lagifn; kalasin" huw~g talian. Desatencifn. f-T. Ka'walain ng kalin h. II kawalhn n'g' ala'ng. 1 Pagkaliba'ng. Detvsatender. a. Pabay4,a~n-; huwaig kalin a'n..1) Huwiig pakimatyagain; huwaig pansinfn. fj Huwaig igalarig ang smnoma'n. Desatento., ta. adj. Wlankin pakikimatyadg; walAng k-alinga'. Wa1a'ng galang. Desatinado, da. adj, Buhalha'l; waking ayos:.1 Tulfig; tulingaig. Desatino. m. Kabuhalhaldn; katulig-1in. 11Kaululafin. Desatraer. a. Ilay6'; ihiwakiy ang isanfg bagmiy 'sa iba". Desautorizar.~ a. Alisadn ng kapangyarihan. 11Pawal~ng halagi, ang anomadn. Desavenirse. r. Magkaalit; magkasira'; hind'i magkasund6. Desayunarse. r. Ma'gagahan; 6 -kumain ng agahan; nmAgalm'usail. Desayuno. tn. Ag'ahan; "almusmil. 1 Pagziagahan;' paga'almusa. Desaz6n;. f. Katabangain; kawalmin ng lasa.- 11 fig Sukal ng lofb; dalamhati. Desazonar. a. Alisa~n ng lasa ang pagykain. fig. Pasukalin. ang9 loo'b; galitin. Desbaratar. a. Siri~n; gib~in; lansagfn. 1f,Mi/. 'Gulu'hin', sir~in iang hanaiy' ng kaaway. jj Sira~in ang kayarnanan. Desbastar. a. Tapyasan; buguwasaff. /

Page  120 DESC I:7 - DESC Desbaste. mn. Buguwa's; tap. yis. Desbordar. Ra. -Uiapaw; iumagap. Desbravar. a. Paamui~n. Palubayin; 6' pahupa'in ang galit 6 tapang. ff n. Maglubaiy; maglubdg ang galit. Descabalgar. ni. Uinibis; bumaba' sa kabayo, 6' sa alinimang hayop na kinasasaky~ln. Descabezar. a. Pugutan; O' putlin ang ulo. Descaecer. ni. Mabawasan; 6 inanghinai ng untiunti ang kataw~in, kapangyarihan, kayamanan, at iba' pa. Descaecimlento. mn. Pangangayayat; panghihinai; panglulupaypaiy. Descaizar. a. Alisain rig sapin' ang pa~i.1 r. Magali's ng sapi'n sa paai. Descaizo, za. adj. XWalang sapfn ang pazi. Descaminar. a. fligdiw; ifii hlis sa dai'n. fig. Ilayo6; 6" ial'i ang sinoindn sa mabuting akala', na ibuyo6 sa hind'i dapat. II r. Malig~lw. Descarnisado, da. adj. Hubaid; wala'ng bar6. Ipinangs isiphv~y6 s-a totoo'ng dukha-. Descamnpado,, da. adj. Aliw~alas; wakling sukal. Descansadero. in. Lugdl na pinagpapahingah~ln; pahingahani. Descansado, da. adj. Na'-. papahinga; n~lpapahingahi'y; panatag; tiwasaiy. Descansar. n. Mi\gpahinga'; inagpahingalady; turn-igil. jjfig. Maparam ng kaunt'i ang inga kahirapan. f1 Matulog.!I Huinilig. Descanso. mn. Pagpapahinga; pagpapahingahly. Kapahingah~ln; katiwasayain; kaginhiawahan. Descarado, da. adj. Pusong; tainpalasan; pangahaks; di' nahihi'ya at waling galang -na mangusap at gumnawai ng hindil dapat. Descarga. f. Pagiibis; pagaalf's, 6 pagbabawas ng kalgA 6 lulan. 11 Pagpapaputo'k; 6 pagpalfs nig kargai sa niga, sandatang ap6y. Descargaro. a. Ibsiln. J[ Alisain; 6 bawasan nig kalga' 6 lulan. IPaputukin ang mlga sandatangf apoy. If Kunin, 6' alisa~n ng karga' ang barul, 'at ibad pa. ilr. Magbiti'w; 6' iwan ang hawak na katungkulan. Descarnador. in. Pangali'S ng lamnan; kudkuran; kayurain. Descarnar. a. Magiimay;, inagalis ng lainain. f1 Kudkurin; kayurin. 1f r. Mangayayat. Descaro. M. Kawahin rig hiya&; kapusungan. ft KapangahaIsan; kawalgn ng galang.

Page  121 DESC-12 - DESC DAescarriar. a. Isinsaiy; 6 ilihis sa daadn angr sinotman.j r. Mahiwalaiy ang isaing tao sa kanyadng tn~a kasamrahaii.. j1 fig. Maligaiw; 6 masinsaiy sa katu.. wiran. Descarrilamiento. m Pag-' kalinsaid sa daaing bakal ng trcn 6 trambia. Descarrilar. a. y r. Ilins~id; 6 madlinsa'd sa daaing bakal ang tren 6' trambia. Descarrio, rn. Pagkasinsdy', pagkaligaiw. 11Pagtiwalaig; pagkahiwaliy. * ~Descartar. a. fig. Jtakuwi'l; iwaksi; itapon; huwaig tanggapi'n. Descasaimiento. m, Pagpapawaling halagad sa pagkakasail i5 pagaasawa f1 Paghihiwalily. Descasar. a. Papaghiwalayin ang d'i tunay na magasawa. 1 r. Maghiwahiy ang magasawa. Descascarrar. a. Talupan; upakan; alisi'n ang baliit ng- anorniian. 11 r. Matalupan; 6' rnaalisdn ng balait. Descarpar. a- Alisadn, 6' lini. sin ang balakubak. Descendencla. f. Angkan; Jipi. Descender. n. Burnaba; pu. rnanaog..1Umnagos; 6' umanod. ff Manggaling; inagbuhat sa fisdng pinanggalingan. j1 a.4 lbaba'; ipa' Descendleute. corn. Inape'; [dhi; kainapuihin. Descensoo m. Pagbaba"; pag. panaog. fj figr. Pagk~ibabA sa, katungkulan 60 karangalang tagid'y. Desceftir. a. Kalagin; luwa. gan; 6 alisin ang painigkfs, fj' r. Maa~ls ang pamigkis; 6 makalaig ang tallt. Desciavadore rn. Pangbunot ng pak6, Desclavars a,. Bunutin ang pako6. Tanggalin sa p~agkapak6~ ang anornin. Descolgar. a, Ihugos; 6,O ali. sin sa pagkaka'sabit. jj Tanggalin, 6 alisfn ang rnga pakirnuti sa, kanying kina'sasabitan.I r. Mag. hugos; magdaus6s. Descolmar. a. Kalusin. 11 fig. Bawasan; unt~ian,. 'Descolmillar. a. Bunutin, o bahin ang pangil..Descotorar. a. Papangupa. sin; papusiyawin; paputla'in. JJ r. Mangupas; nmarusiydw. Descolorido, dIa. adj. Maputla'; rnapusiyadw; kupa's. Descoltar. n. Mangibabaw; matangqi; rnaruko'd sa ibd sa, anorndng bagay. Desconmedido, dia. adj. Masaguwa; malabis. l Waling galang; talipandds. Descomedirse. r. Mamaskilng; mawalain ng galang., 16 naog; ilapadg ang anornan.

Page  122 i DESC -- 122 - DESC Descomponer. a. Sirain; guluhin ang kahusayan ng ano. main. I Kalagin; tanggalin; lansagin ang anomdng bu. Descomposici6n f. Pagsira; pagkalsg; pagtanggal. f[ Pagsurt; paglitis. 1I Pagkabulok ng bangkay. Desconcertar. a. SirAin, guluhin ang maayos na pagkahandy 6 pagkagawa ng anomdn. l r. Magkaalitalit. |r MagkAsala; magkalinsaid. Desconcordia. f. Pagkakasira; pagkakaalit; di pagkakaayos Desconfiado, da. adj. Walang kaftiwala; walang paniniwal; hindi umaasa. Desconfianza. f. Kawalan ng pagasa, 6 paniniwali; kcawa]an ng pagkakatiwali, 6 kapalagayang lo6b. Desconflar. n. Huwgg maniwala; huwag umasa, Desconfornar. a. HuwAg umayon; huwag makiisd. 1 r. Huwag magkaayon; huwag magkasund6. Desconforme. adj. Hindi kaakmA; hindi kaparis; hindt ayos. f [] Hindi kaayon; hindi kaisd. Desconformidad. f. Pagka. kaibd; dl pagkakdiaris ng da. lawdng bagay. Jj Pagkakalabig; di pagkakdayon ng nmga kalooban 6 pasiyid. Desconocer. a. Huwaig makilala; huwaig malaman; mslimutan. aj Itatuwa; huwdg kilanlin ng sinomain ang anomaing bagay na kanyd. Desconocido, da. adj. Palamara; walang turing. f{ Hindi kilala; hindi aim,. Desconocimiento. m. Kawalang turing; kapalamarahan. (f Kakulangan ng pagkaikilala; kawalan ng pagkakdalanm. Desconsentir. a. Huwag ipahintulot; huwag ipayag; huwdg konsintihin. Desconsolar. a. Hapisin; pagpighatiin. Ij r. Mahapis; magdalamhati. Desconsuelo m. Hapis; pighati; dalanmhati; lumbay. Descontar. a. Bawasin; awasin; 6 alisdn ng isdng gaano ang kabuuang halaga ng anoman. Descontentar. a. Yamutin; pasamafn ang loob. Descontento. m. Sukal ng lo6b; 6 samA ng lo6b. Desconvenir. n. Maibd; 6 huwag umayon sa pasiya. || r. Magkaibi ng pasiya; huwag magkasundo; huwdg magkdabagay. Descorazonar. a. Alisin, 6 kunin ang pus6. II Takutin; sirif in ang lo6b. 1| r. Matakot; manghinh ang kalooban. Descordar. a. Alisan ng

Page  123 DESC - I bagting 6' kuwerdas ang alin-,' rn~ing panuxgt6g, 6 instrumento. Descornar. a. Alisan ng:sungay ang hayop. II r. Mabah'an ng sungay. Descorrer. n. Umanod; 6' umnag~os ang anomaing bagay na lus~iw. II Takbuhi'ng mul'i ang na-, takb6 na. Descort~s. adj. Walaing galang; -hindi' rarunong inak~ipagkapuw~ra tao. Descortesla. f. Kawalan rig galang. Bltn;ua Descortezar, a.Batn;pkin; 6' alisa'n ng bala't ang kahoy. r. Mangalukabkaib; 6' mabakbdk ang bala't., Descoser. a. Tastasin angr tah'i rig anomain. jjr. Matlasta's ang tah'i Descre~dito. m. -Pagkasira' ng puri; 6' kasira'ang puri. Descreer. a. Huwaig manampalataya; 6' huwaig maniwal~t. Descrestar. a. Pungusan; 6' alisain ng palong. Describir. a. Iguhit; idibuho; 6' ianyo' ang anomanfig ba. gay. jj Ilarawan sa pamnagitan n1g paingungusap ang tao, bagay 6 pangyayari. 11 Isaysaiy; isalaysady; 6 banghayfin ang anoinain. Descrlpei6n. f. Pagguguhit; 6 pagdidibuho rig anomdn. 11 Fag. sasaysady- pagsasalaysaiy. DESD 2 3 - Descubrimiento. m. Paghahayadg; pagtatanyag; pagbubuk~is; pagpapahayag nig natatag4 6' naflilihim. fl Paghanap, 6' pagtukla's ng Iup~Lin. Descubrir. a. Ihayig; itanyaig. 11Buksain; ilitaiw. 1 Matukiasan; matagpuan ang niflilihi~m -6 na'tatag6. jj Abutin ng tingin;, matandiw. 11 Ipahayagr; o6sabihin ang lihim. 1 Tuklasfn ang 'isadng lupai. r. Magalis rig sombrero; magpugay. jf Matukla's. J,Matanyag; mahayaig. Descuento., M. Bawas; pagbabawas; ~gaawas. Descuerno. m. fain. Paghalay; pagayop. Descuidado, da. adj. Pabaya'; w'ala'ng ingat. Desculdar. a. Pabay~ran; hu. wag kalinga'in. Kalingatain; ipagwaling bahala'. r. Magpabaya'. Malingdt. Desculdo. m. Pagkalingdt; kapabay~ian. 11Pagkalimot. Desde. prep. Mu]d"; sap6l; buhat. Desd~n. M. Siphayo6; paghamak; pacgpapawaling halaga'; pangingilag.. Destentado, da. adj. Tipo6; bungi; walifng ngipin. Desdentar. a. Tipian; alisan nig rigipin. r. Matipuaan; Malagasan rig nigipin.

Page  124 DESE DESE ~- 1l24 - D DESE D~esdlcha. f. Kakulangadng Palad; kasaliwaang palad. 11Karukhaan; kahirapan ng buhay. Desdlchado, da. adj. Kulang palad; saliwa'ng palad; sawing kapalaran. jjl Dukha'; abas. Desdoblar. a. flatag; iladlatag; nmaladki'd. Descar. Ia. Magnasa'; inognais; magpita; nmaghanga'd DeSeCar. a. Patuyu'iin ang anomadng bagay. 1J r. Matuy6'. Desecativo, va. adj. Pangtuy6o; nakatutuy64. Desechar. a-. Iwakcsi, i'takuliI. 11Pintasadn; pawan haag. fJTanggihain; huwadg tanggapin. Desecho. m. rinagpililan; pi. nintasadn. 'I Ang bagay na di na rnagagamit. 11Labi'; latak. 11 Pula'; Uy~m. Desembarazado., da. adj. Aliwalas; ~'awdn; waW~ng sukal. Desemnbarazar. a. Paaliwalasin; hawanin; alisin ang nakasusukal. Desembarcadero. in. Doo.. ngan; lunsaran. Desembarcar. a. lahon; 6' kunin sa sasakayan ang lulan at daihin sa katihan. fl, n. Urnahcn.ff~2Umibibs, 6 pumanaog sakaeisa karuwahe. Desembarco. in. Pagahon. Desembarque. in. Pag,-aahon n& mga lulan g kalakal. Desembebecerce. r. Pag-. -sauling loo'b; makamalay tao. Desembocadero. in. Wawai; bita's; laibasan sa dagat Desembolsar. a. Ilaba's, kunin ang na sa bulsd. 1fig. Paluwalan;I bayaran. Desembolso. in fige. PagpapaluwaiJ; pagbabayad. Desemboscarse. r. Luinaba's, 6 luinuwaiI sa gubat. Desembravecer. a. Paamiliin- inansuhin. 11 r. Umarno. Desembravecimilentol.. Pagpapaain6 Desembriagar. a.- Alislin ang kalasingain. 11r. Maalis ang pagkalango'. Desembrollar. a. famn. Husayin; ayusin;- liwanagin. Deseniejante. adj. MIb'; hindi' katulad. Desemejanza. f Kaibhlian; pagkakaiiba'; di1 pagkzakaitulad. Desempalagar. a. Alisinl ang suyaI. Desenmpapelar. a. Alisain ng balot na papel ang anomnAn. Desemparentado, da. adj. Ulilanug Iubo's; wala~ng kamaganak. Desempeflar. a. Tubusin; 6' kunin ang sangki'. 1,Tubusin sa utang ang si-noman. 11TumnupAi

Page  125 DESE! - 125 - DESE gumanap. || r. Maitub6s; 6 maalis sa utang ang sinoman. Desemperezar. n. y r. Magsipag; iwaksi ang katamatan. i a. Pasipagin; alisin ang kataimaran ng isai. Desempobrecer. a. Hanguin sa karukhaan ang kapuwa. ji r. Makaalis sa kahirapan. Desempobrecimiento. m Paghang6; 6 pagkaahon sa karukh aan. Desempolvar. a. Alisan ng alikabok. 1{ r. Maalisan ng alikabok. Desemponzofiar. a. Iligts. 6 gamutin ang sinomin sa natanggip na kamandig. 11 Alisian ng kamandag. Desenamorar. a. Pawiin ang pagibig ng sinoman. t r. Mapawi ang paibig sa isa. Desanastar. a. Alisan ng tagdan 6 puluhan ang sandata 6 bakal. Desencadenar. a. Kalagin ang tanikala; 6 alisin ang kadcna. j| r. Makahagp6s sa kadena. j1 fig. Mapoot; magalit ng labis. Desencajar. a. Tanggalin. 6 alisin sa pagkalapat ang anoman. 1j r. Maalis sa pagkilapat. Desencajonar. a. Hangoin sa kahon; '6 kunin ang nasa lo6b ng kahon. Desencallar. a. ibunsod; 6 alisfn sa pagkasadsid ang sasakyan. Ij r. Mabuns6d; 6 maalis sa pagkasadsad. Desencarcelar. a. Paalpasin; hangbin sa bilangguan. Desencarecer. a. Ipagmurahan; ibabA ang halagai ng anomang bagay na ipinagbibilf. 1[ r. Maimura; mdbabt ang halaga. Desencerrar. a. Hanguiin, 6 kunin sa pagkikulong. B1 Fuksan; pawalin. Desencoger. a. Ilatag; ikadkad; iunat; banatin. jl r. Maalis ang kakimian 6 kadungian. Malatag; mabanat. Desencolar. a. Paknitin; bakbakini ang naididikit sa kola [ r. Mapaknit. Desencolerizar. a. Pawlin ang galit; patahimikin. 1I r. Maalis ang galit; mapayapa. Desencordar. a. Alisain ng bagting 6 kuwerdas ang panugt6g 6 instrumcnto. Desencorvar, a. Tuwirin, 6 unatin ang kibaluktutlin. Desencuadernar. a. Alisin ng balit ang akkit 6 libr6. Desenfadar. a. Pawiin ang galit; patahimikin ang lo6b. j r. Maalis ang galit; mapayapaDesenfrenar. a. Alisan ng preno ang kabayo.. r. Mhilig, 6 miagumon sa bisio at kasamaan. li Magalit na lubhai.

Page  126 DESE -1-26- DESE Desenfurecer. a. Palubagin ang galit. ([ r. Lumubag ang kagalitan. Desengafiar. a. lpakilala ang pagkakamali; pagpaalalaha nan. [! Pagsabihan ng tapat. 1 r. Mdkilala ang sariling kamallan. Desengaflo. m. Pagkakilala ng katotohanan. I! Pagsasabi ng tapatan. Desenhornar. a. Hanguin sa hurno ang anomang nilulut6. Desenlazar. a. Kalagin ang sil6. 11 fig. Paghiwalayfn; liwanagan. r1 r. Maghiwalay. Desenlutar. a. Alisan ng luksal 1[ r. Magalfs ng luksa. Desenmascarar. a. Alisan ng takip 6 m4skara. [l r. Magalfs ng maskara. Desenmohecer. a. Linisin; 6 alisan ng amag. 1I r. Maalisdn ng amlag. Desenmudecer. n. Maalfs ang pagkapipi; makapangusap; makapagsalita. Il a. Alisin, 6 gamutin ang kapipihan 6 kautalan. fig. Kumibo; magsaliti. Desenojar, a. Palubagin ang galit ng sinoman. |[ r. Maalfs ang galit. Desenredar. a. Husayin png kagusutan 6 pagkakagul6 ng anomdn. || r.. Mialis sa anomang hirap, sakuna 6 kagipitan. Desensoberbecer. a. Pagpakumbaba'in; pababa"in ang,11.o6b. r. MiagpakumhabA. Desentenderse, r. MagmaAngmaa'ngan; maakunwan'ng hind'i nawawatasan arig anomin. Desenterrara a. Han Om; o hukayin sa pinagbauna'n ang isang, bangka'y o ang rnga, buto'. fig. lpaala'ala ang na ililmutan. Desentristecer. a. Aliwin; pasayahin; pawlin ang lungko't., r. Su'mayi; maallW'.' Desenvainare a. Bunutin, 6 alisin sa, suksukan and espada, balara'w, at ibdo pa. Desen ve h dar. a. Alisin ng -benda o parniekis sa, sugat. Desenvolver. a. lkadka'd; iladla'd, ilatag. 11, fig'. Paliwanagan ma bAgay na, nialab6. ang ano 'ng r. Ma'ladla'd- milatag. JI 'Lumaki; lumqgo; umunlaid; Wm'uI Sog. Deseo. M Nasa'; hanga'd; pita; nais; adhika"'. 11 lbig; 'giliw. De4eo4o,, sa, adj. Anor nagnanasa, o naRhahanga'd ng anoman. "Mapagnasa, mapaeahanqa ap -a gpita. Deserelfto f. Pag"tatanan ng ka'wal 0 subdalo.' Desertar, n. y -r. Lu4 mayas, 6 magtanan ang sundalo. U FiiPabayaan ang usapfn 6 pa 9 -habol. Desensoberbecer. a. Pagpakumbabain; pababain ang loob. Ir. Magpakumbabi. Desentenderse. r Magmadngmaangan; magkunwaring hindi nawawatasan ang anoman. Desenterrar. a. Hanguin; 6 hukayin sa pinagbaunan ang isang, bangkaiy 6 ang mga but6. I fig. Ipaalaala ang nalilimutan. Desentristecer. a. Aliwin; pasayahin; pawiin ang lungk6t. jr. Sumayi; mnaaliw. Desenvainar. a. Bunutin, 6 alisin sa suuksuan ang espada, balaraw, at ibd pa. Desenvendar. a. Alisin ng benda 6 pamigkis sa sugat. Desenvolver. a. Ikadkad; iladlad; ilatag j11. fig Paliwanagan ang anomang bagay na malab6. i r. Malladad; milatag. I Lumaki; lumgo; umunlad; lumus6g. Deseo. m. Nasa; hangad; pita; nais; adhika. 11 Ibig; giliw. Deseoso, sa. adj. Ang nagnanasa, 6 naghahangidc ng anoman. Ii Mapagnasa; mapaghangad; mapagpita. Desercl6n. f. Pagtatanan ng kawal 6 sundalo. Desertar. n. y r. Lumayas, 6 magtanan ang sundalo. j For. Pabayaan ang usapfn 6 paghahabol. i

Page  127 DtSF DESF DESH27 DESH De-sertor. mn. Ang sundalo 6o kawal.na nagtanan. De-sesperacl6n. f. Pagpapatiwakai1; kawala'ng ganap ng pag.. asa. jj Galit; po6t. Desesperar. a. Al'isin n16 pagasa ang sinomnan.~ D. Mawaliin 'no pagasa. ~fr. Magpatiwakafl. Magalit; mapoft. Desesttmaci~ft. f.' P agpa,pawalang halaga' ng, anomung' bagay. Desestimar. a. Pawala'ng halagad ang anoian-n jf Tanggihadn; huwdig tanggapin. Desfalcar. a. Kulangan. j Sumirk ng salaping pinainamahakaian. Desfalco. in. Pagkcukulang. 1 Pagsirai ng salapi.. Desfaltecer. a.,. Pangh ina~in; panglanmbutfn aug katawdn. n. Maghiinataiy; manghink-, iangWAt. DesfalleciMiento. in. PanIg. hihinai; panglalata"; panglulupay*~pay. Desfavorecer. a. Iluwdg tulungan; huwadg kupkupfn. HSa. langsangin an g anomadn, at ayu. nan aug kalaban. Desfigurar. a. Papangitin; pasainlin; ibahin ang ayos 6 hitsura. Desfiorecer. n. Malagas aug bulaklik. Desgana. f. Pananabdng sa pagkain'; kawahi'n ng gana. Ij Ka.. waliin nq sipag, siglai 6 n~asa' sa anoma'O'. Desganar. a. Patabangin aug loo'b sa paggaWa ng anomnin. r. Manghinabing sa pagkain; 6 mawalin ng gana. ff fig. Mang-' hinawt -sa ginagawang dati. Dsgastar. a. G;asgasin; sir~aing untiunti ang anomain.j r. Magasga's. Manghina~. Desgaste. in. Paggasgds;. 6 pagkagasgis. 11Panghihin~. Desgobernar. a. Sir~tin, 6 guluhin ang mabuting ayos nig pamaahalaan. Desgoblerno. in. Kagulubhdn; kawal'n.u pa'niaa~ Desgraclal.' f. Sakuna; kaSa'kuna'an; kapahainakadn; kasaliwlh. aug palad. Desgraclad'o, da. adj. Kulang palad; sawing kapalaran; buwi'sit. Desgraciar. a. y In. Sayangin; aksayahfn. jj Mdsayang; ma.aksayd. r. Madpahainak; mdgpanganlyaya'. Desgranar. a. Hiinayfn; Lu.gasfn aug butilnug auominn, gaya ng inais, palay, at ibd, Pa.jfr MalugaS. Deshabitar. a. Iwan, 6 Ii sanin ang tindtahandb. Deshabituar. a. Pawlin ang

Page  128 DESH DESI -128 - *gall 6 kinabihasndn.t r. Mapawi, 6: maalis ang kaugalian. ILDeshacer. a. Sira'in; lansafgin. 1 Gasgasin; paliitin. j Pasabugin; patakbuhin ang ising hukb6.-fl Tunawin; lusawin ang anomdn. II Hat'lin; biyakin agid pirasuhin. jj r. Malansadg; masirii. jjfig. Mahapis na lubh'. jjMaa a'sa tingin. Desharrapado, da. adj. Nanglilimahid; gulaigulanft. Desheredar. a. Huwadg papagmuanahin; alisadn ng mana. r. Mawala'n ng mana Desherrar. a. Alisadn ng tani. kala ang bilangg6'. Alisan ng bakal ang paad ng kabayo. Desherru mbrar. a. 'Alisadn ng kalawang ang anorwing bagay. Deshinchar. a. Paimpisfn; alisfn ang Pamamaga'. I] r. Umitnpis; 6, maalis ang pamarnaga& Deshojar. a. Alisadn ng dahon ang anerndn. 1 r. Malagas ang Idabon. Deshonestidad. f. Kahala. yan; kalibugan. Deshonesto, ta. adj. Mahalay; malibog. Deshonor. m. Kasira~an ng puri; ka'palibhasiian; uyaim; siphay6. Deshonra. f. Kasiraiang pun; siphay6. 11 Paininirling puri. Deshonrar. a. Sir~hang purl' Sumiphay6; lumait. 11Maniritng puri. 1Gahisin, pilitin ang ising babae. fj r. Masira'ang puni. Deshora..f. W-alIk sa oras; alangdn sa, oras. Deshuesar. a. Alisa~n ng but6' ang anomain. Deshumedecer. a. Patuyfiin;, alisfn ang pagkabaSaibasa'. Desidia. f. Katamaran; ka~pabaya'an. Desidioso, sa. adj., Tamiid, pabayi. Deslerto,, tat. adj. Walang tumataha'n. 11M. Iladng; parang. Designar. a. lukol; itaAn; itakda; italaga'. fj isipin; balakin; akakauin. Designlo. m. Isip; akala',; bana ta'; balak; nash; panukala'. Desiguall. adj. Iba"; hindi pa. ris; hind'i tulad. [j Bakobak6; hin. di pantaiy; hind'i patag. 1 fig. Sdlawahang lo6b. Desigualdad. f. Pagkakaiba;, hindit pagkakaparis. 11 Kabaku'ian; hind'i kapatagan. fl Pagsasalawahang 1o0b. I1 Katangian; pagkakata ngi. Desimaginaro a. Pawiin sa alaala. j1 r. Mapawi sa alaala. Desinencla. f. Gram. Pangdulo. Desinter6s. in, KawalAng irnbdt; kawaling nasia sa pilak. I

Page  129 .DESL - I29 - DESM Desinteresado, da. adj. Wal~abg imb6t; wala'ng nasa, sa pilak. Desistir. n. lurong; 6' huwaig itulyan anom~ng bant& 6 akala'. Desjugar. a. Pig'ifn; kunin ang kata's ng anomain. Desleal. adj. H-indi' tapdit; Deslealtad. f. Kaliltiha ka-, walin ng pagtatapait. Desleir. a. Lusawin; k-anawfn; 6' ihal6 ang anomadn sa tubig, alak, at ibai pa. r. Malusaw; rnakanadw. Deslenguar. a. Alisain, 6 putladn n'g dilii. 11r. Mawaladn ng hiya'. Desligar. a. Kalagin; alisin ang 'tall. DeslIz. rn. Pagkaidulas; pag.. kadupilas; pagkabis6. f1 fig. PagDeslizar. n. Ma'dulas; madu.' pilas. 1i fig. Mamali'; 6 mnadup'Ila sa, pananalita 6 paggawa' ng ano.. man. f1 r. MaduhiS; nmagdauso's. ~ Hunmagp6s. Deslucir. a. Alisin ang kin. t~ib 6 ningning; mansah~n. ff ig Sira'ang puri. ff r. Masiraian ng puri. Deslumzbrar. a. Makasilaw ng paningin ang mnalabis na ii-_ wanag. 11 r. Masilaw. Deslustrar.. a. Alisi'n ang ningnfng- 6 kinang; papusiyawvin. iffig. Sirm~ang pun. Desmamnar. a. Awatin sa SUSO. Desmayar. a. Makahik)o. jjn. fig. Matakot; maduw~lg. f1 r. Mahi-lo. 11Mahap6. 11Malupaypaiy. Desmayo. m. Hilo, 6 pag.. kahilo; pagkahap6; pagkalupay.. Pday. Desmelenar. a. Ilugay ang buh6k. Desmeznbrar. Putlin~, 6 IhN. wvalady ang alinmadng bahagi 6 sangkadp ng katawadn. ff fig. Ihi.waldy, 6' hatiin ang isadng bagay sa kasama. Desmemoriado, da. adj. Malilimutin. Deswemnoriarse. r. Makalimot; huw"i mdalaala. Desnuentir. a. Pasinungali. njan; suwatdn ang sinomadn. 11 r. masinungalingan; mabuIa'anan. Desmenuzar., a. Liitadn; munlayfn; durugin; hi'mayin;gayn Desmerecer. a. Huwdg nah.. (dapat. tn. Mawala'n ng halagd. fiMasiraang pun. Desmoralizar. a. -Sirkin ang imabubuting kaugalian. Desnioronar. a. Sira'in;, gibifn; tib~agin ng unti'unti! ang aioma'n. ff r. Masirak; magibi.-f Matibag; m'aagnis. 17

Page  130 DE) - I30 — DESP Desnarigar. a. Alisan ng ilng. Desnudar. a. Hubarin; alisin ng suut na damft ang sinoman. (I fig. Alisan ng balot 6 palimuti ang anoman. Jl r. Maghubad. Desnudez. f. Kahubarin. f Karukhaan; karalitatan. Desnudo, da. adj. Hubad; hub6; walang sudt na damit. { Ang marumi at gulagulanft. || Walang balot 6 pamuti ang anoman. || Hayag; maliwanag. Desobedecer. a. Suwayfn; labagin; hamakin. {1 r. Suillmwdy; lumabag. Desobediencia. f. Pagsuwiy; paglabag; paghamak.. j Kasuwayan. Desobedlente. adj. Masu. wayin; mapagsuway; suwail. Desocupaci6n. f. Kawalan ng gaw& 6 pinapasukan. j Paglilimay6n; pagpapagay6ngay6n. Desocupado, da. adj. Wa. lang gawi 6 pinipasdkan. j1 Mapaglimay&6n. | Wal&ng laman. Desoir. a. Huwdg dinggfn; huwsg (pakinggin; huwdg pansinin. Desolacl6n. f! paggibA; pagkaguh6. 11 fig. Pighati; dalamhati; hapis. Desolar. a. Sirtiin; gib&fn; alnsagfn. 1 r. Masiri; malansig; mawalat. I fig, Mahapis; magdalamhati. Desoldar. a. Alisin ang hinang, 6 pagkaihinang. 1[ r. Maalis., 6 mabakbak ang hinang. Desollar. a. Anitan, 6 laplapin ang balit. i1 Lapnusfn. [U fig. Magdulot ng malakfng kasiran sa kapuwa. Desorden. m. Kaguluhdi; kawalan ng husay. { Kalabisgin Desbrdenado, da. adj. Gul6; walang.tuto; walang ayos. Desordenar. a. Guluhin; sirbin ang kahusayan 6 kaayusdn. r. Lumalo; lumabis. Desorejar. a. Pungusan; 6 putlan ng tainga. r1 r. Mawalin. ng tainga. il Magpingutain. Desosar. a. Alisin, 6 ihiwalay sa laman ang but6. Ji n. Huwag mangahMs; matakot. Desovar. n. Mangitlog ang isda. Desove. m. Pangingitlog ng isda. Despacio. adv. in. Dahandahan; banayad; hinaybinay; in6t. in6t. jl adv. t. Sa mahabi 6 maluwat na panah6n. 11 interj. Marahan. Despachar. a. Lutasin; ya. riin; idaos. lIpadald ang anoman. I! Ipagbill ang mga kalakal. [ Magtlndi, 6 mtgbilf sa isdng tirdahan.

Page  131 DESP - 131 t I. I.` Desparramar. a. Isabog; ikalat; isambulat. 11 fig. Ibulagsak; itapon ang kayamanan. 1j r. Sumabog; kumalat. Despavorir. n. Masindak; matakot; magiti; 6 magulat ng malabis. Despearse. r. Manikal, 6 sumakit ang niga paai sa malabis na paglalakaid. Despechar. a. Hapisin; papagdalamhatiin; pasakitin ang lo6b; pagalitin. rj r. Mapoot; magalit; sumama ang lo6b. Despecho. m. Galit; po6t; sama ng lo6b; pagpapatiwakal. Despedazar, a. Munglayin; 6 pagpirapirasuhin ang anoman. 1! fig. Lapastanganin, 6 sirnin ang puri. 11 r. Mamungliy; magkapirapiraso. Despedida. f., Pagpapaalam; t pahimakds. Despedir. a. Itudla; itulak; itapon; ihagis. 1] Paalisin aig sino' man sa kanyang tungkulih 6 pinapasukan. 11 Ihatid sa pagalis. 1 Umalif sxa piidaliIinkcLrn; 6 iwan ing katungkulan. 1I r. Magpaalam. Despedregar. a. AlisRn ng bat6 angw lupi.' Dspcegar. a. Bakbakfn; paknitin; alisin sa pagkakadikit. |: r: iabakbik; mapaknit. 11 fig. Malay6; Atihiwaldy ang lo6b sa pagkawil:'sa anomain. Despeinar. a. Gusutin, 6 isabog* ang buh6k. 1 r. Masabog, 6 magus6t ang bulok. Despejado, da. adj. Aliwalas; maliwanag. 1j Matalino; marunong. 1\ Malinaw. Despejar. a. Hawanin; linisin; alisin ang nakasusukal. f| fig. Hanapin ang bagay na hindi nakikilala. 11 r. Malibang. 11 Lumiwanag; iuminaw ang langit. Despeluznar. a. Guluhfn, 6 gusutin ang buh6k. [Papangalisagin ang buhdk. H r. Magulo ang buh6k.! Mangalisag; matakot. Despellejar. a. Alisan ng katad; anitan; lapnusin; tiklapin. |j r. Mahadhaid; malapn6s; matiklap. 'Despensa. f. Paminggalan; taguian ng mga pagkain sa bahay. 'lPaglalaan ng mga pagkain. Desperdiciador, ra. s. y adj. Alibugha; mapagaksaya; mapagsaydng. Desperdiciar. a. Aksayahin; sayangin ang anoman. II Sirlin; huwdg gamitin; ipagtap6n. 11 r. Masayang; maaksayi. Desperdiclo. m. PagAaksayi; pagkisayang. il Pagkasirk ng kayamanan 6 ng anomdng bagay. Desperezar. a. Aliin, 6 iwaksi ang katamaran. ji r. Mag. inat.

Page  132 DESP DSP ~- 132- DS DESP Desperezo. m. Pagiin~it. Desperrecto. m. Kasira'an. 1! Kakula-ngdn 6' paglii't pe ha-!agd ng anoman. Despertador, ra. s. y adj. Tagagising; manggigising. j1 Relo's na. panggis-ing. Despertar. a. Gisingin; pukawin. 11 fig. Ip-aalaala; ipagunita' aug n~ifliimutan. jf n. y r. Magising; inapuka'w. 11Tumalas ang isip; mabuhay ang lo6b. Despestaflar. a. Alisin, 6 bunutan ng pilikmatai. jf r. Malagas augy pilikmata'. Desplerto, ta. adj. Gising: ' Buhaiy na lo6b; matal~s ang isip. Desplojar. a. Huminguto; 6 hingutuhan. r. Magh inguto; mnaghiniksik. Desplegar. a. Illatag; iladlid; ikadkadd; ibukadkad. I fig. Linawan aug anom~ing bagay na malab6' 6 mahirap intindihin. II Mdlatag; m~iladlaid. fi Bimnnukadka'd. ang bu~aklik. I Desplumar. a. Al's~ian ng pakp~ik aug ibon.' f r. Mang'ulag; 6 nmaghalili ng pakpadk aug ibon. Despoblado. M., Ihing; Pa. rang; po6k 6 lug~il na walang tumnata~h~n. 'ADes'poblar., a. Li'sanin, 6 alisa~n ng tao aug isdng lug~l1. r. Mawilin ng tao 6 nani. niriahan' "ar isaing bayan. ~Despojar. a. Samsamain; agawan ang kapuwai ng kanying papaari. j. Magtiub~id. 11MAhUbar~in; masamsamdn. Despojo. m. Pagsamsdm; p'agagaw. 11p1. Mga labi 6' tirai sa dulang 6 pagkain. Desportillar. a. Pingasin; bungiin; palahangin. IIMapingas;, mabungi. Desposado, da. adj. y s. Ang bagong kasaf1. Desposar. a. lkasail. IIr. Maigasawa. Desposeer. a.Aisnn pagaari aug sinonmin. Desposorlo. mi. Pagkakasdl; 6 pagaasawa. D~spota. m. Hariharian. Manglulupig. Despreclar. a. Haniakin; sip-. hayiiin. ff Pawala'ng lialagla'. Despreclo. m. Paghamnak; pagalipusta'; pagsiphayo'. Pagpapawala.ng halagai. Despre'nder. a. Paghiwalayi'n;- kalagin; bakbakin. Desprendido, da. adj. Waling imb6t; m'aawaiin; wa1ing nasa sa pilak. Desprendtrnlen"to. mn. Kawalin ng imbot; kawakin ng nasa' sa pilak; pagkamnagand~ingloo~b. Despu6S. adv. t., I. y ord. Mamnaya; pagkatap'os; saka'; kasnd~; sa hull; pagkj.

Page  133 DEST -133 - DEST Despuntar. a. Dungutan; pulpulin; putputin; alisan ng'dulo. 11 n. Magpakilala ng katalinuhan 6 talas ng isip. I Manguna; matangi. 1i Despuntar la aurora, el dia 6 el sal. fig. Magbukang liwaywaiy. Desquitar. a. Bawiin ang katalunan 6 kalugihan. il r. Bumawi; 6 mabawi ang natalo.!| Manghiganti. 1 Desquite in. Pagbawi; 6 pagkabawi. 11 fig. Panghihiganti. Desrazonar. n. Mangusap, 6 gumawa ng wala sa mnatuwid. Destajo. m. Pakyaw. t1 A d estajo. ni. adv. Pakyawan. DeCtapar. a. Buksan; alisAn ng takip ang anomain. l r. Mabukaig. Desterrar. a. Itapon; 6 idistierro. I! Papanawin; paalisin ang sinomian sa isang pook 61upain. l fig. Iwasi sa sarili ang anomang bagay. Destetar. a. Awatin sa suso. I Iwalay. 1I fig. Ilay6 ang isdng anak sa layaw ng kanyang bahay. Destete, m. Pagaawat sa suso. j1 Pagkaawat sa pagsuso. It Panahon ng pagaawat. Destlerro. m. Pagpapatapon; pagdedestierro. 1i Pagpapaalis sa isang lugal. Destila. i. Mag-alak; 6 ga wing alak ang anomain. 1I Pakuluin; salain ang tubig. l n. Tu mul6; tumiti. Destinar. a, lukol;, itaain; italaga; ilaan. | Ihalal; ilagaiy sa isang tunkulin. |l Itungk6l, 6 ides-. tino sa isang lugal ang isaing kawani. Destino. m. Tadhana; kapalaran. |I Paguukol; pagtataan; pagtatalaga. 1i Katungkulan; tungkulin; pinipasukati. Destituci6n, f. Pagtitiwalig; pagaalis sa isang katungkulan 6 hanapbuhay. Destituir, a. Itiwalag; alisin ang sinomain sa kanyAng katung. kulan 6 hanapbuhay. 1j r. Tumiwalag. 1| Matiwalaig. Destornillar. a. Kalagin; 6 alisan ng tornilyo. Destoserse. r. Tumikhim; amehem; magubuiubuhan. Destreza. f. Katalinuhan; kaparaanan; kasanayan; kahusayan sa paggawa ng anornang bagay. 1e)strocar. a. Saulian; si. rain ang palitan ng dalawdng bagay. Destronar. a. Alisan ng kaharian 6 trono. II fig. Alisain ng kapangyarihan. Destrozar. a. Sirain; lansagin; gibain ang anomin. Destrozo. m. Pagsira n anonian. I1 Kasiraan.

Page  134 DESV - 134 - DESV Destruccl6n. f. Pagkasira; pagkalansag; pagkagiba; pagkaguh6 ng anoman. Destrueque. m. Pagsasaulian ng mga bagay na pinagpalit. Destruir. a. Lansagin; gibafn; iguho; sirain; wasakin; lipulin ang anoman. 11 fig. Ubusin; tunawin ang kayamanan. I| r. Masira; malansag; magiba; ma'guh6; malipol. Desudar. a. Pahiran ang pawis. I r. Magpahid ng pawis. Desuni6n. f. Paghihiwalay; pagkakahiwalay. 11 fig. Pagkakaalit; pagkakasira. Desunir. a. Paghiwalayin.!| fig. Pagkaalitfn ang nagkakasund6. Desusado, da. adj. Lipds; hindi gamit; hindi kaugallan. Desusar. a. Huwag ugallin; huwig gamitin; palipasin. II r. Lumipas; huwdg miugallan. Desuso. m. Palipas; kakulangin ng paggamit ng anomdng bagay. Desvafdo, da. adj. Mahagu. way. |[ Mapusiydw; kupas na kulay. Desvalido, da. adj. Walang nagkakandili; ulilnig lub6s. JI Dukha;: marnlita. Desvanecer. a. Pawlin; paramin ang anoman. l Ipagpalal6; ipaghamb6g. 1[ r. Mapawi; maparam; mawala. 11 Makasingaw ang espiritu ng alak 6 ng anomain. [I Magpalalo; maghanlb6g. [| fig. Mahilo; maliy6; magulo ang isip. Desvanecimiento. m. Kahambugin; kapalaluan. 1[ Pagkahilo; pagkaliy6; pagkagulo ng isip. Desvariado, da. adj. Hibang, 6 naihihibain. 11 Walang tuto; walang husay. [1 Tulig, tulingag. Desvariar. n. Mahibang; maul61. II r. Maiba; matangi sa kaululan. Desvario. m. Salitil, 6 gawa na walang wasto 6 hpsay. || Pagkahibang. Desvedado, da. adi. Hindi bawal. Desvedar. a. Ipahintulot; huwag ipagbawal ang ipinagbabawal na dati. Desvelar. a. Puyatin; mamuyat. 1[ r. Mapuyat. II Magpuy4t; maglamay. II fig. Magpakasikap na toto6 ang sinoman sa kanyang katungkulan, 6 sa ninanasang gawin 6 kamtan. DesVelo. m Pagkapuyat. 1 Pagpupuyait; paglalamay. 11 fig. Pagsisikap na toto6 ng sinoman sa kanying gawain 6 tungkulin. Desventaja. f. Kasirian; kasamaan; kapinsalian. Desventura. f. Kakulangang

Page  135 DETE - DETR palad; kasaliwaiang palad.. Sa- Detener. a. iii;snaa kun'; kasakunhan- 1n; paliint~in. 11Balamin; bingbiL, Desventurado, -da. aqj. Ku- ngfin; pigilan; harangin. 1 For. lang. palid; saw'ing kapa'laran. f Pi'itifn; ibilangg6. i r. Pumigil; Maramnot.\, Umid. humint6. f1 Mabalam; magluDesvergozdo., da., adj. wait. Wala'ng 1iiya; buho'ng; pasling. Deterlorar. a. Siriiin; lansaDesvergonzarse. r. Mawa- gin; pasama'in ang anoman. kIan ng hia' mawalain ng ga- Deterioro...M. Sirai;, kasirailang 6 pitagan. II Mamaslaing. Ifan; kapanganyaya'an. Lumait. Determinaci6n. f. Pagtatak.. Desvergilenza. f. Kawalain da'; pagtatadhanal. 11 Pagpapasiya'. nL~ hiya; kawala'nghiya.an. ffKapangahasan; katapan an. Desvlar* a. Ilihis; a isin~ i- Determinar. a. Magpasiydl. sdd; isinsaiy. I1 a. Ma n~d a fTakda'an; taning~n; tadhan'in fihis; a aiiyi ma'sinsdy; ma- IIFor. Humatol. IiwAs. Detestable. adj. Kasukklm.. Desvlgorlzar. a. Pahinaiin; sukla'm; 'kalupitiupit; kapoo'tpod't. alisadn ng lak~is. 1 r. Huminai; Detestar. a. Kasuklaiaman; mawekin ng laka's. kalupitain; kapootain;, masam'ifn. DeSvfo. m. Paglihfs; pagli- 'Detraccl6n. f. Pagsira~ng pun; wais; pagkalinsaid; pagkailisiya. pagsiphay6; pagupasala' sa kanino IIfig. Pagkasuklaim; saMa ng man. 1 Paglilihis; paglilinsaid ng Io6b. anom~in. Desvlrtuar. a. Alisain ng bisa' ang anoma'n. If fig. Sira~an ng puni 6 dang'Il ang kapuwat. ffr. Mawaki'n ng bisa'. Detallar. a. Saysayin; salaysaying is~iisd 6 bahadbahagi ang anom~ng bagay. Detalle. m. Pagsasaysaiy, 6 taltang maliwanag ng anomdn. Detencl6n. f. Pagkabalam; paglalao'n; kaluwata'n. 11 Pagpift; pagbibilangg6^. 1f Pagpigil. Detractar. a. Sumiraing pun; sunqiph~ayo6; umupasalai; lumait. Detractor. s. y adj. Mapanir~ing puri; mapagtungaydw; mapagupasala'. Detraer. a. Ilihis; ilinsad; itiWAS; ilay6. If fig. Maniiing purl; umnupasal~. Detris. adv. I. Sa lik6d; sa fikur~in. Detrimento. m. Kasir~an; kapanganyaykan I

Page  136 J DIAL - 136 - DICC Deuda. f. Utang; kautangan. tj Sala; 6 kasalanan..Deudo. m. Kamaganak; hin16g. tI Kamaganakan; pagkakamaganak. Deudor, ra. s. y adj: Ang may utang; 6 ang nagkakautang. Devastare a. Sirain; lansagin; gibain ang isa;ng lupa 6 bayan. 11 r. Malans ig; magib; masiri ang ising bayan o lu. pifn. Devoluci6n. f. Pagsasauli ng anomdn. I] Paguull 6 pagbabalik ng anoming bagay sa dating kinalalagyin. Devolver. a. Isauli; ibalik sa may ari ang anomdn. [i uli; ibalfk ang ising bagay sa dating kaligayan. l r. Magsaulian. Manatlt sa dating lagay. Devorar. a. Munglayin. 1[ Lamunin. | Lulunin. 11 fig. Tugnawin ng ap6y ang anoman. Dia. f. Araw. 11 de fiesta. Araw ng pista 6 pangilin. II fig. Ang buhay. Diadema. f, Putong; 6 korona. 11 Sinag ng santo 6 larawan. Dlafanldid. f. Panganganinag; pagkamalinaw ng anormn. Diafano, na. adj. Naqa nganinag. fig. Malinaw; mali. wanag. Diatecto. m. Wika, 6 sa. litfi sa isang bayan 6 lugil. DiAlogo. m. Salitaan ng dalawai 6 maraming tao. Diamante. m. Bat6no mahalaga at maningnisg. Diamante. Diamantino, a. adj. Ang niaukol sa diamante. 11 fig. hMatigAs; sakdal tigas. Diana. f. Tugtog ng hukb6 6 musiko sa madaling araw. Diarlamente. adv. t. Sa arawaraw. Diario, fla. adj. Arawaraw. fI m. Upa sa arawaraw; arawan. II| lhayagdng pangarawaraw. 11 Gugol sa arawaraw. JI Corn. Taliiang pangarawaraw sa pania. ngalakal. DIarista. m. Ang naghahayag ng isaing pahayaging pangarawaraw. Dlarrea. f. Med. Pagiilalagin; pagbubulul6s; pagkukursb, Dibujante. m. y f. Manglililok; nagdidibuho. Dbbujar. a. Lumilok; magdibuho. 1 r. Malarawan; maguhit ang anino ng anoman. DIbujo. m. Sining 6 arte ng paglilok 6 pagdidibuho. 11 lJilok; kalilukan; dibuho. II Paglilok; pag didibtio. Dic l6n. f. Tingig; satita; pangungusap. Dlcionario. m. TalatingigAn; diksionanio. I,

Page  137 DIEZ -I 37 DIGE Dictamen. m Pasiy; kapa- Difamacl6n. f. Paninirng siyahin. 1 Payo; hatol. puri. f Pagkasiri ng puri. Dictar. a. Idikta; sabihing Dlfamar. a. Siraan ng puri untiunti ang mna pangungusap ang sinomin 'j Maghayagsamadupang mi:sulat nt iba. i( fig. lat ng ikasisiring puri ng ka. Udyukin; sulsulan; tambisin. |1 puwa. jt t. Masiriang puri. Magutos; mamahala. Diferencia. f. Kaibhan; kaDlcterlo. m. Pasaring; sali. tanglan. I| Pagkakatangi; pagkaka. tang masakit. ibA. I Pagkaklaalit; pagkakalaban; Dicha. f. Palad; kapalaran; pagkakalabdg. 1) Kalabisdn;kahig. 4 A dickta 6 par dicrha. m. adv. tin ng dafiwing bagay 6 halaga. Sdpalaran. Diferente. adj. Iba; kaiba; Dicho, cha. adj. Naisabi; na- di kaparis; di katulad; di ka. wika. 1| m. Sabi; wiki; salita. mukha 11 pl. Ibdibd; sarisari. Dichoso, sa. adj. Mapalad. Diferlr. a. Ipagpaliban; pagji Mapapalarin luwatfn; itayong ang paggawa Didictica. f. Pagtutur6 ng anomin. If n. Mdibd; mdtangl. Didtctico, ca. adj. Ang ni Diffcil. adj. Mahirap; malihihinggil at naaakma sa pagtutur6. wag gawfn ang anomdng bagay. Diente.' m. Ngipin. if Talim Dficultad. f. Kadahilanan; 6 6 ngipin ng mga kasangkapang kapinsalian na ikinahihihirap ga. pamutol, panglagari, at ibi pa. win ng ising bagay. Diestra. f. Kanang kamay. Difundtr. a. Isabog; ikalat..Diestro, tra. adj. Kaiana 6 1 fig. Ihaygg; ilathali; ilaganap. dakong kanan. (i Nduukol sa ka- l r. Kumalat; sumabog. Manang kamdy. 4 Sandy; bihasd. ll haydg; lumaganap. Maalam;n matalino. Difunto, ta s. y adj. Patay. Dieta. f. Palakad na ipina-!i Bangkdy; ang aamatdy. susun6d sa mga may sakit ukol Difusi6n. f. Paglaganap; pag-1 sa pagkain at pagin6m; pagdi-~ sabog; pagkalat. 1 Kalawigan, 6 dieta. I1 Upang sinasahod sa ar I- kaluritan ng ising talumpati 6 araw ng ising hukom, nangga- salaysdy. gamot, kinatawan, at ibi pa. Difuso, M8 adj. Maluwing; Diez. adj. Sangpu6; 6 sang. malapad; malawak. 1l Malawig; pfi. I m. Ang bilangc na kung malurit.* isulat ay io.!' IkasampuO.' Dgefr. a. Matunaw ang ki. 18

Page  138 LILI Lu~~l ~- 73 8- DP DI nain sa, sikmuri. ~)fig. Tsiisn 6 bathin ang is~ing. sakuna' 6 ka. lapastanganan. 1J Surling maigi ang anomnzn. Digestl6n. f. Pagkatunaw ng kinain 'sa sikmura'. Dlgnacl6n. f. Pagbibig~iy Iloo"b. Dignarse. r. M~arapatin; pa. ginigdapatin. 11MagbigAy lo6b. Dignidad. f. D ang~il; sangha. y&; karangalan. 11Kamnibalan; ka. tUpatan nq 1bob. 1i K; tungkulan. 1I Karapat~in ng'' is~ing bagay, tagliy ng kanyang uri. Digno, na. adj. Ukol; daipat; karapatdapat. Dilacl6n. fT. Pagpapaliban; pagtatayong; pagl~uluwit. Dilapi'dar. a. Sayangin, 6 aksayahfn ang! niga pagaart sa waling kapararakan. Dilatado, dia. adj. fig. ~Ma. raini; makapuil 'ang bilang. fMa. lawak; maiuwing; malapad. Dilatar. a Palaparin; paluw'a. ngin; haba'an; Iawakan. H fig. Ika,. tat; palaganapin. If Ili'ban; launa1n; itayong; balainin., IIr Lunapaci; humabh. fl Mdlaunan. 1I Magp;akalawig 6 magpakalioy sa sng pagsasaysiy, 6 talumpati. Dihigencla. f. Kasipagan.. Dali;- Iiksi; tulin. famn. Lakad, 6 abala. Diligente. ad;. MAasip~ig; ma. agap; muiikap. $J Madali; mnaliksf; mnatulin. Diluir. a. Tunawin;. ikanaw ang anoimin sa tubig, alak, at ibli pa., Diluvlo. mn. Gunaw. Pagiu. b6g *ng lup~ sa kasagan~ian ng tubig. 11fig. y famn. Kasagan~iang malabis ng anomzin. Dnimanar, n. Bumukafl; bu. inalong; duinaloy ang tubig sa buk~I. jj fig. Manggalirg; inagmula^; inagbuhat ang isadngbag-ay sa ibdi. Dimensl6n. f. Sukat; laki at lapad ng isdng bagay. 1j MYks. Sukat rng mg,3t kumpa's ng is~ing tugtugin. 11 Georn. Sukat ng haba', lapad at taiis, ng anoinan. DIminucI6n. f. Pagunti; pa~glift; pagbabawas; pagkukulang. Dimninutivo, va. adj. Nag. papauntij; nagbabawas. 1j Grami. Parglift. Diminuto, ta. adj. Kulang. ~1Lubhang mnalift; rnuntinginunti. DlmisI6n. f. Pagbibitiw; pag. tanggli sa hawak na katurpgkulani. Dimitir. a. Bitiwan, 6' tanggihin ang is~ing katungkulan. r. Magbitiw. Dinero. Mn. Salapi; pilak. Dineroso, Sa. adj. Maya. man; inasalapi. Dios. n., Dios. ~JBathalWDiptongo. mn. Kanbail nia

Page  139 DISC DISC ~I- 139.- DS DISC tingig 6 vocal na sabiy kung bigkasin at fisAng pantig 6 sda/ba ]amar'g. Dipu'tado. m. Kinataw~n. iukol. jf Katawan in; 6 ihalal na k-inatawiin aug isa' 6, rararning tao. DiretccI6n. f. Pagtungo; pagpunt~i. 11 Pagtutuwid ng lagdiy ng anoman. I1 Pagtutur6 ng ttdnguhin sa ising landas. 11 Parnamatnugot; pamamahaIa'; pamamatnubay. Directo, ft. adj. Matuwid; 1)atuIoy;, ta'patan; walang palik6.. lik6. Director,, ra. s. y adj. Taga. p)amahalIL; tagaparnatnugot; taga. pamatnubay. f~ Namamnahal; namramnatnugot.Dirigir. a. lturnp.-; itungo; ipunti. l1 tur6; patnubayan; patnugutan. J' PamahaIkian; pangasiwian. 11 Ihando'g 6 Waay aung anomnang bun~ga nig pagiisip. Hj r. Tumnurpai; patungo; paro6n; pu. Discernir. a. Kilaniling mahusay ang ipinagkakaiba wg isang bag ty sa iba'. jI Itang']; ibuk~c6d. 4 r. MAkilala ang kaibha'n Disciplina. 1. Aral; tur6. S-iring6 dunonig. Kaparaanawn 6 'kalyusain -sa pamumuhay. I'amalakad; pala'tuntunan; kau. tuslin. ~!Paghamnp~s. Disciplinar. a. Aralan-,turnY an. N.Hampasin. II Mil. A yu si n an~g., hukb6, na gumalang at, sumuno'd sa Paldtuntunan. Discipulo, la. mn. y f. Nagaaral; tinutuw-iian. 1f pi. Rd. Alaga(1. Discordancia. f. Pagkakaib~li; di pagkakaparis ng mga bagay. Discordar. ni. Magkaib~i; hu. wiig magkatulad ang mga hagay. 1~Magkaalit; huwdg magkaayon ang mga kalooban. Hj Mus. Huw~ig magkaisi ang tun6g ng rnga tingig 6 nig nmga panugt6g 6 instnumento. Discorde. adj. Kaibi; 6 hindi nagkakaayon nig kalo~oban, Pasiyi ~at paghahak~.. )1 Miss. HinIdi nagkakdisSi ng tun6g. Discordla. f. PNgkakaalit; dt' pagkakAsund6;, di pagkakiayon rig kalooban. Discreto, ta. adj. Maalarn; matalino; marunong; pantds. Disculpa. f. Matuwid at dahilaing sinasabi upang makailag sa 4inornng, sala. Discurdrir n. Lumakad; 6' tumakb6, sa bib't- ib~ing patiig at lu~gil. 11 fig. Isipin; kuru'in;, warfiir; bulaybulayin; pagusapan ang anomang bagay. J1 a. Likha'in 6.ik... la'in ang'anomna. DISCUrSO. mu. Pagitsip; pn

Page  140 DISF -I, kukur6; paghahaka. jj Panglim); parighul6. $a Pagranmatuwid. 't Talumpati; pananalumpati. i 'scusi6n. f. Pagtatalo; paglilim; 6 paguusap ng anomnng bagay.. Discutfir a. Pagtalunan; paglimiin; 6 pagusapan ang ising bagayi updig matamo ang tunay na katotohanan.I Diseminar. a. Itanin; iha' sik; isabog ang anoman. (l fig. Ihayag; ilathalh ang IsAng balita. I. r. Kumiaat; lumaganap. Disensi6n. f. Pagkakaalit; di pagkaakdsunrd ng mga paghaha. ka 6 pasiyd. [{ fig. Away; babag; pagtatalo. DIsentir. n. Magkaiba; (6 huwwig magkaisi ng pasiya 6 damdamin. 1 Huwag umayon. Diseftar. a. Ibanghiy; iguhit; ilarawan ang any6 ng ising bagay. Diseflo. m. Banghay; guhit; 6 larawan ng iskg gusali 6 any6. Disertacl6n. f. Pagmamatuwid; pagtatalo; pagtutunggall ng fsipan. Disertar. n. Magmatuwfd; magtalo; magtunggalt ng fsipan. Disfavor. m. Paghalay; pagpapawalang halagd; kawaldn ng tulong.. Disforme. adj. Kulang sa karaniwang ayos 6 any6. j{ Pa. s 40 - DISI ngit. 1t Ang lubhang ralaki at alanain sa karaniwan. Disfraz. m. Balatkay6.o Maiskara. l} fig. Pagkukunuwari. Disfrazar. a. Baguhin, 6 ibahin ang ayos 6 hitsura ngisAng bagay. {i fig. Ipagkunuwari ang anomin. [I r Mngbalatkayo.!1 fig. Magpakunuwpri; magbalobalo. Disfrutar. a. Tamuhin; kamtan 1j Makinabang: 6 tumanggAp ng kapakinabangin. Magtamash nq anomin. MDsfrute. m. Pakikinabang; pagtatamas; pagkakamit; pagtatamo ng anomdAn. Disgusto. m. Saklaip; sama ng lasa. I! Galit; sama ng lo6b. If Pighati; dalamhbat. i{ Pagkakaalft; samaan ng lo6b. lj fig.Yam6t; muhi sa anoman. Dilsdencla. f. Paghiwalaty; di pagkak:iiszi ng mga pasiya 6 fsipan. Disidente. adj. Ang humihiwalAy. Disidir. n. Turniwalag; humiwaldy sa dating paniniwali. t! Magisip 6 magakalA ng ibai sa karamihan. j! Huwag umayon. Disimular. Ilingid; itag6; pagtakpin. l Mlagma4ngmaangan; ) magkunuwari. S Ibahin ang hitsura 6 ayos ng ano main. 1[ Magbalatk.ay6, 1 Patawa<. rin, 6 magpatawad.

Page  141 DlSP -- Dlsimulo. m. Paglilinjd; pagk u k u n uwari; pagmamaingma.,n-an. N1 Pagalintana; pagpapatawad. Disipar* a. Isabog; pawiin,ng nakabubunton sa anom in. I!.Sirain 6 aksayahin ang yaman 6 nagaarl. Ii fig. Itab6y; ilqhy DtslOCar. a. tifnsad; ialis sa lugAl ang anomain. I1 r. Milinsad ang mva but6.!l Maalis ang pagkakalapad ng isang makini. Disminuci6n. f. Pagunti: pagkikulang; pagbabawns, Disminuir. a. Bawasan; kulangan: untian: liitan. t' I.umift: in ekulang; maibawasan.a Disoluci6n. f. Pagkak-iaig.! fig. Paghihiwalkiy; 6 pagkaklShiwlAiy 11 Pagkabuwag. Hj Pagtunaw nt anomAn sa tubig 6 alak. Disolver. a. Kalagin. f fig. Paghiwalavin ang mga bagay na nagkakisama. i! Buwagin, itigil; ihint6 ang lakad no anoman. Tunawin; kanawfn sa tubig, alik, at ibai pa. n r. Makalig. 1 Magkahiwalay., Matunaw. Disparar. a. Paputukin ang kany6n, baril, at ibhi pa. Ii Itudia; ihagis na higla. [| r. Mag. ttatakb6. 1 fig. Patunaong bigla sa anoming bagay. Dlspaaaratar. Man<usap, 6 gumaw& ng nfilalais sa katu. wiran. l -- DISP Disparate, m. Salita, 6 g-.i wing labis sa katuwiran. Disparo rn. Puto6k, 6 pag. put6k ng baril, kany6n, at ibi pa. n Pagtudla. Dispendio.. Gugol na toto6ng malaki. t fig. Kusntg pag. papakaaira ng buhay, puri, dangal, at iba pa. Dispensar. a. Magbigay; magkalo6b. I Itangti; ibukod; iligtis sa anomang katungku!an, J1 Patawarin; i mrgpataw-ad. Dispersar. a. Ikalat; isabog: isambulat. 11 r. Sumabog; kumalat; magkahiwaihiwalay; mag. katiwatiwalag. Dlspersi6n. f. Pagsabog; pagkalat. Ii Pagkakihiwally; pag. kakatiwalag. Disperso, sa. adj. Sab6g; kalit; hiwihiwalay; tiwatiwalaig Dtsponer. a. Ilagaiy; ihan~ty; italatag. 11 Pagpasiyahan; 6 mag. pahiyi. }1 Ihanda; igayik; tnaglain. 1l n. Mangasiwa ang sino. man ng kanydng mtga pagaart. 1 r. Humanda; gumay;ik. Disputa. f. Pagtatalo; pag. aaway. 0 Pagtataltalan. Disputar. a. Mak:pagtalo. [f Ipakipagtalo; ipaglaban; 6 ipagtangg6I ang anoman. 1 Makipag-, talalan; makipagtakapan.. r. Migtato; maglib.an; msgtunggahan; iarggawgin.

Page  142 i DIST DIVE -- 142 - Distancia f. Pagitan; layo; aguwat. If,fig. Kaibhin; 6 pagkakaiba ng isAng bagay sa iba. Distante. adj. Malay6; natalayo. {t Tiwalig. Distar. nn.Mailayo. t fig. Matangi; mdibd ng malaki ang ising bagay sa iba. Dlstincl6n, f. Kaibhain; pagkakdibi; pagkakitangi. Ij latangian ng sinomin. Distinguldo, da. adj. Marangdl; marildg; dakili. Distinguir. a. Kilanlin ang kaibhin ng isdng bagay sa ibd. l Itangi; ibuk6d. II r. Matangi; mamuk6d; mangibabaw sa ibA Distintivo. m. Sagisag; tandang ikinatatangi sa ibd Distinto, ta.. adj.; tangi; kaibi. 1t Malinaw; maliwanag. Dtstracci6n. f. Pagkalibdthg. i j Pagaalfw. Distraer. a. Ilihis; iliwis; ilinsdd. I1 Libangin; aliwin. 11 Ila. y6 sa malinis at mabuting pamumuhay ang sindmin sa pamagitan ng mga hib6 at masasamang halimbawi. 0 r. Magalfw; mdlibang. Distribuci6n. f. Pamamahagi; panmudm6d. 1 fig. Pagkakihariy;- 6 pagtatalatag na maayos ng vntgi bagay. J Impgr. Paga: sabog ng mga titik 6 letra si mga butas ng kaha. Distribuir. a. Ipamahagi; ipamudm6d; ipamigay sa marami ang anomdn. t1 Ihanay; italatag: ilagay ng maayos ang anomang bagay. |1 lmpr. Isabog ang mga titik 6 lctra. Distrito. in. Pur6k. t I)istrito Norte. tMr6k Hilagh. Disturbio. m. Gul6; ligalig. I| Pagkakdgulo; pagkakdligalig. Disuadir. a. Akitin ang sinoman sa pamagitan ng.mabubuting salita na magbago 6 iwaksi ang kanydng akali. (1 Pagpayuhan.:Disuasi6n. f. Pagpapayo; pagakit; paglamuyot; paghikayat. Diurno, na. adj Sa araw; 6 ang nauukol sa araw Divagar. n. Maglagalag; maggala; magligalig. |) Magpakalayo sa talaging tungo ng talumpati, at mdpawili sa ibdng bagay. Diversidad. f. Pagkakdiba; di pagkakitulad. 1i Kasaganaian katipunanan ng ibi't ibang bagay. Diversi6n. f. Aliw; pagaalfw; paglilibing. i! Libangan; dliwan. Diverso, sa. adj. Ibi; di kaparis; di kamukha. Il Kaiba.-! pl. Sarisari; bagaybagay; madla; marami. Divertido, da. adj. MasayAi; maalfw. j} Maprgpitawa; inapag. sist6. Divertir.a. Ilihis; ilav.; ilin

Page  143 DIVI - 14 sad. II Aliwin; libangin. 11 r. Magalfw; malibing; magsayi. j) r. Maglibangan; magaliwan. Dividendo. m. Aritm. Bahaginin. ll Con. Tub6 6 pakinabang ng isang lapi 6 aksi6n sa bawt't pamamahaging ginaga. wa ng mga samahdn sa pAngangalakil. Divldir. a. Hatiin; bahaginin. l Biyakri; putlin; pagpangkaitpangkatin. H Ipamahagi; ipamnudm6d. jj fig. Pagkaalitin; paglayuin ang mga kalooban. {j Aritm. Magbahagi. II r. Humiwaiay; tumiwalig. Ij Magkihiwaliy. Divieso. m. Pigsia; bukol; 6 baga. Divinidad. f. Pagkadi6s. | Kadiusan. Divino, na. adj. Ang niuukol sa Dios. [1 fig. Lubhang dakilh; totoong magaling; labis ng inam. m. y f. Manghuhulh. Divisa. f. Sagisag; tandang ikinaikikilala -ng katangian ng isSing tao 6 ng anoman. Dlvisar. a. MAbanaagan; ma-:ninaw; maanag-dg. Divisi6n. f. Paghati; pagba. hagi. f) Pamamahagi; pamumudmI6d. | fig. Pagkakaalit; pagkakalay6 ng mga kalooban at akala. [1.Aritm., Pagbahagi. I) PangkAt; bahagi; pitak. Divisor. m. Aritm, Bahagi. 3 - DOBL nin; 6 ang bilang na pagbabahaginan. Divorciar. a. Paghiwalayin ng huk6m aig magasawa. |j figIhiwalay; ilay6 ang anonmng bagay sa kanying kinisasamnahan. DIvorclo. m. Paghihiwalay ng magasawa. Ii fig. Paghihiwalty; pagbubuk6d ng mga bagay na dating nagkakdpisan. Divulgar. a. Ihayg; ilathala; isiwalat; ilaganap; ipahayag sa madla. [I r. MalathalI; mdhayag; mdsiwalat. Do. m. Mis. Unang tinig 6 boses ng p4simulang tugtugin. adv. 1. Sadn. Doblar. a. Pagibayuhin; dagdagan ang isang bagay ng ibayo sa dami. j| Tiklupin; itupi; ilupi. jt Ibalikuko; baluktutin. 11 n. Lumik6 ng daan. (l r. fig. Sumun6d; pahinuhod. Doble. adj. Ibayo; 6 ang may dalawdng bilang, bigdt 6 sukat ng anomin, kay sa pinagtutularan. ( Ang makapal 6 ang may katawan kung kdyo ang pinaguusapan. (j m. Dubl; 6 dalawing suson. 'Doblegar. a. Hlutukin; baluktutfn ang anoming bagay. 1J r Mahutok. Doblez. m. Tikl6p; lupi; bai. j Sus6n.

Page  144 DOLI DOMI - 144 - Doce. adj:. Labingdalawa. Docena. f. Katipunan rng abingdalawing bagay na iisang hugis; dusena. D6cil. adj. Masdnurin; malubay; malumanay; madaling turian 6 matuto. Docilfdad. f. Kadaliang matuto ng anomiinl j Pagkamalumanay; 6 kalambutan ng ugali. Docto, ta. adj. Pahim; pan. tas; marunong; matalino; bihasa. Doctor, ra. m. y f. Ang nagtutur6 ng anornang dunong 6. sining. 11 Paham; pantis sa isxng karunungan. 11 Manggagamot. Doctora. f. Fahim na bab-e-!j Ang asawa ng m6diko 6 manggagamot. Jl fam. Babaing nagpapanggap na mnatalino. Doctrina. f. Aral. j Dunong 6 karumiit an. jlPasiydi haka; 6 palagiy ng isaang mAngangatha sa anol an. i-l. Sfmuling aral ng paananampalataya 6 relihi6n.,Documento. m. Aral; tur6; payo. 11 For. Kasulatan; katibayan. Dolencla. f. S ikft; damdam; karamdaman. Doler. n. Sumnakt; kumirot; magdamdsnm ng sakit. |1 Maawi; mahabag. 1j Magdamdam; mag'pighati. 11 r. Magsisi. Doltente. adj. May sakit. | Aog nasakttn. Dolor. m. Sakft; kir6t; r an ta.k. It H-apis;:hirap; sakit; dusa; pighati. 11 Pagsisisi. Dolorido, da. adj. Nahahapis; naghihirap; nanmaan.ngaw. Ij Nasasaktan. Doloroso, sa. adj. Kasakitsdkit; kahapishapis; kahabfaghabig. If Nakahahapis; nakasisakit. Domadura. f. Pagpapaani& [ Pagsupil. Domar. a. Paamuin; mansuhfn ang hayop. I fig. Pasukuin; supilin. Domesticar. a. Paamiin; sanayin ang mabangis na hayop sa pakikisama sa tao. Domesticidad. f. Kaaimuan ng Io6b; kalubayiin ng ugali. Dom6sttco, ca. adj. Ang niaakma 6 nduukol sa bahay. tI Hayop na pangbahay. J m. y f. Alilh sa bahay. Domiciliado, da. adj. Naninira;, nananahan sa alinmang po6k 6 lugil. Domicltalrse. r. ManaliAr: mamayan. Domicilio. n. Babay 6 lIgal na tinatahanAn. { Pananahan; paninirahan. Dominaci6n. f. Paghahari; pagpupun6 sa isrig, bayan 6 kaharian. Dominr. a. aMakapangyari sa anomanng bagay. i Makapag

Page  145 / DONO, -'145 - DO TE harn; makapagpun6'; makasupil sa is~ing bayan 6' sa Ikapuwa'.' 11n Maftangi; mamuko'd sa taais ang anoma~n. 1 r. Makapangyari sa sariling lo6b. Dominlo. m. Kapangyarihan ng bawa~t isa' na makapagpasiya 6. tnakapangasiwa' sa sariling arl. 11Paghaharli 6 pagpupurI6 sa kapuwai. 11Bay'an', 6' upang nasasako'p ng ibaing bayan 6 kaharlan. Don. m. B3iyayvt alay; hand6g.~ 1 Ginoo6; gat; 6' laka'n. Donacl6n. f. Pagkakalo6b. jjKaloo'b; alay. Donalre. m. Kaayahang magsai~ ~Karikitan; kagandahan ng tikas. Donarnte. s. Ang nagkaka'Io6b. Donar. a. Magkaloo'b; 6 ipagkalo6b sa iba' ang anomaing bagay. Donatarlo.e ni. Aug pinagkaikalooban. 11adj. An'g nmiuukol' sa kaloo'b. Doncella'. f. Dalaga. JAlilang kcalapitlapit ng karydin' panginoo'ng babae.Doncelleja. f. Dalaginding. Dondee. adv. I. Saatin. 11Donde, quier-a. adv. 1. -Saadn man. Donosura. f. Karikitan; ka gandahan ng pang~angataw~in. Kainamang mangusap. Dofta. f. ~Ginang; giriing. jJ Gino6'. Doquier 6 doquiera.. adv., 1. Sadin m-'n; saanig man'g' 1ugAl. Dorado. adj.~ Aug' kula-y Dorar. a. Ilub6g sa, ginto ang anorn~in; 6' duraduhin. Dormidero, ra. adj.. Pang-' patulog Ii in. Tu]lgtign nug hayop.' DormII6n, na. adj. Ma'tu-.tulugin; maidiipin. Dormir. n. Matulog;' um~id'lip; humimlaiy; mligupiling; ma-i kalimot. Iia. Patulugin; 6. ru'ag-_ patulog ng bata'.,I r., Makatulog; maidli'p. 11fig. Magpabaya'. Dormitar. n. Magagaw tulog., Dormitivo. m. inutning pang patulog'. Dormitorlo. M. Silfd. na tulIuga~n. Dorsal. adj. Ang ndiuukoJl sa lik6cl. Dorso. Tn. Ka'balikinh, 6 lik6d ng anom~ing bagay. 1J Anas'. Li. ko'd ng katawain., Dos. Iadj. Dalawdi. jj Ikalawd. m. Aug ndmero 2. Doscientos,, tas. adj. pI,. Dalawding dadin. Dosis. m. Dami 'ng gamnot.na iniino'm ng may sakit sa bawa't pagin6m. Dote. m. y f. Bigdykaya. f Kadakila'an; hi) ds; kagaflingan. '9

Page  146 4 DULC - 146 - OURO Drama. m. Dula. Dramitica. f. Sining 6 arte ng pagyari ng dula, Dramaturgo, ga. m. y f. Mangdudula. Duda. f. Alinlangan; pagaalangan. Dudar. n. Magilinglangan; inagilangan. il a. Pagalinlanganan; huwag paniwalaan. Dudoso, sa. adj. Ang may alinlangan; 6 ang nagaalangin. il Maalinlangan. Duelo. m. Pagaaway 6 pagbababag ng dalawa, na nanggaling sa paghahamunan. 1l Sikit; awi; dalamhati. t1 Pakikidamdaim sa isang namatay. 11 pi. Hirap; sakuna; 6 kasiliwaang palad. Duefto, fla. m. y f. May ari. 1| Pangino6n. Dfeto. m. Mss. Saliw ng dalawang boses 6 tugtugin. Dulce. adj. Matatnis. 11 figs Masarap. 11 fig. Malubiy; maam6; malumanay; masunurin. Dulceria. f. Gawaan ng matamfs. Dulcera. f. Sisidldn ng matamis. Dulcero, ra. m. y f. Magmamatamis. 11 adj. Maibigin sa matamis. I Dulciflcar. a. Patamisin ang anoma'n. Il fig. Palubayin; palambutin ang Io6b 6 ugali. Dulclnea. f. fig. y famKasintahan; nililigawan. Dulzura. f. Tamis, 6 katamisan. f1 fig. Kasarapan. 11 Kabutihan; kalambutan ng ugali. Dfo. m. Tugtuging inaawit 6 tinutugt6g ng dalawd. 11 Saliw. Duodecimo, ma. adj. num. ord. Ikalabingdalawd. Duplicar. a. Dalawahin. J| Ulitin; sabihing makalawa ang anoman. |1 Pagibayuhin. Duraci6n. f. Laon; taga); kalaunan; katagalan; pananatili. Duradero, ra. adj. Matagail; malaon. Ij Magtatagal; maglala6n. Durar. n. Tumagail; mima. lagi; manatili; lumaon; magpatuloy. Dureza. f. Katigasdn. I1 Kabagsikln; kabangisan; katigasan ng ugali. 1t Kapurulin; 6 katigasdn ng ulo. Duro, ra. adj. Matigis. 11 fig. Malupit; balakiy6t. [1 Mabagsik; mabangfs. Ii Matigis ang ulo. II Maramot; maimot. ij Bast6s; magaspdng ang ugali. It Mapur61 ang ulo. 7 I

Page  147 4 13 ECO Ebriedad. f. Kalasingain; kalanguh~il. Ebrio,, bria. adj. Lasing; lango6. 11 de placer., fig. Naduulo'l sa. katuwa'an. Ebrioso,- sa. adj. Mapaglasing. j1 Malalanguhin, 6 madaling malang6. Eclestistico, ca. adj. Ang nauukol s ibahan. Ijm. Parn. Eclipsar. a. Astr. Pagla. humi; hadlangin ang liwanag ng i-saing tanglaiw 6 tala" sa langit ng ibaing nakakaikanlo'ng sa kanya at sa ating p aningin. 11 r. Mlaglah6; magkulimlim. fig. Magdili'm; lumabo. j Magtago6; mawala. Eclipse. m.,Astr. Paglalah6'; pagkukulimlim ng isaing tang. hiw 6 tala', dahil sa pagkakapagitan ng ibai Ecliptica. f. Amtr Guhit 6' Ianda's na nitalakaran ng Lupa' sa palibid ng Araw, na tumatagdl ng ising tao'n. Eco,. m. Alingaw~ngaiw; alituw~t EDIC Econonila. f. Pagtitipid. f Kasalatin; 6' kahirapan. Econ6fnlco, Ca. adj. Matipid. Maarimiuhandin. jiAng rnauukol sa pagtitipfd. Econotnizar. a. Tipirin; impukin. I Magtipfcl; magimpo'k; magtipon. Ecuador. in. Astr. Malaking guhit na' pabil6g na rnalalagay sa kabilugan ng-1upa' at naila. Ia'yo ng pantdy sa, dalawa'ng polo ng Sangsinukob. EchAr. a. Itapon; ihagis; ibat6;' ipuko'l. 11 Iwaksi'. 11 Ihulog. 1hIab6y.. 11 Ibunsod. 11 Isaboy. 11Agr. Tubuian; siputadn; magkaroo'n; ga. ya ng eclar f/ores, magbulakla'k;,ec/tar retoflos, mnagusb6ng. fain. Kumain; umin6m. 11r. Humiga'; umunat. 11 Duinaluhong. 'lMag. bihis. Edad. f. Gulang; panah6ng nilak~aran ng isdng tao 6' hayop, mula' ng ipangandk. EdIci6n. f. Paghahayaig, 6' pagpapaltmbdg ng isaing aklait. 11Pagk~fimbig

Page  148 EFER - 148 - EJEC Edicto. m. Utos; kautusan; pamahayag ng may kapangyarihan. Edificar. a. Magtayo; mag bangon ng bahay. 11 fig. Magpakita ng mabuting halimbawa sa ibdi. Edificio. m. Gusali; 6 bahay. Editor. m. Nagpalimbag; ta-gapagpalimbaig. Editorial. adj. Pangulong tudling ng isang pamahayagan. || Ang nauukol sa mga pagpapalimbig. 1( Casa Editorial. Bahay Pilimbagan. Educaci6n. f. Pagtutur6; paghubog sa magandang paguugali. Educar. a. Turiian; aralan. 11 Patnugutan; patnubayan. II Palakasin ang katawan sa pamagitan ng pagsasanay. |j r. Magaral. Efectivo, va. adj. Tunay; toto. Efecto. m. Nangyari;,pinangyarihan; kindlabasan. [l For. Bisa ng kautusan. Efectuar. a., Gawain; yariin; ganapin aftg anoman. |I r. Mangyari; matuloy. Efem6rides, f. pl. Aklft 6 talaang kindsasaysayain ng nang-, yayari sa arawaraw. Eferveseflacia..iiakb6ng malabis.ng dug6. [lfig. Kaligaligan; pagiinit ng kalooban.i Eficacia. f. Bisa; bagsil; lakas; kapangyarihang gumawa. Eficaz. adj. Mabisa; malakas;?maalab; masidhi; mabagsik. Efigie. f. Larawan. Efimero, ra. adj. Ang nagtatagal ng isang araw lamang. Saglit; sandall; di nagtagal. Egoismo. m. Malabis, 6 masaguwang pagibig sa kagalingang sarili. Egoista. f. Ang walang sinisikap 6 tinitingnan kundi ang kagalingang sarili. Egreglo, gia. adj. Maranza!; marilaig; bunyi; dakila. Eje. m. Bakal 6 kahoy na pahalang, na inilalagay sa gitna upaing inugan 6 ikitan. Ejecuci6n f. Paggawa; pagganap. I Pagbitay. Il For. Pagsamsam ng mga pagaari ng isang may utang upang makabayad. Ejecutar. a. Gawin; ganapin; tupdin; yariin. Ij Bitayin ang isang salarin. I1 Foi. Samsamin ang pagaari ng may utang updng makabayad. ' Ejecutivo, va. adj. Biglaan; madalian sa paggawa 6 pagganap ng anomnan. 11 Pol. PODER EJECUTIVO Kapangyarihang Tagaganip, 6 Tagapagpaganap. Ejecutor, ra. m. y f. Ang gumagawa; 6 gumaganap ng anoman.

Page  149 ELEC -- 149 - ELOC Ejemplar. adj. Huwaran; pansain; uliran sa mabuting paguugali. 11 Sipl; salin. Ejemplo. m.: Halimbawa; halintulad. II Gawa 6 ugaling dapat buwarin 6 parisan. Ejercer. a. Manupad; gu. manap ng isang katungkulan. 1| Tupdin; ganapin ang anoman. EJerctcio. m. Pagtupaid; pagganip. 11 Hanapbuhay; katungkuIan; panunungk61. 1 Pagsasanay.!! Pagpapalhkas. 1I Mil. Pagsasanay ng hukb6. Ejercitar. a. Magsanay sa isang hanapbuhay 6 katungkulan. I, Sanayin ang sinoman sa paga lral ng anomang bagay. ' Ej6rcio. m. Hukb6. El. art. m. Ang. Ejemplos: El \libro, ang aklat; el perro, ang aso. il. pron. pers. m. Siya. Ejemplo: El y Pedro son afmiKos, siya at si Pedro ay magkaibigan. Elaboraci6n. f. Paggawa; pagyari. Elaborar. a. Gawin; yarlin ng bu6ng linis ang anoman, 1al6 na ang mga metal. [1 Ihanda ang mga unang sangkip na gagamitin sa alinmang gawia. Elecci6n* f.:.Paghahali;i'.pagpili. 1j Halalan. Electivo,:va. adj, Ang gi nagawa 6 dinaqaan sa pagha. halal. I[ Halal. Electo. m. Ang halal; na halal; 6 napahalall. Elector. m. Manghahalal; naghahalal. Electricidad. f. Elektrisidad; 6 dagitab. Electricista. adj. Ang rraalam ng elektrisidad. Elegancia. f. Kainamang magsalita. 11 Karikitan; kagandahan; kakisigan. Elegante. adj. Marikit; maganda. |I Makisig. 1| Mainam magsalita. Elegir. a. Ih ladl; pillin. I| Maghala'; pumili. 1I r. Mahal.l; mapili. Elemental. adj. Panguna; pangunahin; painula; pasimula ng mga dunong at sining. Elemento. m. pl. Ang mga pangunahin; pasimula; 6 saligin ng mga karunungan. Elevaci6n. f. Pagtatais j1 Tayog; kataasan. t1 fig. Pagkatais sa tungkol. 11 Kapalaluan. 11 Kadakilian..Elevado, da. adj. Matads; matayog. 11 fig. Dakilii. Elevar. a. Itaas, iI fig. Itanyag; 6 itaas sa tungkol ang sinoman. | r. Mawalan ng ulirat. 11 Magpalal6. |[ r. Pailanglng. Elocuencila t. Katatasan; kaayahang magsalita.

Page  150 I F-MRA ' - Ito Elocuente. adj. Matatds;, ma. ayang mnagsalit&. Elogiar. a. Purihin; 6' pa. purihan. Eloglo. in. iPagpuri; 6 pagpupuri sa kanino man. Ella. pron. pers. f. Si'yi Ejern. plo:- Ella es' buena y hermosa., siyii ay mabuti' at inagandA. Ello. pron. pers. neut. Si*yd; yaon. Ellos, ellas. pron..pers. pi. slid. Emanar. n. Magbuh at; mang galing; inaginula ang is~ing bagay sa ibai. Embajador. rn. Sug6; kina. taw~n. Enibalaje. mn. Pagbabasta' pagpapald6. j Balot ng mga kalakal. Embalar. a. Balutin; 6 'ibasta& ang kalakal. Emnbarazada. adj. y, s. f. Buntis. Enibarazo. ni. Abala; ba. lakid, kapinsal~tan- jj fig.' Kabun. tisin. Etnbarbecer. n. Magkcabalba's, 61 tubu~an ngt balba's. Embarcacl6n. f. Sasakyain; da6ng. jJ Paglulan, 6 pagsak~iy. 1 Panaho'ng itinag~il -ng is~aing pagtalaydg. Em'barcadero. M. Doongin. Embarcar. a.~ Iulan; isak~iy F - FMRA ~ 0~- EMBE ang anomain sa daong,1 r. Sumakdiy; luinulan. EMbarCo. in. Pagsak~iy; pag-, luan sa da6ng ng mga tao. Embargar. a. Ilitfn; embar. guhin; sainsamin ang anomdn'. 1f Abalahin. fJHadlangadn; sansa1Ihin. Embargo. in. Pagilit; pagsainsaim ng ari. I Di pagkaitunaw ng kinain. 1I Sin emtbargo. mn. adv. Gay6n man. Embarnizar. a. Barn'isdin. Embarque. in. Paglulan, 6" pagsasakdy sa da~ng ng rriga kalakal. EMbArrar. a. Putikari; 6' kapulan ng putik. Embarrilar. a. Ipasok 6' isilid sa bariles ang anomrin. Embate. in. Siinpok na 'maIak~is ng alon. ri Paghandulong. EtnbaUCar. a. Dayaiin; )inlangin; upatin; lamnuyutin. Embaular. a. Isilid sa baut ang datnift. 11fig. y fain'. Kumaitn ng totoo'ng marami. Embeber. a. Hititin; sip. sipin; higupin ang anomaing bagay na Ilgsdw, gaya ng paghitit ng espongha sa tubig. Embe'lesar. a. Pamnangha'in; patigifin ang lo6b. f1 r. Mamaaing.; maftigiflan angr lo6b. Enibeleso m. Pagkamangha'; Ipagkaaina ng pagtatakd'.

Page  151 EMBO EMBO 'Si.- EMIG, EMIG Embeflecer. a. Pagandahin; parikitin. II r. Gumanda'; uminam. Eanbellecimlento. m. Pag. papagandAk; pagpaparikit. -Embestida. f. Paghandulong; paglaban; pagdaluhong. Em'bestir. a. Handulungin; gangin; lusubin; daluhungin; labanan. Embetunar. a. Bitun~in. EnmblandeCern a. Palambutin. IIr. Lumamb6t. Ewblanquecer. a. Paput'ifn.' r. Marnutil. Emblema. f. Tanda, 6 sagisag na naglalarawan nig anomain. Embocar. a. Isub6 sa bibig ang anom an, Emb&~lSar. a. IpamulsA; 6 isilid sa bulsad ang salapil 6 ano. man. Emubolso. m. Pamurnulsd; 6' pag~sisilfd sa buls~i. Embornal. m. IButas na pd.. labasan nig tubig; p~iagusan. Emuborrachair. a. Lasingin; Ianguhfn. 11r. Maglasing'; maglang6. 11 Malang,6. Emboscada. f. Pagab~ing sa kapuwk sa poo'k na kanlo'ng. f Al. Hukb6ng nagaabdng sa ka.. away. Emnboscar. a. Mdi.' Iabding () ibakay ang isdng hukb6 sa ~kaql6ng na lugadl. ffr. Mas'ok sa kagubatan. Embotelflar. a. Isidid sa bote ang alak 6 anom~ing bagay. Embravecer. a. Pabangisin; pagalitin. I n. fig. Lurnago' ang halarnan. ff r, Bumnangis; magalit; map~o6te Enabriagar. a. Lasingin. r. Maglasing; malasing. 1j fig. Mawalin ng diwhi. Emnbrlaguez.. f. Kalasingain; kalatnguhafn. If fig. Pagkasir' nig isip. Embrollar. a. Guluhin; sir~&in ang kaayusain nig mga bagay. Embrollo. M. GuI6; kagu.. luha'n rig mga bagay. EmubroMar. a. Biruzin; ag. lahiin. Emubrutecer. a. y. r. Mag. pakahayop; magugali, kumilos 6 gumawa' ng parang hayop. Embrutecitnlento. m. Pag.. papakahayop; gawa 6 kilos, na tulad sa hayop. Embudo. mn. Balisungs6ng; 6 imbudo. jf fig. Dayci; lalinrg. Embuste. mn. Kasinungalingan. Embustero, ra. Mn. y f. Sinungaling; buladrn; solopikht. Emubutir. a., Siksikdn; sak.. sakdn; palpahin.,f Ilapat; ilagdy, sa lo6b ang ising bagay sa ibai. Emlgraci6n. f. Pangingi. bang bayan; 6 pagalfs sa s~triling bayan upadng, turnahdn S~a

Page  152 EMPA - 152 — EMPE ibi. 1| Katipunan ng mga nangintibang bayan..Epiigrar. n. MangibAng bayan;' umalis sa kanydng bayan uppng tumahan sa ibang luph. Eminencia. f. KataasAdn ng lupa. 11 fig. Kadakilaan; karangalan. T[ Taas ng pagiisip. Eminente. adj. Mataas; matayog. 11 fig. Dakila; litaw. Emisaro,. m.Pasug6; taga. pamalith. Emitir. a. Corn. Ikalat 6 ilaganap ang mga salaping papel 6 papel de banco, I. fig. ipahayag; &o isaysay ang sariling boto 6 pasiyi. Emoel6n. f. Kabalisahbn; kaligaligan. II Pagkabalisa; pagkaialigalig Emolumento. m. Pakinabang; bayad 6 upang tindtanggip sa isdng tungk6l, 'buk6d sa talaging sahod. Lal6ng ginagamit sa pluralEmpacho. m. Hiya; pagkaumfd; pagkalit6. |1 Abala; sagabal. lU'de estbmago. Di pagkatunaw ng kinain. Empalagar. a. Makasuya; 6 makasun6k ang alirimng pagkain, 11 fig. Makapagod; makagalit; makamuhl. |l r. Masun6k; maspy. ll fig. Magalit; mayam6t. Empalago. m. Suy;. sun6k. Elmealar. a Durin; tuhu gin; 6 ilagdy sa isang tuhugan. Empaffar. a. Balutin sa lam'pin ang sangg61; 6 lampinan. [[ Padilimfn; labuan. lf fig. Dungisan ang sariling pur 6 ang sa ibd. Empapar. a. Pigtafn; tigmakin ang anomin sa" tubig 6 sa anomang bagay na lusaw: t| rMapigta; matigmaik. | eaemn patsa.; ' ' Empapelar. a. Balutin ng papel ang anomrn. I1 Papi1n; 6 diktdn ng papel ang alinming bagay. Empaquetar.. Balutin; ibasta; 6 pakitihin ang anonrtan. Emparejar. a. ipantay; 6 pantayin. 11 Iagapay' ang isang bagay sa ibi. | n. Maagapay; masiping na mapantdy sa isang nduund. || Magkaparis ang dalawang bagay. Empatar. a. Pagpatasin; 6 pagpantayfn ang bilang ng mga boto. JI r. Magkapatas; 6 magkapanty ang bilang ng mga boto. Empate. m. Pagkakipatas; 6 pagkakapantay ang dami ng boto. Empederrtir. a. Patigasing parang bat6. I r. Tumigas na parang bat6..Empedrado. m. Latag na bat6 sa lupi na sadyAng inilagdy at iniayos. T

Page  153 EMPwl l'. - 153 — ' EMPO Empedramlento* m. Paglalatag ng bat6 sa lupi. Empedrar. &. Latagan ang lupai ng mga. bat6ng haniyhanay at ugp6ngugp6ng,. Empeine. i. Puil<6n:l Buni; dl pi/. Bub6ng' ng -:pai Empelar. n. Magkabalahibo; 6 tubuan. ng baiahibo. - Empellar. a. Itulak; ipagti.: lakan. ~ ' Empell6n. m. Tulak..l' Su long. - Empeflar. a. Isangla: IH Pilitin; pigipitin. 11 Ipamagitan; ipa. kiusap ang sinomtn. f1 r. Magkautang. I1 Magpumilit; magsumakit. 11 Makiusap; mamagitan. Empefo. mn. Pagsasangla. H Pagsusumakit; pagpupumilit. |1 Tiyaga; pagtataman. Ij Pamamagitan; pakikiusap. -f Tagapamtagitan. Empeorar. a. Pasamirnglubha. 11 n. y r. Lumubhi; suma. inang lal6. Empero. conj. advers. Ngu ni; datapuwa. Empezar. a. Mulan; simuLan; pasimulain. il n.. r.. Magmula;,magsinmlia. Empitar.... a. Itayo; itindig; ibangon ng patuwfd ang anot min. I1 r. Tumiyad. 1( fig..Mamu-^ k6d sa tais ang pun6 ng kahoy, bundok, at ibiM. pa. Emplastar. a., Tapalan; 6 implastuhan. |I r. Magtapal; 6 magimplasto. Emplasto. m. Tapal; cem. plasto. Empl&strlco,. c adj. Malagkit;- naninikit. Etnpleado, da. s. y adj. Kawanl. Empleari. Ipasok ang si'. nomin. U Bigydn ng hanapbuhay 6 katungkulan..,I lukol; ilagay. r. Mdpasok; gumawi. Empleo. m. Pagpapasok; 6. pagbibigaiy ng hanapbuhay o ka. tungkulan, fI Paguukol; paglalagdy. I| Katungkulan; tungkulin;t hanapbuhay. Empobrecer. a. Papaghira- pin ang buhay ng sinomin. 11 n. y r;. Maghirap. Empobretmlento. m. Pag*. ppapdukh&. ll Paghihirap. Empollar. a. Humalimhfm, I Magpapis&; 6 magpasisiw.! r. Maging sisiw ang itl6g. Emprender. a. Mulin; 6 simuldn ang anomdng bagay. Empirea. f. Munakal;o 6 panukaling lubhang-mahirap ga. win. 11 Layon; balak; akalit, l Samahin sa pAngangatakil. Emprtff!tto. Pagpapahirim; pagpapautang. 1J Utang. Empujar.. a. Itulak; isulong, j| fig. Ialis ang sinomin sa lu- 20

Page  154 ENAL, -- 154 - ENCA gil na kinalalagyin. ii r. Mag. tulakin. Empuje. m. Tulak; pagtulpk. Empuj6n. m. Tulak na malakis. Empuftadura. f- PIlub-n; o tatangnan ng alinmang sandata. 11 fig. Ang pu)6 o, pasiimul ng ising talunlpati 6 salita. Empuftar, a. Hawakan,.6 tangnan sa puluhan ang sandata 6 anonmang bagay. Emulaci6n. f. Ganyak 6 pa. naghili ng loob tungk6l sa vasing tumulad at lumalo pa sa iba. Emular. a. Gagarin 6 pa. risan ang mga gawa ng iba sa nasang pantayan at higitan pa siys. Karaniwang gam )in sa mabuting kahulugan. lmulo. m. Kaagww; katalo; kalaban; kaaway.Sa, Spagt4i.ay ginagamit it6 sa mabuting ka. hulugan., En. prep. Sa. Ejenplos: Viva, E N 7TaOdo, twinitird ak SA Tund&; *N Mayo ~irt d Part, bA Aflyo ay pasasa Paris ako. Enaguas f. Damit na panglo6b ng mgaa babae; 6 naguwAs. Enajenar. a Ibigay; 6 ilipat sa~ iba ang pagaari. [1 fig. Tula. lain. 1 r. Mawalan ng diw, Enaltecer. a. Purihin; itais; ibunyi. r. MdIbunyi; imtas; mddakil. Enamoradizo, za, adj. Masintahin; mairugin; mnagiliwin. Enamorado, da..adj, Nanniintd; nangingibig; umiirog. Enamoramiento. m. Panininti; pangingibig. I1 Pagliliggw. Enamorar. a. Sintahin; ibigin; irugin; giliwin, i| Ligawan, i r. Suminta; umrirog. 1 Magsintahan; magibigan,. Enano, na. adj. Ang munti 6 mababa sa kanyaing hugis na karaniwan. I| m. y f. Ang taong lubhang pandak; 6 enapo. Enarbolar. a. Iwagaywyy; 6 iladlad -ang bandila 6 estandarte. Enardecer. a. Paginitin; pasiglahin; pagalabin; papagnipgasin. jjr. Sunigla; lmaginit; mag. alab; magningas. Enardecimlento. _m. Pag. iinit; pagaalab; pagniningas. Enastar. a. Lagyno rng puluhan 6 tagdan ang alinmang sandata, at iba pa. Encabellecerse. r. Tubian ng buh6k; 6 magkabuh6k ang ulo. Encabezamlento. m. Adm. Talaan o listahan ng inga namamayan. [l Ulo 6 pam agit ng alinming sipulat. Encabezar. a. Isulat 6 itala ang is4ng tao 6 namamayan. tI Lagyian ng pamuli 6 paaa

Page  155 ENCA -I 55 - I E'NCA gat ang isang kasulatan 6 sinulat. Encadenamlento. m. Pag. tatanikala. li Pagkakikawing ng mga bagay. Encadenar. a. Itanikai; 6 kadenahan. 11 fig. Ikawing; iugndy; idugt6ng ang ising bagay sa iba. 1 Supilin; sakupin; inisin; bihagin ang kalooban ng isi. Encajar. a. Iagpang; ilapat; isuksok ang isding bagay sa iba. 1 Kulungin; 6 ipalo6b sa alinming lugal. l r. Sumudt sa masikip ang sinomin. Encaje. m. Pagkakapaloob ng isang bagay sa iba. j Pagkakaagpang; pagkakalapat ng da. lawang bagay. H Engkahe; 6 damit na tiay lilok. Encajonar. a. lsilid 6 ita. g6 sa kahon ang anomin. (j r, Mapasok 6 O'iagAdi sa isang masikfp na lugal. Encalvecer. n. Manglugas ang buhok. |1 Mapanot; makalb6. Encaillar n. Masads4d; 6 mabara ang sasakyain. Encallecef.' n. Magkalipik, 6 tubuian ng lipak. Encamlnar. a. Ipatnugot; rpatnubay; itur6 ng daan. 11 fig. Ituino; itempa; ilagAy ang bu6ng pagsusumikap sa ikatatam6 ng linalayon. ii r. Tumumpa; patnngo.., j Encandilar, a. Makasilaw ang pagkakalapit sa matd ng kandila. I r. Masilaw. Encanecer. u. Magkauban, jj Magkaamag. |[ Tumandai. Encantar. a. Gumawa ng mga kababalaghang kahang hanga. |j fig. Makahalina ng lo6b dahil sa kainaman 6 kagandahan. Encarar. a. IharAp ang sandatang ap6y sa kanino man. n Balian. 1j Tingnan ign masamang tingin. 1j r. Magkahdrapan. 1 Mangahas. Encarcelaci6n. f. Pagpiit; pagbibilangg6, Encarcelatr.' a. ' Plitin; ibilangg6;< kulungin. Encarecer. a. Taasan ang halagi; mahalan ang ia;ng ka lakal. (1 fig. Pakipurihin; 6 palakhin.ang isang bagay. | Ita. gubilin, 6 ipakiusap na totoo ang anoman. l n. y r. Mamahil; maitaas ang halagA. Encargado. m. Katiwala. Encargar. a. Ipagbilin; itagubilln. 1l Ihabilin; ipagkdtiwala. ij r. Mamahala; 6 magbahala sa paggawa ng anoman. ) Manungkulan; 6 tumanggip ng katungkulan. Encargo. m. ilin; babilin; tagubilin. I! I'agbibilin. j! Katung-:kulan.

Page  156 ENC1 ENCO Encarnaci6n. f. Paglilihi; 6 pagkakatawfing tao. Encarnado, da. adj. Puld; 6 mapula. Encarnar. n. Magkalamin ang sugat kung nahabahdw na. f) Magkatawang tao. Encarnecer. n. Magkaamain; 6 tumaba. Encenagarse. r. Mabalaho; miilublbh sa nutik. 11 fig. Magpakagumon sa bisio. Encender. a. Pagnintasin; papagalabin. ji Susuhan; sindihan. ( fig. Papaginitin; 6 papagalabin ang lo6b ng sinoirn. (l v Magningas; magalab; maginit. Encendimiento. m. Pagaalab; pagniningas. 1! fig. Init 6 sigl1 ng pagnanasa. Encerar. a. Pagkitdn ang.isdng bagay, II Mansahin ng pagkft. Encerrar. a. Kulungin; itag6. (| fig. Ipalaman; ipalo6b. 1f r. Magkul6hg, 11 Makul6ng. 11 fig. Lumigpit sa mund6. Encia, f. Gilaid. Enciclopedla.* f. Katipunan ng lahit ng karunungan; 6 karunungang pangsangdaigdig. Encierro. m. Pagkukul6ng.. 1 Pagkakul6ng. II Pagkaligpit. I Ligpitan; 6 kllungan., jt i!ang~ giaftig masikip.. Encima. adv. 1. Sa ibabaw; sa itaas. 11 adv. m. Bukod; patong. Encinta. adj. Buntls. Enclavar. a. Ipak6;a itirik; itulos. 11 fig. Tuhugin.,Enclocar. n. y r. Humalimhfm; lumimlim., Encoger. a. Papangurungin; pakuyumpisfn. 1- fig. Pahinain ang Io6b. II r. Mangurong; manguyumpis. il fig. Makimi; maduwaig. Encogimlento. m. Pangungurong; pangunguyumpis, j fig. Katimian; kamangmangan. Encojar. a. Pilayin ang sinoman. l r. Mapilay. 11 fig. Mag. kasakit; 6 magsakitsakitan. Encolar. a. Idikit ng kola ang isaing bagay sa iba. Encolerizar. a. Galitin; pootin; magpagalit. 1( r. Magalit; mapo6t. Encomendar. a. Itagubilin; ihabilin; ipagbilin; ipagkaitiwala. II r. Magkatiwala sa ibi ng anomin. Encomlar. a. Purihin; ibunyi; papurihan. Encomlenda. f. Bilin; tagubilin. Encomio. a. Pagpuring taos sa puso. Enconar. a. Papagnaknakin; papainagin ang sugat. 11 fig. Pagalitin; pasamain ang lo6b. l r. Magnaknak; mamaga;.

Page  157 ENCR '-57 - IENCU Encono. mn. PNAt galit; bigat ng lo6b. Encontrar. a. Salubungin. ~IMa~tagpU"ian. jj n. M'isalubong. r. Magka'salubong; magkabungg6'. f1 Magkasump'tig; magkita; magkatagpo6. 1I Magkalaban;l mag* kcaalit. Encontr6n. m. Sagupa'; bung. go; umpog; bangg';- salpo'k. Encorajar. a. Patapangin; palakasin ang lo6b. IJ r. Nlapoo't)' magalit. Encordar. a. Bagtingaff; 6' kuwerdasadn ang panugto'g 6' ins. trumnento. Encordelar. a. Lubiran; 6' talian ng lubid ang anoma'n. Ericorecer. a. IBahawi~n; 6' paipagbalatin ang sugat. 11 r. Mabahaiw ang sugat. Enicortinar. a. Pamutilian jig mga panabing 6' kortina. EncorVar. a. Baluktutin; hubugin; ibalikuk6. I r. Bumalukt6t; bumalikuk6'. Ij Yumuko'; mahuko't. Encovar. a. Ipasok sa yungib. jj Isilid sa lunggai o guWang ang anom~ing bag'iy. 11 r. Palo6b sa yungib. 11 Magtag6. Encrasar. a. Palaputin a-ng anonuing lusadw 6 mnalabndw. r. Lumapot. Encrespadura. f. Pagkuku. 16t ng buh6k. Encrespanmleito. m. Pani.' nindig ng buho'k dahil sa takot 6 gulat. Encrespar. a. Kulutfn- ang buh6k. En~crudecer. a. Hilawfn; patigasin. If fig. Pagali'tin; pasakia. pin ang lo6b. r. Tumiggis; mahilaw. 11fig. Sumakhip ang Io6b. Encrueklecere a. Pabagsikin; pabangisin sa udyO'k ang sinonmdn. Jj r. Bumagsfk; butnan'gfs; "Maglupit. Encuadernacl6n. f. -Pagbabalaft 'ng aklaft 6 libr6. jj Ang sapi n 6' takip na balait. jfBailatan ng ak-lit. Encuadernador. m. Mangbabalait ng, aklit. Encuadernar., a. Balata'n ang akladt 6 Iibr6o. fig. Pagi'sahin ang mgva kalooban. Encubrimlento.' mn. Paglilingfd; pagkakanlo~ng ng anomain. Encubdrir a. Ilingid; ikan, takpa'n. Encuentro. mn. Pag-saiubong. I~Pagkdtagp6'; 6 pagkitukla's. f Bangga'an; umpugan; bungg6. j Pagkak~isalubong; pagkakatagp6. Paglaban; pagsal-wtgsaing.,Encultarse. a. MAgpighati; mahapis; magdalaninhati. Encumbrado~,da. adj -Matayog; matails. 1~ fqg,. Bunyi; dakilI". I

Page  158 tI NDO - I ElctWWu ar, a.:taSs; itayog; italukt6k. )1 Purihin; ibiznyi; padakilditn. t1 nP. tnituikt6k, 66 manhik sa talukt6k. 11 rlMagpalal6;- magmatais; maghinbo6g. Encutnar. a. Iduyan ang sang* go6I * - *..:. Enchartar. a,-Apawan ng tubig ang isdngs'ltgil. l f; Mapun6o ng tubig ang isdng 'po6k. * f Milubl6b sa putik; Endeble. adj. Mahin;t. 1 Man.p6k. *: L - >. Endeblez. f.Kahinitan. {1 Kartupukdn. Endecha. f. Po.t, Panambitan; 6, isArig awit 'na rmalyw. k6t at mapanaing; Endentecer. nt. Tub6an ng ngipinn ang bia.- Enderezamiento* m. Pagtutuwid ntg anomimig -balukt6t. Enderezar. a.:Tuwirin; 6 * ituwid ang balukt6t. 41fig. Pamahaliang mabutii angg Bnomnrn. (I n. Tumungong tapatan sa 'sAing klugil. ] r. Tumuawid.. Endosar, a. Com. Ilipat sa ibi ang isaig bale 6 pagar. j Isaiin; 6 ilipat sa ibi ang isdng gawi 6 anomdin;.] Endoso. m Con.; Aisg isi. nusulat sa ising bale 6 pagare upaig ilipat Ba 4* 11 ' Pgilipat sa ibi ng tinurang bale 6 pagar. 11 Pagsasalia sa ibA ng ENPFA isAng gawin 6 anomtng bagay. Endulzar. a. Tamisan; 6 patamisfn ang anomin. t fig. Lu. wagan; 6 pagaanfn ang isdng gawa. [ r. Tumamis. Endurecer. a. Patigasin. I1 fig. Palakasin ang katawdn upang iukol sa paggawa. || r. Tumigi. 4{ fig. Tumibay ang katawan. tJ Bumagsik. Enemigo, gt -adj: Kaaway; kaaltt; kalaban; katalo. Enemistad. f. Pagkakaalit; pagkakasira; pagkakasamaan ng lo6b. Enemistar. a. Pagkaalitin; pagawayin. 11 r, Magkaalit; magkasira; rmagtaniman. Energia f. Lakss;i bisa; 6 bagsik na magutos 6 gumawi. j Tigis ng lo6b; tapang. En6rgico, o;a adj. "M!abisa; mabagsik; 6 may lakis. fJ Matapangi matigas ang lo6b. Enetvar. a. Pahinain; 6 alisin ang lakas ng katawin. 11 fig. Pahinain ang mga pagmamtiatuwid ng kalaban. 1| r. Manghirr; mawalAn ng lakds. Enfadadizo, za. adj Mayamutin; maagagaitin;,MLMatungit.:Enfadar. a. Yumamot; magpagalit. {{ r. Mayamnt; mabag6t; mairuhi; magalit. ' Enfado. in. Yan6t; bagot; muhi; galit. $

Page  159 _ ENXFR: - 59 - ENOO Enfadoso, sa. adj. Nakaya I yam6t; nakanumrnuhi; nakagagalit. Enfardar. a. Magbasti; 6 magpald6.:. Enfermar. n. Magkasaktt; magkararmddAn. H a. Papagkasak tin. 1j fig. Pahinhin arg katawint. Enfermedad. f. Sakit; damdam; karamdanian. l fig, Ai-ln. marg bisio 6 masamang:hiligEnfermerla. f. Silki. bahay na kinalalagydn ng mga mway sakit Enfermero, ra. m. y f. Tagapagalagi ng may sakit. Enfermizo, za. adj. Masasaktin. Enfermo, ma. adj. May sakft; may damdim.. Ginigamit ding substantivo. Enfilar. a. Ihaniy; ihalayhdy ang anomin. Enflaquecor. a. Papayatin; payayatin ang sinomin. 11 fig. Pahinain ang katawia. 1) n. y r. Mangayaygt. f1 Manghmin.- lfig. Mahilo; mawalan ng lo6b. Enflaqueclmlento. m. Pangangayayat. Enfocar. a. Tudlain ang la. rawan ng islrng tao 6 bagay ng isAng lente 6 panglarawan. Enfranquecer. a. Paayiin. Enfrascar. a. Isilid sa prask6 ang anomsn. Enfrente. adv. L. Sa tpt; sa harip. Enfriamiento. m. Paglamig;:6 pagpapalamfg ng. anomdnn Enfriar. a. Palamigin. l| figBawahan;. 6 patamlayfn ang init 6 pusok?ng mga nasa ng pus6. i r. Lumamfg. Enfurecer. a, Pagalitin. j r; Magalit; mapo6t.. Engalanar. a. Pamutihan; ga. yakin; hiyasdn..| r. Magpamuti; maghiyas.. Engafador, ra. s. y adj. Magdamray. Engaftar. a. Dayain; limangfn. ID pumaya; luniirmng. r. Mddayat; malimang; maniwali sa hindi toto6. [ Magkamali. Engafio. m Daya; limdng. Pagdaya; pagklliming. Engafloso, sa, adj. Naka. dadayh; nakaliliming. f Sinungaling; bulaAn. Engastar. a. Kalupkupna; 6 engastehan. ]| Magkalupkbp; magengaste. Engaste. m. Pagkakilupk6p; pageengaste. Engendrar. a. Paramihin; pakapalfn ang anomin. || Likhifn; papaganakfn; papamungahin. (I fig. Maging dahilan; pag. buhatan; panggalingan. 11 r. Milikh&. Engolfar. n. y r. Mar. MI. palaot sa dagat ang ising sa. sakynn.

Page  160 ENURHE -:' - i6o — ENJU Engordar. a. Patabin; rmagpataba. 11 n. y r. Tumaba. 1 fig. y fam. Yumaman. Engrandcer. a. Lakhan; 6 palakhin ang anomin. 11 Purihin; pasagwifn. |1 fig. Padakiliin; ibunyi; itaas ang sinoman. 1t r. I.utnak. I1 fig. Mabunyi; madakili. E n g r an d e cmlento. m. Pagpapalaki; pagdaragdag. |1 Pagpapalabis; pagpapasaguwa ng anoman. 11 fig. Pagkadakil4; pagkataas sa katungkulan ng sinomin. Engreimiento. m. Kahambugdn; kapalaluan.! Pagpapala16; paghahamb6g. Engrelr. a. Pahanlbugin; pagpalaluin. 1 r. Maghamb6g; magpalalo; magmataas. Engreoar. a. Kapalin; lakban ang anomdng bagay. 11 fig. Damihan; dagdagan ang ising hukb6, pulut6ng -at iba pa. It n. y r. Kumapal. Engrudo. m. Atole; pangdikit. Engulltr. a. Lulunfng dalidali at huwdg nang nguyain ang pagkain. Enhastiar, a. Makasuya;.makayam&t; imakamuhi. 11 r. Masuyi. Enhebrar. a. Hiblahan; su. lutin ng sinrlid ang karaomy. t Tuhugin; 6 magtuhog ng kuwintis. Enherbolar.,. Lasunan; 6 lagyAn ng lason ang sibit, at ib paug patalim. Enhilar. a. Sulut4n ng sinulid ang karayom. 11 Tuhuginng sinulid ang kuwintuis at iba pa. Enhorabuena. f. Bati; pakikilugdd. Enigma. f. Talinghagi. Enigmitico, ca. adj. Matalinghagk; mahiwaga. Enigmatizar. a. Talinghag in. [1 n. Tumalinghagi. Enjabonar. a. Sabunin. Enjambre. m. Agr. Kawan ng pukyutan. [1 fig. Karamihan ng tao 6 bagay. Enjaular. a. Ilagdy sa haula ang anomain. 11 fig. y fam. Kulungin; ibilangg6 ang sinomAn. Enjoyar. a. HiyasSn. |1 fig. Pamutihan; painamin; parikitini. Lagyani ng mahahalaging bato ang isang hiyas. Enjuagar. a. Hugasan ang bibig, 6 linisin ang ngipin. j Banlawvvn. f[ rn Magmumog, Enjuagatorlo. m. Pagmu. mumog; 6 paghuhugas ng bibfg. Enjuague. m. Pangnrmnog. Enjugar. a. PatuyHin ang anomin, lalo na ang bas&ng damft. ft Pahirin ang pawis 6 luhi. r. Matuyo; magpahid ng pawis.' Enjuto, ta. adj. Tuy6; tigang. t Paytt; patpatin.

Page  161 riAj::p ~Cla p; ~.:~ a ar ~~~:i ~, ~'* ENMA -i! - Enlace. m. Pagsasama; paglalakip. II Pagkakikabt; pagkakai kawit. 1 fig. Pagkakimaganak. 1i Pagaasawa, 6 pagkakasil. Enlazar. a. Silfin; talian ang anftning bagay. 11 Ikabit; ikawing; idugt6ng ang ising bagay sa iba. [ r. Magasawa. Enlodar. a. Dumhan ng putik; putikan. I r. Mapun6, 6 marumhln ng putik. Enloquecer. a. Ululin; baJiwfn; sirlin ang isip. ll n. y r. Maul61; mabaliw; masiri ang isip. Enloquecimtento. m. Pagu161. 1| Pagkiulol; pagkabaliw. Enlucir. a. Paputiin, 6 pintahin ng puti ang pader. 11 Pakintabin; pakinangin ang pilak, sandata, at ibfi pa. Enlustreter. a. Pakinisin; pakinangin; pakintabin; bulihin. jj r. Kumining; kumintib. Enlutar. a. Balutan ng luksa; luksain. 11 fig. Padilimin. j1 r. Mag. luksa.i 1 fig. Magdilim. Enmagrecer. a. Papayatin; payayatin. 11 n. y r. Mamaydt; 6 mangayayat. Enmantar. a. Kumutan; balutan ng kumot ang anomdn. J| r. Mamanglaw: sinasabing karaniwan sa ibon. Enmaraflar. a. Guluhin; gu. sutin. 11 r. Magus6t; magul6. fI fig. Mangulimlim ang langit. i-' ENOJ, Enmaridar. n. y r. Magasa, wa, 6 ikasEl ang babae.Enmarillecers6 r. ManilAw. Enmascarar. a. Maskarahan; 6 takpin pg mdskara ang mukha. || fig. Ilingd; itag6; i ianl6ng; pagtakpdn. 11 r. Magmdskara. Enmendar. a. Ituwid; itum. pdk; lusayin; ayusin ang anomin. j1 Bayaran; tumbasan an^ mga kasirian. 11 Baguhin; susugan. 11 r. Magpakaayos; magpakahusay. Enmlenda. f. Susog; pagba. bago ng anoming mali 6 kasiraan. Bayad, 6 gantingpalI. Enmohecer. a. Puntn ng amag ang anomin. |j r. Amagin; mapun6 ng aojag. Enmudecer. a. Pipihin; huwig paimikin; huwdg papagsalitain aig sinomAn. Il n. Mapipi. II fig. Huwig umimlk; hwwag kumib6 kung kailin dapat magsaliti. Ennegrecer. a. Paitimfn ang anomin. 11 r. Umitim; mangitim. Ennegreclmiento. m. Pagpapaitfm; pangingitif ng aapompn. Ennoblecer. a. Padakiliin; ibunyi; itanyig ang sinomdn. 1 fig. Pamutihan; parikitin ang isdng bayan, simbahan, at ibN pa. IPadilagin; paningningfn. Enojadizo, za. adj. Bugn6t; magagalitfn. EnoJar. a. Magpagalit. 11 r. Ma21

Page  162 I ENflO -1i62 - ENSE ga!it; mapoot; rnamuhi; mayamo't. En m.i. Galit;' poo't; muhi yamot Enorgullecer. a. Pagpala. Iuian. Jj r. Magpalalo; magkaroo~n nig kapalalilian. Enorme. adj., Malaki;, dakilat. Eno'rmidad. f. Kala'khm; nkadakila'an. Eniramnada. f. B~alag. ff1 Pamuting mga sanga rig kaho'y na ginaigamit sa pistai. Enranclar. a. Paantahfn. 11r. Urnant~i. Enredadera. f. Rot. Baging. Enredador, ra. s. y adj. Ma. panggul6. 1 fig. y fain. MapagEnredar. a. Siltu'in. JJ Mangddla; inmaianti., 1J Pagugnayin; pagkawitin; gulu'hfn. jj Maglilik6t; maggagaliw. [Ir. Magut6; inagkagus6tgus6t. ff fain. MangalunyA. Enredo. m. GuI6; guso5t; kaguluhan; 'kagusutan. JfLik6t; ka.. -likutdn; kagaslaw~n. jjfig. Day~r; kasinungalingan. Enriquecero a.* Payaianin. JIfig. Hiyasafin; pamutihan. Jf Pa-. dilagfn; padakilairi.' Jj n. y r. Yuinaian. 11Guininhawa. Enrojecer. a. Papulahfn; pag bagahin. ii r. Puhiufld; inaniula. Enronquecer. a. Papainalatfn; papainausin. Jj r. Mat'nalaft; mamaos. I Enronquecimniento., tn. Pa. nmamaos; painainakit. Enroscar.' a. Puluputan; li — kawin; kidkiri'n; ikirin., r. Lu-~ inikaw; kuni-idkid; pumu~lup-ot; liiminigkis'. Ensalmar. a. Hilutin; 6 jul ang ndlinsa'd. na but6'. Ensaizar. -a. Ibunyi'; itaa's. Il-Purihin. 1 r. Mdbun'yi; maftaa's. Ensanchar. a. Luwangadn; laparan; lawakan; haba'an'. 1r. Magpalal6' magyabaing. Ensanche. In. Pagpapalu.. wang; pagpapalapad. Ensangrentar. a. Duinhdn, 6 tiginak in rig dugo6. jj r. Mapun4' ng dug6'. fig. Ma'galit ng labis sa ising pakikipagtalo. Ensartar. a. Tuhugin sa SI. nulid, pisi, kawad at iba' pa ang anomndr, gaya. ng singsirig, kuwinta's, at ibad pa. Ensayar. a. Subukin; tayahin; tikmdn. 1] Sanayin; bihasahin. 1 Surfin; litisin; ur'lin. r. Magsanay; ~sumubok. Ensaye. mi. Pagur'i rig gint6,. pilak at iba' pang bat6ng ma-, halaga'. Ensayo. in. Pagsasa'nay; pagsubok. Ensenada. f. Lungos; 6' loo'k rig dagat. Ensefla. f. Watawat; bandila'; sagisag.

Page  163 ENTA ENTA ~- 63- ET ENTE Enseflanza. f. Aral; 6 ~pagaaral. 11Tur6'; 6' pagtutur6. Enseflar. a; Aralan; turiian. Itur6'; ipakita; ipahayag; ipakilala. 11r. Magawi; mahirati; mamihasa; maugallian. Ense'res. m. pl. Manna, kasangkapan sa is~ing ba~hay 6' kawaniha'n..Ensillar. a. Siyabain; 6' lagyain ng siyai ang kabayo. Ensoberbecer. a. PagpalaIhian; 6' hikayatin sa kapa~laluian. r. Magpalaho; rnagyabadng; mag. hamnbog. 1f fig. Surniguwai ang dagat. Ensordecer. a. Bingihin. n. Mabingif. if fig. HuwA'g urnimfk; mag-bingibingiban. Ensortijar. a. Puluputin; kulutin anig buho"k, sinulid, at ibai p-a. Ensuclar. a. Dumhain; du.. ngisan; 6' man-sahaffi ang anomang bagay. 11fig. Du'ngisan ang kafluluwa', kapurihbin 6' karangalan ng gaWang masama. fjrMadumi; 6 ma ta' sa damit, sa hihig~n, at ibai pa. Ensuefio. m. Pangarap; panaginip. Entablar. a. Bakuran; 6' tukuran ng~ tabht ang anomadn. f Maghanda; maggayak ng anomdng akalii hangdd. jj Mukin; simuhan. Entallecer. n. y r. Magus.. bWng; magsupling ang halaman. Enteco., ca. adj. Masasaktfn; mahina'; pay.at. 11fig. Umfd; dung6; mnangmang. Entender. aC. Malalast~is; matant6 mabatid; m'iwatasan. jj Mailaman; maitutuhan; matar~k; M'dkilala. j1 -kkalhin; kuriiin; hinagapin. 1 r. Ma'gkawatasan; miagkaintindihan'. f Ma'kilala ang saril.,J Magkaakimn; magkasangayon sa paggawa. ng anomain. Entendido, da. adj. Maalam; Imarunong; matalino.' Entendimlento. M. Isip; baft. IIPagiisip. jjTalino; talas ng 'sip. Entenebrecer. a. Padilimin. jr'. Dumilim. Enteraimente. adv. nm. Bu6; lubo's; ganaip; tibubos. Enterar. a. JIsaysaiy; itur6 ang anomang bagay. 11r. Matant6; matalastads; matataip;' naunawai, Enternecer. a., Palattibutin; pasariwahin. Jf fig. Papanglumuhtin. r. Lumambo't. fig. M aawa'. mahabaig; manglum6. Enterneclmlento.. M. Panglalamnb6t. J1 anglulumo6; pagkahabAig. Entero, ra. adj. Buo'; gandp; lub6s. Ij Hayop na babayagfn. fig. Malaka'is waling sakit. 1f Banoii. 1f Matining na I o6b.

Page  164 ENTR - T64 - ENTR, Enterrarniento. m. Pagli.libi'ng. 11 Pagbabao'n. Enterrar. a. Ibao'n. fj Ilibing. [IMakipaglibing. Entibfar. a. Pagmalahininjabifn ang anomain. if fig. 'Pahinahunin; bawahan ang pus6k nfZ kalooban. ffr. Magmalahininga'; mnagmalakul6 iffig. Malgbawa ng silakb6 ng ph s6. 11Manglami'g ang pagi'ibigan 6' pagmamahalan. Entierro. M. Paglilibling; li. bing. 1f Libingan; baiunan. 11 Paki. kipaglibing., EntonCes. adv. t. No6n; ni. y6n; nang panaho'ng ya6n; nang pagkakata6ng yao'n. 11 adv. m. Kung gay6n. Entontecer. a. Unqasifn; hangalin; ululfn; baliwin. 1f n. y r. Mahanqdl; maul6I; maunggs. Entortar. a. 'Baluktutin; pi. lipitin. ff Pisakin ang matad. II r. Mabalukt-6t; mapilipit. Jj Mapisak ang rnat~i. Enfrada. f. Pasuka'ni; bungad. Pagphsok, ff Katipunan ngmga nagsipas'ok sa dulhian. 11 Pas'mua ng isdng iklidt, kasulatan, at i-ba' pa. Entfitmbos, bas. adj. pf. Kapuw~h; ang dalawai lEnfi'anpar. a. Patibungdn; 6 utzilgan iing patib6ng. fJ Da.. yhin; la'langfne. j Mangutang ng aai' IjI r. M'patibo'ng. J1 Ma. daya'. IiMagkautang; magkautang.. utang. En'trante. PdJ. y S. Ang pu.. m-1pasok; 6' papasok. Entrafla. f. Sangkaip sa lo6b nkata~n, gaya n&,. pus6,bgt ataiy,, at iba' pa. fi p!. fig. Angr Ial6ng lihim at tag6'. Ubod; gitna'. ff Lo6b; kalooban. flKa.. ugalian ne isadng tao. Entraflable. adj. Taos sa pus6'; 6 taimtim sa. Io6b. Entraflar. a. Patausi'n; patairntimlin. fj n. Manao's hangg~ing kaibuturan ng pus6. if r. Umibig;6 makipagibigan,ng buo'ng pus6. Entrar. a. Ipasok; isili'd; ipalo6b. If Ilapat; iakma& ang isadng bagay sa ib~i. if n. Pumasok. H1 Mulin; ~simulain. if Lusubin; sala. kayin. f1 r. Masok; paloob sa isadng Iugadl. Entre. prep. Sa; sa pagitan. i Entre tanto. loc. adv. Samantala'. Entreabrir. a. Ipuwaing; 6' buksain ng kalahati ang pint6', bintanat, at ibai pa. Entreacto. m. Pagitan nf! dalawaing yugt6 ~6 akto ng is'ang dula'. Entrecejo. m. Pagitan ng kiay. Entreclaro, ra. adj: MaliEntrega. f. Pagbibiggiy. f Bigly.

Page  165 2. I l f.ENTR i Entregar. a. lbigaiy. 'I{ con tOraicioin. Ipagkiinul6'. 1r. Maibigiy. J Siumakamdiy nq ibzi ang ainomi~n. ]I Padali; pailulong sa zinomaing bagay. E~ntremedlas. adv. t y I. Sa pagitari ng dalawaing panabo'n U0 1ugai1.. Entrem'eter, a. Isingit; isa.. lift; isaglift; ipagitan ng lag-dy. r. Manghimagok, makialim. Makisalamuhhi; makilaguy6. Entremetido, da. adj. Ma.pakiala'm; mapanghimasok. Entremorir. n. Mamataiy mnabuhay- 6 mamatiy nq untt^unti, gay'a ng nangyayari sa ilaw kung kinukulang nq 1am~in. Entreolr. a. Miulinigan. r. Maka'ulinig. Entreparecerse. r. Mannaninag; mamanaag. 11 Maikamukh~;! makaihawig. Entresacar. a. Piliin; hira. ngin; silihin; halawin. Entresuelo. m. Ta~hanan sa silong ng bahay; 6' entresuwelo. Entretejer. a. Ibalaki; 6' isalft sa hirnahabirig kayo ang sarilsating sangkip. ~1 lakmi~, 6' iugnay ang isdng-bagay sa iba'. Entretncro a;'. Aliwfn; liba. ngin. Jf r. 'MdgIibang-, magaliw. J Malib~ing. Entrtmlda.- adj. Ma. pagpatawai;,m**&ydi 1f Naflilibaing. ENUM Entretenhnlento. m. Pag.'l Iilibaing; pagaialiw. 11 Pagk~ilibing. Entrever. a. y r. Mabanaagan; maanagnagan. Entreverado, da adj. Ba. labalaki; salitsalit. Entrevista. f. Pagkikita; pag.. uusap; pagpapanayainm. 11Pakiki.. kipagkita; pakikipanay'im. 1f Tf. pan~an. Entristecer. a. Lumbayin;, bigyaing lungko't. 11 Palungkutin ang anotmin. 11 r. MalumbAiy; nia., Iungk6t; mamangldw. Entristecmimento. m. Pag. Iunigk6t; patnamanghlw. 11 PagkaIungk6t; pagkalumb~iy. Entullecer. a. fig. Maigil; ihint6; itayong ang anomdn. J n. y r. Malump6'. Entumecer. a. Pangimayinpamanhirin ang alinmn-ing bahagi 6 sangk4p ng katawadn. jf r. Ma. ngimay; mamanhid. Entumnirse. r. Mamanhid; mnangalo. Enturbiar. a. Labuiin; Iabuian ang anomain. 11fig. Guluhin; ligaligin; paclilimin. IIr. Lurnab6 1Magul6 ang anom~ing ina. ayos. Enumneraclfn. f. Pagsasaysay na, maayos at maliwanag ng anomin. II Paghilang; 6 pag. kuwenta. Enumerar. a. Isaysady na

Page  166 EtNVIl -' 66 - EQUI is4is; at mriaayos ang anoman. IIBumilang; 6 bilangin. Enunciar. a. Isaysay; ipahayag ng buong dali ang anomang bagong isipan 6 pagkukur6. Envainar. a. Isalong ang sandata sa kalubin 6 suksukan. Envalentonar. a. Patapangin; pasiglahin ang lo6b. j1 r. Magmataping; magtapangtapangan. Envanecer. a. Pagpalal in; 6 hilahin sa kapalaluan. I1 r. Mag Mpalal6. Envejecer. a. Patandifn ang sinomtn. 11 Lnmaln ang anomang bagay. | n. Tumagal; magluwat; lumaon ang anoman. j r, Tumanda. ([ Malumi. Envenenar. a. Lasunin. |: r. Mdlason. Enviado. m. Ang inutusan; 6 pinaparoon. 11 Sugo; kinatawan. Enviar. a. Utusan; 6 paparunin ang sinoman sa ising pook 6 lugil. f Ipadala; ipahatfd. Envidla. f. Pananaghili; pangimbul6; kapanaghillan. }) Pa. naghiling banal 6 malinis. Envidlable. adj. Kapanaipanaghili; nakapangingimbul6. Envidiar. a. Managhlli; mangimbul6. [I fig. Magnash ng mabuti. Envidioso, sa. adj. Mapa..naghill; mapangimbul6. i i Envilecer. a. Ayupin; hamakin; 6 gawing hamak. jl r.Maduhagi; maging hamak ang sinoman. Envio. m. Pagpapadala. 11 Pahatid; padala. Enviudar. n. Mabao, 6 mabalo. Envoltorio. m. Balutan. Envolver. a. Balutin; bilutin; tungkusin. 11 Mfil. Kubkubip; kulungin ang kaaway. [l r. Magbalot. 1[ fig. Makilahok; makisalamuha sa anomain. jl Mangbabae; mangalunya. Epidemia. f. Salot; 6 sakit na panapanahong dumadapo sa bayan at ipinagkakatnatay ng maraming tab. Epigrafe. m. Kabuiuang nauuna sa isdng kabanata ng akda, 6 sa isang bahagi ng talumpati. J1 Pamagat na inialagay sa una ng ising sinulat, 6 sa bawa't bahagi ng isang katha. Epilogo. m. Katapusan; wakas; 6 pangwakas. 11 Kabuuian. Epistola. f. Sulat; liham; kalatas. Epistolar. idj. Ang nauukol sa sulat 6 liham. Epitaflo. m. Tanda 6 sulat na inilalaggy sa ibabaw ng libing. Ipoca. f. Panah6n. Equidad. f. Pagkakipant4y. 1| Kasiyahan; katamtaman sapaghahalagd ng mga kalakal. I '" ''!' -:::: g -i? i:Q i Z:"~`'*.. T IX 1* ..:;:Lld.':aj~:.(..:: B~ ui~...:,

Page  167 EREC Equidistainte. a~dj~ Magkasinglay6. Equllibrar.'a. Pagtirnbangin. fig. Pagpantayin; pagparisin. r. Magkatimbin'g. Equlllbrio. r1w Pagkakaitim4b~ing; pag-kakaisai ng big't. Equipaje. mn. Mgra dalaclalahan.sa paglalakbdy. Equlparar. a. Pa'gparisin; pagtularin ang is~ing bagay sa iba'. Equltaci6n.- f.- Sining 6' arte tig pangangabayo. f~Pagsaka'y sa kabayo. Equitativo, va. adj. Pantaiy; Equivalencia. f. Pagkakahambing; pagkakawangki; pag. kakaisa', 6 pagkak~apantAy, ng halaga' ng dalawai 6 Inmaraining bagay.' Equivalente, adj. Kasinghalaga'; 6 kahalaga' If Kahamnbfng; kawangki'; kawangis. Equivaler. n. Ma'kahalagti, 6 mkais Ang halag'i Equivocaci6n., f. Pagkok~i. mali'. 11Mali kamnalian. Equivocar. a. Imalfi; ilit6; ibalat6ng. f1 r. Mamali; mnagka'mali.. Era~f. Panaho'n. IIAgr. Giikan. Nueva Era. Bagong' Panab6n. Erecci6rn. f. Pagtitindi~g; pag.. babangon. 11 Pagtatataig; pagta )7- ERUC Erguir. a. Jtay6j; itindig ituwid ang anom'in. jl angit anog ulo ituwid ang flig. r. Magpalal6'; magyabdng; inagharnbog. ng~on; ipagawa,. Ejernplo: Eri~gir an templo. Itayo6, 6 itatag' ang is~ng simbahan. Erizar. a. Papanigalis'agin~papanindigfn ang buh6k. 11fig. Punin ng mnga balakfd 6' kapinsa. la'an ang ising bagay. 1 r. Mainalukag; inangalisag; mianindig ang buh6k. Ermita. f. Bisita, na ang karaniwa'y na sa lablis nig bayan. Errante. adj. Gala'; lib6t; palakadlakad. gaiw. II lihis; isali; ilinsdd. 11Lin.langfn; limangin. Iiln. Gurnala'gala'; lumibotliboit. 11r. Mainali. II Maligaw; inasinsdy; mn~lihis. Errata., f. Mali;: 6' kainalian sa pagsulat 6 paglili mbdg.,.Er~tico., ca. adIj. Gala;i. b6t; hamnpaslup~L- Err6neo,, nea. adj. Mal'; sinError. in. Mali; 6 kainalian., IIfig. Kalsalanani; kasirhan. Erubescencla. f. Hiya; kahihiyadng katutub6 sa Asarifli. Eructar. a. Duinighiy,6dmiffidhy. tay6.

Page  168 ESCA - 68 - ESCA Eructo. m. Dighay; 6 pagdighdy. Erudlci6n. f. Karunungan; kapahamnn. Erudito, ta. adj. Marunong; pahdm; bihasd. J1 4 la violeta. Mapagdunongdunungan. Erupci6n. f. Singiw, 6 pagsingaiw sa balat ng anoman. 11 Pagput6k, 6 pagbuga ng bulkanEscabroso, sa. adj. Bakobak6; banginbangin. 11 fig. Matigas ang ugali; 6 masama ang paguugali. Escabullirse. r. Humagp6s, 6 makawala sa kamay. 11 fig. Makatakas; makatanan; makapamulanggos. * Escala. f. Hagdang ndbubuhat ng kamaiy. 11 Mar. Daungan, o pook na karaniwang hintuan sa paglalayag ng mga sasakyin. Escalar. a. Pumasok sa alinmang lugil na magdaan sa hagdin. j r. Sumalakay. Escaldar. a. Banlian. I} Pag. bagahin; 6 papulahfn sa apoy ang bakal, at ibi pa. Escalera. f. Hagddn; 6 hag. danAn. II d mano. Hagddng buhatin 6 dalahin. Escalofrio. m. Ngiki; 6 pa. ngiki. Escal6n. m. Baitang. J1 fig. Tads na inaakyatan sa karangalan. Escama. f. Kaliskis. Ir fig. Pagkadala ng sinomain Escamar. a. Kaliskisin; 6 alisin ng kaliskis. 1 fig. Dalain ang sinoman. a r. Madala. Escampar. a. Hawanin; 6 linisin ang isang po6k, l n. Tumila ang ulin. j1 Humulaw. J1 fig. Tumigil; humint6 sa anomang gawa. Escandalizar. a. Magpakita, 6 magbigay ng miasamang halimbawa. [1 Ligaligin; bagabagin; guluhin. 1 r. Magalit; mapo6t. Escindalo. m. Masamang halimbawa; 6 masamang pagpapasun6d. 1[ Ligalig; bagabag; gu16; ingay. Escandaloso, sa. adj. Nakapagbibigaiy ng masamaing halimbawa. |1 Maingay; magulo; maligalig. Escandecer. a. Galitin; 6 paginitin sa galit. 1[ r. Mapoot; nagalit ng inalabis. Escafto. m. Luklukan; 6 bangkong malapad at may sandalan. Escapar. a. Iligtas ang anomdn sa sakuna 6 panganib. 1r n, y r. Tumakas; tumanan; makawal&; makapulas; makapiglas. Escape. m. Pagtakas; pag-~ tanan. 1| Pagtakas na rnmdalian upAng makalay6 sa isdng panganib. I

Page  169 ESCE 169. ESCO Escapulario. m. Kalme~n. Escarabajo. M. Uwi'ng;, salagubang. 11 fig. y faini. Ang taong mr-ay munting katawan at inasarnang hitsura. Escaraniuza. f. fig,. Away;, baba'g; pagtatalo. - Escarbadientes. m. Panglhininga'; 6 pangalis ng tinga'. Escarbaorejas. m. Panghiiuli; 5, pangali's nq tutuli. Escarbar. a. Kutkutfn; kulIkulin; kahigin; kaykayin. Escarbo. m,. Pagkutko't; pag. kahig; pagkulko'l. Escarmentar. a. Dal'i'n. n. Madala&; 6' magtanda' sa di' 'ianas na kahirapan. Escarnecer. a. Uyaniin; uruyin; libakin. Escarnio.p m. Uyaim; libik; uroy. 11 Paguyaim; paglibaik. Escasear. a. Pagdamutan. 1 Tipirin; magarimuhanan. 11 Magdahikian. 1~ n. Magkulang; magsala't; ragdaho'p. Escasez. f. Kasalatin; kadahupa'n- 11 Karukhaain; karamutan. Escaso, sa. adj Salit; da. holp. 1t Kulang; kapos. IIMaramot; niaimot. j) Matipid na toto6. Escatimars' a. Bawasan; Iiit~in; tipiri'n ang anomdng ibinibigaiy. jf r. Magtipid; maglift. Escena. f. Tanyagan; padla.. basan. J1 Liter. Tagpo'. 11 fig. Pang yayaring ta~n,&i' at mahalagai sa tunay na kabuhayan,. Escenarlo. m. Pailabasan. Esciarecer. a. L~iwanagan; linawan. 11 fig.:Padakiia'in; padilagi'n; ibuny'i ang sinoiman. ' n. Magbukangliwaywaiy; rn a g b ukangliwanag. I'l r. Lumniwanag; luminaw. Esciarecido,, da, adj.- Maliwanag; mal'inaw. 11 Banto'g; bun-. Esciarecirniento. m. Paglifli-,wanag. I1 Pagbubukangliwaywaiy. Esclavitud. f. Pangialipin, jjPagkaalipin. I fig. Pagsuk6; pasnd sa mga nash. hilig ng pus6. Esc iav'izar. a. Alipinin ang kapuwai. 1j r. Maalipin. Esciavo, va. nt. y f. Alipin. Iffig. Suk6; mapa'sun6cl sa anomin. Escoba. f. Waif's; pangwalis; pails. Escobar. a. Walisin; 6 walisain.f Lugdt na pinagtamnain ngpn6 ng waifs. Escocer. n. Humapdi; kumir6t; sumakft. I fig. Sumaklip ang lo6b. ff r. Mahapdlan. ff Mag.damdaim; masakitan.. Escoger. a. Pumill; humi. rang. ff Pillin; hirangin. Escogimlento. m. Pagpih;paghirang.

Page  170 ESC ESCR - 170 - Escolar. adj- Nii'uukol sa nagaaral, 6' sa paaralain. 1, mn. Nagaaral. k"Escoltar. a. Bantayin; incatan, 6' alag~tan ang is~ng *tao' 6 bagay upa'ng inakalakad ng wala'ng panganib. Escollo. mn. JBatong inalaki sa ilaliin ng tubig sa. dagat at karaniwa'y inalapit, sa baybayin. Ii fig. Panganib; kapangani-. ban. Esconder. 'a. Itag6; ikan. inagkanl6ng. Esconditniento. mn. Pagtatag6; paglifingid, ng anoinain. Escondite. in. Lug'I1 na taguian. 11 Laro'ng, tagi'an ng inga bath. Es odrijo. in. Po~k 6lugadl na bagay pagtagiian ng anomain. Escopeta. f. Sandatang apo'y na karaniwang gainitin sa. panga.. ngaso6; eskopeta. Escoplo. in. Art. y Of. Pait; luk6b. Escorla. f. Taeng bakal; duinf ng inga -metal 6 kala na napapaibabaw sa paglulut6. Escorpi6n. in. Zodl. Alakdan; alakr~in; 6. atangatang. Escozor. in. Hapdi; kiro't; antwk- I1 fig. Sukal ng lo6b. 'Escribidor. in. farm M~inu-,Escriblente. mn. Tagasulat. Escribir. ~a. Suinulat; tumitik.' j. Ku'ma th&. ~ Sulatan; liha-':man ang sinomni~. r. M isulat. tik ang pangaa a is~ing akiat 6sa. alininain akapisanan. Escrito, ta. p. Na'sulat. f m. Sulat; kasulatan;' 6 alintning su katray. 11Akda'; kath a". rI For. Kahingian 6" tutol na iniha'haradp sa isaing usapfn. Escritor,~~~~. ra. in. y f. Mi nunulat; mdngangrathaL Escritorlo'. Mn. Sulatain;. 6 susulatain. Escritura. f. Pagsulat; pagtitik. Sining 6 arte ng pagsulat. For. Kasulatan. 11Aklaft; akda" katha'. 11 Sagrada. Ang BanadI na Kasulatan, 6' Biblia. -Escridpulo. in. Aganmagain; hinala'; hinagap. 11 fig.Diri'; sukiadin Escrupulosidad. f. Kasu-' sian; kaagapan sa paggawa' 6 paggandp ng anoindn. Escrupuloso, Sa. adj. Ma.. pagagainagain mapaghin'agap; mnapaghinala'. 1 fig. Masusi; maagap. Escrutador. mn. Tagasuri, 6 tagabilang ng inga boos is g haflalan. Escrutar. a. Siyasatin at bilangin ang inga botong ginawa' sa hdAlalan. nulat n'a miasaina.

Page  171 ESCU - 171 - ESIWE Escrutinlo. mn. Pagsisiyasat ng anomain. 11 Pagsurd rig'mga bo.. tong tinamo6 ng sinomain sa gi.. Inawanhg paghahalail. ~Escu~idra. f. Geomn. Eskuwala. 1, Miu. Isafing pangk't rig mga kawal 6' sundalo. 11Mar. Katipunan ng ihaing sasakyaffg pangdigymi& Escuadr6n. m. Mi!. Pulutong 6 pangkait nig isaing hukb6ng" kabayuhain. Escuchar. a. Makimatyaig; Lnanainga; ruakinifg. 11 Pakingg~in; dinggin; pakimatyagdin; panaingahan. Escudo,.,m. Kalasag. ff fig.' Tanggulan; kublihan. Escudrifiar. a. Siyasatin; suri'in;. usisa'in nog buo'ng ingat ang anornan. Es'cuela. f. Aralain; pa'aralkin. ~1Aral, simulaifn at kaparaanang sarili pg asng mnnangath. Esc'ulpir. a. Dumukit rig isadng bat6 6 kahoy, na gawfng larawan. 11fig. fimbaig, 6 itanim sa lo6b ang isaing isipan 6 damdamnin. Escupidera. f. Lura~an. Escupidura. f. LuraA; paglura'. Escupir. a. Lumur'. IILurain. en el suelo. Lu'mura sa lupai. jjsang-re. Lu mnura' ng dUg6. Escurrir. a. Patitiin. el inel aceite. Patitilin ang lk ang lanqis, ji n. Tumitd. fr. M".. dulas. J1 Humagpo's. Ese, esa,.eso. pron.. dent. y adj. Lyain. ' )~jemplos: Ese libro, iyaing akla't; e~sa casa, iya'ng bahay. Esencia. f. Halaga"; 6 kahalagah~n ng, mga bagay., Pagkai; ejemplo: Esencia Divina. Pagka' Dios.!1 Quinta esencia. fig. Ang laI16ng magaling at dalisay ng. anonuian. Esencial. adj. Mahalaga"; Makabuluhan; panguna; dAkila. Esfera. f. Georn. Bilog; ka.. bilugan. 11 J-'t. Ang langit. If -fig, Uri, 6' kalagayan rig isafng tao. 'Esforzado, da., Ad. Bayani; nmatapang; buo6 ang lo6b., Esforzar. a. Palakasin; patapangin; pasiglahin ang lo6b. r. Magsumakit; magsumikap sa anornang nasa' 6' layunin. Esfuerzo. M. Sikap; pagsisikap; pagsusum.akift. fj Tapang; siglad; lakis ng Ioo'b. Esgrlma. f. Sining 6 arte rig pananandata; eskrinia. Esgrimir. a. Maglaro rig panianandata; mageskrima. Eslabftn.rn. Bakal na pangkawing sa ibd. jf Pingkian; pamingkit. Esmerar. a. Pakinisin; hu. sayin; pagbutihin ang anoma'n

Page  172 ESPA SPA ~- 172- EP ES-PE If r,. Magsumakit na luniab~is inahusay aug anomin~i. Esmero. m. Pagsusumnakit na inagawang inahusay ang anoma~n. /1 Pagpapakalinils; kahinisan sa kataw~in. Es6fago,, m. Anat. Lalamnunan. Espaclo. m. Laki 6" kalaparan ng isdng 1upa" 6 poo'k. jJ Pagitan ng panaho'n. J1 K~aluwatadn; kabagalan. jJ Im~pr. Puwilng; pagitan. j~Poll. Aug wa1ing hanggad. Espaciosidad. f. ~Kaluwangan; kalaparan; kalawakan. Espacloso, -sa. adj. MaluWang; malapad; malawak. jj Maaliwalas. 11Mabagal. Espada., f. Tabaik; kalis; espada. Espalda., f. Lik6d. 1j p1. Likurdn ng anoinain, gaya nghbahay, simbahan, at ibAi pa. Espaidlilla. f. Anat. Paypaiy ng 1i k6d. Espantable. adj. Kagitla'IgitlA; kagulatgulat; kabakkibakid. Espantadizo,, za. adj: Ma-,gitlahin; nmagugulatin# Espantajo. m. -Panggithi; panggulat; panakot; panigbugaw. Espantar., a., Gulatin; gitla. hin; takiitin; sindakin; baklAhin. IIBugawin. J1 r. Magitid; minagulat. IIMagtakd; manggilahls. Espanto. m. Takot; sinddk; golat; githi. fi, Pananakot; panggigitia. Espantoso,, Sao adj. Nakatatakot; nakagugulat. Ij Kahangai. hangai; katak~itaka'; kagiligilalais. Espaftol,, la. adj. Ang naduukol, sa Espafia. Kastilai. 1 mn. Esparcir. a.' Ikalat; isainbulat; isabog; ibudb6d. fig. Ihayadg; ilathala'; ipalaganap aug anoinaing balita'. II r. Makalat; sunmabog. I Maglibadug; inagalfw. Esparrancado, da. adj. Bikaka'; bisakIat aug pad. Especial. adj. Tangi; buk'd; d'i karaniwa'n. Especie. f. Bagay; hugis; sari ng. Especificar. a. Salaysayin; 6 saysaying isdisd aug anomdng bagay. Especifico. mi. Mled. Gamo't ua mnabish na ruakagagaling sa isdng sakit. EspectAculo.. in. Palaba's; Palar';. 6' libangang hayd'g. fj Alinmadng pangyayhiring' rabigdt na, nakatatawag ng kalooban. Espectador, ra. s. y adj., Aug nagmamnasid. II, Aug nanunu6d. Espectro. mi. Larawan; guniguni', na, ang karaniwa'y ka, gulatgulat. Espejo.b m. Salami n. Iffig.

Page  173 ESPI ol ESPI ESPI~-'173 — E i Huwaran, 6' parisadng karapatdapat tularan. E s~p e q u e, in. Pangsuwadl; panghikuwait. Espera. f. Pagh ihintady. Hintayan. Esperanzak. f. Pagasa; pananalig. Esperanlzar. a. Paasahin; bigyain ng pagasa.l. Umasa; magkaro'n~ nig pagasa. Esperars. a. Asahan; umasa.~jManalig. I Antayin; hintayin; antabayanan.- r. -Maghintdy; maga ntabdy. Espesar. a. Palaputin. jjLimnitan; sinsi nain. li r. Luma'pot. Suminsin; lumimit. Espeso,, sa. adj. Malapot.f Masinsin. 11Malimit. 1f fig. Marumf;' wala'ng ayos. Espestkra. f. Kalapoitan.j Kalimitan; kasinsina'n; kasukalan. Iffig., Karumihin;, kasalaul~a'n. Espetar a. Duruiin; tuhugin ang anoma'n, gaya ng, karne', isda', ibo'n, at ibA pa. I~ Ipak6; 6 ibao'n sa anomanhg bagay ang isdng kasangkapang matulis'. Espetera. f. Sabjitn rig karn6, 'ib6n, isd' -at ngl mga bagaybagay sa kusinat. f1 Manga kasangkapan Espia. m. y f. Tiktfk; tagapanubok. bakayanl. jJ r. Mags'ubukadn; mag.. tiktikan. Espiga. f. Uhay. f1Ang.,pun6 6' hahawakadn rig taba'k 6' espada. Espigar. a. Manguhay; inanghimalay. il n. Agr. Maguhay. 1.1 fig. Luinaking bigla ang sinomadrng tao. Espina. f. Tinik; subydng, -fSalubso'b. 1f Tib6. fl dorsal. Gu.. lugo'd. f~ ig. Agarnagam; hinagap; hi na la. Espinar. a.' Sundu'tin; 6' sugatan rig tinik. f, r. Matinik; masalubso'b. Espinazo. in. Anat. Gulug6d. If Balugbd'g. Espinel. mn. Kitang na pang.. huli ng isd4. Espineo, nea. adj. May tinik; 6 ang xoduukol sa tinfk. Espin~ila. f. Anat. Lul6d rig binti. Espinoso, sa. adj. Matini~k. ff fig. Mahirap; maguso't. Esplonaje., i. Pani~niktfk; pa. nunubok. Espiracl6n. f. Hinga'; 6 pag.. hingi. Espirar. a. Sumingdw ang bang6 6 bah6 nig anomin. jJ Patapangin; buhayin ang Io6b. il ni. Hurningd. Ii Mamnatdy; ma.. patid ang hiningi. If fig. Matapos. Esplritu. in. Diwhi; kdluluwd. Esplar. a. Tiktikin; subukan; j, II Talino; talas rig isip. f1,Tapang;

Page  174 ESPU - ESPU ~- 1'74- ET ESTA tigdis ng lo6b. II Demnonio. fJ pI. Singaw 6' espf'ritd na alak, iimonada, at iba' Pa. I!, Santo. Ban-A1 na Diwai. Espiritual. adj' Ang ndu. ukol sa diwa' 6 aduu~ Esplendldez. f. Karilag~in; kagandahang lo6b;, kasaganahan. Espl6ndlio, da. adj. Magan-da'; marila'g. 11 Mapagbiy'ayai; mapagrnagandanfg lo6b. 1 Poet. Maningning; maluningning. Esplen'dor.e m. Ningning; diMig; luningnfng; kaliw'anagan. fig. Kama'halan; pagkagino6. Esplendoroso, sa. adj. Maningnifng; malunin'gning; maliwanag. Espol6n. m. Tabid. jJ Mled. Alipungaing turnutub6' sa. sakong. Esponja. f. Espongha. Esponjoso, sa,. adj. 13uhaghaig., Esponsales. m. PI. Pagkakayari, 6 tipanan, sa pagaasawa ng magsing-ibig. Espontineo, neca. adj. Kush; kusa'ng lo6b; 6' bukai1 sa lo6b. Esposas. f. pI. Pangaiw na bakal na ikina'kabit sa mrga ga..! langgalangain ng rnga salarfn. Esposo, sa. m. y f. Asawa; mn. pI. Magasawa. I E sp ue r ta, f. Batuldng; pungke' Espulgar. a. Manghinguto; manghinik~sik. I fig. Pakasiyasatin; pakasurilin ang -anoany. jf r. Maghingrutuhan; rnaghiinik sikan. Espulg'O. in. Panghihinguto; panghihiniksik. jf Paghihingutubadn. Espuma. f. Bua~ sub6'. Espumaderal. f. Panagap ng bu1a. Espumajear. n. Bumnu!a. Espuma~loso,, sa..adj., Mabu1la. Espumar. 'a. Alisa'n, 6'sagapan ng bu1a Ij n. Bumula'. Espumoso,, sea. adj. Mabuffa; 6 may maramning bula' Es pu to. mn. Lura;1~away; plema. Esquela. f. Sulat na maikli,,Qa ang,,karaniwa'y isafing papelna nakalupi sa' kahab~aal. 'IMunting liham na limbaig na nagaianyayai 6 nagbabalita' sa iba'. Esquilar. a. Gupitin ang balahibo 6' b~,1dt ng tupa, at iba' pang hayop. Esqulna. f. Dakong laba's ng painulukan.,I Sulok. Esquivez., f., Paglay6'; pangingilag. 11 Hadp; 6' kailapain. Estabilidad. f. Pamamnalagi; panainatill; pamamnarati. Estable. adj. Lagi; matagaMl; matibay; matataig. Establ-ecer. a. Magta. 'N

Page  175 ESTA ESTA ~-'175- ET ESTA taga; mnagtayo6; mnagbuka's ng anoman. l1 utos; magutos. if r. Turnira; 6' manir4han sa isaing poo'k. Establecimiento. M. Bata's; utos; kautusain; paftakarafin. 1Pagtatataig; pagitat-ayQ6. 11 Bahay 'na ukol sa p~ingangalakaM, pagtuturo, at ibai pa. Establo. mn. Hapunain; 6 silungain ng mga hayop Estaca. f. Tulos. IiPakong bakal na rnahigift. sa isaing talampakan ang babax..Estaci6n. f. Laga'y na. kasalukuyan ng, anoma'n. 11 Bawaiit isa' sa apat na panaho'n naki nababahaginan ng isang tao'n. ~ Panahon; kapanahunan. fl HimEstado. m. Laga'y; kaki'gayan; katayiuian. I! Hugis; kabagaya'n; uri; 6'kalgayng nbaw~'t isa.,l Pol. Bansa'. Estafa. f. Panunubai; panenekas; pangdadayahEstafdorra. m. y f. M'i nunubat; tekas. Estafar. a. Manuba"; manekas; mangdaya". -Estallar. ni. Magput6k; lumagut6k; lumnagapa'k; tumnlagupdk. fig. Mangyaring bigli ang anoma~n, gaya ng pagkakasunog, panghihimagsilk, at iba' pa. jj Dumamda'm at magpakitang 'big JU ng galit, tuwa', 6' iba' pang gawi ng kalooban. Estallido. mn. Puto'k;. tun'og; tagupa'k; lagut6k. 11Pagputo'k.I Estampa. f. Larawan'g nilimba'g sa papel 6' kayo; estampd. Larawang bu6" nq isang tao 6' hayop. jj Limbagan; pagpapaliruba'g. Estampar. a. Limbagin; ku. nin ang larawan ng anomain. ang isa'ng bagay sa iba'. 1r.'Ma'limba'g; ma'kintail; mnalarawan. Estanmperia. f. Linbagan', 6 gawaan ng estampa. 1 Tindahtn ng mga estampad. Estampido. m. Putok; tun6g na malaka's ng kanyo'n, baril, at iba" pang sandatang apo'y. Estancar. a. Ampatfn; bimnbingfn; pigilin ang takb6' ng anoman. 11Adm. Hadlangdn; pigilin ang nialayang pagbibilf ng anomang kalakal. 11r. Maamnpat; mabingbfng; ma'pigil; mahadlanga'n. Estancia. f. PAhingahan; tU. rahan; hantungan. 11TAhanan; 6 silid na tina'tahanan. 11Pagkatird ng isdng may sakit sa p~igarnutan. Estandarte. m., Watawat; bandiIA. Estangurria.a f. Med. Bali. sawsAw. Estanque. mi. Tinggalan ng tubig. jj Lawa'; dagatdagatan. i

Page  176 ESTE, ESTE, ~- 176- ET ESTI Estante. m. Art. y Of. Sisidla'n ng akla't, papel, at itxi pa; estante. Estanteria. f. Katipunan ng mga estante. Estaflo. m. Tingga'ng puti* Estar. n. Dumoo'n. Ejemplos: Es/ar en casa, dum'oon sa bahay; Pedro estuvo en Europa, si Pedro ay dumoo'n sa Europa. HNasa. Ejemplos: Mlipadre es/4 en Bulakdn, ang aking ama' ay nasa Bulakadn;. el libro es/t en la mesa, ang Wakit ay nasa dulang. Jj Na. Ejem-. plos: Es/c aqui', nadrito6; es/ti ahi', nariyadn; estd al/i, naroo'n. 11Kung kasama ng nmga adjetivo' 6 pangturing, ang kahulugadn ay dumiamdadm 6' magkaro'n- ng anoman, gaya na es/ar triste, malungk6t; es/ar alegre, matuwa'; es/ar enfermo, magkasaki't. 11r. Tumigil; humint6; mabalam; mfagluwadt. Estatua. f. Larawang ginawa" sa bato6, kahoy, Iup4, at iba' pa na huwad sa katutub6. Estatuir. a. Itatadg; itayo6; iutos; iatas; ipa~siya'. Estatura. f. Taads ng isafng tao. Estatuto. m Paltutntunan; p~itakarin; kautusdn. Este,, ta, to. pron. dern. Ito'; yari. Nagiging adjetivo 6 pangturing, kailin ma't kasama ng substantiv o 6 pangdiwa', gaya ng este libr'o, ang akldt na it6'; es/a vida, ang buhay na it6' 6 yarif. MJi. Geogr. Silanganan. Estenografia. f. Bilistitik; 6' takigrapia. Esten6grafo, fa. mi. y f. Ang maalam ng bilistitik 6' takigrapfa. E s t era. f. Banifg; bangrkuwadng. Esterar. a. Banigadn; 6' latagadn ng banig ang hihigain. Est~ril. adj. Ba6g; di namumunga. 11fig. Panaho'ng tuy6t. Esterilidad. f. Kabaugadn; kawaladn ng bunga;, kasalatain ng ani. Estero. mi. Paglalatag ng banig. fj Sapai; bita's. Esteva. f. Agr. Ugit ng araro. Estevado, da. adj. Sakadng;. bikla'ng na paad. EstI~rcol. m. Dumi 6' tae ng alinmadng hayop. 11Halaman 6 yagift na biiIOk na magagawAng pataba' sa lupa". Estilo. m. Hawig; anyo; ayos; paraan. 1I Gawil; kaugalian. Estima. f. Halaga'; 6 pagpapahalago sa isafng tao 6' sa anomang bagay. Estlmnaci6n. f. Halaga'; kahalagaha'n. jJ Paggiliw; pagmamahadl. iEstimar. a. Halagahadn; 6'

Page  177 ESTO -'77- ET ESTR lagya'n n,& halaga'. I'] Giliwin; inahalin. IiHatulan.. Estimular. a. fig. Pasiglahin;ang loo'b sa paggawa' n~ anornain. EStiMUlO. ni. fig. Pagpapasighi, sa paggawa. Estlo. rn. Tagara'w; taginit. Estipendlo. m. Bayad 6' upa sa alinmaing paggawa. 6 paglilingko'd. Estirar. a. Banatin; higitin; unatin; hilahin; batakin. 11 fig. Habaran; 6' pahabaiin ang anomain. fjr. Maunat; mabanat. Estirpe. 17. Pinanggalingan na isang ainak 6' lipil. Estocada. 17. Saksaik; ulo's nq dulo ng espada. 11 Sugat na gawa no, saksa'k 6 ulo's. Estolidez. 17. Kakulangaing garnap ng pagiisip; lubo's na kamangmanga'n. Est6lido, da. adj. Lubhang mangmzing. Estomacal. adj. Ang- naiuukol sa sikmurai. 11 Ang ruabuti, sa sikmura'. Est6mago. rn. Arnz. Sikmurai. Estopa. f. XYunot; gano't, Estorbar. a. Gambala'in; abalahin; ligaligin. 11 Sawata'in; sansalaun. Estorbo. m. Abala; sagabal; ligalig; gambalah. Estornudar. n. Bumahin; 6' mnagbahin. i Estornudo. m. Pagbabahin. JfBahin. Estrado. m. Karurukan. Ii pl. For. Sa maa h6kuman ay ang lugaiI na pinaghahatulan sa mga usapin. Estragar. a. Sumirah; makapanganyaya". j1 r. Masira; mapanganyaya'; mailugso'. Estrago. m. Kasiraiang malaki na ginawa4 ng digma'an, salot, at iba' pa. 11 Pagkaguho6; pagkagiba'; pagkalugs6'. Estrangular. a. Patayfn sa sakal ang isa'ng tao 6' hayop. Estratagenma. f. Laladng sa, pakikibaka. II fig. Lalaing; dayah. Estraza. 17. Basahan; kaputol na darnit na sira at magaspaing. II Papel na magaspa'ng at girnagamit na pangbalot. Estrechar. a. Kitiran; kiputan. fig. S, —ikipa'n; -sikilin; gipitin. fig. Pilitin; pigipitin 11r. Mangurong. II fig. Magtipid; maglift ng gugol. II Magibigan. Estrechez. 17. Kakiputan; kakitiran. 11 Kasikipdn;~ kahigpita'n. Ij Kaiki'lan ng panah'n. 11Matalik na pagiibigan. ij Kagipitan. Jj KasalatAn. Estrecho,, cha. adj. Makipot; makitid. If Masikip; mahigpit. 1 fig. Sala~t; daho'p. I Mabagsik. 1I Malapit na pagkakamaganak; matalik na pagiibigan. 23

Page  178 ESTR ESTR ~- I7T-SsT IESTU ir m. I'agipitan; kasalat~in;ka panganiban. Estreehura. f. Kakiputan; kagipitan; kasikipain ng isa'ng lupah 0 daa'n. Estregar. a. Kuskusifn; kusutin; hilurin. j1 Ikusko's; ikuso't ang isa'hg bagay sa ibad. Estrella. f. Astr. Bitwi'n; tala'., fig. Palad; kapalaran. Estrellado, da. adj. Mabitwi'n. Estremecer. a. Galawin; yanigifn; pakinigin. Papanginigfn; gulatin; takutin. r. Yumanig; kumini'g. Estremecimiento. M. Pagyani'g. Ii Panginginfg. Estrenar. a. Mula~ng gamitin.ang anomaing bagay; ipanghago. Itanghai1; palabasfn. ff r. Magpasimulang gurnawa ng anoimin. jjMagpakilalang, una sa pag. ganip, ng isa'ng hanapbuhay. Estreno. m. Simulang paggarnit ng anoma~n. fj Pagtatangha'l; pagpapalaba's. Estr~pito. m. Ugong; inlay na lubhang malaki-; Estrepitoso,, sa. adj. MW. ugong; maingay. Estribar. n. Maniin; manibay; sumalig; burnatay. 11Ituo'n; isikad. 11fig. Manangan; manghawak. Estribo. m. Tuntungan. f -Sikarain ng paa' nq nanaangabayo. Estribor. n. Afar. Tagilirang kanan ng dao'ng 6' sasakyain. Estropajo. m. Painiunas; pangusko's. 11 fig. Anomanvi bagay na waling halagai Estropear. a. Alipustain; paslangin; tampalasanin. ~fSiraiin; lansagi'n ang anorman. f r. Maalipusta'; muatanmpalasan. ff Masirat; malansaig. Estropeo. m. Pagkasirai; pagkalansaig. Estructura. f. Kabuiran; kayarian. Estruendo. nm. Ugong na malaka's; malakinfg ingay. I1 fig. GuI6'; kaingayan. Estruendoso,, sa. adj. Matuno'g; maugong. E struj ar. a. P fign. ff Pinduti, 6pislfn n& malaka's ang anoman. 1 r. Mapiga. Estuche. ni. Suksukan; lalagyain ng anonmaing bagay 6' kasangkapan, gaya ng hiya's, sunddng, kutsara,. at ibai pa. Estudiante. rn. Nagaaral. Estudiantil. adj. fain. Ang ndiuukol sa nmga nagaaral. Estudiar. a. Magaral. fj Pag. aralang isaulo. 11Magbasai ngr mabubu'ti at mahahalagaung akla't updng mu'tuto. E st udlo I ni-. Pagaaral.J Aralin; 6' luguIl na pinaggaralan 6 pinagtuturi~an. 11Tanggapan ng

Page  179 E"I"'ER ETER ~- '79 - EA EVAP rnanianangg~l,, rninunulat, at ng sinomaing marunong. Estudioso, sa. adj. Mapag.aral; 6' iasipag magaral. E st ufa. f. Paiinitan; pangpainit. Estulto. mn. Mangm~ing; hangail; unga's; hunghaing. Estupefacci6n. f. Pagkapatigil; pagkapamaa'ng; pagkatulaa1'. jj Pagkamangha'; pagtatakad; panggigilala'S. Estupefacto, ta. adj. Tigil; mnazng; tula!a't. j1 Katakadtaka'; kainangha'mangha'. Estupendo, da. Iadj. Kagiladgilala's; katakadtaka'; kahang~Lhangai. Estupidez. f. Kamnangmangin; kahangalain. JJ Kapurulain ng isip. Estfjpido. inn. Lubha~ng mangiming; totoo'ng hanad1; 1bhaing mapuro'l ang isip sa pagu~nawain ng anornin. Estupor. m. fig. Panggigilahi's; pagtataka'; pagkamnangha. Estuprador. m. Ang nanggahis, 6' nangdaha's sa, isadng dalaga. 'Estuprar. a. Gahisin; dahasin; pilitin ang isadng dalaga. Estupro. m. Pagdaha's; paggahis; pamnimilit sa, dalaga. Eternidad. f. Kawahi'n ng pun6 at katapusadn. 11Kawaling hanggin. Jj fig. Kalaunang lubha' ng panaho'n. Eternizar a. Paparnnalagiin; papagluwating totoo6 ang anoman. 1I pagsawala'ng hangga'n. r. Magluwdat; manatilii; indipasawaling hanggdn, Eterno,, na. adj. Ang wal a'ng puno6 at hatigg -. H] XWalang hanggadn; waling katapusa'n. Etimologia. f. Pinanggalingan; pinagbuliatan ng mga pangunl~usap. Eunuco. m. Lalaking kapo'n na tagapag-ingrat sa mga babping ndkukul'ng sa, t'hanan n,6 sult'n Evacuaci6n. f. Pagaalis ng lamndn ng anorniang bagay. I Mfed. Pagdumni; pagtae. II Mit. Pagalfs, 6' pagli'san sa isadng lugad ng tp~nod na hukb6'. Evacuar. a. Alisadn ng laman ang anoman ji eld vien/re. Dumnumf; tunmae. u n ne'gocio. Tapusin; yar'iirj ang isadng gawa. AMd. Iwan, 6' lisanin ng hukb6' ang ising Iugad. Evadir. a. Ilagan; layuian angy anomang panganib. If r. Umnilag; lurnigta's sa. isdng pangyanib.H Magtanan; tuniakas. Evangelizar. a. Mangaral ng pananampalataya ni Hesukristo.' 1I Ihayadg; ilatha1a' ang isadng bagong isipan 6' pagkukur6. Evaporacl6n. f.; Singdw; 6"

Page  180 EXAC EXAC - 19 - EA EXAS pagsingaw nig tubig na naipaPailangling dahil sa mint ng Araw., Evasi6n. f. Pagtakas;I pag. tanan. Evento. m. Nangyari; pangyayari. 11 Pagkakatao'n. Eventual. adj. Katao~n; nagkatao'n. 11 Sina'sabi sa bayad 6' upang tinatanggaip sa isdng katungkulan, buko'd sa talag~ing sahod. Eventualidad. f. Pagkaka tao'n. Evidencla. f. Katotohanang mahwanag na pagka'kilala sa anomndn, na sinoma'cy di maadaring magaffinlang~n. Evidenclar. a. Ipalinaw; ipaliwanag na lubo's ang katotohanan ng isdng bagay. Evidente. a -j. Totoo6; tunay; lubh~ng maliwan'ag, na d'i mapagdafinlangananEvitar. a, Il.agan; ingatang huwadg mangyari -ang isAng bagay. 11Lumigtis sa anomdng makakapanganyayh. E v oca r. a. Tawagin; tu. mawag; dumalangin na hunming'i nag tulorig. rEvoluci6n. f. 'Pagkisulong; pagunldd nig mga' bagay at ng mga isipan. Exacclfn.~ f, Paniningfl ng buwis 6 ambdg sa bayan. Exactitud., f. Kaagapan at ka~tapatadng lo6b sa paggawa' ng anoman. Exacto, ta. adj. Ganadp. F1 Toto6'; tunay. 11 Tama'; akma.I Maagap. Exactor. mi. Tagapaningil ng bu~wis 6' ambadg. Exageraci6n. f. Pagpapalaki; pagpapasaguwa~ ng anoma'n. Exagerar. a. Palakhin; pasaguWain ang anoman. Exaltaci6n, f. Pagkatanydg; pagkabunyi. Pagkataa's nig katungkulan. Exaltar. a. Itany'ig; ibunyi; ibanto'g. Ifig. Itampo'k; itads, ng katungkulan. Examen. m. Pagsusuri; pagsisiyasat. j1 Paglilitis; pagsusulit. Examinador, ra. m. y f. Tagalitis; tagapagsulit. Examinando. m. Ang nagSusul it. Examinar. a. Suriin; siya.. satin ang anomdn. j1 Litisin; suilitin ang kakayahan ng sinomadn. Ex An i me. adj. NawaIang diwai; 6 hindi' nakamadmalay tao. fig. Lubhang mahinai; hinimatady. Exasperar. a. Saktafn; paantakfn ang isafng lugdl na masakit 6 may damddm. 11fig. Galitin; pasakiapin ang Io6b nig sinomdn. jj r. Masaktdn. jj Magalit; mapo6t.

Page  181 EXCI EXCI ~~-i 8i - EH EXHO Excavar. a. Hukayin; kutkutin; kalkalin. 11 Agr. Hukayin at alisfn ang 1upaLng na sa palibid ng halaman. Exceder. a. y r. LumaI6; humigit; lumampa's; lumabis sa katamtaman. Excelencla. f. Kagailingan; 6 kataasaing uri 6 halaga' n anornan na ikinatatangil sa ibai. Kadaki~kan. Excelente. adj. Lubbha.ng ma. galling; 6' ang natatangi sa iba' sa kagaflingan. Excelsitud. f. Kataastaasan; kadakilatan. Excelso, sa. adj. Lubha~ng mataais; dakila'. 11El excelso. m. Ang Dios. Excepci6nl. f. Pasuball; pagtatangli; pagbubuko'd. Excepto. adv. m. Tangi; buko'd; laba's sa ibai Exceptuar. a. Ibuko'd; itangi; ilaba's ang isang tao 6' bagay sa, karamihan 6" sa karaniwan. j Ipasubali. Excesivo, va. adj. Malabis; lampa's; lagpo's; higit. Exceso. m. Kalabisdin; kahigtain; ka'saguwaan. 11Kasalanan; salang pmabiga't. Excitar. a. Akitin; hikayatin; pukawin; pasiglahfn. j1 Ibuy6;udyukdin. 11r. Maakit; mahikayat; ma'buy6. Exclamacl6n. f. Pagka'sigdw; 6 Sigaiw na malaka's ng isafng may gaki'k, dalamhati, galit 6 pagakamangha'. Exciamar. a. Ma'pasiga'w na bigla' dahil sa gaki'k, dalamhati, galit, 6', iba' pang damda'm ng kalooban. huwaig isama; huwaig ibilang. Exclusl6n. f. Paglalabais; d'i pagsasamna ng sinorming tao 6' anomaing bagay. Excrernento. m. Tae; dumi. Excursl6n. f. Pagliliwaliw. Excusa. f. Dahilain; pagda. dahila'n. Execrar. a. Sumpain; dusta'i; laitin; kasuklamadn. f1 r. Magkasuklaman; magt~iniman ng lo6b. ang sinom~in sa isaing katungkulan 6' pdsanin. f r. Madligt'as; md abs saalb anomain. Exento., ta. adj. Ligt~s; lab~is. 11Aliwalas; 6' maaliwalas. fig. Laya; 6 malaya'. Exhausto,, ta. adj. UbOs; said; sim6t; sagdid. Exhibici6n. f. Paghahayaig; pagtatanghai1; paghaharilp; pagpapakita. 11TanghaiI. Exhibir. a. Ihay~ig; itangh~lI; 'iharaip; ipakita; ipakilala. Exhortaci6n. f. Pagpapayo; pagpapangusap. jj Aral; payo. 1

Page  182 EXHO EXHO ~- i82- EP EXPE Exhortar. a. Pangusapan; pagpayuhan; pangaralan. Exhumaci6n. f. Paghukay sa baiunan n& isaing bangkady 6' ng inga buto6. Exhumar. a. Hukayin sa pinaglibingin ang alinmaing bangkaiy 6' ang kapyaing mga buto6. Exigir. a. Singilin, tumanggaip, tamuhin sa isa' ang anoman sa pamagitan ng. kapangyarihan. j1 fig. Hingin sa isad ng bu6ng pagpipilit 'ang anoma'n. Exigilidad., f. Kaliitain; kauntilan; kasalatain; kadahupain. Exiguoi gUa. f. Munti; malift;, kaunti;- salaft. Exillo. m. -Destiero. Eximlo, mia. adj. Tanyaig; banto'g; dakila. Eximir. a., Iligtads sa anomaing katungkulan, pa'sanin, at iba' pa ang isa' 6' ila'ng tao. 11r. Ma'Iigtais sa anomain. Existencia. f. JPagkakaroo'ng tunay ng anomain. 11Pagkakaibuhay; kabuhayan. 11pl. Corn. Ang mga tinggail na kalakal at hind'i panaipagbibili.Existir. n. Magkaro6ng tunay ng anomnain. 11Mabuhay. Itxito, m. Wakais, 6 katapusan ng alinmaing gawa 6' hanapbuhay. Exhorbitante. adj. Malabis; toto6ing lampais sa karaniwan. Exordlo. m. Simula", 6' Pasimula' ng isaing lathalai, katha 6 talumpatil. Expectoracifn. f. Pagdahaik. IAng bagay na nadah aik. Expectorar. a. Dumaha'k; idahaik. Expedir. a. Tapusin; lutasin; idaos ang anomain. I1 padaki'; magpadalai sa pamiagitan ng sulat. Ilagda; ipahayag ang isaing utos. I1 padalai ang mga kalakal, at ibad pa. Expeler. a. Itapon; ihagis; iwaksfing bigl ang anomaing bagay. Expender. a. Gurmugol; gitmastai. jjMagbillf ng' anonaing kalakal. 1Magtinda'. Expendio. m. Gugol; gastai. jjTindahan; bilihian. Experisas. f. pl. Gugol; gastai. Estar a' expensas de otro. m. adv. Mabuhay sa gugol ng ibai. Experiencia. f. Kasanayain; kabihasnain; kaalamadn sa pamamaraain at pamamahala' ng isaing hanapbuhay 6' pangangalakal. Tener experiencia. m. adv. Magr-L karoo'n ng kabatirain 6' kasanayan sa anomaing bagay. Experimentado, da. adj. Bihasai; sanAiy. Experimentar. a. Subukin; tikmain; tayahin. 11Masdain; halatain.

Page  183 EXPO -I3 EP EXPU Experiniento. rni. Pagsubok; pagtaya; pagtikixln. Experto, ta. adj. Sanaiy; bihasa'. ff rn. Maalam; marunong. Expiar. a. Magtii's; magbatai dahil sa -kasalanan. 1f Ganapi'n; tupdi'n ng may sala ang parusang lagda' ng hdkuman. Expirar. n. y r. Matapos. IfExpirar el plazo. fr. Matapos ang taning. ff MamataiY. Explicaci6n. f. Pagsasaysaiy; pagpapaliwanag. ff Paliwanag; saysay Explicar. a. Ipahayag; ipaalaim sa ibaf ang iniisip ng sinomafn. 1f Itur6; isaysafy; saysafyin; ipaliwanag ff r. Magpaihayagain; m agpa'ihlwanagain. Explicito, ta. adj. Maliwanag; rnalinaw. Explorar. a. Pakasiyatin; pa. kasurilin ang anomnaing~ bagay. Explosi6n. f. Pagputo'k. f Puto'k; 6' tuno'g ng puto'k. Explotar. a. Kunin sa mina ang kayamanang nairoroo'n. ft Agr, Sakahin ang lupai. ff fig. Kunin ang madkaing kapakinabangiing rnatatam6o sa isaing pagkabuhay. Ecponer. a. Itanghail; ihayaig; itanyaig; ilanta'd. jjIpahayag; saysayin; ipaliwanag. ffIsapanga. nib; ipangrahiis. fj r. Surnapanganib; 6' maipasapanaanib. Exportaci6n. f. Com Pag lalab'is; 6. pagppaal i ng kalakal sa ibaing, bayan. Exportar. a. Comn. Magbilli, 6 magpadala ng kalakal sa ibafing 1upa'iin. Exposici6n. f. Pagsasaysaiy; pagpapaliwanag. ff P a g s a s alaysaiy. ff Pagtatanghail; pagh'ahayaig. ffTanghalan. Exp6sito, ta. adj. m. y f. Sanggo'l na tapon. f1 Polo~t. Expresar. a. Ipahayag; say sayin; sabihing maliwanag ang anomain. ff r. Magsaysaiy mgabi; magpahayag. Expresi6n. f. Pagsasaysaiy; pagpap'ahayag; pagpapaliwanag. ftSalita'; pangungusap. Expresivo, va. adj. Ang nagsasaysaiy, 6 appahayag ng anomAin. jf Magiliw; malug6d; mairog. Expreso, sa. adj. Malinaw; maliwanag; hayaig; litaiw. Exprimir. a. Piga.in- fj PuMiga'. Expulsar. a. Itiwaki'g. ff Iwaksi; itapon. Expulsi6n. f. Pagtatapon; pagwawaksi'. ffPagtitiwaklg. f Pagkadtiwaldg. Expurgar. a. Linisin; dalisayin ang anoma'n. fj Liter. Surlin; ayusin; linisili ang' isafing; katha, 6 aklaft. Expurgo. mn. Paglinis; pag

Page  184 EXTI EXTI -184- ET EXTH dalisay ng isafng kathai 6. ng anomdng bagay. Exquislto, ta. adj. Totoo'ng mainam. Jj Lubha'ng masaraip. Extender. a. Laparan; Ia* wakan; haba~an. 1 Banatin; higi. tfn; unatin. 11Iladla'd; ilatag; ikad-.kad. 11r. Lumawak; lumapad; hu-.rnab'i. fig. Lumaganap; lumipana'; kumalat. Extensi6n. f. Pagpapalawak; pagpapalapad; pagpapahabL. Kalaparan; kalawakan. Extenso:, sa. adj. Malawak; malapad; mahaba'. Extenuaci6n. f. Panghihina'; panglalambo't; pangangayayat. Extenuado, da. adj. Mahinh; yayadt. Extenuar. a. Panghina'in; payayatin. 1 r. Mangayayat; manghina'. Exterior. adj. Laba's; na sa laba's; na sa luwai1. jj'rn. Any6' 6 ayos ng isaing tao. Exterminar. a. fig. Lipulin. r. Malipol. Exterminlo. m. Pagpapaali"s. 6 pagwawaksi. 1 fig. Paglipol; pagkalipol. Extenona. adj. Sa lab'is na sa lab~is. 11 Ang n~ititirdi sa isang paiarala'n buhat sa umaga hanggafing sa~~ hapon. Extlnci6n. f. Pagpatady; 6 pagkamatady ng ap6y 6' ilaw. fig. Paglipol; pagpuksa& ng anoman. Extinguir. a. Patayin an.g.apOy 6 ilaw. fig. Lipulin; puksan; pawlin. ~Jr. Mamat'i n apoy 6, ilaw. fjMalipol; mrnapuksa'. Extirpar. a. Bunutin ng sap6l sa ugai.j fig. Lipulin; puksain. Extraccifn. f. Pagkuha; pagbunot; paghihiwalady ng isafng sangkadp 6 bahagi ng katawafn. Extractar. a. Halawin ang anomain, gaya n~ sn lathbala, aklait, at iba' pa. Extracto. m. Hahiw ng alinmang sinulat. Extradlci6n. f. Pagbibigady ng isadng salarfing n~ninira' sa ibadng 1upa, sa padmahala'ang ki. nauukulan niya' dahil sa pag. hin i nito6. Extraer. a. Kunin. 1 Alisfn; 6' ilaba's ang anornan. 1 Bunutin; 6' fhiwaki'y ang isadng sangrkDp ng katawadn. Extrajudicial. adj. Ang gin gawa 6 piauusapang da laba's sa hbikuman. Extralitnitarse. r. fig. Magpakalabis sa paggamit ng kapangyarihan. Extramuros. m. adv. Laba's ng kuta' ng ising- bayan. Extranjero, ra. adj. Tub6, 6 buhat sa ibing lupa'. jj s. Dayo; 6 dayuh-an.

Page  185 EXTR EXUL Extrafteza. f. Kaibh.n; katanglan. t\ Pagkakaalit ng magkaibigan. 11 Pagtatakai; panggigilalas. Extraflo. m. Ibang tao; dayo; dayuhan. 11 Tangt; buk6d; kaibi. Extraordinario, rla. adj. Tangi; dt karaniwan. 11 Lubhang Ymalaki. Extravagancla. f. Kawalan ng husay; 6 kaibhin ng pagiisip 5 paggawa sa talagangkaraniwan. Extravagante. adj. Ang nariiba 6 natatangl sa karaniwan, sa paggawa 6 pagsasalit& ng anomin. Extraviar. a. Iligaw; isinsdy; ilihis ng daan. H r. Maligdw; m&isinsay. 1| fig. Mamall. Extravio. m. Pagligaw. 11 Pagkaligaw. i] fig. Kawalin ng wast6 Extremar. a. Idulo; iwaka,. 6 ilagiy sa dulo ang anomin. I r. Magpakahusay; 6 magpakalinis sa paggawa ng isang bagay. Extremidad. f. Dulo;wakds; kiduluhan. (I fig. Kaitaasan. Ij pl. Ang ulo, paa, kamay at buri' t6t ng mga hayop. 11 Paa at ka may ng tao. Extremo, ma. adj. Dulo; wakds. lI Malubha; rnalabis. |I m. Kdduluhan; kawakasan. Extrinseco, ca. adj. Labals; sa labds; imbabdw. Exuberancla, f. Malabis na kasiagana'an; toto6ng karamihan. Exuberante. adj. Lubhang sagana; labis ng dami. Exultaci6n. f. Tuwa 6 saya dahil sa ising mapalad na pangyayari. sa paguugali. I ~ I )

Page  186 F: FACC Fa. m. Mis. Ikaapat na tingig 6 boses ng pasimulang tugtugin. FAbrica. f. Paggawa; pagyari ng anoman. |[ Gawaan- 6 pagawaan. 11 Gusali. Fabricaci6n. f. Paggawa; pagyari; pagbuo' ng anorman, Fabricante. m. Ang may paigawaan Fabricar. a. Gumawa; yumari. tI Magtayo; magtatag. 1[ fig. lhanda; igayak ng isa ang kanyang kabutihian, 1[ Kumatha; lumalang ng anomang kasamaan 6 kasinungalingan. Fabril. adj. Ang nauukol sa mga pagawaan, 6 sa mga gawain sa makina. Fibula. f, Bulungbulungan; alingawngaw. 11 Katakata. |1 Kasitiungalingan. Fabuloso, sa. adj. Ang nauukol sa kathkata 6 bulung. bulungan, 1[ Ang hindi tunay. J fig. Katakataka; kagilagilalas. Facci6n. f. Katipunan 6 pang* kat ng mga nanghihimaksik 6 FACT nagaalsa. |[ Pangkat; 6 pangkatiri sa mga kapisaoan. A1 Alinman sa mga bahagi ng mukha ng tao, II Pagdidigma; pagbabaka. FAcil. adj. Madali; 6 madaling gawin. || Malubiy; masinurin. Mahinahon; timtiman. Facilidad. f. Kadalian; kagaanang gawin. 11 Kalubayan; kahinahunan. Facilitar. a. Padaliin; pagaanin ang,nomang gawa. 1l Magbigay; magkalo6b. Facsimile. m. Huwad na kamukhang kamukha ng isaing lagda 6 pirma, 6 sulat kamay ng isang tao. F a c t i b l e. adj. Magagawa; mangyayari. Factor. m. Cor. Katiwala sa isang po6k sa pagbili at pagbibili ng mga kalakal. 1| Kawani sa himpilan ng tren na namamahala sa pagtanggap, pagbibigdy, at pagpapadala ng anomdang ipinahahatid. 11 Mat. Tagagawa. Factura. f. Corn. Talaan ng halaga at gugol ng mga kalakal

Page  187 FAJA FAJA ~~~FALS ina ipinadadala n.g ma'nqanqa1akaM sa kanydng mgi katiwala'. 1Tala'an na meta kalakal at ng mga halagai nito6 na ginaigawa' sa isafing pagbibilif 6 pagpapadalai. Facultad. f. Kapangy-arihan; k~arapataing makagawa' nq aiomzin. Karunun~an 6' sining. 11Sa mga unibersidad -ay ang katipunan ng' mg~a pahaim 6' guro6 sa alinnving kaunnan. 11 Pahin tulot; kapaIIp1. Kayamanan. Facultar. a. Bigya'ng kapangyarihan ang sinoma'n. 11 Pahintulutan; pagkalooban. Facultativo, va. adj. Ang rnauukol sa kapanigyarihang ma.. kagawa' n. anomain. 1~ Ang ma-: alam n alimnan'ng karunungin 6 facuitad. IJ m. Manggagamot; 6' me'diko. Facundia. f, Kaayahang mangusap; kadaliang manalita". Facundo, da. adj. Maayang mangusap; maluwaig manalita&. Fachada. f. Mukha; harpap~n ng bahay 6' gusali. IIfig. Takip ng mga akhit. jj fig. y fain. Pangangatawain; kiya's; tindig. Faena. f. GawaA; 6' paggawa. fig. Gaw&ra sa pagiisip. Faja. f. lBigkis; 6' pamnigrkis. Alinm-nafg guhit na pahaba, gaya ng inida'agaiy sa pagpipintai. I Sakbait. 6' banda. Fajar. a. ljigkisa'n; 6' lagyain ng pamigki's. Jj r. Maibigkis. Falacia. f. Dayai; kaday r an; kasinungalingan. Faliz. adj. Mlagdaraya'; sinungaling. Falda. f. Ang darnit ng baibac na. buhat sa. bayw-ing hangg~ing ibaba, gaya ng saya. at iba' pa. Palawift. 11 Sinapupunan. lifig, Libi's; 6' ibaba.ng bundo'k. Falsario, ria. 'adj. Magdarayat; maimamalso'. Jj Mapagsinungalfing; niapangdaya'. Falsear. a. Dayaiin; palsuhi'n ang anoman, gaya ng salapi, kasulatan, at iba' pa. 11n. Hluminai; dumupo'k aug anoma'n. Falsedad. f. Kadayian~afl Kasinungalingan. FalsIficapi6n. f. Pagdara-ya; pamamals6'. Falsificador, ra. rn. y f. Mangdaday~i; maimiamals6'. Falsificar. a. Daya'in; palsuhin; palsipikahfn. Falsilla. f. Papel na may guhit na ipinaiilalim sa papel na susulatain, uping ang inga guhit niyo'n ay ma4Mrnag at matunton sa pagsulat fig papel na nasa ibabaw.Falso,, Sa. adj. Magdarayait; mapagkunuwaril. Hindi toto6' kasiniungal'ingan. jjSalaping huwid at hindi magagastad.

Page  188 FAMI FAMI P~~~ANT Palta. f. Kakulan~an; kakapusa'n; kawalin. itPa'gkukulang' sa pagdal6., tI Kamallan. 11 Sala; kasalanan. 11 Hacerfatta. Magfng kailan~an ang anoma~n. Faltar. a. Mawala; magkulang ang anoimiajMabs matapos; mauta's. Sumhala; lumisiya'. Magkulang sa pag.dald. Mag. k~isala. Falto, ta. adj Kulang; kapo's. Daho'p; sala't. Faltrero, ra. adj. Magnanakaw; mangduhmit, Faltriquera. f. Lukbutan; bulsiko; bulsa' ng damit. Falhia. f. Mar. Sasakydng munti na ang karaniwa y may gaod. Fallar. a. For. Hatulan; pagpasiyahdin ang is'n~g usapi'n. It n. Masayang; sumala; huwaig mangyari. Fallecer. n. Mamat~ly. Ma. tapos; mnautais; maubos. Fallecimiento. m. Pagka. rnatady. 11Kam~itayan.I Fallo. m. Hatol ng huko'm sa ising usapin. i[ Kah-atulan. Fama.' f. Kabantugan; ka — bunyilan; kabalitaan. Familla. f. Anak; kaadnak. t1 Lipi; angkadn. jj Kamaganakang mualapit ng sinomadn. Familiar. adj,. Ang naduukol sa anak 6' pamilia. 11 Ang pag. gamit na karaniwan 6' kaugalhian' ng anomadn. 11m. Ang kapalagayang lo6b niZ sinomain. 11 Ahla'.. Famillaridad. f. Pagpapala-' gayaing Io&b sa pagsasama. Famoso, sa. adj. Banto'g; Fitniula. f. Alila'ng babae. Faimulo. m. Ang naglilingko'd -sa isaing kapisanan 6 pa'aralain 1 Alila. Fandango. m. Isdng sayaw na masaya ng mga kastilai; 6 pandango., Fanfarr6n, pia. adj. Maya-,bang; harnbo'g; pal al6. Fanfarronada. f. Kayabangan; kapalaliian; kahambuga'n. Fanfarronear. n. Magyabang; maghamb6g; niagpalal6. Fangzal. m. Kaputikan; kaburakan. Fango. m. Putik; burak. Fangoso., sa. adj. Maputik; maburak. Fantasear. n. Magguniguni. jjMagrnagalling; magpalal6. Fantasia. f. Guni~gunif. Pagguguniguni. Fantasma. m. Gunliguni; kini. kitai; 6 ang larawang warl'y nadkikita ng ating paningin 6' kaya'y nadkikin'taiI sa. ating isip. Fantisticot ca. adj. Magunifguni; kunuwari;- hind'i toto6'. fig. Hambo'g; palal6.

Page  189 FATU FATU - I89- FB FEBR ~Fardo. in. Basta'; pald6'. Farfant6n. in. Ang taong mabunganga' at inapagpalal6'. Farol. mn. Paro'l. Fascinar. a. Lamuyutin; hibt~in; halinahin ang sinornain. f Fase. f. Asir. Anyo ng Buwa'n at iba' pang planeta. 11fig. Bawa''t isai sa inga pagbabagong nangya. yari njg anomaing bagay. F a st id iar. a. Makasaw "; inakasuya' ang anoimin. 11 figMakayanio't; makamuh'i ang sinomain. r. Magsawai; inayamo~'b manuhi'. Fastidio. Mn. Sawai; suya'sunk. II fig. Yamn't; mnuhi galit. Fastidloso., sa. adj. Naka.. susuya'; nakasasawa'. 1f Nakayayamo't; nakanuinuhi. Fatal. adj. Saw'ing palad; kulang palad. IfMasama'. Fatalidad. f. Kakulang*,ang palad; kasaliwahang palad. 11 Tadhana'. Fatiga. f. Pagod; pag al; hap6. fatigar. a. Makapagod;, makapagaf1. f1 Yamutin; inuhiin. fJ r. Mapagod; inapagadl mahapo6. Fatigoso,, sa. adj. Pag6d; p '~I; hap'. fj Nakapapagdl;na kapapagod. Fatuidad. f. Kahunghangdn; kahangalan; kainanginang~n. f Kayabangan; kapalalu'an, Fiatuo tua adj. Hungh "ng; hangaiI. ff Palal6; mayabang. Fauces. f. pl. r Lalainunan. Fausto., ta. adj. Mapalad; maligaya. ffi.Gayadk na d'i karaniwan. Favor, in. Tulong; saklolo. jjBiyaya'; kalo'0b; pagaampon. JfDangal; galang; pitagan. Jf A favor de. in. adv. Sa kagaidingan at kapakinabangain ng sinoma'n. Favorecedor, ra. s. y adj. Ang tumutulong; 6' tuinatangkilik. Favorecer. a. Tulungan; sakloohan; abuluyan. jf Kupkupfn; tangkilikin. ffr. Magtulungain; magabuluyain. ffMagkupkupan; magtangkilikan. Favorito, ta. adj. PinakamainahaM;, mindmiahail ng labis. m!. y f. Kaibigang niatalik 6' pinakamamahafl ng sinoma'in. Faz. f. Mukha'. ff Karayagain. F&6 f. Panandmrnpalataya; pananalig. 11 Paniniwala. ffPagpapatunay; pagpapatoto6'. 11Pagtatapdit. Fealciad. f. Kapangitan; kawaki'n ng ayos. ff fig. Kahalayan; kalupaian; gawa'ng pangit at masama~. Febo. mn. Poet. Ang Araw. f Mlit. Si Apolo. Febril. adj. Ang naiuukol sa Iagnait. jj fig. Mainit; maalab; masigha; marahids.

Page  190 FEME FEME - 190 FR FERR ' Fecundar. a. Palagiuin; pataba'in; palusugrin; pa amnahin; papaganakin. Fecundidad. f. PagkamnaIuso'g; pagkapalabunga. 1 Kalagiian; kataba'an nig lupa'. 1Kasaganaan. Fecundizar. ai. Palusugin; palagui~n; papamungrahin; papaganakl'n. Fecundo, da. adj. Maluso'g; malag64; mabunga. 11Mataba'ng' lupa. 1 Saganah; marami Fecha. If. Bilang nig panaho'n na 'inikiflagaiy sa, is~ng liham 6' kasulatan; pctsa." Fechar. a. Pets'ahah, 6 lagyain rig petsa ang isang sinulat. Foechoria. f. Gawang masama. FederAcl6n. f. Kalipunri'n; kapisanan; katipunan; kasunduian. Felicidad. f. Kapalara'n. Kaligayahan. 11Kaginhawahan. Felicitaci6n. f. 11Batil. Ngbati. I1 Pakikilugo'd. Felicitar. a. Batilin; pahat.~ di~n nig pakikilug6d. il Makita,~ makigala'k. jj r. Malugo'd; matuwa ang sarili, dahil sa, anomi~ng mapalad na, pangyayari. Feliz. adj. Mapalad. 1 Masaya; maligaya. 1 Maginhawa. Fe~onfa. f. Kaliluhain; kataksliri 'asuabn;gaw~ng pangit. Femenil. adj. Ang natutungk61 sa mga babae. Fetneni~no,, nas..adj. Ang talagadng naduukol sa mga. babac~. Gram,. Ang naduukol sa kiya's babac, 6 g-Wnero Jernenino. Fenecer. a. Tapusin; luta-* sin; yarlin; utasin. Ij ri. Mamatady. Matapos; malut:Is. Fenecimiento. m. I'agkd'tapos; pagkalutgs rig anoma'n. Feo, fea. adj. Pangit.-fl fig. MahalaY; nakamumnuhi. Feracidad. f. Kalaguian; pagkanialuso'g; pagkapalabunga. fl Kasaganhan., Feraz. adj. Maluso'g; malago6; matabai; mabunga. F,~retro.' M. Kabaong; kalanda'. Feria. f. Corn. Tiyanggi.I Poo'k 6' lugal na pinagtitiyang-Zn gihan. 11Pagpapahinga'. Ferrnentar. n. Kumulo6; Sumula'k; sum-ubo6 ang anornang bagay na. tunaw. Ferocidad. f. Kabangisaln; kabagsik~an. 'Feroz* adj. Mabangis; mabagsi'k. Ferraro a. Kalupkupadn nrig bakal ang anomadng bagay. F~rreo, rrea. adj. Anrig gawa 6 yarl sa bakal, 6 ang.nauukol sa bakal. Ferreria. f. Pandayan. Ferrocarril. m. Daarng bakal; perrokarril. /

Page  191 FEST., FEST~~ - '9'I - FE FIEL Fer'roviario,, ra. adj. Ang naiuukol sa niua daa'ng bakal* Ferruginoso, Sa. adj. Ang may halo 6 sangkadp na bakal, 6 ang kawangl's ng bakal. F~rtil. adj. Maluso'g; malag6'; mabunga; matabing lupa'. fI' fig. Saganat; mayaman. Fertilidad. f. Pagkamaluso'g; kalagiian; kataba'n ng l1upa. Fertilizar. 'a. Palusugin; palagiuiin; pataba'iin ang 1upai. r. Lurnusog; tumabai. F6rvido, da. adj. Maalab;,maningas. Ferviente. adj. fag. Maalab; imabisaii. Fervor. m. Init; kainitan. fig. Kaningasan ng lo6b. Fervoroso,' sa. adj. Maningas; maalab. 11 Mabisa'; mabagsi'k. Festejar. a. Magparanga1; 6' parangalin ang sinomain. 1SuFestejo. m. ParangafI; pagpaparangaiI. ff fig'. Kapistahan. fam. Pagsuy&". Fest~in. m. Kap'istahang ginagawa sa isang bahay. jf Piging; hand~.ng malaki. Festividad. f. Kapistahan. Katalasan, 6' kaayahan sa.pa-, nanalita. Festivo,, va. adj. Mapagsiste' Masaya'; mragaki'k. Fetdez f. Kabah "an; haho~ng malabis. F~tido, da. adj.. Mabaho6; masamang amoy. Feto. m. Sanggo'l, na nasa tiyadn pa ng& ina. Flado (Al). m. adv. Pauting; pagkakadtiwala' ngr bayad. Flador, ra. m. y f. Ang umaako6, 6 naninindigan sa ib'.. Flanza. f. Lagak. Flar. a. Akiuiin; tindigadn ang iba' sa kanyang utang 6 anomang sagutin. f Ipagkatiwala'. 11 Magpautang.. ff ii y r. Umasa; manalig; magkatiwala'. Ficci~n. f. Pagpapakunu. warir pagpapanggadp; pagbabal6'balo f Katha'katha'; salisalita'; kabul aanan. Ficticlo, cia. adj. Kunuwa; 6 kunuwaril. ff Katha'; kasinungalingan Ficha. f. Payad; pitsa. Fidedigno, na. adj. Mapa-. n'iniwala'an; 6' dapat 'paniwala'an. Fideidad. f. Pagtatapadt; katapating Io6b. 1 Kaagapan; ka.. hustuhan sa paggawa ng anomadng' bagay. Flebre. f. Mled. Lagnit. Flel. adj. Tapadt; 6 tapat na lo6b. 1 Tama'; garnap. f1 Binyagang masdnurin. 11 Kapirasongbhakal na patindig na nglalagdy sa rnga timbangan.

Page  192 I FING FILA - I92 - Fiera. f. Hayop na mabangfs at sumisila ng kapuwa. j1 fig. Ganid. Fiereza. f. Kaganiran; katampalasanan; kabagsikan. |1 Kabangisdn; kailapan. j1 fig. Malabis na kapangitan. Fiero, ra. adj. Mabangfs; mabagsfk; mailap. 11 Pangit. 11 fig. Kakilakilabat; katakottakot. Fierro. m. Bakal. Fiesta. f. Tuwa; galak; lu. g6d; saya; aliw. 11 Araw ng pista. I[ Kapistahan. it Pagpipista. (1 pi Pagpapahinga.. Figura. f. Any6; lagay; hit sura. 1{ Larawan ng tao 6 hayoF na yarl sa kahoy 6 sa pintura Figurar. a. Ibanghay; ilagda 6 iguhit ang any6 6 larawat ng isang bagay. 11 Iany6; ipag palagAy; ipagkunuwari. 1( n. Mau kol; matungk61; masama. ji r. Ma wart; makur6 ang anomdng ba gay na hindi toto6. FiJar. a. Itirik; itulos; iba6r ipak6. J1 Idikit. 11 Itatag; pagtiba yin ang anomdn. If Itakda; ipa siyd. 11 r. Lumagi; manatili s isdng po6k. |1 Magpasiya. Fijeza. f. Katatagdn; katib; yan. Ftjo, ja. adj. Matibay; m; tatdg. 1J Lagi; di magagalaw; magbabago. Fila. f. Hanay; halayhay. Filantroffa. f. Pagibig sa kapuwa tao. Filintrofo. m. Ang natatanai sa pagibig sa kapuwa tao. Filial. adj. Ang nauukol sa andk. Filo. in. Talfm; talas. Jl Dar filo. m. adv. Patalimfn; ihasa. Flftrar. a. Salhin ang anomang bagay na lusaw. 11 r. Miasala. 11 Tumaos. Filtro. m. Salaan. ff Gayuma. Fimbria. f. Laylayan ng. damitFin. m, Katapusan; wakas; hanggan; dulo. 1f Layon; tungo; sadya; pakay. Finado, da. m. y f. Ang namatay. 11 fig. Ang nasira. n Final. adj. Pangtap6s; pang-, wakas. f1 m. Katapusan; wakds; -dulo.. Finalidad. f. fig. Tinguhin; u. ldyunin; tumpahin. Finalizar. a. Tapusin; lutas; sfn; wakasan; duluhan. Il, n. y r. L- Matapos; malutis. Finar. n. Mamatdy. 1j Mautas; ma matapos. Fineza. f. Kadalisayan; kaa. gdlingan ng isang bagay. 1i,Kanipisan. ff Pacgamagiliw; kagana- dahan ng lo6b. di Fingido, da. adj. Mapagpanggip; mapagkunwari; mapagpaimbabwt.

Page  193 FISO FLAU Fifgir. a. Ipagpanggap; ipagkunuwari; ipagbalobalo; ipagbalintuni. JI r. Magpanggap; magkunuwart; magpaimbabaw; mag-kathihatha. Finitimo, ma adj. Karatig; kanugnog; kahanggan. Sinasabi it6 sa mga bayan, lupahfn pa. rang, at iba pa. Finito, ta, adj, Ang may katapusin, wakas 6 hanggan. Fino, na. adj. Dalisay; makinis; magaling. 11 Manipis. jl fig. Maganda; makisig. 11 Magalang; mapitagan. 11 Magiliw; mairog. 11 Matalino; matalas ang isip. Finura. f. Kalinisan; kakinisan; kagalingan ng mnga bagay. 1 Galang; kagalapgan. Firma. f Lagda; pirma. Firmanmnto. m. Astr. Ang langit. Firmar. a, Lumagda; pumkmam. 1 Lagdaan; pirrhahan. Firme. adj. Matatag; matibay; pirme. |I fig. Mataman; matiyaga. Firmeza. f. Katatagin; katibayan. f fig. Katiyagaan; katamanan. Fiscal. m. Tagausig.sala; piskal. Fisga. f. Salapaing. 1 Aglahi; uyam. Fisonomia. f. Tabas ng mukha. ng isdng tao. [j Pagmumukha. i j Flaco, ca. adj. Payat; yaya't I fig. Mahina; walang lakas. l Mahining loob; madaling pahinuhod sa anomang haka. Flagelaci6n. f, Paghanlpas ]I Parusa; pahirap. Flagelar a. Hampasin;v pa. luiin. 1 r. Magp'aluan; maghampasan. Flagelo. m. Panghampas; pamal6. Flagrancia. f. Raningningan; karilagan. Flagrante, p. a. de flagar. Maningnfng; marilag; maliwanag. Flagrar. n. Poe. Magningnfing; magliwanag. Flamante. adj. Marilag; maningning; makislasp. 1 Bago; bagahan, ' Flaquear. n. Mangayayat; manghina; mawalan ng lakas. I fig. Manghina ang loob, Flaqueza. f. Kapayatin. I fig. Kahinian; kawalan ng lakis. | Karupukain; kahinian ng 1o6b. Flato. m. Kabag; usog. Flatulento, ta. adj. Ang may kabag; 6 kindkabagan. Flauta. f. Muis. Bangsi; 6 plauta., ' J: Flautin. m. Alls. Munting bangsi 6' plauta na may mata. ginting na tun6g. Flautista. m. Mangbabangsi; 6 ang tumutugt6g ng plauta. 2 I

Page  194 FLOJ -~ 194 - FLOR Flecha. 'f. Panai; tun6d; palaso'. Flechador. m. Mamamanai. Flechar. a. Pumana"; marnanat. ~jPana'in. jj fig. y fain. Uinibig; inabihag ang puso6 sa pagsintai. Fleehazo. ni.' Pagpana". Tamat; 6 sugat na gawa ng pana'. I1 fig.. y fain. Pagibig na bigIa'ng bumnihag sa pus6'. Fleje. mn. BukIo'd na kahoy 6 bakal na inilaflagaiy sa tunel. Flema. 17. Kalaghala'; 6plema. fig. Kaluwatan; kabagalan sa paggawa. Flemittico, ca. adj. Ang nauukol sa pleina 6' kalaghala, 6 ang kabahagi niDM6. 11Mabagal; banayad sa paggaWa. Fletar. a. Upahan ang..isdng (lao'ng 6' ang bahagi niya' up~ing paglulanan ng kalakal. Flete. in. Bayad 6 upa, sa da'n'g ng kalakal na inililula n. Flexibilildad. 17. Kalainbuta'n; kaariang mnabalukto't ng anominn. fig. Kadaliang sumuno'd ng lo6b sa pasiya ug ibai. Flexible. adj. Malamnb6t; bai. luktutin; 6 madaling inabalukto't. 11 fig. Lo6b na sunodsuinuran sa pasiya' 6 akala' ng ibd. Flexl6n. 17. Pagbaluktdt; 6 pagkabalukto't. Flojear. n. Matamnid; kuniupad; mnagpabaya sa paggaw. Manghina'. Flojedad. f. Kahinaian;. karupukadn. 11 fig. Katainaran; kaku-,paran; kapabay~a'4n FlOJO, ja. adj. M aluwaig; malubaiy. 11 Mahin~i; wa1ang bagsik 6 bish. (f fig. Tainaid; pabaya; halaghaig; inakupad; mabagal. Flor. 17. Bulakaiak. j1 Ang la1l'ng dalisay at pili ng anoma'n. IIAug ibabaw ng lupa'. Flora. f. Katipunant ng mga pananfin 6 halainan ng isaing lupa'in. Floral. adj. Aug naiuukol sa bulakla'k. Florear. a. Parnutihan ng bulaklaik; bulaklak~in. 11 fain. Mangusap ng inarikit. Florecer. n. Mainulaklik; 6 inagbulaklaik. 1I fig. Maitangil; Iuinitaiw;:sumikat sa yarnam, dunorng, kabayanihan, at ibdiea r., Aniagin; magkaamnag. Florecimiento. in. Painumulaklaik. 11 fig. Paglitaiw; pags~ikat; pagkatangi sa anoma'n." Florero,, ra., m. yCf Magbubulakl'k., /1 in. Paso'ng mase(tas~in. 11adj. fig., Aug nangungusap ug paainhain at nakahihikayat. Florete. in. Pananandata. Ang sandatang ginaigainit sa la-' rong pananandata. Floretear. a. Gayakain, 6 pamutihan ug bulakla'k ang isaing bagay.

Page  195 FOG6 PON PONT Floretista. m. Mana'nandata; 6 ang inarunong n& lar'ong pauanandata. Floricultura. f. Pagtatanim, 6 pagaalagat ng, mga bulakla'k. Floridez. f. Kasaganaian na bulaklik. jI fig. Kaayahan sa, pananafit~a'. Flori do, da. adj. Mabulakla'k. 'I fig. Ang lal6ng pili 6 hirang ng, anomain. f1 Ang pananalita' 6 hawlig na, kaayaya. Fiota. f. AMar. Katipunan ng mg~a sasakya'ng -tagapaghatfd ng mga kalakal. 1j Kapisanan ng mga sasakydng pangdigmah. Flotaci6n. f. Paglu~tang. ~ 'Pagkusko's. -Flotar. n. Lumutang. 11 Kuskusfn; kusutin; hagurin. Fluir. n. Umagos; bumukafI; bunialong. Flujo. mn. Galaiw 6 takb6" ng inga, bagay na lusdw. 1] Paglakf ng tubig sa dagat. 11 Med. Agas. ~ide sang/'e. Paglaba's ng dug sa, bibig, ilong, 6 sa, aliniming bahagi ng katawa'n. 1i de vientre. Pagbubululo's, 6 pagkukurs6'. Fluvial. adj. Ang naduukol sa ilog. Fofo. in. Buhaghaig, malamb6t at inarupo'k. Fog6n. m. Dapog; dapugan; kala'n. i Ang butas ng inga, sandatang apo'y. Fogonazo, mn. Ang siklkih n* pulbura' kung sinisindihan. Fogosidad. f. Kapusukain; kasiglahanf; kainitan ng lo6b. Fogoso, sa. adj. Map'uso'k; masiglai; mainit na Io6b. Follaje. in. Yab~ong; kayabungan nc, puno6 ng, kahoy 6o halarnan. [1 Pakiinuti ng mng ia,hong sariwah ng kaboy upding gayakain 6 pagandabin ang isa'ng bagay. Fomentar. a. Buhayin; palakasin- pasiglahi~n. f1 fig. Pasulu. ngin; palusugin; paunlarin; tang,. kilikin ang ano'min. Fondeadero. mn. Doongan; sadsaran; punduhan. Fondear. a. Turukin; sukatin ang lalirn ng tubig. 1f Siyasatin ang isaing sasakya~n upadng tingnain kun'g my daki'ng Valakal na bawal. Jj IKunin sa~ ilalirn ng tubig ang anoma~n. 11fig. Pa. kasurlin; pakaliningin ang 'isaing bagay. II n. Mar. Duinoong; suinadsid; puinund6. Fondo. mn. Lalim ng anoinaing bagay na guwding. 1 Laliin; kalaliinan ng dagat 6' ilog. Habai; 6' kahabhan ng isdng bahay. 11 fig. Ang laI6ng pinaka. inahalagi ng alinma'ing bagay. IISalapi; 6' kayainanan ng isadng tao 6 kapisanan. Fontanal. adj. Ang naduukol

Page  196 FORN FORN - i96- FR I FORT sa bukaiI. in. Poo'k na maraming bukafl. Fontanar. mn. Bukadl ng tubig. Forajido, da. adj. PusakalI ForAstero, ra. adj. Tub6' 6 galing sa ibaing bayan. fjM. Dayo; dayuhan; tagai ibaing lupi., F or cejaitr. n. Magpumilit; magpumnigki's. fig. Lumaban; suinalangsaing. Forestal. adj. Ang rna4uukol sa gubat 6' bundo'k. Forma. f. Anyo6; ayos; hugis; hubog ng anona'n. 1 Ayos, ng titik 6letra ng isng tao. H-awig; 6 paraan nor pagsulat ng sinona'n. Formaci6n.f. Pagbu6'; pag. yari; paggawa; paglikha"; paglala-ng. fj Ayos; any6'; hubog; hugis. Ii Kayarlan. I Formal. adj. Ang naiuukql sa anyo hugis. jj Mabaft; waIa'ng kibo6; marangadl. Formar. a. Ilayos; ianyo6; hubugini. IPaglakipin; pagtipunin. 1 Buiu'in. Lalangin; likha'in; gawin; yarlin. jjTuruian; aralan. Formidable. adj. Katakottakot; kakilakilabot. 11Lubha~ng Fornlcacl6n, f. Pakikiapid sa di asawa. Fornicar. a. Makiapid; makiagul6. Forndoda. adj. Balisaksakin; matipun6'; malaka's ang kataw an. Foro. m. Hiuikuman. Forro. m. Sapin; sus6n; balot ng damit; aporo. Fortach6n,, na. adj. famn. Malaka's; badltsaksakan; batibot na katawain. Fortalecer. a. Palakasin.f Tibayan. Patapangin; buhayin ang lo6b. 11r. Lumaka-is. 11Tumini bay. 11Tumapang; mabuhay ang Io6b. Fortalecimiento. in. Paglaka's; 6 pagpapalaka's. jjPagpa-, patibay. Fortaleza. f. Kala~kasan. Katibayan. flKatapangan. Fortilfaci6n. f. Pagpapa. laka's. 11Pagpapatibay sa isadng bayan 6 ok sa pamagitan ng paglalagdiy ng kuta'. Fortificante. adj. Pangpalaka's; 6 nagpapalaka's ng kataw'an. Fortificar. a. Med. Palaka. sin ang katawain. j Tibayan; 6' lagyain nR kuth 6 mo6g ang isaing bayan upa'ng mafisanggala~ng sa mng paglusob ng kaaway. fl r. Lumaka's. 11 Tumibay. Fortuito, ta. adj. Katao'n; nagkatao'n. Fortuna. f. Palad; kapalaran. f0 Kayamanan; pananalapiA. 11 Siguwa'; uno's.

Page  197 'FRAC -'97- FA FRAN Forzar. a. Pilitin; dahasi'n;,pigipitin. 1 Gahlisin ang isaing babae. Forzoso, sa. adj. Saipilitain; da'hasan. Forzudo, da. adj. Malaka's. pisiga'n. Fosa. f. Hlukay na li'bingan. Baiunan; pinaglibingain. F6sforo. m. Po'sporo; aipuyan. Foso.' M. Hukay. 11Malalim, na hukay na nakalilibid sa' isaing kuta". Fotografia. f. Sining 6' arte ng pagkuha ng larawan. 11Tanggapan ng paglalarawan. Fotografiar. a. Maglarawan. fig. Salaysayling maliwanag s,.ang anoman na parang nailala. rawan sa paningfin. Fot6grafo. tn Manglalarawan; 6' tagapaglara~wan. Fracasar. a. Mabasag; masira'; magkapiraipiraso ang anomain. Mar. Mabarai ang sasakydin. fig. -Mabigo6; masayang. Fracaso. m. Pagkabasag; pag. kasirah ng anomain. 11fig. Pagka. big6'; pagkapaham~k; pagkasa.. yang. FraccI36n. N f. Bahagi; pangkaft. 11Art. Hating bilang 6 rnumero qu4'brado. Fraccionar. a. Pgaga ti'n; pagbahaginin. ii r. Magpangkaft; humiwaldy. Fractura. f. Pagkabali;pg kabasag; pagkasirat. 11Ci. Pag. kadurog nq buto6. Fracturar. a. Basa"'in; sir'in; bal'i. 11Ci. Durugin ang, buto6. r. Mabasag; mabali. Madurog ang but6'. Fragancla. f. KabanqJhan; kasangsanga'n. fig. Ang ma.bu ting ngalan at pagkabant'Og ng kabdiitan ng isang tao. Fragante. adj. Mabango; ma. sangsang. FragatA. f. Is~ing hugis ng sasakyain na may tatlo'ng palo. Frtgigl. adj. Marupo'k; babasagin.II fig. Ang madaling mrahulog sa pagkaka'sala, 1a16" na ang laban sa kalinisan. Fragilildad. f. Karupukain. J fig. Karupuka'n ng lo6b; 6' kadaliang mabuyo6 sa gawang masama.. Fragmento. m. Bahagi;' pangkait; piraso. 1 Bahaging naitirai, 6 iniha'hayaig ng isaing aklaft 6 sinulat. Fragosidad. f. Kalsukalan ng gubat. 11Kabaku'an ng dagin. *,Fragoso, sa. adj. Bak~bak6". Masukal; su6tsu6t. jJ Maugong; madagund~ng. Fragua. f. Pandayan; labulin. Fraguar. a. Pumand~iy. 11 fig. Magakala'; umisip. Franco, ca. adj.- Magandaing

Page  198 FRAT FRAT ~- 198 —FRE FREN Ioo'b; mapagbiyaya'. II H a w a' n; na loo'b; taipatang magsalita'. Franela. f. Isdng hugis rig kayo 6 damfit; 6' pranela. Franquear. a. Ilaba's; iligta's ang sinomain sa anomaing buwis 6 ambdg. 11Ma'gbiyaya'; magmagandaing loo'b. 11Magbayad sa )Korreo nig ukol, na, halag' sa pagpapadaki ng sulat, paihayagdn aklait, at iba' pa. 11Hawanin; ali-sin ang sukal. 11Palayaiin ang alipin. r. Magtapaft; magpahaiyag sa ibi rig kanyang mga lihim. Franqueo. m. Bayad; 6 pagbabayad sa Korreo sa pagpapadali ng lihamn, -aklat, atbp. Franqueza. f. Kalig-tasan sa anomnang buwi's. 11Kagandahang loo~b. Pagkamapagtapait; katapataing loo'b. Frasco. m. Prasko6. 1Ang laman rig is~ing prask6'. F ra se. f. Pananalita'; pangungusap. Fraternal. adj. Ang nd~uukol sa 'magkakapatf'd; 6' sa: pagsasamang para rig sa magkakapatid. Fraternidad. f. Pagkakapatiran; 6 ang pag'sa~samang parabg tunay na magkakapati'd. Fraternizar. ni. Magkapatiran; 6 magsamahadng parang magkakapatid. I I Fraterno., na. adj. Ang sa-. ril at na'uukol sa magkakapa'ti'd. Fratricida. s. y adj. Arig pumataiy sa sariling kapatid.Fratricidio. mn. Pagpataiy nig sinoman sa sarili niy~ng kapatid. Fraude. m. Daya'; 6 kadaya'an. Fraudulencia. f. Dayah; o' gawang laban sa katotolhanari 6 sa katuwiran. Fraudulento, ta. adj.. Magdaraya'; may halo'ng daya'. Frecuencia. f. Limit; dala's; kalimitan; kadalasain. Frecuentar. a. Uliting madais ang isaing gawa. Mg malimit; magmadalais; 6 pumnaroong malimit -sa isdng lugai1. Frecue'nte. adj. M adalis; malimit., Fregar. a. Kuskusfn; punasan; i sisin. [j Hugasan ang pinggOn, 6' iba' pang kasangkapan sa pamagitain rig pangusko's. Freir. a. Pirituhin arng anoman. 11Magpirito. Frenesi. m. Matinding pagkahibaing na may kahalo'ng lag9 -'it. IIfig. Gawa'ng balfw, 6 labis sa matuwi'd. Frenillo. m. Anat. Bagti'ng rig dila'. Freno. m. Preno; 6' kasangkapang bakal na isinu'sub6' sa biblig ng kabayo upainhg siyai'y masupil. at mapamahala'an.

Page  199 FRON -199- FU FRUS Frente. f. No6'. IIAng mukha', 6 harapain ng hahay. Fresco, ca. adj. Malamig. 1 Bago; sariwai; bagong yar'i. fig. Bagong nangyari. I Matining na lo6b. jj m. Kalamigain. Frescura. f. Lamig na katamntaman; kalarnigain. 11 Karikitan at kayabungan ng isaing poo-k. Frialdad. f. Lamig; ginaiw) kalamigain; kaginawain. fl fig. Ka' tamaran at kapabaya'an sa paggawa. 11 Katamlaya'n sa pagirog. Frio, fria. adj. Malamifg; ma-' ginaiw. 'II fig. Matamlaiy sa pagibig. ~1 X Wal ng saya; waling saraipIIm. Lamig; kalamiga'n. Friolento, ta. adj. Maginawin. Frisar. n. Makiugali; makibagay. fl fig. Tumunto'ng; umabot. Frivolidad. f. Ang bagay na waling kabuluhain. Fri volo, la. adj. Walaing halaga'; 6 waling kabuluhadn. Fron'dosidad. f. Kayabungan; kalagu'an ng mga dahon at sangdi. Frondoso, sa. adj. Maya. bong; malago6 sa mga sangai at' dahon. Frontera. f. fia ngganan ng isang bayan 6' kaharlian. fj Mukha'; 6 harapain ng bahay. Frontero, ra. adj. Tapaft; 6'ntatap It. 1 adv. I. Sa tapait. Frontis. in.. Haraip, 6 rnukha' ngF anomaing bagay. Frontispiclo. in. Mukha, 6 harapain ng isaing bahay 6' gusail. Takip.ng akla't. 1 fig. y fain. Mukha. Frotar. a. Kuskusin. jf Hilurin. -Fructifero, ra. adj. Namuinunga; palabunga. Fructificar. a. Mainunga; 6 inagbunga. fj1'fg. Pakinabangan; 6 mapakibiabangan ang isdngo bagy Fructuoso,, sa. adj.. Mabunga. 11Mapakinabang. Frugal. adj. Ang na sa kasiyahain kung kuinain at gumugol. Frugalidad. f. Kasiyahain; kataintainan sa pagkain, 'pananaminiab pang gugo. FruIcl6n. f. 'Tuwa~ng inalabis ng sinomain, dahil sa pagkakamift ng ninainashtng kabutihan. 1 Ligaya ng lo6b sa kasaFruncinilento. m. Pagku. kuto'n, 6 pagpipileges. 1 Pangu.. nguno't ng, no6'. jj Kasinungalingan; pagkukunuwar'i. Fruncir. a. Kutunain, 6' piligesan ang alininaing kayo 6' dainit. 1 fig._ Kiputan; kitiran. Ij Pangunutfn ang noo6. I ingi'd ang katotohanan. fl r. Magkut'n. Mangun6t ang no6'. Frusleria. f. lBagay na wa

Page  200 FUER U- 200 — * FUMA lang gaanong kabuluhain. j fig. y fam. Salita 6 gawang walang gaanong halaga. Fruslero, ra. adj. Kakaunting halaga; walang, kabuluhin. Frustrar. a. Sayangin ang isang hangad 6 akala. 1[ r. Masayang; maaksayra ang anornang 4tungo 6 nasa. Fruta. f. Bunga n. kahoy,;gaya ng peras, lansones, sant6l, pinya, at iba pa. ll del tiempo. Bungang hin6g, 6 bunga sa pa-.nah6n. Frutar. R. Mamunga. Fruto. m. uvnga ng punong kahoy 6 halaman. 11 Ang bunga jng isip 6 paggawa.,l fig. Tub6..6 pakinabang. 11 pl. Anim Fuego. m. Ap6y. 1( Sunog. [ iPagput6k ng sandatangap6y. 11 'fig. Tahanan.' JFMelle. m. Bubulusan.;l Ku- 6t j ig damit. 11 fig. y famr. Ma pagsian,;h6ng Fuente. i Bukal; balqng. (] Pinggang maltai na pabil6g 6 taluhaba at ginagamit sa pagdudulot ng ulam,. I fig. Ang pi. nagmulan 6 pinanggalingan Tg anomdng bagay, Fuera. ailv. 1. Labas. 1| Sa.abds. 11 Fuera de. m. adv. Liban,sa; buk6d sa. Fuerte. adj. Matibay. 11 Maakas s. l i.tapang. II Matigs. 1 Mabisa; miabagsik. 11 fig. Katakottakot; malabis. | m. Kuta; mo6g. Fuerza. f. Lakas; kalakasan. [ Bisa; tapang. 1| Pagpilit; pagpigipit. 1' Paggahis; pagdahas. II Tibay; tigas. IjTLakls; bisa; bagsik. tl Po6k na bakod ng kutS, Fuga. f. Pagtakas; pagtanan; paglayas. Fugarse. r. Tumakas; magtanan; lumayas. Fugitivo, va. adj. Layas; tanan; ligaw. 11 Ang madaling nakararadn. 11 fig. Madaling lumipas; sasandali. Fulgente. adj. Maningning; marilag. Ffilgldo, da. adj. Malag; maluningning. Fulgor. m. Ningning; dilag; luningning; kaningningan; karilagan. Fulgurar. n. Magningning; magliwanag. Fulleria. f. Daya sa lar6. I fig. Talas; 6 laldng sa pangdadaya. Fumada. f. Ang usok na minsanang hinihitit sa pananabako 6 pagsisigarilyo. Fumadero. m. Hititang hayig. Fumador, ra. s. y adj. Ang a manghihitit. Fumar. n. y a. Humitit ng tabako 6 sigarilyo. 11 tabaco. Ma-.~ ~.~ P f

Page  201 . 1-1, FUND FUND~- 201 FU FU, RI nabako. 11ci~garrillo. Man igarilyo. Iffig. Magpatisok. Fumarada. f. Ang usok na uninsanang ilinaflaba's sa paghitift. Fumigar. a. Suubi'n; paasuh~in. Fumoso, sal. adj. Ma'aso; mnausok. Funci6n. f. Gawak, kilos 6' galdw nor islng bahagi ng katawadn ngr tao 4 hayop. 11 Pagganaip; pagytup~dd. j- -Palaba's. Ang kasayahan, 6' kapisaha sa is~ing bahay. 11 Mi!. Pacgdidigma'. Funcionar. n. Gumandip; tumfupa'd ang sinomain sa kanyaing mnga g'iw'in6 tungkulin. 1 Gumawa; kurmilos; lumakad; tumakbo6 ang is~ing maikina. Funcionarlo. rn. Kawanting bayan; -6 ang naghahawak ng isaing hayaig na tungkulin. Funda. f.' Balot 6' supot na ipinaaidnakip sa anomnin. 11 Pundai ng unan. Fundaci6n. f. Pagtatayo6; pag. tatataig ng anomiin. Fundador, ra. S. y adj. Ang nagtayo6; 6' nagtatdig. Fundamental. adj. Pangulo,; panguna; pangunahi'n; pangsimula&. Fundamento. ni. Batayain; saligin; paitakarlin. ff fig. Pinanggalingan; p)inagbuhatan ng anomain. Fundar. a. Magtayo6; rnagbangon ncy isaing bahay 6' gusali. 1 Magtata'g; maglagay ng isAing satuahzin 6' kapisanan. fl fig. Pagbatayan; panangnain; pagtibayin ng nmna katuwviran- at dahilaing mallusay ang anomain. Funidici6n. f. Pagbubub6".0f Bubuian. Fundidor. m. MangbububM" Fundir. a.-Magbubo6. 1r. MAi, bub6 11 fig. Maglakiplakian dati'y nanpgkagkafmalit 6' nangagkaikahiwaliy. Fginebre. adj. Ang- naiuukol sa mga pataiy. f1 fig. Malungko't; mapanglaiw; kahambaihambail. Funeral. adj. Ang nliuukoI sa paglilibing. ff m, Ang paglilibing na maringai1. Funerarlo, Ha. -adj. Ang naiuukol sa libing 6 paglilibing. Funesto, ta., adj. Sawing palad; masama'.ng palad. fj Ma. panglaiw; kahapishapis. Furla. f. Poot; galit na malabis. 11Kaulula'n; kabaliwan. J fig. Ang taong poo't na po6t. 11 Dahais; 6 kairahasain ng ao mdin, gaya ng hangin, dagat, at ibai pa. f1 Kadallan; kabilisdn sa paggawa ng anoma'n. Furibundo, da. adj. Magagalitin; rnadaling mapoo~t. Furioso, sa. adj. Lubha~ng gali't. ff U161; bali'w. ff fig. Mara2.6

Page  202 FUSI FUTU I -202 - hdis; katakottakot. |I Lubhang malaki; toto6ng lampis. Furor. m. Po6t; galit na malabis. Furtivo, va. adj. Patag6; palingid;.6 panakdiw na gawa. Fusil. m. Barfl, Fusilamiento. m. Pagbaril. jj Pagkabaril., Fuslar. a. Bumaril; 6 barilin. Fusl6n. f. Pagtunaw. l fig. Paglalakip; pagpipisan ng miga pangkatin, isipan 6 layor. FitIl. adj. Waling gaanong halagd; 6 walang kabuluhan. Futilidad. f. Kakauntian ng halaga; 6 kawalang kabuluhdn ng anoming bagay, lal6 na ang ukol pa pagmamatuwid. Futuro, ra. adj. Dirating; haharapin; hahalili. l, Gram. Panahong Jaharapin 6 tiempo futuro. 11 m. y f. fam. Lalaki 6 babaing may tipin sa pagaasawa / it' *~-~~~~~~~~~~ 4 '~ 7 ~~~ ~

Page  203 / +t < GACE GabAn. m. Kapote, 6 bala. bal na may manggis. Gabazo. m. Bagaso; sapal ng tubo, Gabela. f. Adm. Buwi'. (' fig. Pdsanin. Gabinete, in. Pol. Ang puIbng, na do6n pinagfiusapan ang mga bagay na lihim ng Bansa. 11 Sanggunian ng matatads na kagawad ng isang Bansa. 1| Silfd 6 panig ng karurukan, na munti,kay sa buluwagan. I1 Art. y Cienc. Tipon ng mga bagay na mahahalagd 6 maiinam na ukol sa pagaaral ng ising dunong 6 sining. Gaceta. f. Ang pdhayagin ng pdmahalian na pinaglalathalalan ng kaniying mga pasiya' 6 kasulatan. Gacetero. m. Ang sumusulat ng gaseta. |I Ang nagbibili ng gaseta. Gacetilla. f. Panig ng pihayagin na sadyang pinaglalat. halaan ng mga balitang maiikli. | IAng maikling balit. 11 fig. y GALA fam. Ang mapagbalita 6 mapag. hatid dumapit. Gacetillero. m. Ang manunulat ng maiikling balita. Gacetista. f. Ang mapagbasa ng mga gaseta. 11 Ang mapagsaysay ng mga bagong ba, lit&. Gafo. m. Pingkdw; pingk6k ang kamiy. Gaje. m. Pakinabang 6 bayad na tinitam6 sa ising tungk6l buk6d sa talagdng sahod, Gajob m. Sangi ng pun6 ng kahoy. 11 Piling. 11 Lih. Gala f. Pananamit na magark. I| Kakisigan sa paggawA 6 pananaliti. 11 Ang lal6ng pill 6 hirang ng anomin. || pl, Kaga. yakan. Galin, m. Ang lalaking magandi at may mainam na tindig. j1 Butihin. 11 Ang nagliligdw sa isdng dalaga. Galano, na. adj. Magandd ang gaylk.1 Makisig; matikas ang su6t. [1 fig. Marikft; mainam; magaling, kung tumutukoy sa / ~ F4 j,

Page  204 GALL GALL ~- 204 - GN GANA pananalumpati 6 painanalaysaiy. Galante. adj. Magalang; masuyo; inairog. 11 Masaydi; marikit. Galantear. a. Suyiiin; gui.i win; ligawan ang isaing babae. Hibiiin; Iainuyutin'. Galanteo. in. Panunuy6; paninintai; pagligaw sa isadng babae. Galanteria. 17. Paggalang; paminiitagan. jj, Kaayahan 6' kariiann any' ng anoman.,Kakisigan; kagandahan ng loo'b, Galanura. 17. Kagandahan ng gayaik. 11 Kakisigan'; kainainan ng tikas. 11fig. Karikitan; kahu-sayan sa pananalita'. Gala'pago. in. Pagong; pawikan. Galard6n. in. Gantingpalai sa rnabubuting pagliling'kod. Galardonar. a. Pagpa1ain; gantihin; 6 bigya'n ng gantingpala' ang sinoma'n. Galeno, na. adj. in. fain. y fig. Mangga~gamnot. 11Pal'aypahi~y na h angin. ng lalamunan. Galopar. n. Tuniakb6 _ng saba'y paa' ang kabayo. Galope. mn. Takb'n'g matufin at sabaiy padi n'g —ka-bayo. 1 Al ga/ape, in. aclv. M~idalian. Gallardia. f. Kak-isigan; kagand'ahan ng tikas. Gallardo,, dai. adj. Makisig; matikas; butihin. if Matapang. 1 fig. DakiPa'. Gallera 17. Sabungan; tukI~g Galleta. 17. Galyeta. Gallina. 17. Inahfng inano'k. Oiallinitceo., cea,, adj. Ang nauukol 6' naitutulad sa~ mga inahf ng inan6k. O~allinaza. 17. Tae ng inahing inano'k. Galilnecfa. 17. Po6k 6 tin - dahan na nagbibilli ng inga inahing mano'k. fI1 Katipunan ng inga Inahing mnan'k., Gallinero, ra. in. y 17. Magin'nnk. II in. Kulung'in; tangkgl;, 6 hapuna'n nq mano'k. Gall, mn. Mano'k na lalaki. irsilyestre. Mano'k na labuy6'. Gana. 17 Kaibigain; nasai; 6 Io&b sa anoianh, gaya ngL' pagkain, pagtulog, at, ibai pa. Ganaderfa. 17. Kasaganaann ng inga hayop na inaamn6 I Pagaalaga', 6 paingangalaka1 ng inga hayop na imaami6. Ganado. in. Katipunani 6 kawan ng mga hayop na maam6' na na'uukol sa iisaing hugis 6' kiase, g aya ng baka, kabayo, tupa, kambing, at ibad pa. Ganador, ra. s. y adj. Ma. pagpanal6'. jj adj. fain. Masipag;I mapagbanapbuhay.

Page  205 GANG GANG ~- 205-GR GARB * Ganancia. f. Pakikinabang pagtutubo. 1Pan~inakq-. Pakinabang; tuba'. Panalunan. Ganancial. adj. Ang rnauukol sa pakinabang 6' panalunan. Ganancioso, sa. adj. Matub6; mapakinabang. Ganaptin. f. Mia~marisain; tnangbubuhait; kalgador. Ganar. a. Makinabang; nagtub6". 11Makaikita. 11Manalo; magwagi sa laro6 6 sa pdligsahan. Mu,1i. Talunin; daigin; suIpilin ang isaing bayan 6' 1upa'in. fig. Lalu'an;.higitdin ang ibai. ffTainuhinf; kamtain ang anoman. Mahuli ang lo6b ~ng sinomain. Gancho. mn. Kalawit; simnai; (gantso. Gandul, la. m. y f. Alisagai; lagalaig; hampa'slupa; pagayongayon. Ganga. f. fig. Alinmaing ba.. gay na makabuluhan na na'kakami't sa kaunt'ing halagai 6' paggawa. 1 Mura; 6' kamurahan. Gangoso, sa. adj. Humndl. Pahunuil. a Gangrena. f. SimuI4"a ng pagkabulo'k ng lamaing may sugat. Gangrenarse. r. Mabul~k' ang lramfin; kangrenah~in. Ganguear. n. Magsahia" ng pahumaM. ff r. Mahu mal. Gangueo. m. Pagkahumadl. Kahumakain. Ganso, sa. m. y, f. Gansa'. Ifig. Ang taong mabagal, ta.. m'd at pabay'. 1i Ang taong hasto's at mangm~ing. Ganta. f. Sal6p. Ejemplos: una gantta de azrroz4, isding salo'p na biga's; unza g-an/a (le aceite, isadng sal6p na langifs. Gafildo. in. Ungtol 6 htlho'l ngr Aso kung na'sasaktain. Ungol; uwzang ng ibi'ng hayop. Gaflir. a. Umungol; humulh61l ang Aiso ng pao's at, malungko't. fj Umuwaing ang ibafing hayo'p na katulad ng hulho'l ng aso. Garabato. in. Kalawit; 6 pangalawit. 1 Sabitahig bakal. J pl. Ang sulat na rmasama' ang ayos na parang kahig ng mano'k. Garante. mn. Ang naninin'digan, 6' nandinagutan sa iba'. Garantia. f. Pagpapatibay sa alinmaing kasundiuian. Katibayan sa pagtupa'd nq isa'ng kasundu'an 6' pangak6. Garantir. a. y Garantizar. a. Maniqdigan;, maagt; manay6 If Tindigain; tayiuian; panagutain. 1f Bigyain ng katibayan., Garbanzal. in. Ang Iupa~ng inaraming tani'm na garbansos. Garbanzo. in. Garbansos. Garbo. in. Kisig; tikas; gilas; ganda' ng hubog at tindfg ng

Page  206 - GARI GARI ~-.206 - GS 5 GAST k a"taw a'n.,Ifig. Kabutihan; kagandahan. ng lob Garboso, sa. adj. Matikas; makisig, magilas. j fig. Magandadng Ioo'b..Garfio. m. Pangalawit; panungkit. 11Sabitaing bakal na matulis at pabakuk6'. Gargajear. ni. 'Dumahaik; lu murak ng kal-aghaia. Gargajeo. m. Pagdahaik; pag. lurai ng kalaghalaiL Gargajo. m. Kalaghala'. Gargajoso, sa. adj. Mapagdahaik; mapaglura ng kalaghala. Garganta. f. Anat. Lalamunan. 1 fig. Bahaging itaa's nq paai na kinaiuugnayzin ng binti. Ang kakiputan ng bundo'k, ilog) 6 ibai pang lugail. Gargantilla., f. Pamuti 6' hiya's na inilailagaiy sa lig ng mga babace; 6 gargantilya. Girgara. f. Kalagkadg; 6' pagmumumog n.0 tubig 6' anomaing lusaiw na pinabubulabok sa. lalamunan. Gargarizar. a. Magkalagkaig; 6 magpabulabok sa lalamunan ng tubig na minhimumog. Garita. f. Bahntayan;' 6 bahaybahayang~ sinisilungan ng tanod 6 bantady. 1 Silfd na munti n~a tinitirhidn ng bantaiy-pint&' Garito. m. Pa'sugalan; 6 ba- hay-stdgalan. j1 Ang pakinabang, 6 sa. pinto' na naikukuha sa sugail. Garlito. ni. Bubo;' 6kasangkapang panghiuli na isd'. IIfig. Daya'; lala'ng; sil6 na initiumang sa isaing tao. Garra. f. Padi ng hayop 6' ibon na may kuko'ng balukto't, matitiga's at matutdlis, gaya ng Ia3 eon at Aiguila. fig. _Ang kamaiy ng tao. GarrIa f a f. Garapa; 6' sisidlaing maluwaing at mabilog na pinagpapalamigain ng mga inumin 6' likor. Garrafon. m. Garapo'n; 6' malaking garapa. Garr6n. m. Tahi'd ng ibon. Garrotazo. m. Hampa's ng bambo6 6 pamal6'. Garrote. m. Bambo6; pamalo6. Pangbitay; 6 bibitaya'n. Garrotillo. mn. Med. Pamamaga n lalamunan. Garza. f. Zool. Tagaik. Gas. m. Ang tanaing fbdido 6 alipuyong hangin. Ang gas, na. ginaigamit sa pagiilaw 6 pangpainit ng anomain. N Gastable. adj. Ang magu. gugol; 6 mnagagasta'. 11 Ang magagasgis; 6' masisirai. Gastado, da. adj. Gasga's; ir;marupk Gastador, ra. s. y adj. #~Mapagati; mapaggug'l; mapag. taporn nig salapi.

Page  207 w GAVI GAVI ~- 207- GN GENE Gastamlento. m. Pagkagasgais; pagkaubos ng anomain. Gastar. a. Gumugol; gumasta'. jf Gasgasifn; sirhtin; ubusin ang anorman. fj r. Magasga's; maubos. Gasto. m. Paggagastai; paggugugol. jf Gugol; gastad. Gastoso, sa. adj. Magugol; magastai. Gastralgia. f. Med. Sakft sa sikmura'. Gtistrico, ca, adj f illed. Ang nduukol sa, sikmura. Gastritis. f. Med. Pamamaga ng sikniura'. Gastr'onomia. f. Kaibigaing malabis sa. pagkaing masaraip at matamasat. Gastr6nomo. m. Mng taong maibigin sa masaraip at sagana'ng pagkain. G a t a. f. 'Pusa'ng babae. j A gatas. m. adv. Pagapaing..Gatears. n. Gumapang. 1f a. fain. Mangamot ang pusai. Mang.umnit. fj Mangunyapft.. Gato. m. Zool. Pusa. HSupot n~taguian ng salapi If fig. y fain. ang6umift; tekas. ff Aug taong matalino 6' matalas ang isip. fJ de -alga/ia. Musing. 11 montes.. Alamid. Gavilin. in. Zool. Lawin. f Ang bunto't na gindgawa sa hulihain ng titik 6' letra. Gazmoflo, fia. adj. Mapagbanalbanalan. Gaznate. in. Lalamunan. Gulunggulun~dn. Gemelo,, la. m. y f. KamWaI. 1f m. pl. Pangita sa malay6 6 Zarga vista' na.dalawa ang dahong nagkakaugniy Ipn maitingfi~n g sabaiy ang dalawaing mnat~i. Gemido. rn. Hibik; daing; halinghing. Jf Paghibif~; pagdaing. Gemlr n. Huinibik; dumaing; hunialinghing. 11 fig. Manangis, 6' uiniyaik ang hayop. Genealogia. f. Aug pagka.. kasuno'dsuno'd na mahusay na mga magulang na pinanggalingan ng isafing tao. Generaci6n. f. Paglikha; pagpaparanmi. jjPagpapaanaik; pagpapabunga. fjLipi; angkadn. 1f Safin ng tao. ffKatipunan ng lahaft ng naibubuhay sa. isdng panah6n.' General. adj. Panglahaft; 6 pangkalahatain. fj in. Mil. Puniong mataads sa hukb6'; 6' heneral. Generalidad. f. Karaminian; kalahata'n. G~nero. in. Bagay; hugis; saring. ffAyos 6 paradn ng pag.. gawa. ng ising bagay. fj Gram. Kiya's. Generosidad. f. Kamdlha.. lang ininana sa mnga inagulang. 11Kamadhalan ng ugali. jf Kagan.

Page  208 GENT GENT ~- 208 - G GIGA dahan ng 'kalooban. fj Kalaikasan rig loo'b sa mnga gaWa 6 panukala'ng mahihira'p. Ge'neroso,, sa. adj. Mahai1 na tao. 11Maawain;, marangaIl na ugali1. /j.Mapagbilyaya'; rnagand~ing Io6b. 1 Magaling kay sa iba. Genlo. m. Ugali; gawf; hilig ng sinomn~n na siya'ng pinanP'nunta'n ng kanyaing mga gawa. II Kasa-,naydin, 6 kaangkupain saanoma~ng bagay. itGuniguni; kalakhadn ng pagiisip; 6' katalinuhang mataais na sap~it makalikha ng mga gaWang kagilaigilala's. lMa~ngliliklha. Genital. adj. Pangli~kh 6 ang sangkadp na gamnit sa paglikha. 11 m. Anat. Bayadg. Genitivo,, va. adj. Ang madaring lumikha ng anoma'n. mjr. Gram. Pang-ael. Gente# f. Tao. 11Ang madla; ang kararnihan rig tao. 1 Ang m Ia tao sa. isadng bansa'. j1 Pu1u Ing ng mga sundalo. fj famn. An'ak; 6' kairnaganakan. Gentil. mn. Ang hindi binyagan. j1 adj. Makisig; niatikas. Malaki; halat. a Gentileza, f. Kagandahan rig tikas; kakisigan. 11 Kainarnan; karikitan. I Galang; kagalangadn. Gentio. m. Kakapalain 6 karanmihan nig tao sa ising po6k 6 lugal. Genuflexi6n. f. Pagluho'd na tanda' ng paggralang. Genuino, na. adj. Dalisay; likiis; pulo's; ganap; sarili. Geografia. f. Bulatlupa"; 6' dunong na nagsasays'aiy (6 nag6ulat ng Lupai. Ge6grafo. rn. Ang marunong ng bulatlupat 6 heograpia. Gerente. in. Ang tagapangasiwau 6 tagaparnahalah sa isaing pangangalakal. 'Germenp. -rn. Mula'; ugadt; Pinanggalingan ng isadng bagay. i Binh'i ng halainan. Germinar. n. Sumnibol; guiniti; umusbdng. 11fig. Tuinubo6; lumaki; uinunla'd ang anomadng nauukol sa paguugal'i 6' isipan. Gesti6n. f. Paglakad; 6' hiling na ginadgawa. upaing miatain6 ang anoinan. Gestionar. x.Lakarin; 6' gawin ang bu'ng sikap sa. ikapagtatamo6 n& anomadng nasai. Gesto. r,. Kilos 60 gala'w ng mukha; ngiwi; nigibift. j1 Mukha"; pagmnumukha'. Gigante,, ta. in. y f. Aug taong lubha'ng inatangrkad; 6' higante. jj fig. Arig nakahihigit 6' natatangi' sa i'ba sa talagadng karani'wan Gigantesco, ca. adj. Ang nauukoi sa higante. I1 fig. Lubha~ng mualaki.

Page  209 tLOR ' - 2D - tGOB1 Olgantez. f, Kalakhang mahabis. Gimnasia. f. Sining 6 arte ng pagpapalakais at pagpapalusog nX katawan sa pamagitan g rmnga pagsasanay ng but6. | Ginebra, f. Alak na hiniebra. 11 fig. Kaguluhan; pagkakagul6. 1 Kaingayang malakf ng mga tao na hindi na tuloy. magka-. rinigan. Girar, n. Umikit; uminog; pumihit; umikot. 11 Magpaikit; mnagpaligid. 11 Cfm. Magpadala sa ibing lugal ng letra de cambio 6 papel na pamalit ng salapl. Giro. m. Ikit; inog; pihit. 1] Pagikit; pagpihit; paginog. 11 Pagpapadala ng mga titik pamalit 6 letra de cambio sa ibang lugal. Glfndula. f. Anat. Kulani. Globo. m. Bola, 6 bagay na mabilog. II Ang Lupa o Sanglibutin. Gloria. f. Kapurihan; kabantugan. 11 Luwalhati; kaluwalhatian. 11 Ligaya; tuwa. | Ang nagpapadakila; 6 nagpapadangal sa anoman. Gloriarse. r. Magbansag; mamansai; magmagaling. 11 Magyabang; magpalalo. 1I Matuwa; malugod; maligaya, Glorieta. f. Ang po6k sa mga halamanan na naliligid ng mga puno ng kahoy at hala man na sadyang iniuiukoi sa pagpapalarmg. Glorlficacl6n. f. Pagpupuri; paglulawalhalti sa ising tao. Glorificador, ra. s. y adj. Ang makalhiluwalhafi; 6 ragbibigay kaluwalhatian. Glorificar. a. Iluwalhati; 6 paluwa!haftin. 11 Purihin; ibunyi. r, Magbansag; mamansai; parihin ang sarili. Glorioso, sa. adj. Ang karapatdapat sa kapurihn 6 pagpupuri. 11 Maluwalhati. [1 Mapagbansag; mapagpuri ng labis sa sarili. lositis. f. Med. Painamaga ng dilha Glot6n, na, m. y.f Pala. kain; matakaw; masibi. Glotoneria. f. Kasibian; katakawang malabis. Glutinosidad. f. Kalagkitain Glutinoso, sa adj, Malag. kit. Gobernador, ra, adj. Ang namumun6; 6 ) nmamaahali. 1i m, Pun6ng mataas na namamahalL sa isang lalawigan. Gobernar. n. Magpun6; ma. mahalh. 11 a. Pamunian;.pamahalaan. il Patnqgutan; patnubayan; pangasiwian. Goblerno. m. Pamahal1dn; pimunuain. f1 Pamumun6; pamamahala; pangangasiwi. 27

Page  210 G- ORD -- Z10 — GOZO Goce. m. Pagtatamo; pagkakamit. It Pakikinabang ng anoman. Goleta,. ia ar. Sasakyang munti na dalawa ang layag. Golfo. m. Geogr. Laot; 6 ang malaking bahagi ng dagat na napapalo6b sa lupa. It Ang kalawakan, 6 kalautan ng dagat. Golondrina. f. Zool. Langaylangayan. Golosina. f. Kakanin.,1 Nasa 6 kaibigan sa anomang bagay. Goloso, sa. adj. Maibigin sa kakanin; matakaw; masiba. Golpe. m. Bungg6; banggang malakais at bigla ng dalawang bagay. 11 Ang bunga 6 pinangyarihan ng gay6ng pagkabangga. | Karamihan; kakapalan; 6 kasaganaan ng alinmang bagay. 1] Kasaliwaang palad 6 kapahamakin na biglarng dumating. [1 Dagok; kabog. 1} Tuktok; kat6g. Golpear. a. Dagukan; hampasin; suntukin; paspasan; paluin. I| Kumat6gi tumukt6k; pumukpok; kumab6g. Goma. f. Bot. Dagtang nanggagaling sa pun6 ng kahoy at tumitigAs sa hangin; goma. Gordo, da. adj. Mataba. 11 Matamb6k; maumb6k. 11 Mamantikh. 11 fig. y fam. Makapangyarihan; mayaman. 1( m. Ang taba; 6 mantika. Gordura. f. Taba; linab. f del cangrejo. Aligi. 1[ Katabaan ng katawain. Gorgojarse. r. Bukbukin. Gorgojo. m. Zool. 3Bukb6k. Gorgojoso, sa. adj. Bukbukin; mabukb6k. Gorra. f. Sukot; gora. Gorrino. m. Biik, 6 baboy ~na mun$i. Gorri6n. m. Zool. Ibong maya. Gorrista. m. Ang may ugaling kumain, umin6rn 6 maglibang sa gugol ng iba. 1I Mapanamantala. Gota. f. Patak ng tubig 6 ng \anomang bagay na lusaiw. Gotear. n. Pumatakpatak; tumul6tul6; tumagaktak ang anomang lusaw. 1f fig. Magbigiy 6 tumanggap ng anorTan ng untiunti. Gotera.' f. Tul6 ng tubig. [I Butas 6 panig na pinagbubuhatan ng tul6. Gozar. a. Kamtan; tamuhin. |f Tumanggap; 6 rhakinabang. |I Ikalugod; ikatuwa ang anomAn. |] r. Magalak; maligaya ang loob sa isang bagay. Gozo. m. Lug6d; tuwa; galik; ligaya; sayA. 1j Lagablb 'ng mga kahoy na maliliit at tuy6, kung sin6sunog. Gozoso, sa. adj. Masayai; magalak; malug6d; maligaya.

Page  211 QRAD — 211 -N GRAN Grabado. m. Sining 6 arte na nagtuturo ng pagdukit sa bat6 6 kahoy ng anotming larawan. 11 Alinming larawan 6 palimuti na dinukit sa kahoy 6 bat6 upaing limbagin. 11 Ang larawang nakuha sa paglilimbag ng grabado. Grabar. a. Dukitin, 6 itala sa ibabaw ng kahoy, bat6, metail, at iba pa, ang anomang sulat 6 larawan. i' fig. Itimo; itiim sa lo6b ang iaing isipan 6 damdamin. Gracia. f. Biyaya; tulong. 11 Karikitan; kagandahan ng pagmumukha ng sinoman. ]j1 Kabutihan ng lo6b. 1 Siste; salitang mainarn at masaya. 11 Patawad; 6 kapatawaran. ]] fam. Ang ngalan ng isang tao. |1 pl. Salamat; 6 pasasalamat. Graciosidad. f. Kagandahan; kagalingan; 6 kahusayan ng anoman, na nakapagpapaibig sa tumitingin 6 nakikinfg. Gracioso, sa. m. y f. Ang bubo sa ddlaan. 11 adj. Ang tao 6 bagay na ang anyo ay tnapangakit 6 niapanghalina. 11 Masaya; nlapagsiste; mapagpatawa. I[ Mapagbiyaya. Grada. f. Baitang. 1| p'. Luklukang baibaitang na nalalagay sa mga duilaan at iba pang hayaig na lugal. Gradado, da. adj. May baitang; 6 baibaitang. Grado. m. Baitang, 11 Taas 6o titUlog nakalnit sa pagaara[ ng isdng karunungan. VGraduaci6bn f. Pagibibgay ng iitulo 6 taais sa kanino man; 6 paggagrado. 11 Pagbabahagi ng anoman sa baitang. Gradual. adj. Baibaitang. Untiunti. Graduando. m. Ang nalalapit nang tumanggap ng, isaog grado 6 taas sa unibersidad. Graduar. a. Bigyin ng taas 6 grado ang isang nagaaral sa unibersidad, 6 ang na sa hukb6, GramAtica. f., Balarila; 6 sining na nagtuturo ng mahusay na pagsasalita at tumpaik na pagsulat ng isang wika. Gramatical. adj, Ang nauukol sa balarila 6 gramatika. Gramtilco. n. Mangbaba. laril,; 6 ang maalam, 6 sumulat ng gramitika'. Gran. adj. contraccibn ng grande. Dakila; malaki; lubha. 1 Pangulo, 6 panguna sa alinmang bagay. Granadero. m. Sundalo 6 kawal na matais ang panga-. ngatawin kay sa ibi. 1 fig. y fam. Ang taong lubhang mataas. Grande. adj. Malaki. 11 Dakila; marangal. [1 Mahil na tao.

Page  212 GRkAT --- 212 - GRAV Grandeza. f. Kalakhan. l Kadakilaan; kaprangyarihan. | Kamahalan; 6 pagkamahal na tao. Grandiosidad. f. Kalakbhn; kadakilaan. Grandioso, sa. adj. Mailki; dakila. Grandor. m. Laki ng anomin. Granear. a. lhasik;. isabog ang binhi sa ising!upa. Granero. m. Barngn. [f fig. Lupiaing masagana sa pananim na ikinabubuhay ng tao, Grano. m. Butil; binhi ng halaman. | Bahaging maliit ng anoman. I[JAed. Munting bukol na tumutub6 sa katawain at may nana; 6 gran6. Granuja. f.~ Ubas na lagais sa tangkay. jl Ang munting but6 6 binhi sa lo6b ng ubas, at ng ibang pang bungang kahoy.-]l m. fam. Ang batang palaboylaboy. I} Ang katipunan ng mga batang pagalagala. Granujo. m. fam. Bukol 6 grano na tumfitub6 sa katawan. Grasa. f. Linab; taba; sebo. Gratificace6n. f. Pala; ganti; bihis; pabiyaya. 11 Upa, 6 lfayad na dagdag. G ratificador, ra. s. y adj. Ang nagbibiga/y ng pala 6 ganti; 6 nagbibiyayh. Gratificar. a. Pagpalain; pabiyayaan; gantihin ng salapi ang anomang gawa 6 paglilingk6d namabuti. [ Paunlakin; pagbigyang lo6b,.Gratis. adv. m. rmalang bayad; walang upa; bigay lamang Gratitud. f. Pasasalamat; pagkilala, 6 pagganti ng utang na lo6b, Grato, ta. adj. Katuwatuwa; kalugodlug6d; kaligaligaya. 1| Magandang Io6b; mapagbiyaya. Gratultamente. adv. m. Walang bayad, walang pakinabang. Gratuito, ta. adj. Walang bayad; walang upa. Gratular. n. Batiin; bigyan ng pakikilug6d ang sinomin.' i r. Matuwa; malug6d. Gravamen. m. Pasanin; katungkulang gumawa 6 magbayad ng anoman. |j Buwis. Gravar. a..Ipasin; ikalgai; bigatan; dagdagan; pahirapan. 1! Lagyan ng buwis ang isdng pagaari. Grave. adj. Mabigat; matindi. (| Malaki; malubha. jt fig. Marunong; matalino. )1 Mabaft; mahinahon. 1) Kagalanggalang; walang kib6. [1 Mahirap gawin.i I Gram. Diin, 6 kudlit na banayad 6 acento grave. Grhvedad. f.. Kabigatain. j Kahinhinan; pagkawalang kib6. It Kalakhan. 11 KalubhbAn. 1 Kadakilaan; kahalagahin.

Page  213 GRIT GRIT ~- 21 3-RU GRUP Oravoso, sa. "adj. Mabigdt; matindi. 'IMad; rmalaki ang halaga'. Gremlo. m. Sinapupunan; kandungan-.1 Balangay. Grefla. f. Buh6k na lugady at gus6t. Lalo'ng ginadgamit sa pangmarami 6 'plural. Oresca. f. Kaingayan; Migawan; kaguluha'n. 11 Pagaaway; pagtatalo. Grey. f. Kawan ng hayop, gaya ng tupa, kambing, baboy, at iba' pa. -Grieta. 4f. Bitak; litak. Grietado, da. adj. Ang may bitak; 6 mabita'k. Grietarse. r. Magbitadk. Grietoso., sa. adj. Bitak.. bitadk;,mabita'k. Grillete. nm. Pangrdw na bakal 'na inihlagdysa' pad ng isdng nadpipif't. Grull. rn. Zool. Kdmaksi.jj Tub6' ng binh'i kung nagpapasimukai ng pagsibol. 11pl. Pangadw na bakal na ikinadkabft sa dalawadng Pad ng bil-angg6. Grima. f. Suklazim; sakladp; panginginig; pa ngingilabot sa anomadng nadkita. Gritar. n. Sumigadw; humiyaw. n. y a. Sigawadn; hiyawadn,, upadng mnagpahayag ng sukldtn 6 galit sa anomafng-~bagay. Griteria. f. Sfgawan; hfyaw an. Onito. M. Sigaw; hiyadw. 11A gxri/os. m, adv. Pasigadw; pahiYaLw. Grit6n, na. adj. Sigawin; mab jyawin. Groseri a. f. ~Kawaldng' gaking; kagaspangan ng kilos 6 ugalli. 11Kabastusadn; 6' kagaspangan ng anomadng yari., Grosero, ra. adj. Basto's; magaspang. 1! WakinDg galang. Grosor. m. Kapadl ng anomadn. Grosurat. f. Lina'b;. 6 taba". Pagkain ng lamnargkati, bilang, kalaban ng pangingilin. Grueso, sa. adj. Makapad. Ifig. Pagiisip na malab6 6o mappurol. IIMalakf.,1 Magaspdng. ff m. Laki; 6 kapdl ng anom'n Gruir. n. Sumigadw ang tipoi. Grulla. f. Zool. Tipol. Grtdlada. f. Kawan ng6 tipol. Grumnete. m. Mfar. Bataiang naglilingk'd. sa dao'ng 6 sasakyan; 6 grumete. Gruflido. m. Gukgo'k;I ngasib ng baboy. 1 Angil; ungol ng Aso 6' ng ib ang hayop. Gruflir. n. Gumukgo'k; ritumasadb ang baboy. VrnUatigil; umungol ang dso 6 ang lbA panig h ayop. 11 fig. Magpakita tit pag.. kasukla'm at bumulo'ng'bul6ng sa paggawa ng anomdtn. Grupo. m. Tunmp6k; bunt6n; timb'n-. I

Page  214 GUAH - 214 - GUAR Gruti., f. Yungib; lunggA sa inga bundo'k na bato6. 1 Guachapear. a. Tainpisawin ang tubig na tinggail sa 1upa'. Jn. Tuinuno'g ang patos na bakal dahil sa inasain& ang pagkapak6. Guano. in. Agr. Durni ng ibon na mabishing pataba' sa Iupa'. Guantada. f. Tampal; tapfk' Guante. mn. Balot ng kainiy' na ganito6 rnf ang anyo6, na ya-ri sa balait 6 kayo; gantes. I fain. Ang kamady. Guapo,,, pa. adj. fain. MasighA; inatapang; inalaka's ang lo06b. I1 Makisig; inatikas; inainam inanarnft. 11 Maganda'; masaya ang paginut-nukhb. Guarda. corn. Bantaiy; tanod; tagapagingat; tagapagalagr.. 11, f. Pagbabant~y; pagiingat. Pagtu. piid ng anoi~ndg utos 6 b~ta's. Guardabosque. i-n. Mng tagapagbantady, 6' tagapagi'ngat ng mga gubat. Guardacabras. in. Ang pastol 6' tagapagalaga' ng inga kamnbing. Guardacostas. in. A ng da6ng na bantady-baybayin. Guardado, da. adj. Mali. him; maingat. Guardacior,, ra. s. y adj. Ang nmapagbantiy; 6 mnapagingat ng ancrinin. 11 Ang mnapagtupdd sa alinrndng utos. Mararnot; matipid': Guardajoyas. in Ang tagaingat 6' tagabantiy ng inga hiya's ng han'. JJ Aug lugadl na pinagtataguann ng inga pahiyads., Guardar. a. Ingatan; alaga'an. Bantayadn; tanuran. If Tuinopa'd; gumandp. 1f Ita~g6; iinpukin; simpanfin. r. Magingat; umnilag sa panganib.. 1 Magtag6; inagkanl01ng. Guardasol. ~m. Payong sa tagardw. Guardia. f. Mil. Puluto'ng ng nmga sundalo 6' kawal - na nagbabantady sa ingtao 6s aliniandg lugdl. jjPagtatanod;' pagbabantady; pagaalagah; pagiingat. in. Ang kawal na nagbabantady sa ha'r'. Guardihin, na. n., y f. Tanod; bantady; tagaalaga~; tagaingat ng anoniann. Guardoso., sa. adj. Matipid. M~aramnot. Guarecer. a. Kupkupin; am-' punin; kandilihin. I~ Alaghan;, ingatan; itag6; ikanlo'ng ang anomadn. fj r. Magtag6; magkanl'ng inagkubli. fj Pakupko'p; paainpon; sunriahiong. Guarida. f. Yungib, 6' gubat na tagian 6 'kanlungan ng mnca hayop. fjKupkupan; 6' kublihan sa paglay6' sa anorindg panganib.

Page  215 I ~* ~,~ GUER -215 - GUIN Guarismo. m. Mat. Ang bilang na nagtatakda ng isaing tiyak na halagai; sipra. Guarnecer. a. Parnutihan; gayakan aug alinmang bagay, gaya ng damift, hiyas, kabayo, at iba pa. || Kalupkupan; 6 engastihan ng ginto 6 pilak ang mga bat6ng mahalaga. (I Bantayan ang isaing pook 6 lugal. Guarnici6n. f. Paldmuting inilalagay sa damit 6 kasuutan. Il KaIupk6p na ginto 6 pilak na pinagkakabitan ng mga bat6ng mahalagai. 1 pl. Manga sangkap ng kabayo. Guarro, ra. m. y f. Zool. Baboy. Guayaba. f. Bot. Bunga ng bayabas. Guay.abal. m. Bayabasdn; 6 ang lupang maraming pun6 ng bayabas. Guayabo. m. ot. Pun6 ng bayabas. Gubernamental. adj. Ang ( nauukol sa pamamahala ng isang bayan 6 bansa. Gubernativo, va. adj. Ang nAuukol sa primahalaan 6 gobierno. Gubla. f. Luk6b, na gind. gamit ng mga anluwagi 6 kalpintero. Guerra. f. Digma; pagbabaka ng dalaw.ng bayan 6 bansa. I [1 Paglalaban; pagaaway. ng dalawa 6 maraming tao. 1| Paglalamas; paghaham6k; pagbubun6; pagtutunggali. J| fig. Pagkakaalit; pagkakasalungatan ng dalawing bagay. 11 abierta. Hayag na pagdidigma. 1| civil. Ang pagbabaka ng mga ruagkakababayan 6 magkakabansa. Guerreador, ra. m. y f. Mangdirigma; mangbabaka; manghaham6k. Guerrear. a. y n. Dumignma; bumaka; mamno6t. f[ fig. Lumaban; sumalangsdng. Guerrero, ra. adj. Ang nauukol sa digma. |f Ang may hilig sa pakikibaka. 1n m. Bayani; mangdirigma. 1j Kawal; sundalo. Gufa. com. Patnugot; patnubay. I1 fig. Ang nagtutur6 at pumdpatnubay sa iba, upang magawa 6 tamuhin ang hinahangdd. Guiar. a. Pangunahan; patnugutan; patnubayan; itur6 ang daan. 11 fig. Turuian ang sinomndn sa anomdng gawa. 11 r. Sumun6d; patangay; padald sa pasiyr ng ibd. Guillotina. f. Pugutdn; 6 pamugot ng ulo. 1 Putuldn; 6 pa. mutol ng papel. Guillotinar. a. Putlin ang ulo sa pugutdn. Guifiada. f. Kinddt. 1 Mar.' Pagpalingpaling ng sasakyan sa pamagitan ng ugit. i * + n*

Page  216 G$U I T - 2 6 - GUTU Guifiar. a. Kindatain; 6 ipikit 'ang matai ng buo'ng lihirn 'at pagkukunuwaril. ff Mfar. Pagpalingpalin~gin ang takb6' ng dao'ng sa parnagitan ng ugi t. 11r. Kumnindait; magkindatan. Guifto. rn. Kindait. Gul6n. m. Ang watawat na nalalagaiy sa unah~in ng prusi.. sio'n. ff fig., Ang nangungun'a; pumapatnugot; at nagttitur6 sa ibad. ftGram. Panghati; 6' ang mn tin g guhit na ilinailagaiy sa waka's ng is~ing talat'* kung binadbahagi ang isang sa'lita. Guirigay. m. Pangungusap na mnalabo at mahirap unawahin. If, fig. Kaingayan. Guirnalda. f. Putong; 6' ko-, ronang pinagsalitsali't na bulaklaik. GuIsadO. rn. Pagkain 6' ulam na ginisai Guisar. a. Gisabhin; 6' 1utu'in ang ularn na sangkap~in ng rnga kagay na pangpasar~ip. ff fig. Husayin; ayuisin; pagyamnanin ang alhirndng bagay'. Gultarra. f. M14s. Gitara. Gultairrear. n. M.aggitara; 6 turnugto'g ng gitaifa. Qultarrero, ra, m. y. f. Ang gumaigawa 6 nagbibflIi ng gitara; maggigitara. Gultarrista. corn. Manggigitard; 6 ang manunugt6ga ng gitara. 041a. f. Kayamni~an; katakawan sa pagkain at pagino'ni. Guloso, sa. adj. Mayamrn6; matakaw. Gusanlento, ta. adj May u6d; induo'd. Gusano. mn. Zool. UO'd. de seda. UO'd sutla'. (.usanoso, sa. adj. Mauo'd; durin. Gusarapiento, ta. adj, Makitfkitif. Gusarapo. rn. Zool. Kitikitif. Gustar. a. Lasapin; tikrndn; lasahin; namiarnin. ff n. Magnasah; maibigan; rniagkagusto6. ffMakataw; magalinlgin. Gusto. in. Panglasip; pan-gnarnnam; panglasa. ff Lasdp; lasa; narnnar. 1I Ibig; nash; pita; Iug'd; ligaya. Gu~toso,9 sa. adj. Masarap. MasayA; malugo'd; nakatutuwa'. Mainarn; kaayaaya. Gu.1ral, adj. AMg nduukol sa lalainunan. fj Gram. Ang pinatutuno'g sa lalamunan.

Page  217 II HABI Haba. f. Rot. Puno" ng patani. IBunca at binh'i ng patani. Habano. tn. Tabakong hi'titin na yar'i sa pulo'ng Cuba. Habar. m. Lupaing maraming tani'm na Patani. Haber. a. Magkaroo'n; may-. roon. f1 Matagpiian;, masumpungain; nadkita. jj n. Magkaroo'n. 1 impers. Mangyari; may; may-,roon. 11 m Sahod; pagaari. fl r. Magpakahusay; miagugali ng: mabuti 6' masamna. HAbi. adj. Sanady; bihasa; matalino; may kaya sa anomnang gawa. Habilidad. f. Katalinuhan; kasanaya'n; kahusayang gumaWa ng anomadn. II Kainaman at kaliksihan sa paggaWa ng iSang bagay. Habilltaci6n. f. Pagpapabihasa; 6' pagbibigay kaya sa paggawa ng anoman. Habilitar. a. Bihasahin; 6 bigydn. ng sapadt na kaya ang sinomadn uping gurnawA, maka HABI pamahalka, 6 manungkulan sA anomang bagay. I1 pagha'idn ang sinoman ng kanyadng rnga kailangan sa paglalakbady, at iba' pa.,Habitable. adj. Matatahanadn; matitfirahin ng tao. Habitacl6n. f. Tadhanan. Silid ng bahay.' 11 Pagtirad; pana.nahadn. Habitante. adj. Ang nani. nirahan sa isafng po6k 6' bahay. II m. Ang nananahadn sa isadng bayan, lalawigan, bansa', 6" sa sangd4igdi'g. Habitar. a. Tirahadn; pamahayan. 11 iTumird; manahadn sa isadng poo'k 6 bahay. HAbito. m. Damit 6 pananamitn gindgamit ng baw"'it isafng tao sangayon sa kanying kalagayan. 11Ugahl; 6 kaugalian;, kinamihasndn; pinagkdratihan. f pl. Ang damit hg pan.' Habitual. adj. GawAI;- h irati; kinagawlan; kinahiratihan. Habitualidad. f. Kagawian; ~pagkadhiratiHabituar. a. Hiratihin; pa, 28

Page  218 f` HACE, - pamihasanin. |1 r. Maratihan; magawian; mamihasa; maugalian. Habla. f. Pangungusap; 6 kapangyarihang. makapangusap. il Pagsasalita. 11 Wika; salita. Hablado, da. adj. Kung pinangungunahan ng bien 6 mal, ay nagkaikahulugan ng mahusay 6 masamatvng mangusap. Hablador, ra. s. y adj. Masalita; mabunganga. Habladuria- f. Salisalita; sabisabing nakakayamot 6 nakalalait sa iba. Hablar. a. Mangusap; magsalita; magbadya. I Makiusap; mamagitan sa iba. [1 Kumausap; 6 makipagusap. 1 Sabihin; salitin. li Magtalumpati. fI Pagusapan; pagsalitaan ang anomang bagay. Hablilla. f. Bulungbulungan; salisalita; sabisabif. Hablista. cor. Ang mahu-. say at mainam magsalit. Hacedero, ra. adj. Magagawa; 6 madaling gawin. Hacedor, ra. s. y adj. Ang gumawa; 6 may, gawa. ll Ang namamahala, 6 nangangasiwa ng isang pagaari. I| m. Rel. Ang Dios. Hacendado, da. s. y adj. Malupa; 6 mapagaaring lupa. Hacendar. a. Bigyan 6 pagkalooban ng pagaaring lupa ang sinoman. }i r. Bumilf ng lupa sa isdng lugal upang panirahdn. r8 —, HACI Hacendero, ra. adj. Ang masikap sa ikabubuti ng kanyang bahay at pagaari. Hacendista. m. Ang taong nagukol ng maraming pagaaral sa pangangasiwa sa kayamanang bayan. Hacendoso, sa. adj. Masikap; maalaga sa pamamahay. ji Masipag. Ij Matipid. Hacenduela. f. Munting pagaari; 6 ariarian. Hacer. a. Gumawa; gawin. 1J Yumari; yariin. 11 fig. Umisip; kumatha. [1 Maglaman; maglulan. [| Maka; 6 mnakapagbigay; gaya ng hacer sombra, makaliim 6 makapagbigdy lilim. 1} n. Maakma; miabagay. }1 r. Lumaki; tumub6;; luag lumus6g ang anoman. /} impers. Makaramdam; 6 mangyari ang anomang nauukol sa mabuti 6 masamnang panah6n: gaya ng hiace calor, mainit; hace fria, malamig. 11 May; 6 mag: gaya ng hace cinco dias, may limnang araw; hard dos aps, mag/dadalawang taon. Hacia. prep. Dako; dapit; sa dako; sa may. 11 donde. m. adv. Saang dako; 6 dako tsadn. Hacienda. f. Lupang sinasaka. 1 Ari; 6 pagaari ng sino. man.!j pl. Gawaing bahay. Ji Piblica. Kayamanan, 6 pananalapi ng bayan.

Page  219 / HAMA -2 Haclna. f. Mandala; 6 salansan ng maraming bigkis na;anomain. Hacinar. a. Salansanin ang bigkisbigkis na anomauig bagay, j1 fig. Ibunton; tipunin; pisanin; itump6k. Hacha. f. Kandilang mAlaki na apat ang mitsa. 1 Palak6co Hachear. a. Tapyasin ng palak6l ang kahoy. [| n. Magpalakol; 6 palakulin, Halagar. a. Amuin; amukiin.' j Hibuiin; himanmanin. Halago. m. Amo; amuki, ] Hibo; himanhiman, e ~HalagUefio, fia. adj. Nakahihibo; nakahahalina, Halito. m. Hininga ng hayop, |I Singaw ng anomaing bagay. [ Podt. Ang simoy ng hanging banayad at kawiliwili.. Hallar. a. Maitagpuan; masumpungain; makita; mapulot. 11 Masdan; matyagan. 1| Siyasatin; usisain. I1 Lumalang; lumikha. 1I Matagpuan ang isang bayan 6 lupain. IJ Makilala; malirip. it r. Makaharap. 11 Dumo6n. Hallazgo. m. Pagkaitagpo; pagkipulot; pagkatuklas; pagkakita. [I Ang bagay na napulot 6 natagpuan. Hamaca. f. Duyan; hamaka. Hamaquero. m. Mamamasan ng duyan; maghahamaka. t9 — -HART Hambre. f. Gutom. [1 Kasalatain ng parmumunga ng anomang pun6. halaman. 11 fig. Nasiang maalab sa anomang bagay. Hambrear. a. Guturain ang sinoman. lj n. Magutom. Hambriento, ta. adj. Gut6m; may gutom; 6 nagugutom. 11 fig. Ang may nasang maalab. Hambr6n, na. adj. Alisaga; pagay6ngayon. Lal6ng giniagamit sa substantivo. Haraganear. n. Magalisaga; magpagayongay6n. Haraganeria. f. Kaalisagaan; pagpapagaydngay6n. Harapiento, ta. adj. Gula' gulanit, Harapo. m. Gulanit; ulapot; lawing. -Haraposo, sa, adj. Gulai gulanit; punitpunit; sira-siri. Harina. f. Arina; 6 gab6k ng linigis na trigo. Harinado. m. Ang arinang tinunaw sa tubig. Harinero, ra. adj. Ang niuukol sa arirta. I mn. Magaarina. || Ang tagian; 6 tinggalan ng arina. Harinoso, sa, adj. May arina; O maarina. Harnero. m. Bithay. Hartar, a. Busugfn; sandatin; buyain. 11 fig. Masiyahan; 6 masun6d ang nash sa anoman. f|

Page  220 HECT -- 220 — HECHW r. Mabusog; masandat; mabuya. fig. Masuya; mayam6t; mamuhi. Hartazgo. m. Kasandatan sa pagkain at pagin6m. Harto, ta. adj. Bus6g; buya; sawa. ti Sapat; labis; sagana. Hartura. f. Kabusugan; kabuyaan. Ii Kasagan'an; kasawaan. 11 fig, Pagkakamit na lub6s ng anominrg nasa. 1 Muhi; yani6t Hasta. prep. Hanggan. Ejemplos: Hasta maftana, hanggrng bukas; hast a loilo, hanggdng 'loilo. I[ conj. cop, Pati; sampu. Hastio. m, Suya; sun6k; su. lukasok. 11 fig. Muhi; yam6t, Haz mn. Bigkfs ng anomAn. ji Mukha. 11 fig. Karaya4in; 6 mukha ng damit. 1[ de la tierra. Ang ibabaw ng lupa. Hazafia. f. Gawang marilag,.tangi *at dakila, Hazmerreir. m. Ang taong dahil sa kanyang anyo at mukhang kakaibi ay siydng dliwan 6 katatawanan ng marami. Hebilla. f. Pang-akma 6 panghigpit ng mga tall ng anoman; hebilya, Hebillero, ra. m, y. f. Ang gumagawa at nagbibilf ng hebilya; maghehebilya, Hebra. f. Hibla. 1 pl. Pot. Ang buh6k. Hectirea. f. Sukat- sa kalaparan na may sangdadng drea 6 kaya'y sangpung libong metrong parisukat; hektirea. Hectogramo. m. Sukat sa panimbang na ang bigat ay sangdaang gramo. Hectolitro. m. Sukat sa takalan na ang lulan ay sangdaang litro: Hect6metro. m. Sukat sa haba na may sangdaang metro. Hechicherla. f. Pangungulam; panggagaway. - Hechicero, ra. m. y f. Mangkukulam; manggagaway. 1t fig. Ang taong dahil sa ganda, talino at mga buting taglay niya ay nakadakit '6 nakahahalina ng loob ng kapuwa: Hechizar. a. Mangulam; 6 kulamin. 11 fig. Makaakit; makahalinar ng lodb ang ganda, inam 6 mga buting taglay ng isang tao 6 anomang bagay. Hechizo. m. Kulam. 11 Alinmang bagay na pangilam. 1f fig. 'Ang tao 6 bagay na nakahahalina ng lo6b at nakagugulo ng pagiisip. Hecho, cha. adj. Sanay; bihasa; datihan. [1 Gandp; lub6s; magulang. 1[ m. Gawa; kagagawan. 1| Nangyari; pangyayari. 1[ Ang bagay na pinagusapan. Hechura. f. Pagkagaw&; kayarian. 11 Alinmang bagay na gawa 6 yari. [1 Ang pagkakabu6 I

Page  221 HEMB HEMB~- 221 HER HERB ng katawadn. JJ Anyo6; 6' hitsura ng anomang bagay. Hedentina. f. Ang bahong lubhang masidhi. 1 Ang lugai1 na totoong mabah6'. Hede'r. n. Burnah6'; umangfs; bumanto't. jj1 fig. Makamuh'i; makayamo't. Hedlondez. f.. Bah6j kaba-I hliian. Bagay na rnabah'.. Hlediondo, da. adj. Mabah6'; mabanto~t. I fig. Nakamumuhi'; nakayayamo't. 1 Maruini; saI au la'. Hedor. rn. Bah6"; bant6t; angis; lansa'; lant6t; anghi't. Helable. adj. Ang mad'aring niamuo sa larniig. Helada. f. Pamnurnuo6 sa lamig ng anomadng bagay na lusa'w. Heladizo, za. adj. Ang madaling marnuo sa latnig. Helado, da. adj. Lubhang malamig. 11fig. Tigil; nakamangha"; natilihan. 11m. Ang alinmaing inuming malamig.'I Sorbetes. Helar. a. Pa'panmuuiin fig lainig ang anomdang bagay na lusaiw. 11 fig. Pamnanghain ang loo'b ng sinornain. IITakutin; gulatin. n. y r. Mamuo6 sa lainig ang tubi g at iba' pan'g bagay na lusa-iw. 11Manglamig. Hemnbra. f. Hayop na babae. Ang babae, kung tao ang pinagidusapan. Hemorragla. f. Med. BaIingluyng6y. jf Pagtul6 ng dUg6 na nanggagaling sa alinmAng panig ng katawa'n. Henchlimiento. ni. Pamumu. n6; 6' pagkapuno6. fj Pamnamanto'g; parnamaga-..Henchir. a. Punu'in; paulu.hin; siksiki'n. jj Pamnantugin; pamagafn. -1f r. MarnunoA; iassiksik; mamnaulo. 11Mamanto'g; mamnaga. Hended-Ura. f. Bitadk; lita'k; lahang; lamat. Hender. a. Baakin; sipakin; biyaki'n. 1 Pabitakin; palitakin; palahangin. jj fig. Hawiin; daanaing sagas~i ang maraming tao. I1 r. Mabadak; mabiyaik; lumitak; lumnahang. Hendible.. adj. Mababaadk; mabibiya'k;.6 mnaaaring lumahang. Hendidura. f. Lit~ik; bit'ik; lamat; lahang. Hendihniento. m. Pagbaak;, paglahang. Jj Pagkabiyaik. Heflir. a. Masahin; 6' lamasin ng kamaiy ang masa, gaya ng ginaigaWa.ng tinapay. Herb&~ceo, cea. adj. Ang may uri 6 pagkaka'tulad s'a damnd. Herbazal. mn. Damuhdn. Herbecer. n. Gumnii ang dain6' sa lup~. Herbivoro, ra. adj. Ang h~yop, na damo6 ang kindkain 6 ikinabi~buhay. U

Page  222 HERI HERM 10HERM Herbolarlo. m. Ang taong di nagaral ay nangunguha at nagbibilif ng mga damo'ng panggamt. Jf Ang taong nanggaa mIt kahi,'t di' nagaral 6' di' tunay na me'diko. Heredad. f. Bukid; 6' lupang s~inasaka. 11Mga pagaarling IuPai. Heredar. a. Magmana; mauthin. 11Pamanahan; 6' bigyain ng. mana ang sinoma'n. 11 fig. Magipana; kumuha ang rga. anaik ng mnga ugahl, hilig 6,kilos ng kanyaing magulang.! Heredero, ra. mk. y f. Magmamana; nagmana. II fig'. Ang nagniana 6 nakaikuba ng ugal'i sa kanyang magulalng.~ Hereditarlo, Has adj. Minana; mananiana; 6 manamanahan. Herencla. f. Mana. IiPagmamana. Herida. f. Sugat; iwa". 1fig. Pagdusta'; pagduhagi. j1 Ang hi.. rap, at hapis ng kalooban. Herido, da. adj. May sugat; 6 nasugatan. M1Aal herido. fr. Mabigat ang sugat. Heridor, ra. s. y adj. Ang surnugat, 6 nanugat. Herimlento. m. Pagsugat; pagiwai. Herir. a.- Sumugat; umiwa'. iiSugatan; iwa~an. 11Bumugbog;. humampais; pumal6. 11 Matam~tan ng Araw ang anomAn. - Tug-9 tugifn ang instrurnentong, maybagting 6 'kuwerdas. 11fig. Akitin; bagbagfn ang Puso6 6 kailuluwa'i IDumusta'; -dumuhagi sa pamna-A gitan ng salita'. fj r. Masugatan. Magsugatan; magiwaan. Hermafrodifta. corn. Binabae'. Hermanar. a. Vagsamahin; paglakipin; pagisahi'n. IPagkapatiri'n. 1 r. Magsamasama; maglakiplakip. J1 Magkapatiran. Hermandad. f. Pagkakapar tid; 6' pagkakapatiran. 11fig. Pagfibigang matao's; pagkakais'ai ng mga kalooban. 11Pagkaka'akma' 6 -pagkakaiayon ngr mpg bagay. Hermano., nal. Im 2 y f. Ka. patid; kaputol. 11mayor., Panganay; 6 kapatid na, matand"La~ menor. Bunso6; 6 kapati'd nabatat. 11 carnal. Ka'pati'd sa am,%' at inai. de leche. Kapati'd sa gatas; 6 1kaagaiw suso. ]lde, madre. Kapatfd sa ina. 11de padre. Kapatid sa ama. politico. Ba. yaw. Hermnosear, a. Pagandahin; parikitfn; painamin; padilagin. r. Magpaganda'; rnagpainani; mnag'parikit; magpadila'g. Hernioso, sa. adj. Maganda'; mari'ki't; mainam. HerMiosura. f. Dikit; aina; ganda'. jj Karikitan; kagandahan.

Page  223 HERR HERR~- 223 —HT HETE Hernia. fC Med. Luslo's; usols.. Hernio'so., sa., adj. Ang may luslo's; 6 iniiususan. Ht&roe. ni; Magiting; bayani. jf 4ng Itaong marildg at banto'g dabhil sa kanyadng miga gawa'ng dakila". fj Ang taong nagpamalas ng kanydng kaigtingadng lo6b sa isafng dakila'ng gawain. Heroicidad. If. Kabayanihan., 11Kagitingaing gawa. Her6ico, ca. adj. Bayani; magiting; dakila'. Heroina. f. Ang babaing magitfing at bunyil dahil sa mg a gawa. niyadng dakila'. If, Ang babaing gumandp, n'g' isadng magiting na gaWa. fj Ang babaing pangulong personahe sa isadng dulat 6 katha. Heroismno. m. Kabayanihan; kagitingan. IfGawa'ng ma griting at dakila. Herpe. mi. Buni. Herp~tico, ca. adj. Ang nauukol sa buni. ff Bdnihin. Herrador.1 M. Mangbabakal ng paai ng kabayo. Herradura. 17. Patos na bakal iig paa ng, kabayo. 11 Pagbabakal ng paad ng kabayo. Herramlenta.. 17 Ang ka.. sangkapang bakal 6 patalfm na gindgamit- ng niga anluwagi, panddy, at iba' pa. ff ig. y fain. Ang niangipin. Herrar. a. Bakalan ang pad ng kabayo. ffHerohan-; 6 kintala'n ng bakal na nagbabaga ang miga hayop 6' kasangkapan. ffKalupkupadn n'g bakal ang anomang bagay. Herreria. f. Ang -hanapbuhay ng panddy; 6 pagpapandady. IfPandayan. Herrero. ni. Art. Y Of. Panday; inagpap anddy. Herrin. mi. Kalawang. Herrumbrar. 9a. Papaglasahing 'bakal ang A1nomadn. ff r. Maglasang bakal. If Kalawangin; 6 inapun6' ng kalawang. Herrunmbre. 17. K41awang. ffLasang bakal ng anom'an gaya ng tubig, at iba' pa. I Herrumbroso, sa. adj. Ka`lawangfn;, 6 kinadkalawang. Hervir. a. Pakuhi~in. ff n. KuMulo6; sumula'k; sumubo6. ff fig. Magngalit ang dagat. ff Sumilakb6;, sumigld; pumusok ang anoMang nasai ng Io6b. Hervor. ni. Pagkul6; pagsulak. 1f KuI6'; suladk. ff fig. Kapusukadn; kasiglahadn ng ka'bat'~ian. it1de la sangre. Mled. Tagulabady. Hervoroso,' Sa. adj. Masilakbo6; mrnapus6k; mainit na lo6b. Heterogeneidad. 17 Pagkakafibadiba; 6 pagkaka'sama ng ibi't ibafng bagay 6' sangkdp sa fisdng kabuu'an.

Page  224 HIEN Heterog6neo, nea. adj. Ibai. ibai; 6 ang binubu6 ng iba,'t ibadng bagay 6' sangk~ip. Hez. f. Latak; tining. ft ig Ang lal6ng hamak at kaaba~aba ng anomain. jfpl. Tae; dumi. Hiclalgo,, ga. mn. y f~ Md gino6'; liping mah'l. fi adj. Ang nduukol sa isdng.maginoo 6' liping' inabal. fJ fig. Magandadng lo6b; tn'aranga'l na ugali. Hidalguia., f. Pagkamndgino6; pagkainahdl4 ha, ugall. ff fig Ka. gandaan 7~lo'b; kaindhalan ng ugall.' HidrAlulica. f. Karin'unqang' nagtuturb, ng pagpapadaloy at pagpapaakyi~t ngr tubig. Hidrograffa. f. Kardnungang tuinutukoy sa pagsasalaysady ng nina dagat at ng inga agos ng tubig. rnldropatia. f. Paradn ng panggagamn6t ng tubig sa rnga saikit. Hiel. f. -Anat. Apd6. fj fig. Kapditan; kasaklapdn; kasainadn' ng lasa. it pl. fig. Mga hirap; ka. ruhaginan; sama& ng lo6b. Hielo. mn. Yelo; 6 tubig na nainu6 dahilI sa lainfg.,/f Pamu. rnuo n-g tubig' dahil. sa minalabis na kalamigign. f fig. Panglalamig ng lo6b sa anoindn. Hienda. f. tDumi, 6 tae ng 4-' ~HJJO Hierro. in. B~akal. ft fig. Sandata; & lndgkasangkapang bakal 6 patalimn. ff Hero'ng alipin, salarin6 hayop. ft pl. Ta., nikal'; pangdw. na bakal nag. inilalagady sa ruga bilangg6'. Higadillo. in. Ata'y ng ibon, isda-, 'at iba' pang hayop na inumunti. 'Higado. m.. Anal. Atady.. fig. Tapa'ng; laka's ng lo6b. Lal6ng ginadgarnit sa plural. Higiene. f. Ang bahagi ng panggagain6t na nagtutur6 ng pagilag sa sakit 6 ng pagpapabuti ng katawdnf. Higi~nIco, ca. adj. Ang inauukol sa ihiene 6 pagilag sa pagkaka'sakit. Higienista.' adj. Ang taong nagsusugid ng pagaaral ng ihiene. Higo. in. Bungang pangala. wa 6 pinakahuif' ng iguera. Higr6metro. in. Kasangkapang nagtatakda' 6 nagpapakilala ong kahaluinigmigdn ng hangin 6 kaya'y n-g kasukatdin ng singadw ng tubig sa alapadp. Higue~ra. f. Rot. Pun6' ng iguera. Hijastro,, tra. m. y f. Painangrkin sa pakinabang. Hijo, ja. in. y f. Anak. iifig. Ang taong tub6 sa isAdng bansa', lalawigan 6' bayan. jf Alinrndng katha 6 bunga ng pagiisip. f hayop.

Page  225 li i. rl isr,, r. v i.. 2. i.L. 6, ' I I I., I HIPO m. Usb6ng; supling. N adoptivo. Inaanak; 6 anak na kinupkop lamang. de, famnilia. Ang anak na nisasakupan ng magulang. 1 ilegtitimo. \Andk sa ligaw. 1] legitimo. Anak na tunsy. I prinogdnito. Ank na panganay. 11 nighznitv. Aniak na bugtong. Hilacha, f. Himulmol; la. nmuym6y. Hillchoso, sa. adj. Mahimnulm6l; malamuymoy. Hilhtda. f., Hanty; hilera. Hllador,* ra. m. y f~ Minunulid. Hllanderia. f' Sinuliran. Hilarfdero, ra, m. y fE Manu. nulid. | m. Po6k na pinagsfisuliran. Hllar. a. Sumulid; 6 sulirin. g fig. Isipin; kuriuin; 6 hinuhain ang ising bag'y sa ibi, Hllza. f. Hilatsa; nutn6t; hibla. Hilera. f. Hanay; talatag; taludtod. Hllo. m. Sinulid. 1 Kawad na lubhang manipis. 11 fig. Pagkakaugniy 6 pagkakasun6dsun6d ng isang talumpati, 6 anomdn. Hilv~n. m. Tuhog; tutos; hilbana, Hilvanar. a. Tutusin; itubog; Ihilbana. fig. Gawin 6 akalin ang anoman ng biglabigla at dalidali. Himeneo. m. Kasall; pagkakasal; 6 pagiisang dibdib, Hlmno. m. Awit na papuri sa Dios 6 sa mga banal. 11 Tula 6 awit. na parangil sa ising taong dakila 6 sa anomang bagay na karapatdapat alalahanin. Hincadura f. Pagpapak6; pagtitirik; pagtutulos ng anoman. Hincapi6. m. Pagsikad ng paa upang tuniatag 6 magkaroon ng laban. Hincar. a. Ipako; itirik; itulos; isaksaik. Hlnchado,da. adj. fig, Hamb6g; palal6; mayabang. Hinchar,' a, Pamagain; pamantugin. 1I fig, Palakhin. ang anoman. 11 r. Mamaga;, mamant6og I| fig. Magpalalo; maghamb6g; magyabing. Hinchaz6n. f. Pamamaga; pamnamant6g. 11 fig. Kahatbugin; kapalaluan, Hipar. n. Magsinok; 6 sinukin, J1 Humingal; humagak dahil sa Ialabis na -.kapaguran. 1 fig. Magnasi ng buong higpit ng anomang, bagay. Hipipo, ca. adj. Ang nduikol sa kabayo.* Hipo. m. Sin6k. I fig. Hantgd; pita; nasing mahigpft. j1 Po6t; galit; muhi. Hipocresia. f. Pagbabandl. banalan; pagbabalintunh. 29 II,a,. i,...I!

Page  226 HIST - 226 - HO1GA Hip6crita, adj. Mapagbanalbanalan; inapagbalintuna; rrap-agkunuwari. Ginaigamit ding parang substantivo. Hip6dromo. m. Patakbuhan ng kabayo, HIposo, sa..adj,,Sinisin6k; sinukin. Hipoteca. f. Sanglang lupa, bahay, 6 anoming ari na ipipananagot sa pagbabayad ng anomang utang 6 sagutin. Hipotecable. adj. Ang maisasangla; 6 maaaring isangla. Hipotecar. a. Isangla ang pagaaring luph 6 bahay, upang ipanag6t sa anomang utang. Hipotecario, ria. adj. Ang nauukol sa sangla 6 pagsasangla ng lupa 6 bahay. Hisopo. m. Pangwisik ng tubig sa simbahan. Hisp&nico, ca. adj. Ang nauukol sa Espaifa. Hispano, na. adj. Kastila; 6 ang nahihinggil sa Espafa. Hist6rico, ca. adj. Ang nauukol sa bahaybata. [j m. Med. Sakit sa bahaybata. Historia. f. Kasaysayan; 6 istoria. [1 fig. Salita; balita; katakata. 1| pl. Salisalita; sabisabi; balibalita. Historiador, ra. m. y f. Mananalaysdy; 6 ang sumusulat ng, kasaysayan 6 istoria. I I I HistorlaLt adj. Ang nahIhinggil sa istoria 6 kasaysayan, Historlar. a. Manalaysay; 6 gumawa,, magsalita 6 sutulat rg: istoria, Hist6ritc ca. adj, Ang hauukol sa kasaysayan 6 istoria. |[ Makasaysayar. \f fig. Tumpak; tunay; tqto', Historieta. f. Kasaysayang munti at walang gaanong kabu luhain.' I Salita; balita; buhaybuhay. Hito, ta. adj. kasama; kasiping; kalapit; karatig. 1 fig. Tudlaan; tigpuan.. Mirar de hito en hita. fr. Titigan. Hocicada, f. Sungkil ng ngus6 ng baboy, at iba pang hayop. Hocicar. a. Sungkalin; sumbangin ng ngus6 ng baboy ang lupa. 1) n. Maingudng6d; mababag ang nguso ng sinoman. 'Hgcico. m. Ang ngus6 ng baboy at ng ibai pang hayop. A| Ang ngus6 ng tao kapig lubhang makapal. [ fig. y fam. MukhA, 6 pagmumuikha. |1 Pagnguso; pagingos. Hocicudo, da. adj. Ngusuan; 6 makapal ang ngus6,o Hogafto. adv. t. fam. Ang ta6ng it6; 6 sa taS6ng it6. 1l Sa panah6ng kasalukuyan. Hogar. m. Apuyan; pinag

Page  227 HWOLG - 227 -- HOMB ajpuyan; 6 pinaggagatungan. | fig. Tahananr bahay; 6 pamarmahay. Hoguera. f. Siga. Hoja. f. Rot. Dahon. II Talulot ng b.ulaklak. H Dahon ng aklat. l' Baw"a't ism sa moga panig ng pintuian 6 dingawan na ibinibuk<as at inililapat. | volante. Dahong limbag na ipinalilibot o5 ikinakalat sa madla. Hojarasca. f. Ang mga dahong nalaglag sa mga punt ng kahoy at nakakalat sa 1upai jj Malabis na kayabungan ng mga puno ng kalioy 6 pananim. Hojear. a. Pagbubuklatin ang nmga dahon ng isang aklat 6 kuaderno, 1| Basahin.ng madalian 6 patakb6 ang anoming pangyayari sa isang katha 6 aklat. Hojoso, sa. adj. Madahon. Hojudo, da, adj, Madahon; 6 maraming dahon. 1Hola! interj. iHoy!. Holgado, da. adj. Waling gawa; pahingd. 11 Maluwag; maluwaing sa ilalagay. 11 fig. Ang nakaririwasa sa pamumuhay, Holganza. f. Pagpapahing4; pagpapahingalay. rI Katuwaan; pagaalfw; paglilibang. Holgar. n. Magpahinga; magpahingalay pagkatapos ng gawa. I Magpagay6ngay6n; huwag gumawa. a r. Magaliw; maglibang. Holgazan, na. s. y adj. Tamad; alisaga; hampasluph; mapagpagayongayon. Holgazanear. n. Magalisaga; magpagay6ngay6n; maghampaislupa. Holgazaneria. f. Pagpapagay6ngay6n; kaalisagaan; kaayawang gumawa. Holgprio. m. Katuwaan; pagpipistai pagaaliw {ia maingay. Holgura, f. Katuwaan; kagalakan; pagialiw; paglilibSng, y Kauagn; luwan; kalwangin. Holocausto, m. Paghahain; pagaalay sa Dios. 11 fig, Pagpapakahirap. Holladura. f. Pagyasak; pagyapak; pagyurak. i1 fig. Pagalipusta; pagduhagi. Hollar. a, Yasakin; yapakan; yurakan; tuntungAin. | fig. Hamakin; duhaginin; pagpahamakan. Hollejo, m. Balok; 6 balat ng anomanng bungang kahoy, gulay, at iba pa. Hollin. nm Agiw ng kusina. Holliniento, ta. adj. May agiw; maagiw. Hombracho. m. Ang lalaa king balisaksakan at malakds, Hombre, m. Tao. 1) Lalaki. 1t Ang tao nang ganip; 6 ang tumungtong na sa ikadalawang. puo at limaing taon. 11 Ang lalaking' asawa ng isang babae.

Page  228 1trfjqE jr1w ffONE I{~~FONR flombro. rn Balikat.- 1j A hornbro. rn. adv. Sa. balikat; 6' sa ibabaw ng balikat. Hombr6n. m. Malaking lalaki. 1 fig. Lalaking nmarangail, matapang at matalino. Hombruno, na., adj. Ang babaing na'mimukha' 6 naiwawangkil sa lalaki, at ang mga, bagay na ipinagrkdkawangki.Homenaje. m. fig. Galang, 6paggal-ang; pitagan. IlBand6g; alay; hain. 1~Alaala; parangil. Homicida. corn. Ang pu~. mataiy sa kapuwa'. Ang bagay na nakarnataiy. Homicidio. m. Pagphtity sa 6apuwaI. Homiliat C. Aral; 6' pangaral na ukol sa pananamnba' 6 relihi6n, Honmogeneldad. f. PagkakarmUkha'mukha'j 6 pagkakdlisa ng. url 6' kabagyayvn ng anonidng bagay. Homnog~n~eo, nea. adj. Ka.. rnukha'; kais& nq uri 6' kaba. gaydln. Hotsdo,, da. adj. Malalirn. ft Maluko~ng. 11Lupking niababa'. f fig. Lingid; tago. Hondonada'. f. Lub~ik na Iupai. Hondura. f. -Lalim; 6' ka. 14iliman ng- anoniang bagay. Honestidad. f. Kalirnisan; ka.. ayusan sa pangangatawain. J Kahinhirnan;, kabiniang kumilos at manalita'. II Kalinisan sa gaw'n g mahalay.,1 Kagalangain; karunu — ngang makipagkap awa' tao. Honesto., ta. adj. M\alinis; maayos sa pangangatawain.!1,Mahinhin; nmabinihfg mnangusap at kumilos. fjMalinis; maingat s a ka-.halayan. jJMarangail. Honge, rm Bot. Kabuti. Honor. mi. Puri; dang~l 11. Kapurihkin; karangalan. 11 Raimi. halan. Kapurihan; kalinisan ngj babae. f~Pagpupuri;,/pagdiriwang ng anorn ing -bEg~ay- 1 pl. Dangail; tungkulin; katungkulan. Honorable. iadj. May danga~l; 6 karapatdapat ipagdanga'l. 11Kagalanggalang. Honorario,. ria. adj.. Pangdangdl. rn. Bayad 6,sabod na ibinibig~iy sa isai dahil sa kany'ng paggaw& Lal ng gin'ga mit sa 'plural. -Honorifico, Ca, adj. Mng nakapagpapadangafl; 6 pangpadangail. Honra. f. Puri; dang~l.f Galang; pftagan; alangalang. f KapurihAn ng5 babae. 11pl. Misang maringadl na patungk6l sa patady. Honradez. f. Kapurihdn; karangalan. ff Pagkarnarangai1. Honrado,, da. adj. Mapuri; rnarang~i1; mabaft.

Page  229 HORM - 229 - H HORR Honrar. a. Plapurihan; ipagdangafl. Igalang; pagpitaganan ang isaing tao. 1 r. Magkapuri; ipagkapuri. Honroso,. sa. adj. Ang nakapagpapapuri, 6' nakapagbibigay puri. Mapuri; kapuripuri. Hora. f. Oras. 1 Ang panaho'ng ukol -at tiyaik sa anornafing bagay. Horadar. a. Butasin ng ta'gusan ang anoimang. bagay. Horado. mn. Butas na tago's. Lungga', 6yungib 'na 'nasa. Horarlo., rna. adj..Ang na'uukol sa "oras. m. An aipalasiian ng?relo's, na nagtutur6' ng: oras. 11Orasain. Horca. fE. Bibitayain. Horcajadas (A). m. adv. Pasaklaing na pagsakdiy sa kabayo. Horizontal. adj. Pahiga; pa. hapaiy. Horizonte. mn. Poo'k na mabilo~ sa -ibabaw ng 'Lupai na indabo't ng paningin ng sino. makng naginaialas. Horma. f. Art. y Of. Hub. mah an. Hormero. mn. Ang guinaigaWk 6 agbibili ng hulmahan. Hformiga. f. Zook. Langg~m; kuwitib. Hornilgoso, sai. adj. Ang niuukol s'a langg~im. jJMay lang, gami; 6' niki'langgdm. Hormiguear. n. Kumati atg bala't na. parang ginigapanigan ng langg~im. 11fig. Kumuto6 ang tao 6' hayop sa darni. Hormigueo. m. Pagkati ng balait na tila girnagapangan ng janggaim. Hormiguero. in. Langgama,6 tadhanan ng langg'im.. fig. Poo'k na inaratning tao, na wala'ng tigil ng gailawan. Hornear. n. Ma'ghanapbuhay ng paghuhurn6. Hornero, ra. mn. y f. Maghuhurn6'; 6' tagapaglut6 ng tiflapay. Ho~rno. m. Hurn6'; 6 Iutcian nq tinapay,. a'iha'piI bagay. "Horquilla. f. Sungkft; panungkift; sabitafin. Jf Pangipit; -6 sipit ng buh6k ng inga babae. Horrendo,, da. adj. Kagitla'gitid'; katakottakot; kakilakilabot. Horreo. in. Bangin. Horrible. adj Katakottakot; kagulatgulat; kakilakilabot. Hqrrlpilar. a., Papanindigin ang buh6k; papangilabutin. Ma. katakot; inakagithi. Klr. Mangilabot; minaakot; inagulat. Horripilativo, va. adj. Nakatatakot; nakagugulat; nakapangingilabot. Horrisono, na., adj. Sind

Page  230 A~I~ OSP -230 - HOYO sabi sa~ tun~g na nakapangfngiTabot 6 nakagugulat-.. *.Horror. 'M. Takot, 6' gulat na inalaki; pangingilabot; hilakbo't. Horrorizar. a. Makapangi labot;~ m~k atakot; inakagulat. J r. Mangilabot; mnatakot; manghilakbo't. Horroroso,, Sa, adj. Kaki'lakilabot; 6-O nakapangingilabot. ~ffamn. Lubha'ng pangit. Hortaliza. f. Gulay; 6 gulaying halainan. Hortelano, na. adj. Ang naiuukol sa Mia'amanan. fi., Maghahalamrin. Horticultura. f. Pagsaka" 6 paglina'ng ng m~a haflainanan. H 6spedaje. in. Pagpapatuloy, at pagkakalingw' sa sinoinang tao. 11Panunuluyan.. Hospedar. a. Patuluyfn';,pa. sun~uin ang kapuw".j r. Manuluyan; ma~kisun6. Hospederia. f. Triluyan;,pdnuluyanan. Hospedero. in, Mng tagapagalaga. sa nanunuluyan. Hospiclo. in. g~ahay 4inpunan ng inga dukha at n'angingibafing bayang inahirap. Hospital. in. G iinutan; 6' pagamnutan.,Hospitalarlo, rna. adj. Ang inapagpatuloy at mapagkcalin&r sa- nanginaibdng baiyan. H ospitalidad. f. Pagp'apatuloy 'at pagkakalinga' sa inga nangingibaing bay~an at '.sa inga mnarilita. Jj Ang pagrkarnapagpa-~ tuloy, 6 iabuting pagtanggaip sa mga taga' ibaing bayan. 1 Ang pagkatirai ng inay sakit sa pia-.gainutan. Hog!teria. f. Bahay na td'luyan at inay pagkaing ibini. bigaiy sa sinomanein nagbabayad. Hosti gar. a., Umin; ai sahin; bird~birtuiin ang kapuwah. Hostli. adj., Ksrlaban;- 6' ka-t away. Ho'stiflo~ad. f. Panganganyay 6 pamunkS~ sa kaaway sa Panaho'n ng, digma'an. ff Gawring sarili ng isaing kaaway. 1Romper Zas hostilidades. fr. Mfil. IPas'imnuln ang pagdidigrnaan, na salakayih. ang kaaway. Hostilizar. a. Ipangan'yayhr; tainpalasanin; puksa"i'n ang kaaway. Hoy. adv. t. Ngayo'n; 6' ngay'ng araw na t611Ngayo'ng panaho'ng it6; '6 ~a panah'Ong kasalukuyan. 11De koy en adelante. m. adv. Buhat s4 araw na it6'. Hoya. f. Malakiog hukay na,ginawa sa 1uph. )fBaiunan; Ii.. bingan. Hoyo. mn. Yungfb; lungs ia Hukay; lub~ik. 11 Badunan; lfbingan. Hoyosot sa. adj. Mahukay;

Page  231 , " I ', t.;, HU R - 23. — HUIR malubak. 11 Mayungib; malungga. Hoyuelo. m. Hukay na maliit. Hoz. f. Lilik; lingkaw; panggapas. Hozadero. m. Lugal na sinusungkalan ng baboy. Hozadura. f. Hukay 6 bakas na pinagsumbangan ng hayop. Hozar. a. Sungkalin; sumbangin;,, sulasurin ng baboy ang lupa. Hueco, ca. adj. Guwang; hunkag. Ginagamit ding parang substantivo. \1 fig. Hamb6g; pa. lal; mayabang. 1| m. Pagitan ng panah6n 6 pook. 11 fig. Hanap-,buhay 6 katungkulang, walang humahawak 6 bakante. Huelga. f. Panahong walang gawa ang sinomann. [ Pagaklas; aklasan. 1| Paglilibang; pagliliwaliw. II Pagpapahinga. Huelgo. m. Hininga; paghinga. Huella. f. Bakas; yapak ng paa. It Pagyasak; pagyurak. I| Ang lapad 6 ibabaw ng baitang na tinituntungan ng paa. 1I Bakas ng anomang bgay. 11 Seguir las huellas de uno. fr. fig. Sundin 6 parisan ang ginawang sinomdn. Huello. m. Lugal 6 luping tindtuntungan. II Pagyapak ng kabayo. 11 Talampakan ng hayop. Hu6rfano, na. adj.Ulila. Ginigamit ding parang substantive. Huero, ra. adj. Bug6k na itlog.' 1 fig. Walang laman at walang lasa. Huerta. f. Halamanan. Huertezuelo. m. Munting halamanan. Huerto. m. Halamanan. Huesa. f. Libingan; bdunan. I Hueso. m. Anat. But6. [ Bot.. But6 ng iling bungang kahoy. Huesoso, sat adj. Ang na'uukol sa but6. |1 May buto. Huisped, da. m. y f. Panauhin; nandnuluyan; nakikisun6. | Ang may art ng bahay na pinuluyanan. 1 Hugspeddehonor. Ang pinararangalan; 6 ipinagda dangal. Hueste. f. kikipagbaka. sa plural. Huesudo, 6 butuhan. Ang hukb6ng naLal6ng ginagamit da. adj. Mabut6; Hueva. f. Itl6g ng iSda. Huevar. n. Magpamulang inagkaitl6g ang ibon. Huevero, ra. m.yf. Magiitl6g; 6 mangangalakil ng itl6g. Huevo. m. Itl6g. Huida. f. Pagtakas; pagtanan; pagtakb; paglayas. 11 Pagilag; paglayo. % Huir% n. y r. Tumakas; tumanan, 6 magtanan. |] Umilag; lumay6: 11 Lumipas; magdadn ang panah6n 6 gulang., fig. Luma

Page  232 HUME — 232 — HUND yong matulin ang anoman. II Lumayo; umilag sa anomang bagay na masama. Humanidad. f. Ang pagkatao; 6 kalikasan ng tao. [| Katauhan; sangkatauhan. [I Karupukan 6 kahinaang sarili ng tao. 1[ Ialubayain; kabanayaran ng lo6b. 1[ fam. Katabaan; kalakhan' ng katawan. Humanitario, ria. adj. Masintahin sa kapuwa 6 sa sangkatauhan. [1 Makatao; 6 ang nauukol sa ikagagalfng ng mga tao. Humano, na. adj. Ang ukol sa ta6 6 sarili niya. 11 fig. Malubay na lo6b; maawa4n sa ka-.puwa. 11 m. Ang tao. Humareda. f. Karamihan ng as6. 11 Gulo; kaguluhan. Humazo. m. As6ng masinsin at makapail. Humeante. adj. Umaas6; umfiusok.l. Humear. n. Umnaso; umusok. 1 Sumingaw na parang as6 ang anomang bagay. | fig. Malabi; matira ang anomang bakas 6 bahid ng isang pagkakaalit 6 samaan ng lo6b. Humedad. f. Kahalumigmigin; kabasatan; 6 pagkabasabasa. Humedal. m. Lupang basabasa. Humedecer. a. Basabasain. [ r. Magbas&basa. Hfmedo, da. adj. Halunrigmig, 6 mahalumigmig; basabasaHumero. m.'Asuhan; 6 opa labasan 'ng aso. Humildad. f. Kabab ang lo6b; kapakumbabaan. I| Pagpapakababa; pagpapakumbaba. |1 Kaabaan; kababaan ng pagkatao. 1[ Pagsuko; pangangayupapa. Humilde. adj. Mababang lo6b; mapakumbaba. 11 fig. Mababa; pandak. || Aba; hamak; ma- babrang pagkatao. Humillaci6n. f. Pagpapakababa; pangangayupapa; pagpapakumbaba. Humillar. a. Iyuk6d; 6 itu-\ ng6 ang alinmang bahagi ng katawain, bilang paggalang 6 pagpipitagan. 11 fig. Pababain; papakumbabain ang lo6b ng sinoman. 1[ r. Mangayupapa; magpakumbaba; magpakababa ng lo6b. Humo. m. As6; usok. i| Singaw. I1 pl. Mga tahanan 6 bahay. 11 fig. Kapalaluan; kahambugan. Humor. m. Katas.g katawan ng hayop. [ fig. Ugali; hilig; gawi. j1 Mabuting kalagayan ng katavdn sa paggawa ng anomang bagay. Hurmoso, sa. adj. Umaas6; umiusok. 11 Maas6; mausok. Hundimiento. m. Paglubog. | Pagkilub6g. 4

Page  233 HURT HURT ~- 233- HS HUSO Hundir. a. Llubo'g; ipailalim-i. fig. Pasakitan; pahirapan; au pin. 11 Sira'n; lansagin; iguho6; igiba&. 11 r. Lumub6g. 11Maiguho'; maigiba'. 11fig. y fain. Itag6'; ili#. ngid ang anornan. Huracin, in. Bagyo~ng masasaiI at may ipoipo. Hurafifa. f..Kaay'awa'ng makisama sa kapuwa' tao. Huraflo, fia. aclj. Ang luanflay 6 at nagtatag6 sa kapuwat. Hurgar. a. Ulugin; galawin; ugaugin. IjKalikawin;, kalikutin; dutdutin. fig. Ibuy6'; udyukadn. Hurtadillas (A). Patago; palingid; palihim; panakdw; pa. umnit. Hurtar. a. Magnakaw; umumit; 6iagumnIt. Uii 0h daya'in sa pagbibili. 11r. Magtag6; umilag; luinihis. Hurto. m. Pagnanakaw; pangduhnift. IIAng nakaw; 6 ninakaw. A liurto. Panakaiw; patag6"; pauini't. Husnia (Andar it Ia). fr. fain. Mangain'y; 6' magsiyasat ng inga bagay na inililihim. Husmear. a. Amuyadn. 11fig. y fain. Siyasatin ang anom~in ng palihiin at katalasan ng isip. n. Magpainu1ing bumah6" ang anoindn; 1a16 na ang lainangkati. Husmo. m. Amo'y ng 'ainangkaii 6' baboy kung nagpapasimula' na sa pagkabulo'k. Huso. in. Sudlain; ulaka'n; pilihain. 30

Page  234 i~~;- g~i9 ~d'i, ji..r;u_-.L 9131::PRPtE14 iliL ilC n-9FU ULI i* iis I."'1",i ~rr~ ;;;r:=',~,~;,;s "~::~;i_ r ii ~'*'-'~X;T1 g,~-~, ~ I`:i t;:" i-u?~ " .~~~l~-..i —i.,i i: - br:ij r: :i&~ -~~ 9.. %*`..7'P~i.., ~' i"' a;~n,,..- -; ~-r ~ i~ P ~.- i.. ~u! rr i ~~ ~~ r ~; f' c n: F i i a,,. J i I IDEN -^ bice. m. Kambing na baqaing naninira sa bund6k at may malalaking sungay. Ictiofagia. f. Kaugaliang ku, main ng isda. Icti6fago, ga. adj. Ang kumakain 6 ndbubuhay sa isda. Ida. f. Pagalfs;' pagyao; pagtungo; pagparo6n. Idea. f. Isip; pagiisip. 1t Haka; kur6; pagkukur6; paghahaka. | Paran; kaparaanmn. 11 Akala; tungo; banta. 1| Talino; talas ng isip sa paggawa ng anomain.. Ideal. adj. Ang sarili ng isip; 6 ang nauukol sa pagiisip. 11 Ang anomang bagay na likha 6 lalang lamang. II Mithi; layon; adhika. 11 m. Huwaran; parisan; tularan ng anomang bagay na ' sakdgl buti. Idear. a. Isipin; kuruin; akalib. 11 Kathifn; lalangfn; likhain. idem. m. Gay6,n din; ySi6n din. Id6ntico, ca. adj. Katulad; kaparis; kapara; kawangis; kaisi. Identidad. f. Pagkakitulad; WDOL pagkakapara; pagkakaiwa n g i s; pagkakaisa. Idilio. m. Suyian; pagsusuyuan; pagsisintahan; pagliligawan. IdiQma. f. Wika; 6 Salita ng isang bayan 6 bansa. IdiomAtico, ca. adj. Ang sarili ng isang wikang tiyak. Idiosincracia. f. Ugali, 6 kaugaliang Sarili ng bawa't tao, na siyang ikinatatangi sa iba. Idiota. adj. Mangmang; tulala; tanga. Idiotez. f. Kamangmangan; katulalaain; katangahan. Id6latrao adj. Palaanito; mapaganito. 11 fig. Ang umiibig ng labis sa isang tao 6 sa anomang bagay. Idolatrar. a. Maganito; 6 sambahfn ang anito. fig. Ibiging mtalabis ang isang tao 6 bagay. Idolatria. f. Pagdanito; 6 pagsambd sa anito j 1 fig. Pagibig na malabis at mahigpft sa anoman. idolo. m.' Anito. 11 fig. Ang

Page  235 IlUA — 235 — ILIM I" pinakamimutya 6 pinakafibig ng malabis. Idoneidad. f. Kakayahan; kasapatan; kasanayang gumalwa ng anoman. Id6neo, nea, adj. Sandy; may kaya; bihasa sa paggawa. I glesia. f. Katipunan ng madlang binyagang pinagpupunian ng Papa. 11 Simbahan; 6 sambahan.,igneo, nea. adj. Ang ukol sa ap6y; 6 kahugis ng ap6y. j Ang kulay ap6y. Ignici6n. f. Pagaap6y; 6 pagbabaga ng anomrin. Ignominia. f. Kadustagn; kapalibhasaan; kamurahang hayag sa madla. Ignominloso, sa. adj. Nakaaayop; nakadddusta. I1 Kadustadusta; kakutyakutya. Ignorancia. f. Kalnangmtngin; kawalan ng dunong 6 kaalamain. Ignorante. adj. Mangmang; hindi narunong; hindi maalam. Ignorar. a. Huwig mila. man; huwag matant6; huwdg mabatid ang anoman. Ignoto, ta. adj. Ang hindi ndkikilala; 6 hindi natutuklds. Igorote. m.. Igur6t. l| Wiking igur6t. Igual. adj. Kaparis; katulad; 'kapara; kaisai. 1 KapantAy. |1 Patag; pantdy. 1I Kamukna; kawangis. Igualar. a. Pagpantayfn; plg. parisin; pagtularin. 11 fig. Hatulan ng tapat 6 walang kiling. 11 Patagin; pantayin; padparfn. [[ n. Maparis; mitulad; mapantdy. [f r. Pumarls; tumulad; pumantdy. Igualdad. f. Pagkakatulad; pagkakaipasis. 1f Pagkakaakma; pagkakiayos. Pagkakaapantdy; pagkakaisa ng halagi. Igualmente. adv. Ai. Gay6n din. f- Parapara. Iguana. f. Zool. Bayawak. Ilacl6n. f. Paghinuha; Q paghulo ng isdng bagay sa ibi. Ilegal. adj. LikB; libfs; lisiya; sinsdy sa matuwid. || Labas sa katuwiran; 6 laban sa kautusan. Ilegalidad. f. Kalikuan; ka. lisiyaan; kasinsaydn sa matuwid 6 sa -kautusdn. Ilegible. adj. Di mabasa. Ilegitimidad. f. Kasinsayan sa batds 6 sa katuwiran. Ilegitimo, ma. adj. Sinsiy; laban sa matuwid. 1I Hindi tunay. Ileso, sa. adj. Ang hindi tumanggeip 6 nagkaro6n ng anoming sugat 6 kapanganyaykan. Illicito, ta. adj. Sinsiy; lik6; lisiya; lihis sa matuwid. fl Wala sa katuwiran. litmitado, da. adj. Walang hangganan.

Page  236 ILUS — 236 - IMBE Ilimitar. a. Huwag hanggantn; huwag taningan. Iluminaci6n. f. Pagiilaw; pagtatanglaw. j1 Gayak ng maraming ilaw. Iluminar. a. Magilaw; magtanglaw. 1j Maggaydk ng maraming ilaw. 11 fig. Liwanagan ang pagiisip. 11 r. fig. MItuto; dumunong; lumiwanag ang isip. Ilusi6n. f. Hiraya; maling akala. Ilusivo, va. adj. Kunuwa; balintuna; nakadaidaya. Iluso, sa. adj. Dinaya; hinib6. 1f Mali; ligdw sa akat.. Ilusorio, ria. adj. Angsu. kat makadayh. f1 For. Walang halagi; walang kasaysayan. Ilustraci6n. f. Pagpapabi. hasa; pagpapakarunong. 1[ Kaliwanagan ng isip. 1j Karunungan; kabihasnan. 1[ Katipunan ng mga larawang ndlalagdy sa isdng limbdg. Ilustrado, da. adj. Marunong; matalino; maalam; bihsd. Ilustrar. a. Liwanagan ang isip. 11 Liwanagan ang anolpng bagay. If Gayakdn, 6 lagy4n pg mga larawan ang isdng lim4g, gaya ng akldt 6 pdhayagln. 11 fig. Padilagin; padakilain. j Turiian; bihasahin. I1 r. Matuto; du. munong; mAbihasa. 11 Mibunyi; mddakilh. Ilustre. adj. Marildg 1ff Da. kila; bant6g; bunyi. Ilustrisimo, ma. adj. Karil4gdilagan. Imagen. f. Larawan. 11 Liter. Paglalatawan; 6 pagsasalaysay ng anomang bagay sa pamamagitan ng salita. Imaginaci6n. f. Isip; akalk; kur6; haka; dilidili; gunamgunam. Imaginar. a. Isipin; akalain; kurhin; hakain; dilidilihin. |I Maghinala; magsapantaha. [1 n. Magakala; magkur6; magdilidili. 11 r. Maniwala. Imaginativo, va. adj. Mapagisip; mapagkur6; mnapaghaka; mapagdili. Imtn. m. Batobalani. 11 fig. Panghalina. Imanar. a. Batobalanlin; 6 hititin ng batobalani ang anomin. [| r. Mabatobalani. Imantar. -a. Higupin ng batobalanl. 11 r. Mabatobalani; mahigop ng batobalani. Imb6cil, adj. Tulala; tanga; mangmdng; mahink ang isip. 1 Duwag; mahina ang lo6b. Imbecilidad. f. KatulaliAn; katangahan; kamangmangan; kahinhan ng isip. Imberbe. adj. Ang wala pang balbis; 6 hindl pa tinutubiian ng balbAs.

Page  237 IMPA IMPA IM237 IMPE Imbornal. m. Pabuluwaing; pa'daluyan rig tubig. Imborrable.w adj. Hind'imapapawi; di makakatklit. Imbuir., a. Uralian; ibuy6'; ihilig ang Io6b; papaniwala'in. Imitable. adj. Magagagad; inatutularan; 6' sukat mniparisan. mimtact6n. f. Paggaga'd; pag.. tulad; paghuwdd; paggaya. Huwadd; kahuwadd. Imitar. 'Gagarfn; huwardn;' tularan; gayahan; parisan. 1j r. Magga'garan; magtulargin; Magparisain. Impaciencla. f. Infp; yaruo't; kainipdn; kayamutadn. Impacientar. a. Yamutin; galitin; muh'ifri ang sinoma'n.U r. Mainip; mayamo't; marnuhi. Impaciente. adj. 'Maiinipin; naiinip; walang paghtitis. Impagable. adj. Hindi ma-. babayaran., Impalpable. adj. Hindi mahip6; 6 di masa1lait. Impar. adj. Gansdl; waling kaparts. Imparcial. adj. Tapait; wa. Iling kinikilingan. Imparcialidad. f. Pagkama. tap~it; kawalin rig kinikilingan. Impartible* adj. Hindi ma. hati; 4i1 iiiababahagi. Impasibilidad. f. Pagkawa.. Ia'ng damddm; pagkawala'ng ddlita'. I mpasible. adj.- Walang darn,. d am; w a I ang d a'Ii t& Impavidez. f. Tap.ang; katapangan; kabuu'an Dg loo'b. Impitvido,, 4a. adj. Waling takot; wala'ng gulat; bu6 ang lo6Wb I mpecable. adj. Hindi magkaka'sala. I1 Walang dungis; 6 di madudu'ngisan. Impedido, da. adj. Lump6; 6 ang hind'i makagawa. at hind'i makalakad dahil sa lamp~i 6 salant-A ang alinmudrig bahagi ng katawa'n. Inmpedimento. m. Kapins-aIhan- balakid; dahildn; kadahi Ianan. 1j Hadla'ng; sagzabal. Impedir. a. Sansa~lin; p'igb'. lin; pinsakiin; sawat~ifn; hadla. ngin. Impeler. a. Itulak, 6 isulon'9 ang anomdn 'updng gisimalziw. 1 fig. Ibuy6; udyukin. Impenetrable,. adj. Di ma. tag6s; d'i masu6t; di mapasok. flfig. DI' m'atar6k; d'i rndkilua. Impenitenciab f. Di pagsi.. sising tikfs; kaayawdng magsisi; 6 katigasan ng Ioo'b sa pagsi". sisi rig kasalanan.I Impenitente., adj. Angy ayaw magsisi; 6 arig dil nagsisisi' rg kasalarian. linpensado, da. adj. Nagkita6n; di hinihintdy; 6 d'i ind

Page  238 IMPE IMPE ~~~impE akalktg mangyari. Ang hindi iniisip. ImperAnte. adj. Mng naghahari; namamnahalah; 6 nagdutos. Inmperair. n. Magharl;- mamahali; magutos. ImperatI~vo,, va. adj. Ang9 naghaharl, 6' nagi~utos. fjm. Gram. Ayos pang-utos, 6' Modo impera/ivo. Imperceptible." adj. D i mcia-radarn n; di' marinig; d'i matahO'. Imperdible. adj. Ang di mawawala'. 11m. Panuhog;. 6 pang-. tusok. Imperdnable.adj. D'i mapapatawad. Inmpereceder'o, ra. adj.- Di matatapos. 1t fig. D'i mamamataiy; wala'ng karmatayan. Imperfecci6r. f. Kawaki'n ng garnap na kahusayan, 6 lubo's na, kayarian. It Kasira'an'. Imperfect4O, ta. aftj Hindi gana'p; hindi lub6s. jf Hindi yari. 11Sira-. Imperial. adj. Ang nduukol1 sa ernperador 6 sa kaharian. nImperiallsmlo. m.,Tuntufling sind~sun6d ng rnga makahari. Inmperlalista. adj. s.- Makaharl; 6 kapangk~t ng padmahalhang makahari. Impericla.o f. Di karunungan;di kasanaydn; di kabihasndn sa alinmdng dunong 6 sining. Imperfo. pagiuiutos na, pangyarihan. m. Pagehahari; 6 may ganaip na karI Katungkulan 6' karangalan ng emperador. P1 anaho'ng ipinaghari ng isadng emperador. jf Ang mga bayang nasasakop ng emperador. 1 Kaharnan. 1 fig. Kapalalutan; pagmamataa's. f Celeste Imp erio. Ang Tsina 6 Kaintsikain. Imperito, ta., adj. Di marunong; di sa-nay; MAi bihasi sa, alin'ma'g shiing 6' ahte. Impermeable. adj. Ang di matatago's ng tubig 6' ng anomang bagay na. lusaiw. 11m. Kapote; 6 balabal na pang-ulin. Irnpermutable. adj. Ang di' maipagpapalft; 6 di mapapalitadn. lnMpert~rrito, ta. adj;- Wala'ng takot; wala'ng kabad; Wala'ng sindaik. Impertinencla. f. Gawa, 6 salitang wala sa ayos at labais sa. kapanadhunan. f1 Kadiwaraan; kabutingtingfin. Impertlnente. adj. Madiwara'; mabutingting. i Ang gumaigawa, 6 nagsasalita ng lab~is sa pinagdusapan 6' luwail 'sa Panah6n. Imperturbable. adj. Di' ma. gugu16; di maliligalig. i mpetu. m. Galiw na gahaSa at marahais. fDahds; dagandls; bugs6. *

Page  239 IMPd -239 - IMPO Impetuoso, sa. adj. Bigla; gahasa; dalosdalos. j1 Marahas. Impiedad. f. Kawalan ng pagibig sa Dios; 6 kawalan ng awa sa kapuwa tao. Impio, pia. adj. Ang walang awa 6 habag. fig..Ang di sumi sunod sa utos. ng pananami-. palataya 6 religion; banday. Implacable. adj. Di mapalubay; di mapahinahon; di mapagpayuhan. Implicaci6n. f. Pagkakalaban, 6 pagkakalabag ng dalawang pangungusap. Implicito, ta. adj. Ang natatantong napapalamian- 6 nasasaklaw ng ibang bagay kahi't na it6'y di isinasaysaiy. Imploraci6n. f. Pagdaing; pagluhog; paghingi ng awa; pagdalangin. Implorar. a. Dumafng; lu. muhog; humingi ng awa; dumalangin. Implume. adj. Inidukol sa ibong walang pakpak. Impoluto, ta. adj. Malinis; walang dungis. Imponderable. adj. Di ma. titimnbing. Imponer. a. Lagyin, 6 atangan ng buwis, katungkulan 6 anomaing bagay. 11 Bintangin; pa* ratangan; buhatan. 11 Makaalangalang; makatakot. Importaci6n. f. Corn. Pagpapasok ng mga kalakal na galing sa ibang lupa. Importancia. f. Kahalagahan; 6 halagai ng anoming bagay. Importante. adj. Mahalaga; makabuluhdn. Importar. n. Kailanglanin; magfng kailangan ang anomang bagay. 11 a. Magkahalaga. 11 Corn. Magpasok ng kalakal na galing sa ibang bayan. Importe. rf Kabuuang halaga; 6 buono kahalagahan ng anotfnang bagay. Importunar. a. Yamutin; muhiin; galitin sa paghingi ng anomang bagay. Importunidad. f. Kadiwa. raan; kauriraan. 11 Kayamutan; kamuhian sa malabis na pagdiurira 6i pagsasalita. Importuno, na. adj. Ang luwal sa panah6n, 6 labds sa pinagfiusapan. 1] Madiwara; maurira; nakayayam6t; nakamumuhi. Imposibildad. f. Dt pang-. yayari; 6 di kaariang magkaro6n 6 magawa ang isang bagay. Imposibilitar, a. SansalJin; pigilin ang kaarlang magaw& 6 matam6 ang anomin. Imposible. adj. Di rpangyayari; di maiarl. 11 Di magagawa;'-6 lubhang mahirap magaw& ang anomdn.

Page  240 IMPR - 240 - IMPR Imposici6n. f. Paglalagay, 6 pagaatang ng buWfs, tungko6 6 anoman. [l Ang buwis na iniaatang. Impostor, ra. s. y adj. Ang nagbibintdng; 6 nagpaparatang. J Ang mapagkunuwari; 6 mapanghib6. Impostura. -f. Paratang; bintang na masama. j| Pagkukunuwar; panghihibb6 pangdadayang kunuwa'y toto6. Impotencia"' f. Kahinaan; kawaldn ng lakis updng maka. gawa ng anoman. I[ Mled. KIwa. Idn ng lakas na magkaanak. Impotente. adj. Walang lakds; walang kaya; walang bish; walang kapangyarihan..Impracticable. adj. Hindi magawa; mahirap sanayin. II Hindi maravnan; 6 mahirap lakaran. Imprecaci6n. f. Pagsumpa; 6 pananalanging mipasama ang sinoman. Imprecar. a. Isumpa; ipa. nalanging mangyari sa kapuwh ang anoming kasamaan 6 kapanganyayhan. lmprecauci6n. f. Kawalin ng pagiingat. Impregnar. a. Tigmakin; patagusfn ang isdng bagay sa ibA. 1t r. Matigmtk. Impremeditacl6n. f."Kawa. Idn ng pagbubulay 6 pagdidilidill. Imprenta. f. Sining 6 arte ng paglilimbAg. 1 Limbagan; palimbagan. Impresi6n. f. Paglilimbdg. t Bakds; tanda; pagkakirital. Ii Pagkalimbaig; 6 pagkakilimbdg. tt fig. Ang alaala 6 tib6k na inrilalagak ng anomdng bagay sa ating lo6b 6 alaala. Impresionar. a. Itanim; ikintal sa lo6b ng sinoman ang pagiisip 6 pagkukur6 sa pamagitan ng pagakit 6 pagurali. j r. Matanim; makintal sa lo6b ang anoman. |1 Maakit; mauralian. Impfeso, sa. p. p. ng imprimir. Nilimbag. i m. Limbdg. Impresor. n. Manglilimbag. j Ang may ari ng limbagan. Imprestable. adj. Ang di mahihiram. Imprimir. a. Limbagin; ilimbig. I| Ikinta.l; itala. 1[ fig. Ipalamin; itanim sa lo6b ang anomdng kur6 6 alaala. Improbar. a. Pintasdn; salahin; masamafn; huwig tanggapin. improbo, ba. adj. Tao 6 bagay na masama. 11 Mahirap, 6 mabiglt na gawa. Improcedencla. f. Kawaln ng tiyak na pinanggalingan, ng bataydn, 6 ng matuwfd. Improcedente. adj. Ang di nadayon sa katuwiran.

Page  241 11mpU INA13 INAIB Improductivo,, va. adj. Ang di nariumunga. 11 Ang di' pina. kikinabangran. lImproperiar. a. Murahin; laitin; palibhasa'in ang sinoniain. jjSuwatain; sumbatain. Iniproperi"O. Mn. Pag-lait; pagmura; pagtungayaiw. IPagsuwaft; pagsumbaft. Impropiedad. f. Di pagka ka'bagay; d'i pagkakaiakm& sa pinagulukulan. Improplo, pia. adj. Flindli bagay; hind'i angko6p; alangain. Improrrogable. adj. Doi mapapalugitan. Improvisar. a., Gawi'ng bikla' ang anoman, na d'i na. inisip at di' inihanda'. jf Kumnatha, 6 yumarli sa biglaian nig tua talum pati 6' tugtugin nig wala~ng paghahanda, sa, gay~n. Improviso, sa. adj. BiglaA; karaikaraka. 11 De improviso. mn. adv. Sa. bighaan; kaginsaiginsa'; karingatdingat. Imprudencia. f. Kawalin nig baft. Imprudente. adj. Wal!ang bait. hnpudencia. f. Kawalin nig hiya; kahalayan. Impudente. adj. Walang hia mahalay. Impudicia. f. Kalibugan; kahalayan. Impudico, ca.- adj. Malibog; mahalay.. Impuesto. mn. Buwi's. Impugnable. adj. MasusuMaing; inasasalangsing. lImpugnaci6n. f. Pagsulmang; pagsalangsaing; pagpouwfngImpugnar. a. Sumangin;. salangsangfn; puwingi'n; labagin ang ibad. Impulsar. a. Itulak; iSUlong; ibuyo6 sa, paggawa ng anoma'n. IMPUISO. in. Pagtulak; pagsulong; pagkabuy6' sa paggawa ng anomanh. Impune.* adj. Ang diA binigyaing dusa; 6 arig di pinarusahan. Imp"unidad. f. Kawalain, 6 kakulangain nig parusa. Impureza. f. Karuiniha'n. fig. Kahalayan; kalibugan. Impurificar. a. Dungisan; duinhain ang anoiming bagay. Dungisan ang pur' rig s~fnomain. Impuro,, ra. adj. Marurni. 11 fig. Mahalay. Imputacl6n. f. Pagbibintdnffg; pagpaparatang. I m putador, ra. s. y adj.- Ang nagbibintarig; 6' nagpaparatang. Imputar. a. Magparatang; magbinting; 6' bintangdn; para. tangan. Irnabordalble. adj. Po6k 6 lugail na, d'i inadabunan. 3'

Page  242 INAL iNAL ~- 24:2 - IA INAR Inacabable. adj. Di matatapos; d"i maluluta's; di' madubos. Inaccesible. adj. DiN malapitan; di marating- di nmapasok. Inacci6n. f. Pagkatigil; di1 pagkilos; di, paggala'w. 11 Katamaran; pagpapagayongay6n. Irnaceptable. adj. Hintdi Matangg~ip; 6' di matat'anggaip, Inactividad. f. Pagkaitigil; kawala'n n,7 kilos 6' galdw. ir, Kati~maran; ka~waki'n ng gawaA. Inactivo., va. adj. Tigil; hint6; wala'ng galaiw. Tama'd; wa ang gawa. Inadaptable. adj. Hi nd akMa; hind'i kapit; hind'i lapat. Inadecuado, da. qdj. Hindi' ukol;,di -bagay; di angk6p; d'i akMa. 'Inadmisible. adj. Hindi matangp 6 di ma'iaring tanggapin. Inadvertencla. f. Kawalaing malay; di' pagkapansin; di pagkahalata' Inadvertido,.da. adj. XWaling kamalayan; di halata; "di pansin. Inagotable. adj. Di masafd; di maubos.. Inaguantable. adj. H Iinid~ matifs; di rnabatai; di maati'm. Inalienable. adj. Di mag1aring ibigdy 6 il~ipat sa. iba'i ang anomning pagaari. Inalterable. adi. Di mabago; di maiba'. IlWaling pagiib~i; waaing pagbabago. Inamovible. adj. Di makikilos' di' magagalaiw; 6" di maadall's sa kinaflalagyaing katungkuIan. lnanlcl6n. f. Med. Panghihin'i pglalat' ng katawan cdahli sa di' pagkain. Irranimado,, da. adj Wa ang kafluluiwa, 6' b6hay. Inapagable. Adj. Di Mamamatady; 6" di, mapapatdy' ang ap Oy 6 ilaw. Inapelabl e. adj. For. Sinasabi sa hatol na di mapagh ahabol 6' di matututulan. Inapetencia. f. Pananabadng; 6 kawalin, n'g nasa'ng kumain. Inapetente. adj Ang pinananabangain sa pagkain; 6 ang walang nasa'ng kumain. Ina'plicable.' adj. Ang di maigakMa; 6 d'i maikakapit sa ibi. Inaplicaci6n. f. Kawakafin n sikap sa paggaWa 6 pagaaral. Inaplicado, Eta. adj. Tam-add; Pabaya'; waling sikap sa paggaWa 6 pagaaral. Inapreciable. adj. Di Mahahalagaban; waling kahalagd: Inartictilado, da. adj'. Waking kasiikasiian. J1 Sigdw 6 pananalitAng nmalabo6 at di m~iwatasean.

Page  243 INCA / 243 - INCI Intudito, ta. adj, Ang di narinig kailain man. Inauguraci6n. f. Pagbubu I leas na maringal ng anoman. 11 Pagdiriwang ng anomtang bagay sa hayagan. 11 Pagkataas ng isang hari sa luklukan 6 trono. Inaugural. adj. Pangbukais; pangbungad; gaya ng discurso;inaugural, talumpatingpangbukd s 6 pangbungad. I*naugurar. a. Humrnla sa pamamagitan ng lipad, awit 6 galaw ng ibon. 1{ Pasimulan ang anoman ng maringal. 11 Ipagdiwang; ipagsaya ang unang pagbubukas ng anoman sa haya* gan. Inaveriguable, adj. Hindi masiyasat; di mausisa. Incalculable. adj. Hindi ma balak; dl maakala. Incansable. adj. W a lang pagod; walang pagal; 6 di marunong mapagod. 11 May tagal sa paggawa. Incantable. adj. Hindi maawit; di makanta. Incapacidad. f. Kawaldn ng kaya. 11 fig. Kamangmanign; kawalan ng talino; kakapusin ng isip. Incapaz. adj. WAaling kakayahin; 6 walang sapat na kaya. 11 fig. Mangmang. Incasable. adj. Ang hindi makapagiasawa, 6 di maikakasal. Incauto, ta, adj. Walang pagiingat. Incendiar. a. Sunugin; susuhan; sulsulan ng apoy. r. Masunog. Incendiario, ria. m. y f. Manununog. Incendio. m. Sunog. Incensaci6n. f. Pagsu6b ng kamanyang. 11 fig. Paghib6. ii Pagpuri ng labis. Incesar. a. Suubin ng kamanyang. 11 fig. HibBin. 11 Purihin ng labis. Incensario. m. Pangsuob ng kamanyaing. Incertidumbre. adj. Kawalan ng katotohanan. ]l Pagaalangan; pagaialinlangan. Incesante. adj. VWaling tigil; walang tahan; walang humpay; walang pahinga. Incienso. m. Kamanyang. I fig. Hib6; tuya. Inclerto, ta. adj. Hindi to. too; hindi tunay. 11 Hindi siguro; hindi tiyak. 1{ Kabulaaran. Inclnerar. a. Abuhin; 6 gawing ab6 ang istng bagay. Incitar. a. Udyukin; urallan; sulsulin; ibuy6. If Antigin; mung. kahlin. Incivll. adj. Kulang ng pagaaral; 6 walang kabihasndn.!

Page  244 INCL - 244 — INCO Incivilidad. f. Kawalan ng pagaaral 6 kabihasnan. lnclemencia. f. Kawalan ng awa 6 habag. 11 fig. Malabis na kalanligan 6 kainitan ng panah6n. Inclemente. adj. Walang awa; walang habaig. Inclinaci6n. f. Pagyuko; pagtungo. j1 Pagyuk6d. I fig. Hilig; gawi; ugali. Inclinado, da. adj. Tung6; yuko; yuk6d, 11 Mahilig; mawilih'in. Hilig; gawi; hinggil ng lo6b. Inclinar. a. Itungo; iyuko; iyukod. 11 Ikiling; ipaling. II Ihilig; igawi. i fig. Pagpayuhan. || n. Maitulad; mawangis. )1 r. Mahilig; magawi ang lo6b sa anoman. Yumuk6d; tumung6. Inclito, ta. adj. Marilag; bunyi; bant6g. Incluir. a. Isama; ilah6k; ilakip; ilangkap; sakupin; saklawin. 11 I palaman. 11 r. Msama; malahok; malangkap; masakop. Inclusa. f. Bahay na anm punan at alagahtl ng mga sang go6 na tapon. Inclusi6n. f. Pagsasama; paglalah6k; paglalakip; paglalangkdp. Inclusive. adv. m. Kasama; kalakip; kalangkap; sakop; saklaw. Incluso, sa. adj. Kalakip; kasama; saklaw. Incoar. a. Mula'n; pamula'n; opasimulAn ang anomang bagayI I Incobrable. adj, D'masing"]; I 0 mabirap singilin. InOgnito, ta. adj. Hindi^ kilala'; d'i na'kikilaia. 11 De inc'09 -nito. rn. adv. Aayaw 'akilala. Incognoscible. adj. Ang di' 'kikilala- ' mahirap kilalanin. A Incoloro, ra. adj. Wa ang kulay. Inc6lutne. adj. Mahusay; waIa'ng sakit; mabuti ang katawa'n. Incolumidad. f. Kab'utihan ng katawaffi; pagiingat ng anoI man. Incombustible. adj. DAi masusunog. A Incomerciable. ad). Di maka'kalakal. Incomodar. a. Umabala; lumigalig. 11 Yumam6t; magpagalit. r. Maabala; maligalig. 11 Ma. galit; marnuM. Incomodidad. f. Kaabalah affi; ligalig; kabalis-aha'n- 11 Galit; muhi'; yarno't- Incomparable. adj. WalAng kaparis; walAng katulad; - walAng kapara. Incompasivo, va. adj. Wa. lang awa; walAng haba'g. Incompleto, ta. adj. Ku. lang; di' gana'p; di' buo'; & lubo's. Incomprensible, adj. Di" Incoar. a. Mulan; pamulan; 6 pasimulan ang anomang bagay. Incobrable. adj. Di masingil; 6 mahirap singilin. Inc6gnitc, ta. adj. Hindi kilala; di nakikilala. 1[ De incognito. m. adv. Aayaw pakilala. Incognoscible. adj. Ang di mnakikilala; 6 mahirap kilalanin. Incoloro, ra. adj. Walang kulay. Inc6lume. adj. Mahusay; walang sakit; mabuti ang katawan. Incolumidad. f. Kabutihan ng katawan; pagiingat ng anoman. Incombustible. adj. Di masusunog. Incomerciable. adj. Di makakalakal. Incomodar. a. Umabala; lumigalig. 1] Yumam6t; magpagalit. 1 r. Maabala; maligalig. 11 Magalit; mamuhi. Incomodidad. f. Kaabalahain; ligalig; kabalisahain. f1 Galit; muhi; yam6t. Incomparable. adj. Walang kaparis; walang katulad; walang kapara. Incompasivo, va. adj. Walang awa; walang habag. Incompleto, ta. adj. Ku. lang; di ganap; di buo; di lub6s. Incomprensible. adj. Di 4

Page  245 INCO INCO ~- 245 - C INCO malirip; d'i matingkala'; di maabOt ng isip. Incomunicable. adj. Hind'iI rnabalita'an; d'i maikausap. Incomunicaci6n. f. Di kaariang maikausap ng sinomnan. Incomunicadol das adj. Ang di maikausap. 'Sina'sabi it6' sa mga bilanggong pinagbabawalan ng pakikipagusap. Incomunicar. a. Pagbawalang inakiusap sa kanino main. Inconcebible. adj. Hindi mawarl; d'i malirip; di' manuyn6y; di maakalai. Inconciliable. adj. Hindi magkasundo; 6 d'i mapagkadkasundo'. Inconcuso, sa. adj. Tunay; totoo6; wal~ng ailinlangan; di rnagkakabula'. Inconsolable. adj. Hindi maali'w; 6 mahirap libangin. Inconstancia. f. Kabalinuhan; d'i pagkaipalagaiy. 11Pagkasalawahang lo6b; kaalisaga'an. Inconstante. adj. Saflawahang lo6b; mapagbagobago; alisaga~. Inconsd~til. adj. Walang tahi. Incontable. adj. Hindi ma bilang; 6' mahirap bilangin. Incontestable. adj. Hind'i masumaing; d'i mapuwing; di' masalangsaing; d'i masag6t. Incontinencla. f. Kawahin ng pagpipigil ng lo6b sa anoMaing graWa la 16 na sa kahalayan. 11de orina. Mled. LBalisawsaiw. Incontinente. adj. Waang pagpipigil sa gaWang mahalay. Ang di naipipigril. 1 adv. t. Aga'dagadl; karaikaraka. Incontineniti. adv. t. Kag'at; pagdaka; agaidagaid; karakaraka. Incontrastable. adj. Di a daig; di masupil. ij Di masumdnng; di matalo ng pangangatuwiran. 11fig. Ang hind'i mahikayat 6' malamuyot. Inconveniente. adj. Hindi akMa; di ayos; di' bagay; dil dapat. 11m. Dahilain; balakid; ka. pinsala'an. Incorporacifn. f. Paglalaho'k; paghahal6'. I1 Pagsama; paglakip; paglangkaip. fl Pagup6 6 pagsandig ng nakahiga. Incorporar. a. Ilaho'k; ihal6'; ibaho'g. Il akip; ilangkadp; isama. Iu6 6' isandig ang nakahiga'. r. Lumaho'k; lumakip; putnisan sa ibai IM p6 6 sumnandfg ang nakahiga'.I Incorp6reo, rea. adj. Wa. ling katawa'n. Incorrecci6n. f. Kapaba. yi an,' 6 kawalain ng pagtutumpadk 6 pagtutuwi'd. Incorrecto, ta. adj. Ditun

Page  246 INCU2, p'k; di tuwid. Kulang srA mal'i. Incorregible. adj. D'i mabati; di m'apangusapan; suwafi1; ayaw pasaway. Incorrupci6n. f. Di pagkabul'k- ng anomin. 11fig. Kalinisan ng parnumuhay, at paguugalil. Incorruptible. adj. Ang di nabubulo'k. 1 fig. Ang di mahikayat sa masaMa, 6 mahirap hikayatin sa masama'. Incredulidad. f. Kawalain ng paniniwalai; 6 dJi panananmpalataya. Incr~dulo, la. adj. Wala'ng paniniwala'i; wa1ltng pana'nampalataya. 11Ang di agrad naniniwala'. Increible. adj. Hindi mapaniwala'an; 6' mahirap paniwala'an. Incremento. m. Dagdaig; karagdagan; paglakif; paglala. Increpaci6n. f. Paggfasa"; pangusap na matiga's at mabagsik. Increpar. a. Gasa~an; kagalit an; pangusapan ng mibigadt at matindi'. Incruento:, ta. adj. Ang hind'i madugo6; 6' di dunmudug6'. Incubacl~n. f. Paghalimhfrn ng mano'k.. Incubar. n. Humalimbim, ang mano'k, at ibai pang ibon. Inculcar. a. Higpitan; sinsindn. 1 Ulituliting lubh&' ang is~lng bagay sa kanino man. 11 INCU r. Mamalagii; magpakatigas sa sariling akaki'. Inculpabilidad. f. Kawalhin nor kasalanan; 6' pagkawala~ng sala. Inculpable. adj. Wal~ng sala; 6 dil mabibigya'ng kasalanan. Inculpar. a. Bigyaing sala; paratanf~an; pagbintangain. Incultivable. adj. Hindi' masasaka; 6' mahirap sakahin. Inculto, ta. adj. Hindi sinaisaka; 6 masukal na 1up"i.aI fig. Hind'i bihasad. Incultura. f. Kawalain n ~ pagsaka; 6' d'i paglinaing n,* 1upai. Incumbencla. f. KatungkuIan; tungkuling gumawa' n& anoman. Incumbir. n. Maitungk6Il; mafging katungkulan ng isad ang anorman. Incurable. adj. Malubh A; malal; hind'i magam6t; 6 mahirap nang mapagaling. jf fi. Ang walang lunas 6 gam6t. Incuria. f. Kapabaya'an; kapaujbaya'an; katdmaran. Infcurioso, sa. adj. Pabayai; waling kalingii; walang alagat. Incurrir. n. MAgka'; 6 ma-kagaWa; gaya ng INCURRIR ell falta, MAGKAsaI4, c' MAKAGAWA n~g sala; INCURRIR en error, MAGKAmali, 6' MAKAGAWA n~l mali. 9

Page  247 INDE iNDE ~- 247 - D INDI Indagar. a. Siyasatin; usishiin;,tuntunin; sugirin; sigasigin. Indebido, da. adj. Hindi' dapat; 6' di dapat gawi'n. 11Hindil matuwid; hind'i tapait. Indecencia. f. Kahalayan;. kabastusafin. Karumihadn; kasalaula'an. I ndecente. adj. Mahalay; basto's. 11Marumni; salaula'. Indecible. adj..Hindi m-asabi;, *di rnasaysaiy; di mapaliwanagan. indecision. f. Pag~aaanga'n; pagsasalawahan; pa guu r6 n g - sulong. I Indeciso., sa. adj, Alangain; saflawahan. 11Urongsulong. I ndefenso., Sa. ad j. Ang wa1~g rniisanggaling; 6 wala'g rnaijlaban. Indefinibie." adj. Hindi masaysaiy; di mapaliwana-gan. Indefinido, da. adj. Hindi nasasaysaiy. 11Ang wa1ang hangganang tiya'k 6 kilalai. Indeleble. adj. Hindi mnapawi; di maburad. Indeliberaci6n. f. Kawahi'n.ng pagwawarl 6' pagbubulay.,Indemne. adj. Ligta's, 6 labds sa panganib. Indemnizaci6n. f. Pagbabayad ng kasiratang nangyari. Kabayarafn. Indemnizar. a. Bayaran ang kasira'ang nangyari 6' nagaWa. j r. Burnawil ng nangyaring ka. siraian. 'Independencia. f. Kasarinkin; pagrsasarilf. j} Kalaya'an; pagkamalaya'. Independie~nte. adj. Ang nagsasarili'; 6. may kasarinhin. Malaya'. Indestructible. adj. Hindi masisirai; d'i malalansadg. Indetermiinaci6n. f. Hind'i pagkatiyadk; pagaialangadn; pagsa. sal awah an. Indeterminado,, da. adj. Hindi tiyadk; di' tuko'y. 1j Hind'i yari; di luta's. 11Salawah an; Urongsulong. Indicar. a. Saysayin; ipatanto6; ipahiwatig; ipakahulugain. I tu r6. Indice. m. TandaA,.6 bakds ngr anomadn. 11Tuntunan; tuntunin. 11Daliring hintutur6'. 1indicio. m. Ang tand~ng pinagkakaikilanlain ng anomndng na'lilihim indiferencla. f. Kawakain ng pagtatangi; 6' di pagkakadiba' ng dalawdng bagay. Indiferente. adj. Wa1ang, pagtatangi; 6 waling pagiibd ang anomadn. Indigena. m. y f. Ang tub6 sa isadng lupa' 6 bayan. Indigencla. f. Karukhfidn; kahirapan ng buhay.

Page  248 INDI INDI - 248 — ND INDO Indigente. adj. Dukha'; mahirap; salait sa kabuhayan. Indigestar. a. Huwaig matunawan; makaempatsa'. 1j r. Huwaig matunaw ang kinain; maempatsd. Indlgestl6n. f-. -Di pagkatunaw sa, siknmurai ng kinain; empatso. Indigesto, ta. adj. Ang hind'i natutunaw sa ~sikmurai; nakae'empatsAi. Indignaci~n. f. Galit;.pokt. Pagkagalit; pagkapoo't; pagkamuhi'. Indignar. a. Pagalitin; makapoo't. 11r. Magalit; rnapoo't. Indigno, na. adj. Marawal; hindi' dapat. 11 Hamak; d'i marapat; 6' di' karapatdapat. Indiligencia. f. Kawala' ng kasipagan at pagiingat. Indirecta. f. Pasarfng; parinfg. Indirecto, ta. adj. Hindi matuwid; di taipatan; d'i patuloy. Indiscutible. adj. Ang d~i na dapat pagtalunan; 6 di mangyayaring pagtalunan. Indlsoluble. *adj., Mng di makaikala'g; 6 d'i mapa'ghihiwala'y. 1Hindi matunaw. Indispensable. adj. S~ipiIndisponer. a. Bawalan, 6' alisin -ang pagkagaydk 6 pag kahanda sa anomain. 11Siraan; pagalitin; papagkasira'in; pagka-, galitin. jfMakapagkasakit. I! r. Mag'alit. Magkasakft; magkaramda'in. Indisposici6n. f. Kawalan ng pagklaiangko'p 6' pagkahanda' sa anoman. 1 Bahagyang pagkakasakit; damdaim; karamdaman. Indispuesto., ta. adj. Hindi nmahanda' 6 nagagay'ik. I!May damda'm; may sakit. Indistintamente. adv-. m. Wala'ng pagkakaibai; wa1 ang pagIndistinto, ta. adj. WaIa'ng pagiiba'; 6 wa1ang pagkakaibai. Individual. adj., Aug sarili ng tao; 6 na'uukol sa pagkatao. lndivlduo, dua~ adj. Hind'i miabahagi; d'i mapaghiwalaiy. m. Ang sarili ngr bawa't hugis 6 kiase, maging hayop 6' halaman. 1 Aug sariling pagkatao ng sinoma'n. IIndivisible. adj. Aug d'i mabaIbagi; 6' di mahahati. Indiviso, sa. adj. Hindi nababahagi; hindi nahahatil. Ind6cil. adj. Matiga's ang ulo; suwail. Indocilidad. f. Katigasain ng ulo, sa, pagaaral 6' sa paggawang anomain. Indoctoi, ta. adj. Aug di ma-, runong; 6 di nagaral m ang ng.

Page  249 1r4~DU -"-249 - ND INDU Indocumentado, da. ad'j. Ang~ wal5. 6 d'i nagtataglaiy ng,kat'ibayan ng kanyaing pagkatao. indole. f. IUgali; hilig; 6' gawil,ng is a,4t -isai. I ndolente. adj. Ang d'i marunong magdamdaim; 6' ang-hind'i mahikayat.. 11 Pabaya'; tama'd.. Indomnable. adj. Ang di mapaam6; di masupil. Indomado, da. adj. Ang hind'i napaaiam6; 6" ang hind'i pa nasusupil. Indomesticable. aij. Ang di sukat mapaam6. Ind6mito, ta. adj. Ang hayop na di pa n~apaaiarn6. ft Ang d'i mapaam6; 6 d'i masupil. f,fig. Mahirap supilin. Indubitable. adj. Ang diA mapagia'ainlangananIndubitablemente. adv. m. Totoo6; tunay; di sukat pagalinianganan. Indubitadamente. adv. m. Tunay; totoo6; tapait; walang, Alinl angan. Induccl6n. f. Pagudyo'k; pagakit; pagurali. ff Buy6'; rahuy6'. Inducir a., Udyukain; sub. sulain; akitin; urallan. fjlbuy6'. -Indudable. adj. Ang di mapagiaalinlanganan; waIang 4i1in. langan.Indulgencla. f. Kadaliang magpatawad sa sala 6 kamalian ng ibW. ff Pagpapatawad; kawIs, na ipinagkakaloo'b ng Simbahang Kato'liko sa mga, kasalanan. Indulgente. 'adj. Mapagpa~ tawad; maawtifn; malambo't na loo'b. Indultar. a. Magpaitawad; 6' patawarin ang isaing nadpa'rusa-. han! 1,' Itang'i; iligta's ang isi 'sa, anomaing buwi's 6' katungkulan. Indulto. m. Biyaya'ng ipinagkakaloo'b sa isad upaing makagawa ng6 anorman, na kung walki nito"y d'i maiaraing gawin. 11 Ka. patawar'in;6 patawad na ipi'. nagkakaloo'b ng puno sa sala ng si-nomain. 1.Indumentarla. f. Pagaaral at pagsasalaysaiy ng mga kasuutan 6 pananamnft niyo'ng unang panah 6n. cIndustria, f. Laldng; tali'no at hilig sa paggaw'i ng anomn. fGamng kagamlangadn; gawain kamy 6 ang pagba. bago'ng ginadgawat sa mga katutub6ng ani -ng lupih upadng maging sangkdp 6 kagamitdn sa pamnumuhay ng tao. 1f ZDe ind/us. tria. m. adv. Talaga'; sadya'; kusii. Industrial. adj. Ang naduukol sa gamldng 6' industria. f Manggagamldng; 6 ang -nabubuhay sit paggwaw 6 pagganadp ng isdng industria. 32

Page  250 INER - 2 5 0 INEX lai lat pa ria ng diA bi! ba is a k-, Industriar. a. Turu'an; ara. Inescrustable. adj. DI' Mari; sanayin 'aug sinorm in irp di matardk; di- ratant6; ln~dito,- ta. adj. Ang sinu- di rnatalast'as'. n di pa nai'Ifimbig 6' di Inesperado da aj.D n' hy~.in'ant~y; 6di iniasahang Manginefabilidad. f. Aug di' kaa- yari. n 6 -ang kahirapang i-saysa'y Inestimable. a-dj. Lubha~ing anoman. mahalaga'; di mahalakahafn; 6 Inefable. adj. Di mnasa3~say; waling kahalaga'. masayod;- d'i masabi ng dila". Inestimado, da. adj. For. Ineficacia.' f. Kawaki'n ng Aug hind'i pa nahahalagahain. ibagsik, 6 kapanyaihan. Inevitable. adj. Di mailaIneficaz. adj. WakIang bisai, gan; d'i maligtasain. gsik, 6' kapangyarihan'. Inexactitud. f. D'i kahustuInenarrable. adj. Di masay. hanl; pagkawala'ng ganap. Ii Kasiy; di' masalavs~iy. nungalingan; di katotohanan; kaIneptitud.' f. Kaw'alin ng m a11,ian;',ya; kawaki'n ng dunong. In xa t, a aj. Di ganaip; atmangmranga'n. di hust6'. JJ DAi toto6'; di tunay; Ineoto. ta. adi. Waahing kava: mal'i. ( 6 wakaing dunong sa, pagaawa' ng anomain. 1 Mangnmaing. Inequivoco, ca. adj.- Walaing pagkakaimali; 6 waling karnalian. Inercia. f. Kataimaran; kapabayaian. 1 Pagkaitigil; di paggakiw di pagkilos. Inerme. adj. Ang -wakang sandata, 6 alma's. Inerrable. adj. Aug di maInerrante. adj. Asar.' Lagri; diA kumikilos. Inerte. adj. Tigfl; d'i guna'gYaiw; waking bisa'; w ala'ng halaga'. 1 Tarnid; pabaya. Inexhausto, ta. adj. DI masafd; di maubos dahil sa kasaganaan. Inexorable. adj. Di mapamnanhikain; di mapakiusapan; di madaingrin. Inexperiencia. f. Di kasanayain; di" karunungan. 11 Kawaki'n ng im-abuting parnamaraain sa paggaWa, ng anomaing bagay. Inexperto, ta. adj. Di sanaiy; di bihas'i; di mauong. Mangminang; pahaft. inexplicable. adj. Di ima - saysaiy; di maipaliwanag. Inextinguible. adj. Di mau-;

Page  251 -I INFA - 2 51 INFE tais; di mapawi; di mnalipol. Ii fig. Mag1uluwait;, magpakailain man.. Infalible. adj. Ang dil makapagdadaya'it di' mapagdadayaian. jTotoo6; tunay; di magkakabula' lnfamaci6n. f. P a g s irang puni; paglibaik; paglait; pagdusta'; pagmurg. Infamador, ra. s. y adj. Ang naninira'ng purl; 6 nangdud us ta. Infamar. a. Sira~an ng puri; 6 manira~ng purl; duinustai; lumiba'k;, lumait. ff r. Masira'an ng purl; madusta'Infamativo, va. adj. Ang nakasisiraing purn; 6 nakadudusta. I nfamatorio, ria. adj. Pani rai ng purl; 6' makasisirarngy purl. Infame. adj. Wala'ng purl; wali"ng dangaf1. jf Masamai; harnak; kalaitlait. Inramia. f. Kasiraian ng puri; kawakain ng dangaI. 1f Kasama'an; pagkahamak; kabul~isikan. I n fa n cia. f. Kasanggulain; pagkcas,-ing~g6l. jf fig. Ang unang kaladgayan ng isa'hg bagay sa kanyaing pagsip6t 6' pagkatataig. Infante, ta. m. y f. Sanggo'l; 6, batang wali an pit "ng ta'n g gulang. jj Ang ana'k na tunay na hani 6 priricipe. 11 Alit Kawal 6 sundalong lakaid. Infanterla. f. Hukb6ng lakad. Infanticida. im. yr f. A n g pumataiy sa sanggo'l 6' bata'. Infanticidlo. rn. Pagpata4 sa bathi 6 s'angg6l. InfanlilH. adj' Ang nAuuk-ol sa sangg6l 6' sa bata' ng wala' pang, pito'ng tao'ng gulang. Infatigable. adj. W'aliUn g agIl; waling kapaguran. Infatuar. a. Hangalin; un~gr-i sin; ululin. Ij Paghambugain; pagpalaki'an., Jj r. Mlaulo'l; maliangail. ifMagharnbog; mnagpalal6'. Infausto,, ta. adj, Sahviwiuig palad; sawing kapalaran. Infecci6n. f. Pagkadhawa. 1 Pagkabulo'k; pagkasirat. Infectar. a. Makahawa. II fig. Hikayatin sa masani~ng aral 6 halinmbaw~i.-1 r. Mahawa. Infecundidad. f. Kabauga'n; di katabaian ng 1upa'. 1DI' pagkaipalabunga. Infecundo, da. adj. Bao~g; di malagA6; d'i narnurunga. Infeilcidad. f. Kasaliwaiang palad; 6' kakulangaing palad. Infellz. adj. Kulang palad; sawing kapalaran. Inferior. adj. Mababai. 1Ang na sa ilalim 6 na sa ibaba ng iba'. 11 Ang' mababa'ng hugis 6' halagad ng is~ing bagay kay -sa ib' puAngns'aupnn

Page  252 INFI Inferio ridad. f. Kababa~an; pagkam'ababih. Inferir 'a. Hinuhain; huliiin; kuri~in; hanguiin ang isa'tng bagay sa iba'. Infernal., adj., Ang tagad impierno; 6 ang naiuukol 9a Irn'pierno. I fig. Lubhang masama; nakakapanganyaya'. Inficlonar. a. Makaihawa. I Bulukin; siraiin. 1 fig. Lamuyutin; hilahin sa masaMang ara! 6 h ahinibawa'. jj r.~ Mahatva. 11 Mabulo'k; masira'. 11-fig. Mahikayat sa, masamang halimbawi 6' aral. Infidelidad. f. Di katapataing Ioo'b; kahluhbin- kas'ukabdn. 1 Rdl. Kawala'n ng pananalig~ 6 pananampalataya'. Infiel. adj. Hindi tap~it na loo'b; sukib; lilo. II Di binyagan. I nfiltracifn., f. Pagtalamdik; pagtag6s ng anomdng bagay na Iusaiw. Infiltrarse. r. Turnalanmik; tumag6s ang isa'ng bagay zia Iusadw sa mga butas ng ising bagay na matiga's. tnfimo, ma. adj.. Lubbang mababai; 6 ka'baba'baba'an. jf Ang lal6ng haniak at kalaitlait. Infinidad. f. AMg pagkawa. 1ang hanggdi; kawalin ng kata. pusan. 11 Karanmihan. Infinitivo. M. Gram. Pang. badyil. INFL I nfinito, ta. adj,. Wahing haiiggyin; walang katapusa'n. / Lubhang marami; 6' kd'famiramih an. inflamable. adj. An~g madaling magalab. 6' ragningas. Inflamnacl6n. f. Pagaalab;~ pagniningas. 11 Alab; ningas. II fig. Pagaalab ng loo'b at ng mga 'nasa rng pus6. [I. Med. Pamamaga. Inflamar. a., Papagalabin; pa pagningasin. Ij. fig.. Papaginitin; papagalabin ang rmga' nasat at hilig ng pus6. jr. Magalab; magningas. 1 Mamula ang balait at niagitnit. 11 Mamaga. Inflar. a. Pamantugin; pamagain sa hangin ang anoma'n. j r. Manmant6g; 'mamiaga sa hanigin. j1 fig., Magliambo'g; magpaInflexible. adj'. Ang bindi mahutok; 6 di' mabalukto't.II fig. Ang matigais ang loo'b ma di mahikayat rig anoman at di mag — bago sa kanyaing akala'. Inflexi6n. f. Pagb~aluk 6t;6 paghubog rig anoming argay na tuwid. Influencla. f. Pagtulontg; pagaampon. f fig. Ang kapangyarithan ~ at dangdl ng- isadng tao na siyAng ikinaAalangalang rig ka.. puwhi; 6' ang pamamagitan niyd' sa anormang hanapbuhay. 11Ret.

Page  253 I INFR INFR ~- 253 -. INGE Ang biyaya'ng hulog ng Dios sa, kailuluw~' ng tao. Influir. a. Makatulong. Ifig. Marnagitan. Influjo. m. Tulong; lakais. fig. Ang halaga", dangai1 at kapangyarihan ng isa'ng tao na i~pinagk, -karo'n niya' ng alanga!ang~ sa. ibai Pamamagitan sa alinmaing hanapbuhay. lnformaci6n. f. Pagbabalita"; pa gsasabi; pagbibigaiy alarn., Pagsisityasat; paguusisa'. Pag. sangguni. informar. a. Magbatlita'; m agsabi; xnagbigaiy alirn. 11Magsalaysa'y. 11r. Magusisa'; sumiyasat; sumanggufli. Informei. rn. Balith; 6 salaysay na anorn~ bagay. Pag.. sas aysaiy. Infortunado, da. adj. XWa1a'ng palad; kulang palad. Infortunlo. m. Kasaliwa~ang palad; pagkaipaharnak. 1I DalitaA; hi rap. Infraccl6n. f. Paglabadg; pag.. sira, sa isaing kautus'ain 6' kasunduian. Infractor, ra. s. y adj; Ang Iumabadg sa kautusdn; 6 sumir~ ng kasundu'ian. Infrascrito,, ta. adj. Ang nakalagda, sa ibaba, 6 sa kattapusain ng isadng sulat. Ginaigarnit ding parang substantivo. Infringirn a. Labagin; su.. wayfn;- 'siraiin ang is~ng bat's, 6 kautusa'n. Infructifero, ra. adj. Ang hindi' namiimunga. 11 fig. 'Ang hindi pakikinabangan. Infructuoso, sa. adj. Waling pakinabang; wa1ang bunga. Infundado, da. adj. Wal~ng pinagbabatayain; 6 wala'ng pinag. paipatakardin. Infundir. a. fig. Kasihan; 6' biyayhtan ng Dios ang k~luluwai ng tao. 1 Pasukan ang Ioo'b ng anomang darndamin. InfusiOn. f. Pagkasi ng Dios sa kdluluwa'. jj Pagpasok sa ka. looban- ng anomn~ng damdami'n. Rel. Pagbubuhos ng tubig sa. pagbibiqy~ig. 1I Farm. Pagbaba. bad ng anoniaing sangkip 6 -gamot, sa alak, tubig, at ibd pa. Ingenlar. a,. AkaIain; isipin; likhafn; lalangin. 1 r. Magakala'; magisip; lumaki'ng; lumikha. Ingenierla. f. Karunungan at sining ng ingeniero.~ Ingenlero. m., Ang rnaalam ng dunong at sining ng pag. gaWa, at pagaayos ng mp mng. kina, 6, ng pagbalak at pamamahak4 ng,,mga gaw'hing ukol sa kapakinabangain ng lah~lt sangayon sa mga simu1~lin ng karunungan. I1

Page  254 INGR - 254 - H INHO Inge'nlo. mn. Talino; bait; isip. 1 Ang taong. matalino at matalas ang isip. fl Mecadn. Angr makina. 1 de azz'car. Kabiyawan. Ingeniosidad. f. Katalinuhan; katalasan ng isip. Ingenioso, sa. adj Mata. find; matalas ang -isip'. Likha'; laking. Ingenuidad. f. Katapataing loo'b; pagtatapait; katunayan sa ginaigawa' 6 sa sina'sabi. Ingenuo, nua. adj. Tapq't na loo'b; tapadt; tunay; totoo6. Ingerir. a. Ipasok 6' isaksa'k ang isaing bagay sa ibai, na, paglakipin kapuwa". fig. Isama; 6' ilakip ang isaing bagay sa ina ban'ggitifn ya'on. jj r. Makialim; mangohimnasok. Ingina. f. Sihang; 'paoga'. Ingle. f. Singit. IngI~,s, sa. adj. Ang tagai Inglaterra. Ginaigamit ding parang substantivo. jj Ang naiuukol1 sa tinurang bansa' 6 kaharian. 11m. Ang wika'ng ingle's. Ingobernable. adj. Ang hind'i mnapamahala'an; 6 di mapa — ngasi Waafl; Ingratitud. f. Di1 pagkilala ng utang na lo6b; kapalarnarahain. Ingrato,- ta. adj. Palarnara; waling turing; di' marunong kumilala ng utang na, loo'b. 11Ma. sakiap; masamai ang amoy; magala's. Ingresar. n. Pumasol< vpurnaloo'b. 1 Pumiasok ang salapi. r. Masok.- Magpasok nR salapi. Ingreso. ni. Pagpas,,ok. Pasukain. j Pagpasok ngr salapi. JAng salaping nanasok. Inguinario,-ria. adj. Anat. y M~ed. Ang naiuukol sa, sinait. Inhitbil. adj. Ang waling kaya; 6' waling dL1n-ong sa paggaWa nR anoman. 11Aug di' makapaghawak ng katungkulan dahil sa anomaing kapintasan 6' na' gawang sala. Inhabilidad. f.' Kawakin na kaya; kawalain ng duniong. 11Kapintasan 6' kadahilanan sa paghahawa'k 6 pagkakamit ng anomaing ka'tu'ngkulan 6 ha'napbuhay. Inhabitable. adj. Hindi mataharnan; 6 waking tumaitaha'n. Inhonestidad. f. Kahalayan; kalibugan. 11 Karumihain; kasalaukaian. Inhonesto, ta. adj. Mahalay; malibog. 11Marumi; salauki'. Inhospitalario, ria. adj. Wakl~ng magpatuloy; 6' hindi mapagkafing~i sa mga nangingibanDg bayan. Inhospitaidad. f. H i n di pagpapatuloy; d pga ain* sa mga dayuhan.

Page  255 INJU-" INJU ~~-7 255- iNM INME Inhumacifn. fl.. Paglilibling; 6 pagbabao'n ng bangkaiy. Inhumanidad. f. Kabangisan; kabagsikan; kawala'n ng awa'. Inhumano, na. adj. Mabangis; mabagsik; wala'ng awai. Inhumar. a. ilibing; iba6n ang isaing bangka'y. Inicial. adj. Muki'; 6 simula' tag anioman. j1 Ang unang titik 6 letra ng isaing saliA tula 6 kabanata'. Iniciar. a. Tanggapin ang pagpasok 6' ang pakikisarna ng sinoma'n sa isaing bagay 6' kapis-anang lihirn-. 1Mula'n;, 6 si mulain ang anoma'ng bagav. Iniciativa. f. Akala'; palagdy; munakala". 'IPagpapauna" sa pag. sasalia 6 sa paggawa ng anonian. Inicuo, cua. adj. Tampalasan; wakingj gawang mnatuwid. Inimitable. adj. Di rnaparisan; di rnahuwaran. 11Wala'ng katulad. Iniquidad. f. Katampalasanan; gawang laba's sa katuwir'an..Injurla. f. Pagilait; pagalipusta'. Pagapi; paglapastanga'n; pagsakift. In',uriar. a. Lumait; huifiimawai; umalipusta'. 'II Urnapi;,lurnapastAngan. fl r. Maglaita'n; magalipusta'an. Injurioso,, sa. adj. NakcaWaait; nakaAalipusta'. lnjusticia. f. Gawa'ng labaig sa katuwiran. I Kawakin ng matuwid. Injusto, ta. adj. DI' tapait; wala' sa katuwiran; lik6'; linsifl. Inmaculado, da. adj. Wala'ng dungis; wakaing mansa'. Inmarcesible. adj. Di h. lalanta'; di' kurnukupas. Inmaturo, ra. adj. H-indi hino'g; wala" sa kapanahunan. lnmediaclfn. f. Pagkakad. lapit; pagkaka'siping. I1 Kalapitan, pl. Karatig; kalapit. Inmedlatamente. adv. mi. Sa siping; sa piling; sa karatig. jjadv. t. Aga'd; tambling; kagyadt; pagdaka. Inmediato,, ta. adj. Kalapit; kasiping; karatig. 1 Malapit. Inmedicable. adj. Ang wala nang lunas; 6 di na magagamn6t. Inmensidad. f. Kalawakan; kawala'n ng hangga'. fig. Karani'han; kakapakin. Inme'nso, sa. adj. Malawak; waling' hangga'; di' rnasukat. fig. Mararni; makapal; di' mabilang. Inmensur'able. ad). Ang di masukat ang Ulak. 11fig. 'Ang lubhang mahirap sukatin. Inmerecido, da. adj. Hind'i dapat; di 'karainpatan. Inmersl6n. f. Paglulub'g sa tubig ng anoma'ng bagay. / I

Page  256 1/ INMO -56 - INMU I Inmnigracifn. f. Paninirahan. sa ising lup'a ng mga tagai ibaing bayan. Inmigrar. n. Yumao sa isaing 1upai upa~ng manirahan na rito yaong mpa taga' iblAng bayan. Inminencia. f. Aug pagkakaibala'; 6 kalapitang mangyari na anonxin Inminente. adj. Nagbabala'; nayayambai; 6 malapit mangyari. Inmiscuir. a. Pa'gsamahin aug isafing bagay 6' sangkaip sa ibai upaing nmagkahal6. 1 r. fig. Manghimasok; makialim sa is~ing bagay na. di' dapat pakialarman. Inmoble.. adj. DI matinag; d~i xnagalaiw. 11 Ang di kumikilos. 1 fig. Matibay na, loo'b na d'i nagbabago ng anomAng pa. siyd 6' nas~a. Innloderacifn. f. Kawala'ng' tuto; pagkalampais sa, katamtaman. Inmnoderado, da. adj. Wa1a'ng kasiyabain; walting tuto; larnpds sa katanmtaman. Innmodestia. f. Kagaslawadn; kawala'n niq hinhin. Inmodesto,, -La. adj. Magaslaw; di mabini; di mahinhin. Inmoiaci6n. f. Paghahain; 6 pagaalay ng buhay. Inmolar. a. Magalay ng isadng buhay, na, pugutan aug iniadalay. 11r. fig. Lalay ang sariling bu I Ii hay sa kagaflingan ng isadng tao 6 ng isadng bagay. Inmoral. adj. Ang nadlala'ban sa m'abubuting kaugalian." Inmoralidad. f. Kawala'n ng mabubuting kaugalian; dil kaWastiuan ngr miga paguuigall. Inmortal. a'dj. Hindi m-,mdmat'iy; wvaking kamdatayan. f fig. Ang nagtatagadl ng malha-' haung panaho'n. Inmortalidad. f. Kawalain ng kamaitayan; 6' kawaladn -ng pagkamatd'y. 1 fig. Kaluwatadng toto6 na anomadn sa alaala ng~ tao. Inmortaliiar. a. Papagiuwati'n; 6' buhayin sa h'abaing panhn ang anoman sa alaala ng tao. Inmovible. adj. Di rnagalaw; di' matinag. 1 Ang di ku. mnikilos. lnm6vii, adj. Di matinagr; dil makilos. I1 Ang d'i gumadgalaw. Inimovilidad. f. Di" pagkatinag; d'i pagkilos. 1 fig. Katibayani ng loo'b sa mpa akala' at pasiyi. lirnudable. adj. Ang di mangyayaring m-abago 6' maiba'. Innmueble. adj. Aug hindi kumikilos. Sina'sabi sa mga pagaarflng di matitinag, gaya ng lupu, bahay, at iba' pa.

Page  257 INOC -237 -— Q INQU Inmundicia. f. Dumil; yagit. lain ng malay. 1 Kam'usmusatn; K-arumihdh; kasalaulaian. 1 fig. kawaki'n ng ganaip na, isip. Kahalayan. ~~~~~~Inocente. adj Wqal,"ng sala.. Inmundo,, da. adj~. Marumlf; I1 Wala'ng malay. Ginaigarnit ding nakasu~suklaim' l fig. Malialay. parang subs fantivo. 11 Musmo's, Inmune. adj. Laya"; 1i~gtis wala'ng isip. 11 Ang hind'i masa-,sa a'nornang buWIs 5 k-atung-. ma'; 6' d'i makasasama'. kculan. Inodoro, ra. adj. Walaing Inmutable. adj. Hindi m-ag'- amoy. babago; hind'i magiiboa. 'I' Ang Inolvidable. adj. D'i malihbind'i mabago 6' maibai. mot; dil malimutan. 'II D"i makaI nmutaclfn. f. Pagbabago; lIflimot. 5pagiibA nq anomain. Inoplia. f. KarukhV'an; kaliiInmutar. a.. Baguhin; ib-ahin rapan; kasalatain. ang anonming bagay. 11 fig. Maka- Inopinado, da. adj, Ang bago n6 katawain, pagmumukha' 6 d'i inaiakala'ng mangyari; 6 aug kalooban. jj r. Mahiya'; masindaik. nangyaring hind'i inaiasahan. innavegable. adj. Di ma- Inoportunidad. f. Kawalan laya'gan; d iI m ap a ma ng~rk An. sa kapanaihunan, 6' sa mabuting Innecesarie,, ria. adj. Hin- panaho'n.,' dil kailangan. Inoportuno, na. adj. Ang Innegable. adj. D"i" maikai- sina'sabi 6' ginaigawa sa d'i ukol kaila'; di' maitatanggi. na panaho'n. Innoble. adj. Timawa; ha- Inordenado, da. adj. WAamak. ta.ng -ayos; waking husay; waInnovar. a. Baguhin; iba- kiangI tuto; gul6'. hin ang alinmaing bagay. Inquletar. a. Ligaligin; baInnumerable. adj. Di mA- gabagin; tigatigin. 11r'Mbaa bilang; ru) ahirap bilangin. bag"; maligalig; mabalisa. Inobediencia. f. Pagsuwiy; lnqu leto,ta ad. als; di pagsuno'd. ligalig;, bagaba'g. 11Magaslaiw; maInobediente. adj. Masuwa- gaso. yin; suwail. Inqulttld. f. Kabalisahain; Inocencla. f. Pagkawaking, pagjkabalisa; d'i pagkaipalagaiy. sala; 6' kawala'n nq -kasalanan. Ligalig;, bagabag; kaguluhan; kajjPagkawa ang malay;, 6 kawa- ligaligan. 33

Page  258 INSC INSC ~~- 2 5 8'- INSE finquilino, na. mn. y f. Mng nangungupahan ~ng isdng baha~y upaing firahain. * Inquirir. a. Siyasatin; -usisa'in; sigasigin ang anorman. Insaciable. adj. W~al ng sawai; dil mabuso'g. 1 Wakang ka* b6sugan; mnasibai. Insacular. a. 1Iagdiy sa -supot, bang 6 urna ang mnga ngalan ngtao 6 baa apng daanin sa zsa'palarain ang pagpill. Insalubre. adj. Nakasisira" ng katawa~n; 6' nakapagkakasakit. Insaniable. adj. Malubha; di' gurnalfing; 6. di mapagaling. Insania. f. Kaulula'n; kabaliwan; kasira'an ng isip. Insano. M. U161; baliw; sira ang isip. Inscribir. a. Idukit sa. metail 6bato6 ang anona'ng, sulat bilang alaala sa isa'ng tao, bagay 6 anoinang pangyayaring dakila'. 11Itali; ititik; 6' ipasulat ang pangalin iig is~ing tao. 11r. Mag.. patala; magpasulat n g pangal-an. Inscrlpci6n. f. Pagtata1a; pagtititik ng pangalan. -Pag.. papasulat; 6 pagpapatala' ng ngalan. 11 Maikling sulat na dinukit sa metal 6' bat6' upafing imaging alaala ng isAng,tao 6 ng isadng dakila'ng pangyayari. Insecto. nm. Zool. Hayop na. may pakpaik, iina ang katawain ay walAng but6' sa gulugo'd, gaya nig langaw, putakti', at ibai pa. Inseguro,, ra. adj. May panganib. 11 Hindi tiyadk;' hinditnaY. Insensatez. f. Kamangman an; kahangakin; kahunghano~n. Insensato, ta.. adj. Mangmang; hangail; hunghaing,; waJLng pagiisip. Insensibilidad. f. Kawalain Ing pangdamidain. fig. Katigasain ng pus6'; 6' kawalain nig. awa. Insensible. adj. Ang di' nakaikarandicam; 6' walang pangdamdaim. 1 Di maramrdarnain. fig. Ang di marunong inaawai; 6 wala'ng habaig. Inseparable. 'adj. D'i rnapaghiwaliy. 1D'i makahiwaki'y;, laging kasama. IInsepulto, ta. adj. Hindi nababao'n. Sinas8abi it6' sa bangkeiy. Insercl6n. f. Paglalakip'; pag papalamadn; pagsasaina nig isaing bagay- sa ibAi. Insertar. a. 1lakip;, ipalamand; ipa lo'b; isaina ang isdng bagay sa ibad. 1en' sie perio'dico. Ipalam'n'; isapitak sa pdrnahayagan. Inservi ble. adj. Hind'i ma I. f I

Page  259 INSO IS INSP gait j Walang kabuluh'i; a lAng kapararakan. Insign e. adj. Bant6g; bunyi'. II Dakilka; marila'g. Insignia. f. Sagisag; tanda'.1.Ig karanpalan. II Bandik';, watawat., Insignificante. adj. Waling kahulugain. It fig. Wak~ng halag~i; wala'ng kabuluha'n-, hamak. I ns In ua r. a. Ipahiwatig; banggitfn nor bahagya' ang anomadn. I'j For. Ih anip, 6 ipakita sa huk6m ang isang kasulatan upaing pamagitanan net kanyaing kapangyarihan. 11r. Hulihing unti.. unt'i ang kalooban nq sinomain. IIfig. Masok tig 'hinayhinay sa, pus6 ang anotming nasa, bisio, k-abaditan, at'iba' Pa. Inslpidez. f. Kawakinn lasa; katabangdn. Insipido,, da.' adj. Walang lasa; matabadng. Insiplencia. f. Kamangma-. n,*dan. 1I Kawala'n ng isip. Insiplente. adj. Mangmadng; mulala'. If WXalAng isip. Insistencia. f. Pagpilit; pag.. mamatiga's sa anomang bagay. Insistir. n. Magmatiga's; rnagpumilit. jf a. Ipilit; ipagmatiga's; ang anom n, Insociable., adj.- A ng,,d'i marunong makipaniayan;, 6 di' maalani makipagkapuwa tao. Insolaci6n.. f. Mledl. Sak~t ng ulo na galing sa malabis na init ng araw. Insolar., a. Ibila'd; ilagady sa araw ang anomdn. fj r. Magpa-araw; magkasakft dahil sa matinding init ner araw, Insoldable. adj. Hindi mahihinang. ilfig. Gawa& 6 kamallang hind'i mababago. Insolencla. f. - Katmrpala. sanan; kapaslangin. 11 Kapangahasan. 11KawalAngbiya'An. I nsolente., adj. Tampalasan; pasla'ng; pangaha's. 1f Palal6'; walalng hiya'. Insoluble. -adj. Hindi Matunaw. lDAI makalag. Insolvencia. C. Kawalain ne maibayad sa utang,. Insolvente. adj. Ang walangmaib~ayad; 6' wal~ng ikabayad sa utang. Insomne. adj. Puydt; d'i nakakatulog. Insomnlo. m. Puyat; pagp$t puyat; di1 pagkakadtulog. -Insondable. adj. Di matardk. fig. D'i malirip; di' maabot ng isip. Insonoro, ra. adj. Wal~ng Auntg. Insoportable. adj. tiE matifs; di mabati. li fig. Ang nakagd.' galit at nakamirmuhi. lnspcccl6n. f., Pagsisiyasat; i. I 10, I I

Page  260 INST INST - 260- IS INST pagsuring tnabuti n~. anomwin. Ang katungkulang rnagtanod at magingat ng a~noimiang bagay. Inspeccionar. a. -Siyasatin; suri'ing maigi auig anornan. inspector, ra. m. y f. Ta. gasiyasat; tagasurli; tagakalingha ng anoman. Inspiracl6n. f. Paghingai; 6' pagsi-ngho't np, hangin 'at pag-. pasok nit6' hauggadng bag~' fig. Pagpuk~aw ngr Dios sa kalooban ng tao. d1 Pagiisip na toto'ng- m.ahusay, at. mayarnan.na biul'iiug durnap6 sa isip ng ta, lalo'ng lalo6 na sa isaing mangangatha 6 mang~lilikh&A Itrspirar. a. Huminga'; 6' singhuti'n aug hauigin na puniasok hangg aing -baga'. 11Gisingin aug Io&b sa anomiing bagay. 11fig. Liwanagan' ng Dios ang pagiii ng sinomain, 6 pukawin aug kanyaing kalooban. Instant~ne, nea. adj. Ski s~ndali; srisuftiandali; isiing kisa'pmata'. Instante. rn. Sandali; sumandalit; kisaipmatad. fj Al instanlte. iii..adv. Pagdaka;',agddagaid; pagkuwain. Instar. a.~ Pakaulitulitin, 6' ipagp)ilitan aug anona'ng daing 6 kahilingan. 11n. Kailanganing lubha' ang madal'ing. paggawa ng anomain. Instigaci6n. f. Pagulo~k; pagupat; pagsulso'l; pagurali. Instigar. a. Ulukain'; uralian; Instilar. a. Fi~arm. Ilag'ay ug- untiunti 6' pataikpataik 'ang-, aflomnan sa idxig bagay. Instinto. m. Ang talaga'ng gaiwi ng hayop, na hurnanap ng ik~abubuhay- at maugilag sa ikasasami- 1J, Re!. Aug pagkasi ng Banal n'a Diwa', Ikung aug siniisabiy sa pagiisip. Institucl6n. f. 'Pagtatataig; pagtatay6 ng anomain. 1 Pagtu. tur6; paga-aral. pi. Katipunan ng mga simu1~in 6' ng mga pu-, n6ng aral. Instituir. a. Lurnaliing; luyo ang isaung bagay. M1Xagtay6"; magtataig; magbangon ng anoman. 11 Magturo; umaral. jj r. Matataig; maitayo6 aug anoman. IInstruicci6n,. f. Pagtutur6'; pagaaral. jj Aug pinagaralan; 6' ang karunungang kinadtutuhan. f Utos; kautusain. Instructivo, va. adj. Ang nakapagtutur6;~ 6 aug nakapagpapatalino. 11Sociedad instrucliva. Samaha'n sa pagpapatalino. Instructor, ra. s. y adj. Aug gur6; 6' nagtutur6.,,, Insuldo, da. adj. Maru nong;, matalino.

Page  261 INSU INSU ~- 261 - T INTE Instruir. a. Turuian; aralan., 11Magturo'. r. lMkifuto; niagaral; muagpakatalino. Instrumental. adj. Ang na'u ukol sa instrurnent o 6 panugto'g. Instrumento. m. Kasangkapan. IIMaikina. 11Pang; 6' ang sangkaip na girnaganiit niatin,,upang makagawa' rig anomain; gaiya ngr INSTRUMENTO para espatr PANGgulat, PANGtakot. jj For. Kasulatan; katibayan. 11 misico. Panugto'g, 6' kasangkapan sa pagtugtog. Insufi~ciencia. f. Kawalain nig kaya; d'i ka'runungan. Kakulangan; di kasapatain. Insuficlefite. adj. Waaing kaya;. wa1ang dunong. 1I DI' sapait; kapo's; kulang. Insufrible. adj. D'i mada'ait; di matiis; di' mabata'. insula. F.Pl. Insular. adj. Kapuluian. Inus, sa. adjs, Wa1ln lasa; niatabzing. If-fig. Walaing dikit at saraip na salita. Insultar. a. Lumait; umalimnura; unalipusa; dumuhagi. r. Maglaita'n; magmurahain. 11Mawalain ng diwa'; himnatayin. mura; pagduhagi; pagalip~ust4. j Pagdaluhong; paglusob na bigla sa kapuwa'. 11Med. Paghihimatay; pagkawa a ng diwai. Insuperable. adj. Hindi malaki'an; di' mahigtain; di madaig. Insurgente. s. y -adj: Mng nanghihiinagsik; 6 nagalsai. Manghih imag sfk. Insurreccl6n. f. Panghihimagsi'k; pagaalsai ng bayan. Insurreccional. adj. Mig nauukol sa panghihimagslik. I nsurreccionar. a. Papanghimagsikin ang mga tao 6 ang bayan. jf r. Maghimagsik; magalsa' Insurre'cto, ta-. s. y adj. Man.ghihimagsik. Intacto, ta. adj. Hindi nahihip6; di. nasasaladng.' Jj Hlindi4 napaguusapan. 11fig. Hind'i naaand; di nasisiraian. 1f Dalisay; wagas. Intachable. adj. Hindi mapintasain; wala'ng kapintasan. Integridad. f. Kaganapan; kabuuialn; pagkalubo's nig anoMang bagay. 1f fig. Ang uri ig, taong lubo's ang buti, wak~ing imbo't at mabait. fj Ang kalinisan nig pagkabirhen. integro, gra. adj. Ganap; bu6'; lubo's; wa ang kulang. 11fig. Ang waling 1imb6t, tapdat at mabait. Inteleccl6n. f. Pagkabatid; pagkatanto6; pagkatalasta's; pagkaunawa'.

Page  262 INTE f, INTE~- 262 -NT -INTE Intelectiva. f. Pangbatid; pangtalasta's; pang-unawa. Intelectual. adj. Ang naiuukol sa, pagiisip. f1 Diwa'; 6' waIa'ng katawa'n. Inteligencla. f. I si p; b ait; pagiisip. ff Pagkaikilala; pag'k A' aldm; pagkatalasta's. 1i Kahulugain; katuturain. fi Karunungan; katalinubari sa anoming bagay. Jj Pagkakaunawa'ang lihim nq dalawa" 6 mn~raming tao. Inteligente's adj. Marunong; matalino. JAng may pang-unawa" 6 pang-intindi. Inteligible. adj. Ang madaling maunawai 6 matalasta's. j Ang mali-naw dinggfn. Intemperle. f. Pagkakaib'a, 6 d'i pagkakaparis ng kalagayan ng panaho'n. ff A la intempferie. m. adv. Sa hayaig na lugai1, na, waIa'ng bubo'ng 6' takip na anomain. I ntempesti vo, va. adj. Wal&"a sa panah6n; 6' laba's ia, kapandhun an. Interncl~n. f. -Tika; aka1t; nasa;, hanga'd. Intenclonal. adj. Sinad ya; kinusah; tinalaga'; inakala. -I ntensldad. f. Karahasin; ka. ldkasani. f1 fig. Silakbo' ng mga. nash ng pus6. Intensl6n. f. Pagkamaraha's; 6' kalakasan ng paggala'w ng anoman. ntenso sa. adj. Marahds,malaka's. 11fig. Masilakbo6; masasafl; 6' matinding nasai ng loo'b. Interitar. a. Magbanta- magtika; magakala'. Pagpilitan; pagsikapan; pagoasa'an; pagalkala'an. Intento. m. Tika; ba nt "a; akala".,I Tungo; pakay; sadya'; layon. Intercalaci6n. f. Pagsasali't; pagsisingit; pagpapagitan. Intercalar. a. Isalift; isingit; Interceder. vn. Mamagitan; mamagitna'; idalangin; idaing; ipa-i kiusap. Pakalarai; 6' kalarahin ang sinoman upang magtam6 ng anomaing biyayat, 6 mailigtais,sa anomang kasaMaan. Interceptacl6n. f. Pagkuha ng anomaing bagay, bago dumating sa talagaffg pagdadalhain 6 pinagtiukulan. Pagpigil; pagharang. interceptar.,,a. Kunin 6' pi-, gili ang isa'ng bagay, bago dumating sa, poo'k 6' tao na talaging pagdadalh an. Intercesl6n. f. Pamamagitan; pagkalara'. Intercesor, ra. s. y adj. Pintakasi; -tagapamagitan. 11Ang namamagitan.. Intercutineo, nea.. a dj. Aug na sa pagitan ng bala't at lamin.

Page  263 INTE - 263-NT INTE linterdecir. a. lbawal; 6' ipaghawal. Interdicci6n. f. Paghabawal. In t e r ~,s. m. Pakinabang; tub6"; kapakinabanp'n. J1 mb6t; hanga'd. 1 Halagaing sarili rig is'aing bagay. Corn. Tubo6, 6 pakinabang ng puhunan. fl ph. Mga pagaari; 6' kayanianan. Interesado, da. adj. Ang nagmamasakit, 6' mapagmasalkit rganotn'n. jj Maimbutin; mapagirnb6t; mapagnasai rig d'i kanya'. Interesztnte. adj. Mahalagai; mnakabuluhain; pakikinabangan. Interesar. ni. Magkahalaga'; 6 nuakinabang sa anoma~n. a. Isamai ang sinornan sa isaing hanapbuhay Q6 panang6alakal. Larnuyutin; bikayatin. flr. Makisaima sa anornang hanapbuhay. Magmasakit. interin. mn. Pagkasatnantala'. adv. t. Sanmantala'; hanggdng di. interinidad. f. Pagkasamantala"; 6' paghaliling samantala' sa isn katungkulan. Interino, na. adj. Samantala'; 6 pangsamnantala' sa paghawak ng isaing katungkulan. Interior. adj. Lo'b.jj Kaflooblooban; kaibuturivin. Looban. 11fig. Ang tanging ndraramcdamain sa kailuluwai. jj r.m Ang lo'b, 6 kalooban ni: ao Interjecci~n. f. Gram: Pang9 - damdaini; 6 ang bahagi ng kaisipain na nagysasaysaiy ng mg'a dinairarndaim nug kalooban. Interlineal. -adj. Ang sulat, 6' isinulat sa pagitan rig dalawaing talatai. Interiocuci~n. f. -Salita'an; 6sapan rig dalawva 6' maraming tao. Interlocutor,, ra. M. y f. Kausap; kapanayam; kasalita'an. Interlunio. rn. Astr. Ang pagkarnataiy rig buwadn; 6 n panaho'ng wala, siyadng liwanag. Intermediar. ni. Maipagitan; Manpagitna. 1 Mamagitan; mamagitna. Intermnediarlo, ria. s. y adj. For. Anug nama'tmagitan, 6' tagapaniagitan sa dalawaing nagdusapin. Intermnedio, dia. adj,. Pagitan; 6 na sa pagitan. m. Ang pagitan ring dalawaing panaho'n 6 rig daliwadng gawa'. IfTugto~g, awit, sayadw, at iba' pa na ipinapagitan sa mga yut rig isaing dulai; panagift. Interminable. adj. Wa1ang katapusain; wa ang hanggain. Intermisi6n. f. Pagkahint6'; pagkatigil rig gaWa. 6 rg ano.. man-, humpiiy; likat; tah'n Intermnitencia. f. Med. Pag. tigil nig lagndt, 6 rig ibdng sakit na tatahadn at babali'k ul.

Page  264 INTE - 264 - INTE Intermitente. adj. Ang tumatahan at nagpapatuloy na muli. Intermitir. a. Itahan, itigil sa ilang panahon ang anoman. B[ Humpayan; ihinto muna at saka ipatuloy na muli. Internaci6n. f. Pagpapasok; 6 pagpapalo6b ng anomain. I Pagpasok. Internacional. adj. Ang nahihinggil sa dalawa 6 maraming bansa; 6 ang nauukol sa magkakabansa. Internar. a. Ipasok; ipalo6b. I| n. y r. Masok; pumasok; palo6b. r. fig. Hulihin, 6 tarukin ang kalooban 6 inZa lihim ng iba. I1 Magpakalalim sa pagaaral ng anoman. Interno, na. adj..Sa lo6b; 6 na sa lo6b. 1 s. y adj. Ang nagaaral na tumitira sa lo6b ng pdaralan. Interpelar. a. Dumaing; lumuhog; humingi ng tulong; paamp6n. 1| Tuman6ng; 6 tanungin upang magbigay ng mga paliwanag na kailangan. Interpolar. a. Isalit; iisingit; ipagitan. [1 Itigil; 6 itahaing sandali ang paggawa ng anoman at muling ipatu4y. Interponer. a. Isalit; ipagitan ang isang bagay sa ibai. 1 Lagyan ng anomdn ang pagitan I paamp6n. |I For. Tumutol sa usap. 11 r. Masingit; malagay ang isang bagay sa iba. |l fig. Mamagitan; mamagitna. Intierpretar. 'a. Saysayin; 6 ipaliwanag ang kahulugan ng isang bagay. 1 Isalin; 6 ihulog ang isang wika sa iba. il Tant"uin, 6 ariin ng mabuti 6 masama ang anomang kilos 6 panfungusap. lnt6rprete. corn. Dalubasa; tagapagpaliwanag; 6 tagapagsaysay ng kahulugan nk isang wika sa iba. 11 fig. Alinmahng bagay na nagpapakilala ng mga nasa at tib6k ng damdamin. Interregno, m.-Pagitan ng panah6ng walang hari ang isang kaharian. Interrogaci6n. f. Tan6ng; pagtatanong. 1t Gram. Pangtanong; 6 ang tandang giniagamit sa pagtatan6ng na ganit6 ang ayos (E?). Interrogar. a. Tuman6ng; magtanong. Interrogatorio. m. Katanungan; 6 mga tanqng na ginagaw&a sa salarin, 6 sa mga saksi, 6 sa kanino man. Interrumpir. a. Abalahin; pigilin; sansalain; hadlangdn ang paggawa ng isang bagay. II Itigil; ihinto; itahan ang anoman. 1) r. MAtigil; mahinto; maabala. ng ilang bagay. 11 fig. Ipamagitan;

Page  265 INTI NT INTR Intervalo. m. Pagitan 6' lay6' ng isaing lugail sa ibai. IJ Pagitan 6o aguwadt ng panaho'n. Intervenci6n. f. Pa ma - m agitan; pakikiala'm; pamam-agitn A Intervenir. n. Makiaki'm. Mamagitan; mamagitna'. Intestado,, da. adj. Ang namataiy na. waling testamnento. Intestinal. adj. Ang naiuukol sa bituka. Intestino, na., adj. Na sa lo,'b. ff m. Anat. Bituka. Lalong ginadgamit sa plural1. Intimacl6n. f. Pagpapahayag, pagbabala'. Intitnar. a. Ipahayag; ibabAl ang anoman. in r. Tumao's; mnasok; sumilid sa. lo6b. I fig. Makipagibigan; magkagiliwain. Intlmidacl6n. f. Pagt~akot; 6' pananakot. Intimidad. f. Pagiibigang mahigpit. 1 fig. Pagsisinitahan; pag-' susuyuian. jj Sairilinan; 6 pamunmuhay na sarili. Intimidar. a. Takutin; manakot. 1 fig. Matakot. Intimo, ma. adj. Na sa, lo6b; na sa, kaibuturan. 11 Mahigpit; ma. tao's na pagiibigan. 1i Matalik; pinakagigiliw na, kaibigan. Intitular. a. Paniagata'n ang isaing akla't 6 sinulat n'a anoiman. jJ Palayawan; bansagain; ngala nanI ang isa'ng tao 11r. Magkapamagait; I'an. 6 bagay. tnagkanga Intolerable. adj. Hind'i matil's; di mabata'; di madalita'. Intraducilbe. adj. Ang Ihindi' maisalin 6' mailiulog sa ibaing wika'. IIntramuros. adv. in. Loo'b ng isa'ng siudad, bayan 6' lugadl. Intransitable. adj. Lugail 6po k. na d'i Jinaraanan. IntransitlvQ, va.o adj, Grain. Pangtataig; 6' ang verbo 6 pangwatas na ang kanya'ng gawa 6 katuturain ay hindt dumaraain'sa ibding tao 6' bagay, gaya. ng nacer (ipanganaik). lntransmutable, adj. Hindi nagbabago; di nagiibai. Intratable. adj. Hindi inaraa~nan. II-fig. Hind'i maikasund6;, di makaugal'i. Intrepidez. 'f.Katapangan; kalaikasan ng lo6b sa panganib. 11 fig. Kapangahasan; kawakaing liuog'ng 'liko'd. Intr(,pldot da. adj. Matapang; bu6' ang loo'b; wa ang gulat. 1 fig. Pangahais; waking lingo'ng liko'd. Intriga. f. Lahaing; pakana; gaWang paiialfm. I ntri gante. tn. y f, Ang.may pakaMA; niapaglalaing; nmapagpailalim..34

Page  266 INTU -266 - INUT Intrigar. n. Maglalang; magpakana; magpailalim. Intrincaci6n. f. Pagkagul6;.pagkagus6t; pagkakasu6tsu6t. Intrincar. a. Gusutin; guluhin ang anoman. 11 fig. Guluhin; 6 palabuin ang mga paghahaka. 1 r. Magulo; magus6t. Intrfnseco, ca. adj. Lo6b; na sa lo6b; 6 kalooblooban. [ fig. Ang sariling halaga 6 kabagaydn. Introducci6f. f. Pagpasok; pagpalo6b; 6 pagpapasok ng anoman. 1i Liter. Simula; pasimula; 6 pa'unang salita ng isang akiat. Introducir. a. Ipasok; ipalo6b ang anomain 1 Magpasok; 6 papasukin ang sinoman sa is4ng lugal. II fig. Palagyan ng simula 6 paunang salita ang isang aklat. II Ugaliin; tanggapin ang anomang nababago. 11 r. Masok; pumasok. 11 Manghimasok. 11 Makisalamuha. 1I Tuma6s; tumaimtim. Introito. m. Pasimula ng isang bagay. |I Mula 6 simula ng misa. Intruso, sa. adj. Manglulupig; mangangagaw ng karangalan, katungkulan, pagaari at iba pa. Intuici6n. f. Pagkaikilalang malinaw sa isang isipan 6 katotohanan, na parang nakikita. || Pagkawari. Intuitivo, va. adj. Ang niauukol sa pagkiakilalang malinaw sa isang pagkukuro 6 katotohanan, 6 sa anomaing bagay. Intumescencia. f. Pamamaga. Intumescente. adj. Namamaga. Inundaci6n. f. Baha; pagapaw 6 paglaki ng tubig sa lupa 6 sa bayan. 11 fig. Kasaganaang malabis ng anoman. Inundar. a. Apawan ng tubig ang lupa 6 bayan. ]' fig. Punuin ng riga taong dayuhan 6 ng ibang bagay ang isang bayan 6 lupain. [1 r. Bumiaha; urnapaw ang tubig. IJ fig. Mapuno; dumagsa sa isang bayan ang mga taga ibang lupa 6 anomang bagay. Inurbanidad. f. Kawalan ng galang. Inurbano, na. adj. Walang galang. Inusitado, da. adj. Hindi ugali; di kaugalian. | Lipas; di tagamitan. Initil. adj. Waalang kabuluhan; walang kasaysayan. 1 Walang kapakanan. Il Walang kaya. Inutilizar, a. Waling kabuluhan 6 kasaysayan ang isdng bagay. 1] Sirain. |I Pawalang kaya. |1 r. Mawalan ng kabuluhan ang

Page  267 INVE - 267- INV INVE anomain. ff M a s i-.ra'; mapanganyayat. 11Mawala'n ng kaya. -Invadeable. adj. Hindi matawid; 6 di' matnwirainInvadir. a. S ---alaknyin; Ioo. kin; pasuking. pilit ang alinmaung poo'k 6 lugAl. 1J Mang'ro6b; sumalakay. Invalidar. a. Pawaling haIagad 6 bisa' ang anomaing bagay. IInvAildol, da. adj. Mahinai; salanta'. fJ fig. X\,ala'ng halagai; 'waIa'ng bisa'. Invariable. adj. Hindi magbabago; 6' d'i mababago. lnvasl6n. f. Pagloo'b, 6' panglolo6b; pagsailakay; 'paglusob. Invasor, ra.'s. y adj. Ang nanglo6b; 6 sumalakay. ff Manglolo6b; miananalakay. Invencible. adj. Hindi" m'adaig; d'i ruatalo; d'i masupil. Invenci6n. f. Paglalaing; pag,likha'. ff Ang bagay na linikha' 6linaki'ng. fi Pagkatagp6; pagkatukla's. li Daya'. -If Katha' Invencionero, ra. m. y f. Mapaglahing; mapaglikh'. fj Mag-, darayai. II Mapagkatha' ng kasinungalingan. Invendible. adj. Hindi maipagbilf; di^ mabili' Inventar. a. Lurnaldng; Iuinikba. 1 Katha"in; 6 isipin ng maing gawa.& Magdayh; magkatha'katha' ng kasinungalingan. Inventarlo'. mn. TaJa'ang maayos at buko'dbuko'd ng rnga pagaari "at ibdi pang rnga bagay, na nauukol sa is 'ahg tao 6' sa isaing kapisanatn. Invento. m. Paglikha; paglaki'ng ng anomain. 11 Lalaing; uikha'. fJ Daya'..Inventor, ra. mi. y f. Manglilikha"; manglalalkrIng. I Magdarayat; rnapagkatha'katla'. Inverecundo, da. adj. Waling hiya'; 6 waaing kahihiyain. Inverosimil. adj. Malayo~ng magkatoto6'; 6 waking bak'as katotohamtn. Inverosimillitud. f. Kalay'~an sa katotohanan; 6 kawalan ng baka's katotohanan. Invertir. a. Guluhlin; gusutin ang mga bagay 6' ang hana4 ng anomain. If Ipatiwarlik; baligtari'n. f Gugulin; garnitin ang yaman 6 salap-i sa anomdn. fj Lukol ang panaho'n sa gayo~t ganito'ng paraain. Investidura. f. Pagbibigily 6 pagkakalo'b. ng isaing mataa's na karangalan 6' katungkulan. Investigacl6n. f. Pagsisiyasat; pagsusugfcl pagsigasig na mapalita'w ang anomdn. Investigar. a. Siyasatin; usi mianunulat 6O masining ang ann

Page  268 INVO INVO ~- 268- IR65N sii;sigasigin; pagsikapang palitawin ang anom~in., Investir. a. Bigyain, pagkalooban ng anomaing karanga)an 6' kat~ungkulang mahalaga'. Inveterarse. r. Tumanda". IfMaluma. fl Magluwaft; 6 manatill sa dating laga'y ang anoiman sa, mahaba'ng panaho'n. Invicto, ta. adj, Hind'i mat~al; 6' tuw'i na'y ma'nanalo. Inviearno. M. Tagulan; taglamig; tagginaiw.' InvigilIar. a. y n. Pakaala. gaIan; 6 kalinga'ing mabuti ang anoman~ Inviolable. adj Hind'i dapa-t paslangin; 6 1di mpipapmaslaing ang anomain. 1I An'g dapat igalang. Iniviolado, dia. adj. Buo6; ganap; malinis;, hindir nagagala'w. Invisible. adj. Ang hind'i maikita; 6 d'i makikita ang anoma'n. Invltaci6n. I. Anyayht; 6 pagaianyayh IfPaanyaya'. 1I ~fig. Pagyayhi; pagakit;~ p-agudyo'k na gawin ang ariom~in. Invitar. a. Maganyaya'; 6 an.. yayahan. fj PigingfIn. jj fig. Akitin; yayain; udyulcain. Invocaci6n. f. Pagtawag; pagdalangin; paghin i ng tulong. Invocaro a. Tumawag na huig ng-tulopg; dumalangin; paamp6n. Involuntarlamiente. a d v. V m. Napilitan; hindi' ibig; di kalooban. f D'i kinusai; d'i tinalaga'. Involuntai'io, ria. a dj. Hindi kusa'; hindi' ibig. ngloo'b. INailalaban sa kalooban. Ir. n. Yumao; hurnayo; lumakad. ff Paro'n,' 6" pumaroon; tumungo; tumumpai sa ibaing poo'k 6 lugadl. 11Pumusta'; tumaya'. ff Patungo; patumpa' gaya ng~ este camuino VA al cementerio, ang daatng Wt') PATUN-GC sa libingan. r. Umali's; yumao; humnayo; pumanaw. I Maghingalo6; 6, mamataiy. ff umul6'; turnagas. f Ma'dulas; ma'dupilas. I Maubos; maad ang anom'in. f Mapunit; 6 rnalumai ang damit. fJ Maut6t; 6 'n~ta' ng wang maly6d kinukusa'. Ira. f. Galit; poo't. 1Nasa~ng manghiganti. IIfig. Ang daha's 6 ba'gsik ng mga elemento. Iracundo, cia. adj. Magagalitin; mapopootfn. Irascible. -adj. Ang naduukol sa. o0".1 gahit 6pot fMagagalitin. Iri S. m. Bahaghari; balang'iw fig. Ang. nagpapayo at pu-' mdipayapa' sa mga, nagka'kaalit. Irdnia. f. Tuya'; palibhasa'; kapalibhasa'an. Ir6nlco, ca. adj. May larnang tuya' 6 kapalibhas~ana. f1 Patuya; mapanuya. I

Page  269 IRRE -269-RR IRRI Irracloniai adj. WValang isip; 6 salaft sa atuw'iran, gaya ng hayop. Ginadgamit ding parang substantivo. 11 Ang nailalaban sa rnatuwid, 6' laba's sa katuwiran. Irradiar. a.' Magsabog ng liwa~nag sa lahaft ng dako ang isaing tanglaiw sa' langit, gaya ng Araw na nagsasabog ng fiwanag sa 1upa" 1 Magliwanag; magning-nfng. Irrazonable. adj. WaIU sa matuwifd; 6' d'i akma4 sa katuwviran. Irrealizable. adj Hindi magawa; 6 di miagaw. irreconcillable. a dj.- Ayajv rnakipagkasundo6. j1 Hindi magkasund6. Irredimible. adj.- Ang hindi mangyaring matub65j. i \Vaf~ng, katu'busan~. Irreflexl6n. f. D'i pagbubulaybu'lay; 6' kawalin ng pagwawariwari. irreflexivo, Va. adj Ang d. nagwawari. 11 Anig nagsab 6, Cgumaigawa, ng wang wariwari. irregular. adj.. Ang wala' sa. tuntunin; 6 ang ndlalaban sa pa-. takarin. Ang dil nangyayaring karaniwan. irregularidad. f. 'Kawalain sa tuntunin 6 padtakarang sinu-' suno'd. jj Kagusutan; kaguluhan; %Ikawala'n ng husay. Irreligioso, sa. adj. DI' pag tupaid sa katung-kularjg binyagan. jjAng' 'nilalaban sa relihi'n' 6 pananampalataya. Irremediable. adj. Hind'i malunasan di mnapagua. Waling lunas. Irremisible. adj. Hindi ma-. ipatawad; waling kapatawarin. irreparable. adj. Hindi mapaghuhusay; 6 di napagpapala'ng kasirahan. Irresistible. adj. Hindi miapaglabanan. 1f Hind'i madaig. flind'i matii's. Irresoluble. adj. Hindi mapagpasiyahain. Irresoluci6n. f. Kawalain ng pasiydl; 6' di pagpapasiya'. fJ Pag. uurongsulong. irresoluto,, ta. adj. Walang pasiya'; urongrsulong; alangadn. Irrespetuoso, sa. adj. Waking galang. I rresponsable. adj. Hind, naninagot Iab~s pananagutan. 10Irresuelto, tat adj. Walang pasiyai. Irre'i(erencla. f. Kawalain ng galang; 6 O hindi paggalang. I rreverente. adj. Waking galang;. wakng pitagan. Irrevocable. adj. Hindi1 mabikbago; d'i mapapawakingy hMagi. irrisiblei, adj. Katawaitawai; nak~tatawdi; 6' dap'at ikdtawa.'

Page  270 'Is, ISLE - 270 - 1ZQu Irrisi6n, f. Biro6; uyaim; iiba k; aglahi. jj Paghamak; pagsiphay6. Irrisorlo, ria. adj. Nakatatawai at nakahihikayat biruiin. Irritar. a. Pagalitin; pootin. jjPapaginitin; papagalabin ang tnga nasa' at hilig ng loo'b. For. Pawahing halaga'; pawalang bisa" ang anomain. 1 r. Magalit;i mapo t Magalab; maginit ang mga pita at hilig nig kalooban. Irrupci6n. f. Paglusob na bigha at waling anoano ng mga kaaway. 11Pangyayaring bigla' at di' iridasahan. ng anomadng bagay, gaya ng pagputo'k ng bulkdn. Isla. f.Pu6 6 tumpo'k ng lu p ang naflilibid ng tubig sa lahaft ng dako. 1 fig. Tump'5k.ng m rga bahay na nafliligid ng mga daa'n. Islefto, fla. adj. Taga pul; tagad kapulkian. 11 Ang naduukol sa pul6. Islote. M. Pulo'ng' mnti at, walang tumadtahain. 11Bato'ng malaki at mataa4~ na nafliligid nq dagat. Istmo. m. Geogr. IDaanadn; 6 ulo's na makipot ng I upaiina nagkadkabi't sa dalawafng kontinente, 6 sa isafng peninsula at isaing kontinente. Itinerarlo, ria. adj. Ang nauukol sa daadn 6" landas. m. Ang tulnguhin ng isang paglalakbady. Izar. a. Mar. Itaas 6 iakya't ang anoman,, na batakin sa 1uw bidna kin abibitinan. IIla bandera. Iladla'd ang bandila 6 watawat. IzquIerda. f. Kaliwa4; 6" karnay na kaliwa'. Izquierdear. n. fig., Lumihi's sa itin'tadhana' ng aui ran at ng kabditan. Izquierdo, -da. adj. Kaliwa'; 6 dakong ka~liwa. fl Kaliwete. fig. Lik6'; di matuwid.

Page  271 .1 JACA Jaball. m. Zool. Baboy dam6ng lalaki. Jabalina. f. Baboy dam6ng babae. Jabato. m. Zool. Bulaw; 6 ang anak na munti ng baboy dam6. Jhb6n. m. Sab6n. Jabonado., m. Pagsasab6n. [ Bunt6n ng damit na puti na sinaisab6n 6 nasab6n na. Jabonadura. f. Pagsasab6n. ji pl. Pinagsabunan. 11 Ang bula ng sabon. Jabonar. a. Magsab6n. 11 Sabunin ang damit 6 anoming bagay. Jaboncillo. m. Sab6ng mabang6. Jabonera. f. Magsasabong babae. 11 Sisidlan, 6 lalagyan ng sab6n. Jaboneria. f. Gawaan ng sab6n. 1 Tindahan ng sab6n. Jabonero. kn. Ang guma. gawa, 6 nagtitinda ng sab6n; magsasabo6. \ Jaca. f. Kabayong munti. JAMA Jactancia. f. Pamansa; pamamansag; pagpaparangalan. Jactancioso, sa. adj. Mapamansag; mapamansa; mapagparanga!an. Jactarse. r. Mamansag; mamansa; magparangalan. Jadear. n. Humingal. Jadeo. m. Hingal. 11 Paghingal. Jaez. m. Alinmang pamuti 6 gayak na inilalagay sa kabayo pag araw ng pistai. 11 fig. Uri ng anoriang bagay. Jalea. f. Tininggal at pinamu6ngk matamis, na ginawa sa katas, ng anomang bungang kahoy, gaya ng bayabas. Jalear. a. Magpahuya; 6 ihab6y ang aso sa panghuhuli ng hayop. 1| Pasiglahin sa pagakpak ng kamay ang nagsasaydw 6 umaawit. Jamls. adv. t. Kaildn man. 11 Nunca jamas. m. adv. Kaildn ma'y hindi. 11 Por siempre 6 para siempre jamds. 'm. 'adv. Magpakailan nia'y hindi.

Page  272 JARD - 272 - JEFA jam6n. m. Harnon; 6, paai n~baboy na inasn~ing mabuti. Jaque. m. Hambo'g; palal6"; mapagmatapaing. 11Lanse sa la. Irong ajedrez. 11jYaque! interj. jllag! iLav6!1 Jaqueca. f. Matiqdi'ng sakit ng ulo,. na karaniwang kalahat'i lamang ang sumasakit. Jara. f. Tuno'd; palas6'; 6O kaputol na kahoy na lubhang matulis' at ginaigamit na panudasa ibor) 6 sa mgakawy jarabe. m. Farm. Alinnming gamo't na matarnis, n a ang sangkaip ay tubig, asukal at iba' pang bagay na panggamo't. fj fig. Ang alinm~ing inuming mfialabis ang tarnis. jarana. f. fkatuwaang maingay;- har'ana. I Tfam. Kaingayan; kaguluhan. jaranear. n. Magkatuwan ng Ilubhan maingay. 1 Magh-arana. jaranero, ra. Ad. Manghahararra; 6 rnapangharana. Jarcia. f. Tipon, ng sarnotsamot na bagay na itinaftalagd,6 iniidukol sa anomndn. Af ar. Ang rmga lubid ng isa'ng dao'ng Lal6ng ginagamit sa plural 6 pangrnararni. ff Ang mga kasangkapan sa pan i gisda'. Jardin. Mn. Thiamanan. il Ang dungis 6' mansa' ng esmeralda I at ibaing bato'ng mahalagza. 11Sa rng sas-aky'din, ay ang kumunin 6' painabihan. jardineria. f. Sining ng paghahalarnan. jardinero, ra., M. y f. Maghahalaina'n. jareta. f. Hugutain; 6' vsulutain ng panalit ng salawadi at ibad pang darnit.,jarrear. rn. fain. Sumnalok ng madala's sa saro ng, tubig 6 alak. Jarrero. in. Magsasaro6. Jj Ang tagabantady sa inga sarong rmay lainafng tubig 6' alak. jarrete. m. Anat. Ang alakalakdn ng paad. jarro. rn. Saro. jarrdn. in. Sarong malakf. 1Painuting kahawig ng saro na karaniwang 'ilagady sa bungad ng baha'y. jaula.. f. -KOI~ungan ng' nga ibon. Kdlungang malakif at matibay ng inga u161l at inababangis na hayop. Haula. IJaYint na. in. y f. Taong inatangkcid,' ialaki at. totoo'ng malaka's. Jazmlnh m. Rot. PAirn ng hasmfn. 11 Ahg bulakla'k ng hasinfn, nA fliaputi at kaayaaya ang ba4*6. jefatura. f. Pagkapun6. II Tanggapatt tng pun6.

Page  273 JINE JINE JOR273O JORO jefe, fa. m. y f., Pun6; 6' pinuno6 sa, alinmaing pangkait 6 hanapbuhgy. Jehova. m. An g Dios. sa wika'ng hebre60. Jemal. adj. Ang singhaba. nig sangtumur6'. Jeme. m. Tumnur6; 6' haba' ng daliril, na mula' sa dulo rig hinlalaki hangg ang sa dulo ng hintutur6'. f1 fain. Ang mukha" ng babae.Jengibre. mn. Bot. Pun6 ng luya. 11 Luya. Jeroglifico, ca. m. y f. Guhit, tanda", sagisag 6' larawan na nagsasaysaiy ng kahulugaing mahiwagai. 1 adj. Ang na'ut.kol sa ganito'ng ayos ng sulat. jeta. f. Labi 'at ngus6ng makapadl. 1 Ang ngus6 ng baboy. Jetudo,, da. adj. Labian; ngu. siuan; 6 ang makapa'l ang labi at ngus6'. Jicara. f.. Tasang inuinan ng sikulate. 4Jicarazo. m. Kasukabang pagpapain6m ng lason. jigote. m. Pagkaing tinadtadd, gaya. ng dinugiian, at iba' pa., jineta. f. Sining, 6 arala'n ng pangantabayo. fj Ang buwis nghayop. Jinete. M.. Ang nangangabayo. 11Aug sarni spanganga bayo. jinetear. n. Mangabayo sa, inga, po6k na hayadg na ipaginagara, aug dikft na tagrhiy. Jira. f. Piginfg" ng magkakaibigan -na idinaraos sa parang ng bu Ong auw at slaya'. 11 Pira. song inalakilakif at mahab" nig damnit, na, pinutol 6pinunit sa anomnang kayo. JIr6n. in. Ang punit rig damit 6 nig anomain'g bagay. [I fig. Aug bahlaging inuntil ng isafng bu6'. I Jironado, da. adj. Sira";-punit; gulanft. fj Punitpunit; gulagujocosidad. f. -Pagkamapag. patawd. I1 Kasayahan; kasistihain. Jocoso., sa. adj. Mapagpatawai; masaya; inapagsist&. 1 Katawadtawad; nakatatawa'. Jornada. f. Aug tnalalakaran sa maghapon rig isadng nagxlalakbay. jj Ang buo'ng paglalakid 6 paglalakbady, kabi't na, huinigi't sa isdngy araw. fj Ang paglalakdd ng hukbo6, na, patungo sa pakikilaban. ff fig. Aug panaho'n rig buhay rig tao. Jornal. in. Upa, sa maghapon ng inanggagawa' 6 nagaardw. IJ A jornal. in. adv. Aradw; 6 upang arAw. Jornalero. in. Magaardw; upahdn ng ardw. Joroba. f. Kakikb~an. I[ fig. 35 U,

Page  274 it, i JUBI -274 y 'fai. Kadiwarhan at kaabalahadng nakatnuinuhi'. Jorobado, da. s. y adj. Kuba; huk6t. joven. s. y adj. IBinata'; bagongtao; dalaga.,jovial. adj. Masayg; inaain6ng Io6b. jovialidad. f. Kasayahan ng' ugali; kalubayadng lo6bk Joya. f. -Hiya's; pahiya's. I Alay 6 gantingpakl na ibinibigady sa kaliksi~hain 6' paglifingko'd na mabuti. JJ pl. Ang madla'ng hiya's at pananainit ngr isang babae kung9inagi~isadng dibclfb 6 ikadkasadl. Joyante. adj. Sutlang 1~bhang rnanipis at inakintdb. joyel. in. Hiya's na inunti, na kung ininsa'y wala'fg bat6'. Joyeria. f. Hfyasan; 6 tindahan ng hiya's. Thlh~iyasan; 6' gaw~an ng mca. hiyds. Joy4bro., ra. in. y f. Mang.. bibiyAiS; maggalaha's. in. Ang, tatag~ian ng hiya's. jubllaci6n., f. Paghahalili sa hawak na katungkulan ng sinomina tagidy rin ang dating karangalan at sahod. jj Katuw5.An; kiAsyahan. jubilar. a. Halinhadn 'sa ka. tungkulang hawak ang sfnornin, dahil, sa katanda'an 6' kahin~an na, na bigyadn ng sahod, haba'ng n~bubuhay. 'II n. Magsayii; ma. JUGO tua. f r. Magtamn6 ng halili sa katungkulan. Jfabilo. in. Tuwa'; saya'; gala'k; kasayahan; katuwaan. jubiloso., sa. adj.- Masaya; magala'k; nakatutuwa&; nakakalug'dJudaismo. m., Ang pananamnpalataya 6' relihio'n ng inca hudi6. Judicatura. f. Paghatol. 1 Hd~kurnan. jj Katungkulan ng huk6m; 6' pagkahuko'm. [f Panaho'ng, ipinagluluwaft sa pagkahukoin. Judicial. adj. Ang ndu'ukol sa hi~kurnan. 11Poder -7udicial. Kapangyarihang Tagahatol. juego. in. Lar6. afSgd. Paglalaro6; paglilibadng; pagaalfw. JjPagsusugafl. juez. Huk6m. [j Tagahatol. Jugador, ra. in. y f. Ang naglalaro; 6 nagsusugadl. (j Manglalaro. 11Manunugal; palasuga'l. Ang sanady at inarunong sa pagsusugzil Jugar. a. Maglaro; inaglibafng; miagaliw. 1j Magsugafl. jfn. MagIik6t. 11 Magbir6'. jugo. in. Katds. jj fig. Ang mahalagd, 6 ang inay kabuluhdn rng alinminng bagay. Jugosidad. f. Pagkainakatads ng anomdn. Jugoso, sa. adj. May kata's; 6 inakatds. I1 fig. Mahalagd; ma. kabuluhdn.

Page  275 JUNT - 275 — JT JUST Juguete. m. Lariian; 1ibangan. IIAglahi; bir6. Awit na masayad at magalaik. Juguetear. n. Maglar6; mag1ib~dng; maggagala'w; magylilik6t. Jugueterfa. fiPangangalakal ng laijian. TI'indahan ng laruian. Jugu'et6n, na. adj. Mapaglar6;- malik6t; niagaliw.' Juiclo. mi. Bait; isip. JJ Kabaditan; kalinawan ng baift. JjHaka"; palagady; akala'; pasiya'. For. Pagli litis. Juicioso, sa. adj. Mabaft. fj Gawa'ng mabaft. junta. f. Pulong; kapulungan;, pagpupulong. 11 Katipunan; kapi-I sanan ng anomdian. 11Pagkakasama ngdalawd armn bagay. Juntamente. adv. m. Kasama; pati; sampidhg. fj adv. t. Kasaba'y. Juntar. a. Pagpisanin; pag. lakipin ang anomdn sa iba'. Jf Tipunift; pisanin; ipunin ang anoman. 11Magpulong. If r. Magsamasamna; magpisanpisan; magtipon. tipon. ff M~agagapay; magkatnfg. ffMakisama; pumisan; lumah6k-. ffMagdatig; maglangkdp. ff Makiapid. junto,, ta. adj. Nagkdkapisan; nagkadkasama; kalapit. 11 adv. I. Malapit. fl adv. nm. Kasama; kasabady; paminsan.' Juntura. f. Sugp6ngi sanib;, kutab; u g p6O n g. ff Pinagsugpunga'n. Jurado. m. Inangpaladn; taga. hatol. Jurador, ra. adj. Map'anunpai. Juramentar. a. Papanump'in. f1 r. Manump4;iailtn manumpa. Juramento. m. Slimpa.f Panunumpa'. Jurar. a'. Panumpaan. 1f Manump. jjSumumpa; kurnilala sa kapangyarihan ng isdng har' 6 ng si'nomadn. Jurisdicci6n. f. Kapangyarihang makapam'ahalai at magpaganap ng inga, kautus'n. 1 Ang nasasakupang lugadl 6 lalawigan. Jurisprudencia. f. Karu.. nungan ng pagmnam-atuwid. Jurista. m. Ang nagaaral 6 mnarunong ng karunungan ng pagmamatuwid. IJusticia f. Kabdnalang naguudyo'k na i'bigdy sa bawh't isa' ang talaga'ng kaniya'. Kataru.. ngafn; katuwiran. 1J Parusa; kapa. rusaha'n. Justiciero., ra. m. y fC Ang gumdgawa' 6 nagpapagawa, ng tungt6ng sa, matuwid. ff Ang tapa't humatol 6 magparusa. Justificar.' a. Patotohanan; patunayan ang isd'ng bagay. If Patibayan ang anomain. [f Hu..

Page  276 JUST - 276 JUZo sayin; itumpdk; 6 iayos sa matuwfd ang alinmdng bagay. Justificativo, va. adj. Ang nagpapatoto6 6 nagpapatibay sa anoman. Justipreclar. a. Halagahan; tasahan ang alinming bagay. Justipreclo. m. Halaga; 6, paghahalagi ng anomdn. Justo, ta. adj. Ang gumdgawS ng ayon sa katarungin at sa katuwiran. 11.Tapdt; 6 nadayon sa matuwid. 1 Bandl; 6 ang sum6sun6d sa utos ng Dios. 1j Ganidp; hust6; wal&ng kulag. ii Akml; bagay. Juvenil. adj. Ang niAuukol sa kabatian 6 kabinataan. Juventud. f. Kabataan. l| Kabinataan. f| Kadalagahan. Juzgado. m. Katipunan ng mga huk6m na nagsisihatol. l| Hdkumnan. [ Lugdl na pinaghdhatulanr. Juzgar. a. Hatulan; hukumin. 1J Humatol. 11 Magpasiya.. f( Kuruin; isipin;. akalain ang anoman. 4"' I:i.

Page  277 K KILO Kaiser. m. Har 6 emperador sa, Alemania. Kaolin. m. Lupang gindgawang porselana. Karabao. m. Zool. Kalabdw. Killlrea. f. Sukat ng lupi na mayro6ng isdng libong irea. Kilo. m. Salitang ang kahulugin ay ising libo kung ikinakabit sa isdin kaisahin ng alinnmrng panukat 6 panimbing; IJ Com. Kilogramo. Kilogramo. m. Panimbing na ang bigat ay isdng libong gramo, na katimbing ng dala KORA wdng libra at dalawaing onsa,i Kilolitro. m. Panukat sa ta. kal na may isang libong litro. Kilom6trico, ca. adj, Ang nduukol sa kil6metro. Kil6metro. m. Panukat sa haba na may isAng libong metre. 11 cuadrado. Kil6metrong parisukit. Kiosco. m. Bahay 6 habong na bukAs sa magkibikabila at ang pagkagawa ay karaniwan lamang. Kiosko. Korin. m. Rel. Bandl,na aklit ng mga musulmin.

Page  278 L LABO La. art. f. Aug. Ejemplos: La mujer, ang babae; la casa, ang bahay. f1 mn. Mits. Ikaanim, na tinglig 6 boses ng pa'simula'ng tugtugin. Labla. f. famn. Kaayahan, kari'kitan at katdinisang inangusap. Labial. adj. Aug nauukol sa ngus6 at labi. j1 Aug titik 6' letra na kung bigkasfn ay tinitikom inuna aug labl, gaya ng b, A., m. Lablo. in. Labi; ngus6. Ii. pI. Ngus6't labi. 11Lalio su~perior. Ngus6. 11Labio inferior. Labl. ~jfig. Gilid; 6' labi ng anomnin, gaya ug sugat, baso, ti~ a Labor. f. Gawak; paggawa. 11 Sulain;- burdd sa. dainit. J Pananahi', pagbuburdahi, at iba' pa, na pawanig gawang babae. Ij Pag. sasaka; paglinAng ng 1up~. Laborabie. adj. Magagawa'; 6 ang sukat magawa'. I) Masasaka. Laborlosidad.* f. Si'pag; ka. sipagan; sikap sa paggaWa. Laborloso, sa. Ad. Masipag; inasikap sa paggawwa. 1f Mahirap; 6 nmabi'gat gawfn. LABR Labrada. f. Lupa~ng lining na, na mnaaarl nang tamnn~n. Labradero, ra. adj. Aug inagagawa.; 6 nababagay gawin. I Aug mnasdsaka; 6 bagay sakahin. Labradio, dia. adj. Lupa~ng sakahfn. Labrado., da. adj. Kadyo na may sulam 6 burchi. jj m. Aug lupa' 6 bukid na linfing na. Labrador. mn. Magsasakad; inagbubukfd. II rn., y f. Aug may 1upai. at surna'saka sa kanyang sarili. 11Taga bukid; taga parang. Iiadj. Aug gumadgawa.; 6 na'babagay sa paggawa'. Labradoresco, ca. adj. Aug nauukol, sa inagsasaka', 6 sarili niyd. Labrantin. m. Magsasaka.ng kadkaunti aug pagaari. Labrantio, tiao adj. Agr. Buki~d 6' Iupang sakahfn. Labranza., f. Pagsasaka; pag.. bubuki'd. 11 Lup'n-g sakahin. f GaWa; 6 paggawa ng anominn. Labrar. a. Gumawa sa ain.. ninug hanapbuhay. 11 Magsaka;

Page  279 LACR2 magbukid. 11Magararo. fj Manahi; magsulam. 6 magburdad. Labriego, ga. mn. y f. Taong bukid; tag~i parang. Lacayo. mn. Afila", na, ang katungkulan ay sumuno'dsuno'd sa, kanyafhg panginoo'n, magfng luma'1akad, nangangabayo, 6 sa karuwahe man. Lacerar. a. Pagpir~ipirasuhin;, Sirain; durugin; lansagin ang ano. main. 11 fig. Siratan ngr puri; alisain 'ng dangai1. Laceria. f. Kairukhaan; kahirapan. II Pagod; hirap; saikit. Lacrioosa. adj. Dukh; inahirap. Laclo, cia. adj. Lanta'; laing. ~~Mahina'; wa.lang laka's. Lac6nico, ca. adj. Maikl'i; madali'; di maligoy na pagsasaysay ng anomnfin. Laconismo. mn. Kaiklian; kadallang pagsasaysaiy. Lacrar. a. Ihawa ng sakft ang sinonmgn. jj fig~. Sira'im ang pagaarl ng kapuwa. 11Idikf' n Iakre ang sulat 6 anomadn. 11 fig. Mahawa nLT sakit. Lacre. ni. Pangdikft, 6 pgangsar~i ng sulat, selyo, at ibad pang bagay. Lakre. Lacrimal. adj. Ang nduukol sa luha'. Lacrinioso, sa. adj. May 1uha'; luhciin. 11Nakaluluha. F~q LADO Lacris. i. Rot. Romero. Lactancia. f. Ang pagsuso ng ba~ti. 11Ang panaho'ng isintd-.suso niyai. 11 Pagpapasuso. Lactar. a. Magpasuso; 6 pa. susuhin. 11n. Sumu-so...ceo tea. adj. Ang ini uukol sa gatas; 6" kawangkil ng gatas. Lacteinino. Mn. Gatas, 6' alin, Mang pagkaing may kahal6ng gatas. Lactifago, ga. ad'. Ang na, bubuh ay sa pagkain ng gata's. Lactffero,, ra. adj. Zool. Ang dinaddaluyan 6' pinagdairaa;nan ng gatas, bangging sa du. mating sa uto'ng ng suso. Lacustre. adj. Ang nduukol sa lawh 6' dagatdagatan. Ladeado,, da. adj. Kill ng; tagilid. Ladear. a. Ikiling; ihilig; itagilid. n. y r. Kumiling; tumagilid. IIMaglakdd sa, piling 6' Iibfs tig bundo'k. 1f fig. Luinihis sa daa'ng inatuwfd. fj r. fig. Ki. lingan; punialing; padali sa ano andg, bagay. I Ladeo. mn. Kilin'g; pagkiling;h pagkitagilid. Ladera. f. DAhilig; 6 libfs ng bund6k. Laicro, ra. adj. Piling; ta. giliran. Lado. m. Ang tagili ran ng

Page  280 LAGA — 280 - LAGU katawan ng tao. 1I Tabl; gilid; siping ng anoman. 11 Ang kabiySk 6 kalahati ng katawan. 11 Dako; gawi; bandd; lugal ng anoman. Ladra. f. Pagtah6l; pagkawkaw ng aso. Ladrar. n. Tumahol; kumah6l; kumawkaw ang aso. 11 fig. y fam. Bumala; magsabi lamang na di naman gawin 6 ituloy. Ladrido. m. Tahol; 6 kahol ng aiso. 11 fig. Pula; mura; libak; uyim na ipinanglalait sa iba. Ladrillado. m. Latag na lariyo. Ladrillal. m. Po6k 6o lgail na pinaggagawdn ng lariyo. Ladrillero. m. Maglalariy6. L^drillo. m. Lariy6. 11 fig. Burda, na hitsurang lariy6 ria nakalagay sa kayo. Ladr6n, na. m. y f. Magnanakaw; manguumit; tekas. Ladronera. f. Taguan, 6 kanlungan ng magnanakaw. [[ Pagnanakaw. Ladroneria. f. Pagnanakaw; panguumit. Ladronesca. f. Katipunan, 6 pulong ng mga magnanakaw. Ladrone0co, ca. adj. fam. Ang nduukol sa magnanakaw. Ladronicio. m. Pagnanakaw. Lagafla. f. Muta; dira. Lagaftoso, sa. adj. Mdtain; dirain. Lagartija. f. Butiki. Lagartijero, ra. adj. Hayop na nanghuhuli at nangangain ng butiki.' Lagarto. m. Bubuli; tuko; bayawak. 11 Anat. Kalamnan ng bisig, na nasa pagitan ng ba likat at siko. Lago. m. Lawa; dagatdagatan. Lagotear. n. Maghimanhiman; magam6am6; mnaglangis upang matam6 ang anoma.n. Lagoteria. f. Paghihimanhiman; paglalangis; pagaam6am6. Lagotero, ra. adj. Mapaglangis; mapanghib6; mapaghimanhiman. Lagrima. f. Luha. [I fig. Tul6 ng dagta ng mga pun6ng kahoy. Lagrimal. m. Daluyan ng luha. Lagrimar. n. Lumuh; umiyaik; tumnangis. Lagrimear. a. Magluha ang mata. Lagrimeo. m. Pagluluha ngmata. Lagrimoso, sa. adj. Luhaluhaan. II Maluluhain. 1| Nakaluluha; nakdiiyaik. I[ Pun6ng kahoy na tumutul6 ang dagta. Laguna. f. Lawang munti; dagatdagatan. Lagunajo. m. Labak; danaw.

Page  281 LAWIO - 281 - L LANC Lagunero, ra. adj. Ang nmiuiukol sa lawa- 6' sa dagatdagatan. Lagunoso, sa. adj. Malawai; mnalubaik; 6' poo'k na maraming law'a' 6 danaw~x. Lamna. f. Putik; banlik. Lumot, na nakalutang sa, tubig. jJKayo 6 hbabing sinalita~n nq ~gint 6 pilak. Lamnedal. nm. Kaputikan; kabanlik~in. Larne'dura. f. Paghimod; pagLamentable. adj. Katanrfistangis; kahambailhauibal; kahaPish apis. Lamentaci6n. f. Daing; panagho'y; panambitan. Lamentar. a. Tangisaii; taghuyain. ii n. y r. Managho'y; ma-~ nangis; manambitan. Lamento. rn. Taglioy; daing; panambit~an. Lamentoso, sa. adj. Mapanaing, mapanagh'oy; m-apanambitan. Lameplatos. m. Ngalang ikinaikapit sa matakaw. II Aug kuma'kain ng labif ng ~iba'. Lamner., a. 1-liniurin; dikann ang anomain. j1 r. H um i m od; dumila'. Lamido, da. adj. Ang gasgas na sa pagkaiga-niit. Lamnoso, sa. Ad. Mabanlik; malumot; 6 lint.Uumot. Lampacear. a. Mar. Punasan ang basa' ng ising sa-sakyain; 6 lampasuhin. LAmpara. f. Ilawa'n- 6' 1mpara. Lamparero, ra, m.. y C. Ang gpimnagawa 6 nagtitinda' ng hImpara. 1,1 Aug nagaialag' ng ilaw~in 6. lampara, Lampazo. m. Mar. Basahang pamunas; 6 lamnpaso. Lampiflo. adj. Aug lalaking waling' balba's. IIl Ang ma~dalang ang balba's. Lana. if. Balahibo nq tupa, 11Aing datint na lana. Lanar. An g hayop na may balahibong lana. Lance. in. Pagtatapon; pagwawaksif; pagpupuko'l. 11Paghahagis ng dat-a, at iba4 pa, na ipinanghuhuli ngr isdi. Jf Ang rnapangisda'. j1 Lansi; ab'ing. I Away; bab~ig; pagkakagalit.' ji Panganib; pagkakata6n. Lancear.. a. Sibatin; ulusin ng sibaitLan'cera. f. Salangan'nq sibaft. Lancero. m. Aug sundalong, sibaft 'aug sandata. II Aug may daking sibdt. II Ang manggagawai ng sibilt. Lanceta. f. Cir. Pangadlit; panghilas; pananggra'; lauseta. Lancetada. f. Pagsugat, 6" I

Page  282 LANI 2! pagsaksak ng lanseta. [I Sugat na gawa ng lanseta. Lancetero. m. Suksukan 6 la!agyan ng lanseta. Lancha.. a. ar. Isang hugis ng sasakyan na ginagauran,, n gamit sa pagdadhla. ng tao, kalakal, 6 anomain sa mga daong na malaki. Lanchada. f Lulang nadadala ng paminsan ng isang lantsa. Lanchero. in. Ang namamahala' 6 nalnumuno sa isang lantsa. Laneria. f. Tindaihan ng lana. Lanero, ra. adj. Ang nauukol sa lana. j m. Ang mangangalakal ng lana. [| Pintungan 6 taguan ng lana. Langosta. f. Zool. Balang; lukton. lt fig. y fam. Ang sumisira 6 umiubos ng anonimng bagay. Languidecer. n. Mangayayat; manghina; manglata.* Languidez. f. Kapayatan; kahinaan. 11 fig. Kawalin ng sigia 6 iakas ng lo6b. LAnguido, da. adj. Payat;,yayat; mahina; malata. t[ fig. ~Walang sigla; nlahina apg lo6b. Lanifero, ra. adj. Pot. Ang may lana. Lanificio. m. Sining 6 arte ng paggawa 6 paghabi ng lana. LAPl Lanilla. f. Kayo 6 danit na lana, na manipis at di lubhang matibay. Lan.osidad. f. Bulo ng mga dahon 6 bunga rng ildng mga halamaro Lanoso, sa. adj. Balahibuhin; mabulo. Lanudo, da. adi. Mabala,hibo; maraming bulo. Lanza. f. Sibat; tand6s. It Sundalong sibdt ang gamit na sandata. Lanzada. f, Tasak 6 saksak ng sibat. I[ Sugat na gawa ng sibat. Lanzadera. f. Sikuan; 6 kasangkapan sa paghabi na kinaiikiran ng sinulid. Lanzamiento.,m. Pagtatapon; pagliahagis; pagpupukol; pagbubulusok ng anoman. Lanzar. a. Itapon; ibulusok; ipuk6l;,itudla; ibulid. )i ltaboy; paalisin; palayasin. [[ Bitiwan; pawalin; palayain. j1 r. Dumaluhong; bul u lusok; sumalakay. Lanz6n. m. Sibat na maikli at malakr. Lapicero. m. Lalagyan 'ng lapis.,,,.,,.Lipida. f. Batong niainis 6 pantay na karaniwang lagyan ng sulat 6 letra. Ltpiz. m. Lapis, na gin'a gamit sa pagsulat 6 sa pagdi 0 \ I 4

Page  283 LARG -2 Iibuho. Ij de Wolor. Lapis na may kulay. Lapizar; m. Ang mina ng lapis. [I a. Magdibuho; 6 gumuhit ng lapis. Lapso. m. Takbo 6 lakad ng issang takdang panah6n. I| Pagkahulog sa isang kasalanan 6 kamalian. Lardear. a. Pahiran, o lahiran ng taba 6 mantika ang anomang iniihaw. Lafdo. m. Taba ng baboy, 1 Mantika ng hayop. Lardoso, sa, adj, Mamani tika; malinab. Lares. m. pl. Mit. Mga dios ng bahay 6 tahanan. ll fig. Ang sariling bahay 6' tahanan. Largar. a., Bitiwan; pawalan; palayain. 11 Tustusa'n; ibugn6s ng untiunti. I Mar. Iladlad ang bandiia, layag, 6 anomain. 1' r. Mar. Tumulak; palaot; 6 luimay6 sa pangpang ang isang sasakyan. 11 fig. Urmalfs ng madalian at palihim ang sinoman. Largo, ga. adj. Mahabi. 11 fig. Magandang lo6b; mapagbiyaya. 11 Sagania'; sawa; malabis. ii Malapad; malawak. I1 Mar. Kalag; hindi nakatali. [1 m. Haba. Largor. ni. Habi; kaha. baan. Largueza. f. Haba; 6 ka LATE habaan ng anoman. ]1 Kagandahan ng loob; 6 awat sa kapnwa tao. Largura. f. Kahabaan; haba ng anoman. Laringe. f. Anat. Gulunggulun.an. Laringeo, gea. adj. Ang nauukol sa gulunggulungan. Laringitis. f. Aled. Pamamaga ng gulunggulungan. Lasclvia. f. Kalibugan; ka, lupaan; 6 pagkahilig sa kaha layan. 11 fig. Nasing mahigpit sa anoman, Lascivo, va, adj. Ang nauukol sa kalibugan 6 kalupaan, 11fMalibog; 6 ang mahilig sa kahalayan, LAstima. f. Awh, habag; hinayang. 11 interj. Sayangl Lastimar.. Manakit; pumasling; lumapastangan.. I Duhaginin; siraan ng puri 6 dangai ang sinoman. 11 Kaawaan; kahabagan, 11 r. Masaktin. 11 Magdamn dam. ll Maawa; mahabdg; manghinayang, Lastimero, ra. adj; Naka. hihinayang; nakdhahabdg. Lastimoso, sa. adj. Kahabaghabag; kahinrhinayang. Latente. adj. Tago; lingid; lihim. Lateral. adj. Ang nduukol sa tagiliran ng anoman. 11 Ang

Page  284 LATI - 94- - LAUF na sa tagiliran ng isang bagay. fig. Pahiwas; patagilid. Latido. m. Tibok; kib6t; kitig; kimp6t. 1t Ang kahol na patigiltigil ng aso kung nakikita 6 nasusundan ang kauyang hinahabol sa pangangaso. t1 Ang iyak ng aso kung nasasaktang bigla. Latigazo. m. Hampas ng latiko. [| Sagiyok ng latiko. Latigo. m. Panghampas sa kabayo; 6 latiko. II Ang lubid na ipinangtataas ng bagay na ibig, timbangin. Latiguear. n. nMagpasagiy6k ng latiko, Latiguero. m. Ang gumagawa, 6 nagbibili ng, latiko. Latin. m. Ang wikang latin. Latinear. n. Magsalita, 6 sumulat 'ng latin. Latinidad. f. Ang wikang latin. Latinlsmo. m Kaugaliang sarili ng pagsasalita ng latin. Latlnista. com. Ang marunong ng wikang latin. Latir. n. Tumib6k; kumitig; kumib6t. '[ Kumah6lkah6l ang aso kung ndkikita ang hayop mna hinuhuli. Latitud. f. Lapad; 6 kalaparan ng anoman. Il Ang bu6ng kalaparan ng isang lupi, bayan 6 kaharlan. Lato, ta, adj. Malapad; mal lawak; mahaba. 1F fig. Sinasabi sa mga pangungusap na iba 6 di tunay ang taglay na kahulugun. Lat6n. m. Tansong dilaw. Latonero. m. Ang gumagawa 6 nagbibili ng inga kasangkapang tansong dilaw. Latria. f. Pagsamba; 6 paggalang na iniaalay sa, Dios. Latrocinio. m. Pagnanakaw; panguumit; 6 kaugaliang kumamn kaim ng ari ng iba., Lafid. m. Isaing kasangkapan sa pagtugt6g na may bagting. [ Isang sasakyang munti, na ang anyo ay mahaba at makitid. Laudable. adj. Kapuripuri; 6 dapat purihin. Laudatorio, ria,. adj. Ang pumupuri; 6 ang may tagly. na papuri. Laudo. m. Hatol 6 pasiya ng inangpalan 6 ng nagsisihatol. Lgurea. f Putong na laurel. Laureado, da. adj. Ang may putong na laurel. Laureando. m. Ang malapit nang tumanggaip ng katibayan sa ising unibersidad. Laurear. a. Putungan ng laurel. 1[ fig. Papurihan; bigyang dangdl; pagkalooban ng gantingpala. Laurel. m. Bot. Kahoy na J -T i

Page  285 LIkVA LWA ~- 285 — AZ 4 LAZO laurel. 11 fig. Kapuriha'n; tagumpay; gantingpaki". Laur~ola. f., Putong na laurel na ipinaggagantingpaka" sa 'nagawa.ng k-abayanihan. Laurino, cia. adj:- Ang na'uukol sa, laurel. Lauro. m. Laurel. If fig. IKaluwaihatian; -kapu~rih~ain; tagumnp Iy. Lava. f. Bagay na tunaw at mnaningas, na ibinuBuga ng bul. koan sa panaho'n ng pagputo'k. Lavab~o. mn. Ang inesang pina~ghuhugasan 6' pinaglilinisan ng katawain ng tao. Lavacaras. mn. fain. Ang rnapaglangi'slangi's; 6' iapaghib6 -hib6'. Lavadero. in. Labahan; 6' p6k na pinaglaahin. Lavado. mn. Paglalabai 1 Laibahin; 6 inflabhin. Lavador, ra. m. y f., Ag naglalabai. lf Kasangkapang bakall na, panglinis ng inga, sandatang apoy. Lavadura. f. Paglalab'. j Tubig na pinaghugasan 6 pinaglabhain. Lavatnanos. in. Hfinawan; 6 hugaga'n ng kazrniy. Lavanderia. f. Libahan; 6 palaibahan. Lavandero, ra. in.*y f. Manglalabai; tagapaglabdi Lavaplatos. in. Tagapag.. hugas ng pinggain. Lavar. a. Maglaba'; 6 labhain. 11Maghugas; 6' hugasan ang anoiiin.fig. Linisin; alisin ang anomaing kasiraian, dungis 6' kawalaLng puri. r. Maglinis. ff la cara. Maghilamos. fj las manos 6 Ilos pi~'s. Maghinaw, 6 maghugas ng kaindy 6 padi. ff la boca. Magmumog. Lavat~iva. f. Labatiba; 6 ang panuinpit sa puwft ng tubig 6' anomnang lusadw. Lavatorlo. rn. Paghuhugas. Mled. Panghugas; 6 panglanggais. fj HUgasa'n nig kama~y. Lavazas. f. pl. Tubig na pinag'hugasain 6 pinaglabh~in. Laxante, adj. Pangpa1uw~ig; nagpaipaluwa'g. Laxar. a.I Paluwagin; palainbutfn; pagaanin ang auninan. Lazada. f. Tall 6 buh6l na talibabso' ng sinulid, sint-as, 0,ibaing gangganito. fj Talibugs6. Lazareto. in. Padgainutang na sa laixis ng ba-yan na, pinaglalagyain saL iga nagsisipangga.. liug sa poo'k na, pinaghihinala'ang may sakft na nakdhahawa. f Paigainutan ng inga may sakit na, lepra. Lazarillo. mn. Tagapagakay ng bulg. Lazo. in. Sil\ 6% buh6l na

Page  286 V\LECH LEGA *talibugs6 ng sintas, 6 ibing gangganit6, na ginagawang pamuti. II Bitag; sil6; at ibang panghuling hayop 6 ibon. j[ fig. Lalang; umang; p a ray a. 11 Pagkakatali; pagkakaisama. Leal. adj. Tapat; o tapit na loob. Lealtad. f. Katapatan; 6 pag-, katapat ta lo6b. 11 Ang pagibig 6 kaamuang lo6b na ipinamamalasI sa tao ng hlang hayop, gaya ng 'aso at kabayo. Lecc6n. f. Pagbasa. lJiAng baw&'t pagtutur6 ng gur6 6 maestro sa mga nangagiaral. | 'Ang takdang pagaaralan na ibinibiday ng gur6 sa kanydng tinuturan; 6 lisy6n. [1 fig. Aral; halimbawa; pangyayari; 6 giwA ng iba na nagtutur6 ng mabuting paradng dapat nating 'gawfn 6 ugallin Leccionista. m. Gur6 6 maes* tro na hagtuftr6 sa bahaybaihay.: Lector, ra. s. y adj. Ang bumdbasa; 6 man'gbabasa. Lectura. Pagbasa. jj Ang binrbasa; 6 babasahifn. ' Pagtutur6 6 pagsasays!y ng gur6 sa nmga nagaaral. Leche. f. Gatas. j1 Dagta; gata ng ildng bunga ng halaman, 6 but6 ng bunga ng kahoy na dinikdik 6 dinurog. Lechera. f. Sisidldn ng gatas. 1J adj. Haydp na gatasAri. 4,: -.1. *s 2ts;W Lecheria. f. Tindahan ng gatas. Lechero,-ra. m. y f. Maggagatas. l'adj. Ang may gatas; 6 tila gatas. Lechigada. f.! Katipunan ng mga hayop na maliliit na iniandk na paminsan 6 magkaksamang inaalagaan sa isang pook, gaya ng mga anak ng inahfng baboy. Leeho. m. Hihigin..11 fig. Sa mga 'karro at karret6n ay ang sahig 'a pinaglalgyan ng lulari 6 kalga. ji Lunas ng ilog, 6 lupang tiniata"kbuhan ng tubig. Lech6n. m. Biik; 6 kulig na lalaki, ria sumdsuso; pa. I[Baboy na lal.ki. 11 fig. Ang lalaking marumi, salaula at walang ayos. Lechona. if. Biik, 6 kuli{ na babae. jl fig. Ang babaing marumi, salaula at walang ayos. Lechuga. f. Bot. Halaman, 6 dahon ng litsugas. Lechugado, da. adj. Ang nahahawfg 6 nadiny6 s dahon ng litsugas. LechugUerb, rai m. y f* Maglilitsugas. Lechuza. f. Zool. Kuwago' Leer. a. Bumasa. | Basahin. |[ Magt ur6 o imagsaysSy ang isdng gur6 6 maestro ng alinm'dng bahagi ng ising karunungar. LegacL6n. If. Pagkasug6; pagkakinatiawdh. t1 Ang lupi 6" put6r ~'1.

Page  287 LEGE — 287 — LEGI na pinamamahalahn ng isang sug6. 11 Panah6ng itinatagal ng pagkasug6. Legado. m. Pamnana; kalo6b.. 1 Pol. Sug6;.kinatawyan. Legajo. m. Bunt6n, 6 tali ng mga papel na hiwahiwalay. Legal. adj. Matuwid; 6 nagayon sa katuwiran. I| Tapat na pagganap sa katungkulan. Legalidad. f. Pagkarnatuwid; 6 pagkaayon sa katuwiran. 1| Katuwiran; 6 katapatin sa pagtupiad ng isarig katungkulan. Legalizaci6n. f. Pagpapatoto6; 6 pagpapatibay ng isang kasulatan. Legalizar. a. Patotohanan; 6 pagtibayin ang katunayan ng 'isang kasulatan. Legalmente. adv. m. Ayon sa'matuwid, 6 sa katuwiran. Legafla. f. fMuta; utitap. Legafioso, pa. adj. Mitain; mamuta. Legar. a: Magpamana; maglfaloob sa ising tao ng anomring nasasabi sa testamento. || Magpasug6; magpakatawan. Legatario, ria. m. y f. Ang nagmana; 6 pinamanahan sa ising testamento, Legendario, ria. adj. Ang nauukol sa mga alamit. 1| m. Ang aklat na kinasasaysaydn ng mnga buhay ng santo. Legible. adj. Mababasa; 6 maaaring bptsahin. Legi6n. f. Kawan; langkay; tumpok; pangkat ng anoman. 11 fig. Bilang na di matiy4k ngmga tao 6 diwva. Legislaci6n. f. Kabatasan; 6 karipunan ng ntga batis nr 'miiral sa isdng bansa. j Karu. nungan ng pagbabatais. Legislgdor, ra. s. y adj. Apg naglalagda ng batds; 6 nagtatatAg ng- mga kautusan.. Legislar. qt Magbatas; mag-!agda 6 magtatag ng mga kautusan. Legislativo, va. adj. Sinisabi sa karapatan 6 kapangya, rihang- makapagbatas. 11 Taga: paghatas.,1 Poder Legislativo' Kapangyarilhang Tagapagbatas. Legislatura. f. Kapulungang tagapagbata's na kasalukuyang nrigpupulong. 11 Ang, panah6ng itinatga!, ng kanilang,,pagpnpulong. LegIsta. f. Paham 6 gur6 sakarunungan ng pagmamatuwid. i! Ang nagaaral ng, matuwid 6 derecho. Legitima. f. For. Ang mana na karampatang. tamnuhin ng bawa't isa sa mga anak na tunay sa pagkamatdy ng klanilng ma. gulang. Legitimacf6n. f. Pagpapa.

Page  288 LEjf LEJI ~- 288 -- LE LENI tunay; pagpapatotoo6 ng anomrna, ayon sa. mga. utos. Legiti mar. a. Patotohanan; 6 patunayan ang anomrn,' ayo n sa rnga bata's na sinq'sung'd. I Kilanling anaik na tunay, ayon sa kautusdn, ang d'i talagdng ana'k. Legitimidad. f. Pagkatoto6;. 6 pagkatunay -ng anoma'n ayon sa ruatuwid.' Legftimno,, ma. adj., Ang naaayon sa kautus'ain-6 sa katuwiran. jJMatuwid; tumpak fjTny; toto6'. Lego,, ga. adj. Agig hindi parn; 6 di nagpari. Mangma'ng. I[m. Ang uldo'g. Legua. f. Sukat 'ng lup~ a" ang habai ay 20,000 talamnpakan na kapantay ng 5,572 metro at., 7 desimetro. Legumbre. f. Bot. Gulay;, gulayin; 6' mga bunga ng halaman, na gaya nig bataw, sitaw, patani, at iba' pa. Leible. adj. Mababasa. 'Leido,, da. adj. 'Ang mapagbasa, marunong at mararning ndalama n. 11Palabasd. Lejania., f. Lay6; kalayuahn. Lejane,, na.* adj. Malay6; ndlly6 Idel p'ueblo. Malay6 s bayan. Lejia. f. LihiyA; 6 ang tubig na Iinut6 6 sinala' sa ab6. Lejitos. adv. 'I y t. Malay'lay6 Lejos. adv. fV y t. Malay6; lubha'ag malay6; lay6ng di' pala'k. Lelo, la. adj. Hangdl; tulaa1'. Lem~i. 'M. Sagisag; pamagaft. jjSalaysayin. Lendrera. f. Suyod, na panglinis rig ulo 6' pangkuha ng kuto. Lendroso, sa. adj. Kiituhin; makuto. Len gua. f. Dila". 1Wikai; sa1ita. 11Dila'- ng batingdw 61 karn. pana'. Len guado. mn. Zool. Isd ang dapa'. Lenguaje. mn. Salita; pangungusap. 11Wikah; 6 pananalta nig isdng bayan 6' bansai 1 Ang hawig 6 gawvi ng baWa't isad sa' pagsasalita at pagrsulat. LetiguaraZ. adj.- Ang miarunong, 6 sandy sa dalawa' 6 maraming wika'. 1Usla'k; pangaha's magsalta. Lenguaz. adj. Matabil1; masalita' nig wa1ang kapararakan at nakamuniuhi' Lengdeta. f. Tilaw. II Ang dil'~ ng timbangan A pinakadilih ng, anorndn. 11Simah'. Lengiletada. fE. 'Ang pagkuba ng a~nomin sa parnamagitan ng dila'; paghimod. Leuidad. f. Kalarnbutadn; kabanayaran; kalubayadn;.kayumian.

Page  289 LEON - 289 - LETR. Lenificar. a. Palubayin; palainbutfn. 1t Mfed. Pahimpilin ang sakft. Lenitivo, va. adj. Pangpalamb6t; pangpalubay. 1[ m.\ Ga. m6t na pangpahimpil.ng sakit. r fig. Pangpalubay ng lo6b. Lente. amb. Bubog na kuk6b, na ginagamit sa ilaing kasangkapang pangita 6 panginasid; 6 lente. 11 pl. Salamin sa mata. Lentitud. f. Kabanayaran; kahinayan; kaluwatan ng pagyari 6 paggawa ng anomain. Lento, ta. adj. Banayad; mahinay. I1 Mabagal. Lefia. f. Kahoy, na panggatong. Lefiador, ra. m. y f. MAngangahoy. 11 Magkakah6y. Leftera. f. Taguan, 6 talaksanan ng kahoy. Lefiero. m. Magkakah6y. |1.Ang tagapamilf ng kahoy na ginagamit sa isang bahay. 11 Taguan, 6 buntunan ng kahoy. Lefo. m. Kialap, 6 katawan ng kahoy, na buwal at wala nang sanga. Le6n. m. Zool. Halimaw; le6i. I fig. Ang taong mapangahas at matapang. [1 Ang taong magagalitin at mabangis. Leona. f. Zool. Halimaw na babae. | fig. Ang babaing mapangahas at matapang. Leonera. f Kdlungan ng halimaw. 11 fig. Bahay sfigalan. Leonero. m. Ang tagaalaga sa halimaw na nasa. kulungan. [ fig. Ang may bahay siigalan. Le6nica, adj. Zool. Itinatawag sa ugat na nasa ilalim ng dili. Leonino, na. adj. Ang niuukol sa halimaw 6 sarili niyd. Leopardo. m. Zool. Hayop na apat ang paa, mabangis at maninila. Lepra. f. Mled. Sakit sa balat, na nakahahawa; lepra. Leproseria. f. Pagamutan ng mga leproso. Leproso, sa. adj. Ang may sakit na lepra, Lerdo, da. adj, Mabagal. Ka. raniwang sinasabi sa hayop. if Ang taong makupad at maluwit tumalastas 6.gumawa ng anomdn. Lesiln. f. Sugat; bugbog. 11 fig. Anomning kasirian 6 kapanganyayaan. Lesivo, va. adj. Makasfsira; makakdpanganyaya. Letra. f. Titik; 6 letra. 11 Ayos ng titik 6,sulat na saili ng bawi't tao. I de cambia. Titik pamalit. |l pl. Ang mga kardnungan.. Letrado,,d4, adj. Paham; pantgs;: ma.nong. }1 fam. Ang mapagdunongdunungan at masa37

Page  290 LEVE LIBE fita ng walang pinagbabataydn. I m. Mainanangg61; 6 abogado. Letrero. m. Babala 6 sulat na nagpapahayag ng anoman. Letrilla. f. Letra 6 titik na munti. II Liter. Tulang maikli, na karaniwang ilagay sa tugtugin. Letrina. f. Ddmihan; panabihan; kum6n. | fig. Ang bagay na tila marumi at nakasusuklam. Leva. f. Mar. Pagtulak sa * daungan ng mga sasakyan. Levadizo, za. adj. Buhatin; buhatbuhat. Lal6ng karaniwang sabihin sa mga tulay. Levantado, da. adj. Mataas; dakila. Levantamiento. m. Pagbabangon; pagtataas; pagtatayo ng anoman. 11 Panghihimagsik; pagaalsa ng bayan. 11 Kataasain; kadakilaan. Levantar. a. Ibangon; itayo; itindig; itaas; buhatin. 11 Ituwid. tf Gumawa; yumari. (i fig. Magtayo; magtatag; magbangon ng anoman. 11 r. Tumindfg; bumangon; bumalikuwas. 11 fig. Magalsa; manghimagsfk. Levante. m. Silanganan. Hanging silanganan. Levar. a. Mar. Itads ang sinipete. 1! r. Mar. Tumulak ang daong 6 sasakydn. Leve. adj. Magadn. 11 fig. Ang tnunti ang halaga; 6 hamak na bagay. Levedad. f. Gaain; o kagaanin. [i fig. Pagkasalawahang lo6b. L6xico. m. Talatinigin; 6 sariling gawi at hawig ng pagsasalita ng isang manunulat. Ley. f Utos; kautusan; batas. Leyenda. f. Pagbasa. }1 Ang binaibasa; 6 babasahin. f[ Ang bihay 6 kasaysayan ng isa 6 maraming sant6. [1 Alamat; 6 salaysay ng mga pangyayaring kahangahanga at pasalinsalin ng anoman. Lezna. f. Pangbutas na ginagamit ng mga manggagawh ng sapatos, at ibai pa. Lfa. f. Bigkis; tali; bangklt. / Liar. a. Bigkisin. 11 n. Bu-. migkis; magtali; magbangkat. Libar. a. Sipsipin; hititfn 6 higupin ng marahan ang katas ng anomning bagay. Libelo. m. Paninirang puri; 6 sulat na mapanirang puri. Liberaci6n. f. Pagpapalaya; pagpapawala. Liberal. adj. Magandang lo6b; mapagbiyaya. ft Madaling gumawa ng anoman. ff Malaya; 6 maibigin sa kalayhan. 1t Sining na nduukol sa pagiisip. Liberalidad. f. Kagandahlan ng lo6b; pagkamaganding pusb sa kapuwi.

Page  291 LIBR - 291 - LIBR Libertad. f. Laya; 6 kalayaan ng tao na gumawa 6 di gumawa ng balang ibigin. Ii Pagkamalaya; 6 lagay ng di alipin 6 bilanggo. 1l Kalayaan; 6 kawalan ng nakas6supil at sumasakop. 11 Kaiayaang makagawa 6 makapangdsap ng anomang di nalalaban sa mga kautusan. 1i Kapangasahan. Libertado, da. adj. Pangahdis. 1 Talipandas. tj Laya; 6 malaya. t LLibertar. a. Palayain; timawain; kunin sa pagkaalipin ang slnoman. 11 Iligtas; tubusin ang sinoman sa isaitg katunglulan, pagkabilanggo 6 pagkakautang. || r. Lumaya. |1 Matimnawa; mialigtais. Libertinaje. m. Kalanyaan; 6 kawalan ng tuto 6 pitagan sa gawa 6 sa pagsasalita. 11 Kawalan ng galang sa relihi6n 6 pananampalatay a. Libertino, na. adj. Ang waIang tuto sa gawa 6 sa salita. I1 in. y f. Ang anaik ng naging alipin. Liberto, ta. m. y f. Ang aliping naging malaya. Libra. f. Panimbang na may 16 na onsa ang bigit at katimbing ng 460 gramo. l| esterlina. Salaping ingles na kahalaga ng kulangkulang na sangpuong pi. song konant. Librar. a. Iligtas; kunin; 6 hangufin ang sinoman sa kahirapan, panganib, 6 kapahamakan. {f Magbigaiy; maggawad; magpadala ng anoman sa ibi. |i r. Maligtas; matimawa. Libre. adj. Malaya. 11 Laya; hindi alipin; 6 di bilangg6. [1 Pangahs; talipandas; walang p;gil mangusap. j1 B.hay 6 lugal na nagiisai. 1 Ang walang asawa. I] Nagsasarili. |I Ligtas; 6 labas sa anomang kapanganyayaan 6 panganib. [1 Walang malay; walang sala. Librea. f. Ang pananamit na parisparis, na ipinasusu6t sa mga kotsero at alila. Libreria. f. Aklatan; 6 tindahan ng mga aklat. 11 Aklatan; 6 katipunan ng mga aklat na iniingatan at ginagamit ng isang tao 6 kapisanan. Librero. m. Mangaaklat; 6 ang nagbibilf ng aklat. Libreta. f. Aklat na munti na walang sulat, na pinagtatalaan ng anonitng bagay. Libreto. m. Dulang sinulat uping lapatan ng tugtugin ang lahait 6 ang isang bahagi lamang. 11 Ang aklat na kinaisusulatan ng isang dula. Libro. m. Aklit; 6 libr6. 1 Ang bawa't isa sa mga pangulong bahagi na karaniwang ha. tlin ang isang katha.

Page  292 LID LID -~~292 -.-L LIGA Librote. m. Akki~t na malaki. [IAkkift nam-iaa. Licencia. f. Tulot; pahintulot; 6 kaliahintuluta'n. I1 Kapangahasan; 6' malabis 'na kalaya'an aa pagsas~alita' 6 sa gawa. Licenciado, da. adj. Ang nagpapanggip, na, marunong.. m. Ang sundalongr may pahintulot. 11 Ang nagkami't iog katibayan sa, isaing mataa~s na, karinungang pinagaralan niy'i. Ang jtawag 6' galang na 'ibini.. bigdiy sa abogado. Licenciar. a. Tulutan; pahintulutan. 11Magpahintulot.1 Paalisin; palayasin. Pagkalooban ng6 katibayang licenciado. j Bigyain ang rnca sundalo n garnip na pahintulot. Licencloso, sa. adj. Pangahais; talipanda's; rnasama ang kinahihiligan. Licito, ta. adj. Matuwi'd; tapait. Ang naa'ayon sa katuwiran 6 sa kautusain. Licor. ni. Ang bagay na tunaiw', na gaya ng tuba, alak, at ibai pa. Licuacl6n,. f. Pagtunaw; 6' paglusaw ng anomgin, gaya ng ginto6, P'ilak, at ibai pa. Licuar. a. Tunawin; 6 lusawin ang anomang bagay. r. Matuflaw; mnalusaw. Lid. f. Pagbabaka; pagaaway. Iifig.. Pagtatalo; pagimamatuwiran.. Lidiar. n. Makipagbaka; makipaghamo'k; makipagaway. il fig. Lumaban; makitunggali'. ff a. Lumaro; 6 makipaglaban sa toro, 6 sa ibaing hayop. Liebre. f. Zool. Isding hayop na totoo'ng kamukha' ng koneho, nauni't Srnalaki rito. fig. Ang lalaking kim'i at duwaig. Liendre. f. Lisa. Lienso. mi. Lins6'; 6' kayong hinabi sa lino 6' kanyamo. 11 Ang panyong pamahid ng uhog 6 pawis. Liga. f. Bitik; ligas na ipinagtatal'i ng medias sa padi. Tall; pa~nali. 11Patda'. jJ Pagkaka'isa'; paglalakip; 6' katipunan ngr mga, banSa 6 ng mga tao.Ligadura. f. Pagtatali' ng anomain. 11fig. Pagka'supil. Ligamento. mn. Pagkakaitahi; pagkakailaki~p. Liga'miento. m. Pagtatali; pagbibigkifs. fl Pagkaka'isai; pagka. kaiayon nL' rnga kalooban. Ligar.. a. Tali'an; bigkisadn. Ilaho'k ang munt'ing bahagi ng ibaing metal sa ginto 6 pilak, kung ginaigawa'ng salapi 6' hiya's. fj fig. Pagisahfn; paglakipin ang mga kalooban. 11r. Magsamfasam'ai; maglakiplakip; magpisanpisan. 'Ligaz6n. f. Pagkakgianib; pag

Page  293 LIMI -293-LM LIMP kakaiugpo'ng; pagkakaiugnaiy ng isaing bagay sa iba'. Ligereza. f. Liksf; tulin; kaliksihan; katulinan; kadalian. 1 Gaain; 6' kagaana'n. 11fig. Pagkasalawahan; kabuwayadn ng loo'b. Lig'ero, ra. adj. Maga"n. Maliksf; inatulin; madali. 11fig. Kaunti ang halagai. fl Tulog na mababaw. Pagkaing madal'ing matunaw. Salawahan; inabuwyna loo'b. Lija. f. Isda'ng pagi. JJ Balkt ng pagi o *'liha na pangiski's ng kahoy, metal, at ibai Pa. Lijar. a. Pagihin; 6' kiskisfn. ng lih a ang anoinan. L' Ulputiense'. adj. fig. Sindisabi sa mnca taong napakaliLima. f. A~rt. y Of. Kikil. fig Ayos 6 linis ng anoinaing gawa ng pagiisip. Limadura. f. Pagkikil. pl. Pinagkikilan. Limar. a. Kikilin; al'alin. J fig. Pakinisin ang anoma~ng gawa ng isip. ULmitacl6n, f. Paghahanggai; o paglalagaiy - ng hanggahan sa iszing lupai. Limitado da. adj. Maik l; kaikaunt'i. 11MaikHi ang isip; kaP Os ang bafit. Llmit~ineo, nea. adj. Abg induukol sa hanggahan; '6 inala pit, sa inga hanggad ng isaing ka. harlan 6' lalawign Kaung. Limitar. a. Hanggandn; 6' lag~yain ng hanggahan aug isa'ng 1upai. fl fig. Ikli'an; untian; bawasan. 11Takda'an, 6 tadhana'an ang kapangyarihang sakla'whng sifloma~n. Limite. in. Hangg'i; hang-' ganan; 6' hanggahan. fl fig. Katapusain; wak~is. Limitrofe. adj. Kahangga"; kanugno'g; karatig; kalapit. Limo. in. Banlik; putik; lusak. Lim6n. in Dayap, 11Pun6' ng dayap. Limonada. f. inurning kina'sasangkapdn ng tubig, asukal at kata's 'ng dayap. Limonado, da. adj. Ang kulay dayap. Limonare. in. Dayapan; 6' poo'k na inaranming tanim na da.. yap. Limonero,, ra. m. y f. Mag.. dadayaip. in. Bol. Pun6' ng dayap. LUmosna*. f. ILiin's. Limosnero,, ra. adj. Ang nagbibi'gdy ng lino's; 6 ruapag. lin.0's. nII. Ang tagapagbigady 6 tagapainahagi ng lim6s. Limoso, Sa. adj. Mabanlik; inaputik; malusak. 11Banhlkbanlik; pun6 ng putik. Limpla. f. Paglifnis.

Page  294 LIMP, LIMP - 294- LINE Limpiabarros. m. Punasain 6.1ini'sain n; sapatos na nasa bungad nq bahay. Limpiabotas. m. Ang taga. linis ng sapatos. Limpjiadera. f. Sepilyong panglinis ng damft. 1 Panglinis ng araro. Lhnpiadientes. m. p1. Panghininga'. Limipiadura. f. Paglilinis. p1. Pinaglinisan. Limpiaofdos. m. -pi. Panghinuli. Linmpiar. a.. Linisin; alisin ang dumi ng anoma'n. Jf fig. Dalisayin. 1 Hawanin; bunutin; alisfn ang nakasa'sama sa anom~ing bagay. jj Cam., Na'kawin; umitfn. ISa sugai1 ay talunin 6 matal.10 r. Maglinis; rnagalis ng dumi. jjMagpahid; magpunas. Limpiauflas. mn. pI. Panglinis ng kuk6;. Limpidez. f. Kalinisan; ka. inaifwan. Limpido,' da. "adj. Malinis; malinaw; dalisay. Limpieza. C. Kalinisan. Paglilinis. II fig. Kalinisan ng lo6b; kalinisan sa gawa'ng ka. halayan. Ij de bolsa. fig. y Cam. Kawalin ng salapi de corazon. fig. Kalinisan ng pus6; katapataing Io6b. j1 de sang-re. Kalinisan ng dug6'. Limplo,, pia. adj. Mallinis. JJHawa'n. 1J Wala'ng halo'ng iba'ng bagay. 1 Dalisay; malinis ang dug6. Linaje. m. Lah'i; angkpin; kamaganakan. -1j fig. 'Hugi's, 6 kabagaya'n ng anoma4n If humano. Katipunan nq laha't ng tao. Lindar. n. Humanggai;.mahanggad; makanugno'g; maikaratig. Linde. amb. H~angga'; 6' hang ganan. If Hanggahan ng bukd 1upat. Lindero, ra. adj. N'h ahangga'i; kahanggai. 1f m., Hanggahan.I Lindeza. f. Karikitan; kainaman; kagandah an. 11 Kabutihan; kahusayan ng? an,,madng gaWat. Litido,, da. adj. Mariki't;, maganda'; rnainam. IfMabuti; mahusay; ganaip na. kayarlan. Linea. f. Habit; 6' kahaba'an — ffGuhit; tal'Iudto'd. 11 Hugis; sa. ring; kabagayain. 1 Ang pagkaka'suno'dstun6d ng pagaanaik, mulai sa kanun~ian hangga'ng kaapu — hain 6 tumballk. jj fig. Hangganan. ff Mit. Kuta'; kanlungan. Lineal. adj. Ang naiuuko1 sa. guhit. 11 Dibuho 6 lilok na guhftguhft lamang. Lineatnilento. m. Paggiuhit;paglilok; pagbanghaiy ng anomadn. Linear, a. Gumuhift; magguhit JfBumanghaiy. I),

Page  295 LIQU 2 Lingual. adj. Ang naiuukol sa dila'. Lingilista. f. Ang bihasai,, sum-us'ulat 6 nagaaral ng mga wika'. Lisgilistica. f. Pagaaral ng ~ mpa wika'; 6 karunungrat sa mg8'Ia saita'. Lingilistico, ca. adj. Ang nauukol sa pagaaral ng, mgra wika'. Linterna. f. Ang parol na fisang. mukhA lamang at may tatangnain sa ~ Ii d Liflo. m. 'lalLdto'd 6' bandiy ng mga puno'ng kahoy 6 halaman. Lio. m. Balutan; balot 6' big. kis ng anomain 1 fig. y Cam.~ Gul6o; guso't; 6' kagusutan. Liquen. m. Bot. Halamang tumn'tubo6 sa mrga bato6 at #sa mpa puno ng "kahoy, na ang iba'y kinaikain at ang iba~y ipnanggagamot. Liquidable. adj. MaYiutunaw; 6 mangyayaring matunaw. Llquldaci6n. f. Pagtunaw; 6 pagtuttunaw ng anomain. 11COM. Pagtutui~s ng utang at pautang ntisang bahay kalakal. Liquidar. 'a. Tunawin; lusa. win. iifig. PaliwAnagan; husa'yin ang anoinaing tala'an. Jj Corn. Tuusin; bilanging gandp arig mad1a'ng utang at pautang nlg i'sdng 15 ~ LIST bahay kalakal upadng itigil na ang pangangalakal na. tinuran. r. Matunaw; malusaw. Liquidez. C. IKatunawain; kalusawain. Liquido, da. adj. Tundiw; lusaw. fl Gorn. Aug kabuciang lun~iab as sa pagpaparis ng utang ati pautang. Lira. f. Mhs. Kudyapi; lira. Lirico, ca. adj. Aug nauukol sa kudyapi; 6' sa tulng aawitin.. Lirondo, da. adj. Malinis; daiisay. Lisiar. a. Saktain; salanta'in; bugbugin; bahim ang alinimang bahagi ng, katawain. fj r. Masakta'n; masalanta'; mabugbo'g ang alinm~ing sangk~ip ng katawain. Liso, sa. adj. Makinis;. malinis; panta'y; patag. fJ Kaiyo 6 darnit na wala'ng buld4 6' pamuti. Lisonja. f. FHibo6; paglalangifs. Lisonjear. a. Humibo; maglangislangis; magdila'dilai upaing m'huhi ang 1o'b ng sinomadn. Manyya'. 11 fig. Makatuwa'; maka. lugo'd; makaiwili aug aiiomadn, gaya ng tugtugin, awit, at ibad pa. 1 r. Umasa. Lisonjero, ra. adj. Mapaglangfs; mapanghib6. jj MapanuyL. Ijfig. Nakadialfw; nakailug6d. Lista. f. List6ng kaiyo, papel,

Page  296 I LUTE - 1296 - LITR 6 anomaing bagay. 11Guhit ng danift na ibai't ibaing kulay. Tala~an;!1istaban. [I Pagtawag ng mga ngalan ng tao, na, dapat ~dumal6' sa isaing pagtitipon. Listado, da. adj. Kaiyo 6 damit na may guhit. Listar. a. Gubitan; 6 pamutihan ng guhit ang kaiyo' 6' darlift. JjItala'; isulat; 6" ilista' a~ng si'noiman 6 anonain. Listo, ta. adj. Maliksif; maagap; masipag: fj Matalas; matalino. 1j Listo! interj. iMadal'i! List6n. ml. Sinta's; listo'n. Sa pagaanluwagi, ay ang piraso ng tablaing mahaba at makitid. Listonerfa. f. Katipunan, 6' karamihan ng sinta's 6 listo'n. Listonero, ra. My. f. Manggagawa ng sinta's.' Lisura. f. Kakinisan; kapatagan at kakinangain, ng ibabaw ng isAing bagay. 11fig. Kalinisan' at katapataing loo'b; Lite. f. For. Usap; usapin. Literal. adj. Ang ayon sa naisusulat. Literarlo, ria. adj. Ang naukol, sa panitikan 6' fiteratua Literato, ta. adj. y s. Mapanitik;, 6 ang marunong ng literatura., Literatura. f. Panitikan; 6 ang mga katha' ng isip ng tao, na ang talagaing Ilayon ay saysayifn ang dingai1 6 gandai sa pamarnAgitan ng pangungusap. Na'sasakliw 'nito6 ang balarila', ang reto'rika, ang pnigtubai, ang nobela, ang katatasain at ang kasaysayan. Litigante. m. Ang may usap; 6 nakikipagusapin. Litigar. a. UsAipin; 6 makipagusap. fl fig. Makipagtalo; makipagaway. 'Ir. Magusap; mag-, usapin. Litiglo.. inf. Usap; 6 usapin. fig. ~?agtataio; pagalaway. Litis. f. For. Usapfn; usap. Litiscontestaci6n. f. For. Ang sago't sa sakdail 6 demanda. Litisexpensas. f. pI. For. Ang inga gugol sa isaing usapin. Li~tografia.I f. Sining 6 arte ng pagdidibuho 6 pagsulat sa bat6, na pagkukunan nq maraming sip'i ng isaing larawa'n 6 sulat. 11Gawa~an, 6' tanggapah ng sining, tia it6'. Litqgrafiar. a. Magdibuho 6' smlat sa bat'. Lltfgrafo. uji., Ang nagdidibuho 6' sutuidsulat sa bat6'. Litorals adj. Ang naiuukol s~a pan gpdg baybay dagat. 11m. Ang baybayjn; pasigan; 6 031nWiasigan. Litro., m.' Takalaing ginadgaMit sa, iga bagay na tuy6' at

Page  297 LOBO LOBO~- 297.-.. LM LOMA Iusaiw, na ang lamadn ay tatlo'ng gatang. Liviandad. f. Ga~n; 6' ka. gaanain. fig." Pagkasalawahan; kabuwayain na lo6b. I! Kalibugan. Liviano, na. adj Magaain. jjfig. Salawahang lo6b. 11 Ka'kaunti anig halagai. Jf Malibog., Liza. If. Banak; aligasin; ta. lilong; kapak 11Poo'k na sadya'ng paglalabanan 6' pagbubunu'an-ng m~a tao. Jf Pagaaway; pagbabaka. Lo. art. n. Ang. Ejemplos: Lo bueno, ang mabuti; lo inalo, ang masamai; to barato, ang nmura. Loa. f. Puri; pagpuri. Tulal"ng.papuri na initlukol sa pagdiiriwang na isadng santo6 6 'n isaing taong nailanig. Lov~ble. adj. Kapuripuri; 6' dapat purihiri. ILoado, da. adj. Pinupuri; pinapiipurilhan. Loar. a. Purihin; papurihan. Lobanillo. m. Buklfng; biki; 6 bukol na untilunting tumtitub6' sa ildng bahagi ng katawa'n. Lobato. mi. Anaik na mnuntil ng lobo. Lobezno. m. Lobong malilt. Lobo, ba. m. y f. Zool. Ha. yop na apat ang- paai, na ndi. kakamukha' ng dsong malaki. L6brego, ga. adj. Madilirn. 1fig. Malungko't; mapanghaiw. Lobreguecer. a. Padilirtfn; papanglawin ang isaing po6k. 1 n. Gutnabi. ILobreguez. f. Kadilimain; kapanglawain. Local. adj. Ang naiuukol sa lugai1 6 bayan. ni. Poo'k 6' lugai n,& isadng tafhanan, bahay, at iba' pa. Loco ca. adj. Ul161;. baliw; hibing; halfing; sira& ang isip. 1 Hunghaing; wahingr bait; wala'ng tuO. Locuacidad. f. Katabila'n; pagkamatabil. Locuaz. adj. Matabil; masa.. lita"; masabi; mabungangh. Locura. f. Kaululain; kaba.. liwan; kahibangin; kasiratan ng isip. 1 Gaw~ng waking tuto. 1 Saliting nakatatawdi. Lodazal. f. Kaputikan; kalusakan. 11Putikain; pusalian. Lodo. m. Putik; lusak; Iablaib. Lodoso, Sa. adj. Maputik; -6 pun6 nq putik. Lograr. a. Tatnuhfn; karntadn ang anom~ing irnaakalai 6 hinaihanga'd. il Sarnantalahin; 6 mag,tamasa' sa anomnin. -Logro. m. Pagkakarnft; pagtatam6' ng anomning nasa. jj Tub6; pakinabang. II Pxtub6. Loma. f. Bur6l; gulo'd. 38

Page  298 LONG LONG ~- 298 -LZ LOZA Lombriguera.* f. Lunggi rig bulati sa, lupai. Lombriz. f. Bulati. il bites., tinal. Bulati sa~kbituka; uliyabicl. jfsolitaria. Apad. Lomno. M. Balakadng. 11 Ang balugbo'g; gulugd 6' liko'd ng hayop. 11 Ang lik6d nig akla't, gulok, itak, at ibA pa. ff pl. Ang mga tadydrng. Lona. f. Kaiyong matibay nig ginulid 6' k~inyamo, na gina'gatnit sa, mga layag ig- sasak ya~n,.pa. nabing, at ibd pa., Lona. Longanimidad. f. Katifiinigan, 6 katibayan nig loo'b sa mga sakuna-.. ff Katiisa'n. Longitnimo, ma. adj. Ma.. tining na, Io6b; matibay, ia, pus0; matiisin. Longaniza. f. Longanisa; 6 igapirasong bituka, na, may jamdn nig tinadt~id na baboy na, nirekd.duhanLongevidad., f. Kahab~an nig buhay; katand'ant. Longevo,, va. f. Mahabh ang, buhay; 6 lubha'ng matanda'. Longitud. f. Habai; 6 kaha.. baian rig anomAn. jf Geogr. Ang Iay6 rig isaing Itigdl sa, meridia. nong pinaghdhalint-ularan, na bi. nfbilang sa grado rig Ec~uador. Longitudinal. adj. Mngrid. uukol sa, habk; 6 ginaw& nig ayon. sa, kahabaian. i Lonja. f. Lapaing; 6' alinmaing bagay na, mahaba', makitid, at manipi's, gaya ng lonja de carxe, lapadng 'na, karne'; lonja de cuero, lapadng na, katad. If Corn. Tiyariggi;. padmilihan. Loor. m. Purl; kapurihdn; 6' pagpupuni. Lorcha. f. Lotsa; 6' isa-ng sasakyain, na magaari at nmatuling lumakad. Lord. m. Ngalan 6' dangad ria itinadtawag sa, mga dakila' at sa mga mahadl na, tao sa Inglaterra'. Loro. m. Zool. Loro. Los, laS. art. mi. y f. pi. Ang mga. Ejemplos: Los libros, ang mga akladt; las casas, ang mga, bahay. L os a, f. Bato'ng patag at manipis, na may dibuho ang karaniwan at ipinanglala~tag sa lupa'. Losado, da. adj. Ang may latag na losa. Losar. a. L atagyin rg losa. f11 Maglatag ng losa. Lote. m. Bawai't is A sa. mga bahagi rig ising buo6 na ipamimigay sa. maraming tao. if Pitak. Loteri a. f. Ripa rig mga ka. la'kal, salapi, hiyds, 6' arioming bagay. ff Laro'ng loteria. Loza.P f. Ang lupkng pino at makindrng, na girnigawAng pinggdn, tasa, at ibd pa. A.

Page  299 LUCR LOCH.- 299 - L LUJO Lozanfa. f. Ang kasariwa'an;at" kalag~an ng mga pananim. ~fSa tao- at sa hayop,. ay ang kagandahan at kaliksihawn ng katawain. Lozano, na. adj. Malag6;) mayabong; mnabulas; matuso'g. fig. Masayai; makisig; miagandai. Luicerna. f. Alitaptaip. 11 Ma.. Iakfng ilawain 6' Impara na gayon -ang tawag. Lucero. m. Tala'. jf Ang tala" sa, hapon; 6' tiala" ni Venus. fig. Kining; ningning; diladg. Lucidez. f. Kaliwanagan; kaningning~in. Lfacido, da. adj. Maningning; marila'g. fig. Mal~inaw; maliwanag. - Luci~rnaga', f. Alitapta'p. Lucio,, cia. Iadj. Makinis; makinaing; marilig. Lucir.o n. Magningnfn'g ku.. nihiap; magliwanag. II n. y r.. fig. Luinal6; miltangi sa ibi. 1 r. Mag. pakarikft; magpakainarn; magpakaayos sa panananift. Lucrarse. r. Pakinabangan;. pagtubuaan;" 6 kunan ng pakinabang ang anomdng bagay. Lucrativo, Va. adj. Matuba; mapakinabang; 6 nagbi~. bigaiy pakinabang. Lucro. mi. Pakinabang; 6' tub6ng ndlkukuha sa anom~ing bagay. I Lucroso, sa. adj. Lubh'n~g matub6; toto6ng mapakinabang, Luctuloso, sa. 'adj. Ang malumibdy at nakaftatangis. Lucha. f. BunO4; pagbubun&, j~Paglalaban; pagbabaka. (j fig. Pagtatalo. Luchar. n. Magbun6. J1 Mag,babaig; maglaban; magbaka; maghamnok; maglamas, 11 fig. Magtalo; magtunggali'. L it d I r * a. Ikciskis; isagil ibu'ngg6 ang. ising bagay sa iba'. r. Maikiskils; ma'bungg&". Luego. adv. t. Agdd; p'agdaka; tambing;, kagydit; pagkuwadn. 1 Saka'; bago; mamay'., 11 conj. il. Kung gayo'n; 6' kung magkagayo'n. Lugar. m. Lugdl1; 6' poo'k. IILungso'd; bayan; 6' nayon. 11 fig. Katungkulan; tungkulin; kinauup~in. Lugareflo, fla. adj. Ang tub6 sa isaing poo'k 6 bayang munti;- 6 ang rniuukol dito. m. y f. Ang nandnah~in sa isding po6k 6 sa isaing munting bayani. Ltdgubre. l adj. Malungk6t; malumbaiy; rnapangktw. 1j Kalumbaiylumbady. Lujo. m. Pagmanmarikft; 6 kasaguwa'an sa pananamft, pah hiya's, at ibi pang bagay. fj Kainarnan; karikitan nig ising baga'ty, Lujoso., sa. adj. Mapagma $

Page  300 I LUNA - 300 - LUZ rikit; 6 malabis na pagtatamasa. sa inam ng pananamit, hiyas, at iba pa..1 Marikit; mainam. Lujuria. f. Kalibugan. 11 fig. Kasaguwaan, 6 kalabisain sa anomang bagay. Lujurioso, sa. adj. Malibog. I fig. Masaguwa, 6 malabis sa anoman. Lumbre. f. Ap6y; baga. f| ilaw; tanglaw. 11 fig. Dilag; ningning; kaliwanagan. Lumbrera. f. Ang tangldw na nakaliliwanag, gaya ng Araw, Buwan, at iba pa. 11 fig. Ang taong marangal at dakila, na sa kanyang kabutihan, at niagailing na aral ay nakatutur6 at nakali iwanag ng isip ng iba. Luminar. m. Alinman sa nga tanglaw 6 tala na nagniningning sa itaas ng langit. Luminaria. f. Ang pagiilaw; 6 ilaw na inilalagay sa durungawan, dadn, at iba pang lugal, bilang tanda ng pagsasaya. Luminoso, sa. adj. Mali. wanag; maningning. Luna. f. Astr. Buwan. 1 Ang bubog ng salamin sa matai, sa mukha, 6 ng pangita sa malayo. Lunacl6n. f. Astr. Ang panah6ng isinisikat ng Buwan, mula sa unang pagliliwanag hanggaing sa pagpapatay. Lunar. m. Nunal: |l fig. Dungis sa kapurihan, na galing sa anomang masarnmng nagawa. 1 Ang nauukol sa Buwan. LunAtico, ca. adj. Bubuwanin; nauulol ng pasump6ngsumpong. Lupanar. m. Bahay ng mnga babaing masasama 6 nangangalakal ng puri. Lustre. n. Kinang; ningning; kilap; kintab. 1[ fig. Karilagan; kaligayahan. [1 Ang pangpakintab sa sapatos. Lustro. m. Luwat ng limang taon; 6 balang limiang ta6ng ganap. 11 Ang ilawan 6 l1ampara. Lustroso, sa. adj. Makinaing; makilap; maningning; makintab. Luto. m. Luksa. 1l Pagluluksa. |( fig. Sakit; pighati; dalamhati. | pl Ang mga kayong itir na isinasabit sa bahay ng namatay, at sa sinmbahan kung may patay na idinadalangin. Luxaci6n. f. Cir. Pagkalinsad; 6 pagkaalis sa Igail ng isang but6 ng katawan. Luz. f. Liwanag. 11 Ilaw; tanglaw. |I fig. Kaliwanagan ng isip; karunungan. 11 Ang tao 6 bagay, na nakapagtutur6 at nakaliliwanag ng isip ng iba. 11 Ang Araw. II elctrica. Ilaw dagitab; 6 ilaw elektrika.

Page  301 LL LLAM Llaga. f. Sugat. 11fig. S'Akit 6 hirap. ng kailuluwa' Liagar. a. Sugatan; 6' stjmugat. 11r. Magka~sugat; ma'isugatan. Llama. f. Alab; iiingas; lagabhaib. 11fig. Pagaalab ng Io6b. jjBagsik at laka's ng anoma'ng nasai ng pus6. Liamada. f. Tawag; 6 pagtawag. 1I Tanda' 6 tawag na inila'kagdy sa isaing sinulat upaing -pansinin ang anomaing ibina'babala'. U Mil. Pagtawag sa hukbo6, sa pamnarnagitan ng tugto'g ng tamb'l. 6' trompeta, upaing niagsihawak ng sandata at magsigaya'k sa paglaban. Llamaclor, ra. rn. y f. Ang tagatawag. m. -Panugto'g na bakal na ipinangtatawag sa pinto'. Liamamlento. in.Pagtawag. jjRel. Tugto'g ng Dios sa ating pus6. Llgimar. a. Tawagin; kawayan; 6 turnawag; kumawdy. Kaunin; dapitin; sun'duiin. 11Ma. LLAN nalangin; huming'i ng tulong;,paampon. 11Tawagan; tipanadn. Magpangalan; magpalayaw. Turnugto'g; tumiawag; kumnatog sa pint6'. I1 r. Magkaroo'n ng ganit6' at gay6ng pangalan, apelyido 6' palayaw. Liamarada. f. Liya'b; alab; lagablab; dagabd'ib. fig. Pamuinuki'ng bigla' ng mukha' 1 Pagaalab na bigla' at su'sumandali ng loo'b. Liamear. n. Magalab; magIiya~b; maglagablfib. Liana. f. Ang kasangkapan ng kantero, na- parnalitada ng&, bato6. Lupaing patagy. Lianacla. f. Lupaing kapa. tagan. Lianeza. f. Ka'palagayan ng loo'b; pagpapalagayan sa pakikipagusap)- kawaki'n ng paggagalanga'n. Liano, na. adj. Patag; pantady. 1 fig. Palaga'y na lo6b; pa. laga'y na inakipagusap. 11Yanong damnit 6 waling pamnuti. Lianta. f. Balot na bakal

Page  302 LLEN -- 302 — LLOR ng gulong ng kalesa, karit6n, at ibd pa. Yantais. Llanto. m. Iydk; tangis; hagulh61; nguyng6y. 1 Panangis; pagiyAk. Llanura. f. Kapatagan; ka. pantayan ng anoming bagay. [ Kapatagan; 6 lupang patag. Llave. f. Susi. 11 fig. Ang paraang ikatutuklis ng anoming ndtatag6 6 ndlilihim. [1 Ang pa. simula, na ikinadadali ng pagkaaldm ng 'anomnng bagay. Llavero, ra. m. y f. Ang tagapagingat ng susi. 11 m. Ang tuhugan ng mga susi. Llegada. f. Pagdating; pagdatal; pagsapit. Llegar. n. Dumatfng; sumapit; dumatal.:,l Magluwit; 6 tu. magal ng gay6ng panah6n. [ Abutin; 6 kamtan ang layon 6 hinmhangdd. I1 Umabot; pumantdy. I a. Ilakip; isama. [1 Ilapit; isiping ang ising bagay sa iba. || r. Lumapit; sumiping; dumu16g. 11 Lumakip; sumama; pumi. san. Llena. f. Paglaki 6 pagapaw ng tubig sa pangpdng. Llenamente. adv. m.- Sa. ganti; pun6. Llenar. a. Punfn; 6 punuin. || fig. Lagyin; 6 sakupin ang isdng lugdl 6 paghahanap. 11 Matakpdn. 1[ Magalingin; maibi gan ang anomain. 1t Papaganakin. 1 fig. Lipusfn; punin ng anom4n.. I n. Magbilog ang Buwdn. 1 r. Mapun6. [j Mabus6g; ma sandat. 1{ Malipos. 11 fig. Mapoot; magalit, pagkatapos na makapagpigil ng ildng panah6n. Lleno, na. adj. Pun6. ft Lip6s..[ m. Ang kabilugan ng Buwan. flf Kasaganaan.. 11 Kayariang ub6s ng anomdn. Llevada. f. Pagdadala; paghahatfd. Lleva4lero, ra. adj. Matitiis; mababata; maaatim. Llevador, ra. m. y f. Ang nagdadala; 6 tagapagdalai. Llevar. a. Dalhin; taglayin; ihatid. [1 Magdald. 11 Tiisfn; bathin; atimin. 1| Ibuyo; 'hikayatin ang sfnomin. 1I Isu6t ang damit. 11 Tamuhfn; kamtan. 11 r. Padala; patangay sa anoman. Llorador, ra. s. y adj. Ang umiiydk; 6 tumitangis. Llorar. n. Umiydk; tumangis; lumuht. 11 fig. Pumatakpatdk ang anoming bagay na lusdw. [1 a. Itangis; iluha; damdaming malabis ang anomdn. Lloriquear. n. Maghihimu. t6k na lagtl Lloriqueo. m. Paghihimut6k na lagL. Lloro. m. Pagiyak; pagtangis; pagluhh.

Page  303 LLOV' - 303 - U LLUV Llor6n, na. adj. lyakin; matangisini. Liorosoa.dj Ang mukha~ng bagong galing sa pagiyaik; iuhi1uh~a'n. 1f Nak'i'iya'k. Lio'vediza. f. Tubig na uWAR. Liovedizo, zao. adj. Sina'sabi sa bubo'ng na sira, na, madajing pasukan, ng 'tubig na, ulain. Liover. n. Umula'n. 11 ei cdntaros, a chorros. Umula'n ng maIaka's na parang ibiniibuhos. fig. Dumnagsa-; 6 umulin ng hirap, gaWa, at ibad par sa kanino man. 'r. Mabas&; 6 mamniga sa, tubig na, ulain ang bubo'ng ng bahay. Liovido. m. Ang sum~isakdy ng lihimn sa, alinming dao'ng, at hindi napakikita kund'i na sa laot na. Llovizna. f. Ambo'n. 11 Anggi. Llovlznar. n.. Umamb6n,, Liuvia. f. Uladn. 11Pagulin. fig. Kasagana'an; 6' karamihan ng anomndng bagay; gaya, s'a halim. bawat ng iluvia. de trabajos, kasagana~an 6 karamihan nt gawa&. Lluvioso, sa. adj. Mauldn'. i

Page  304 M MACI Maceador. m. Ang tagapagao;6tagapagpukp 'k ng maso. Macear. a. Masuhiri; 6 puk. pukii rig maso. fl Bayuhfn; bugbugin. Maceo. m. Pagmnamaso; pagpukpo'k rig maso. Macerarn a.' Palambutin sa pukpo'k 6' sa pagk~ibabad arig anomain. 11fig. Pasakitan ang katawain nig iga pahirap. Macero. mn. Arig naghahawak nig raaso sa haraip ng ka. pulungan 6 rig mnga taong makapangyarihan, na gurnigamnit rig ganito'ng tanda' ng karangalan. Maceta. f. MVksetasa'n; 6' pasong tadniinan rig rnga pun6 6 halanmang ni~mumulakla'k. 11Ang puluhain.6 tagdAn rig iling kasangkapan. Maclcez. f. Katiplan; kasinsiinin; katigasan; katibayan. Madilento, ta. adj. Yayait; putlain; nmalungko't. Macizar. a. Tipilin; siksikfn ang anomang guwadng, updng tumigds at turnibay. IWACH Macizo. mn. Tipi; siksi'k; masinsfn; mnatiga's; matibay. 11Pisiga'n; batibot. fig. Matibay; m-atataig. Mlicula, f. Dungis; mainsai. fig. Ang bagay na nakasis'ira rgpuri. Machacadera. f. Pangbayo; pangdurog; pamitpit. 11Ba'yuhan. Machacador, ra. m. y f. Mangbabayo6; tagapagdurog. Machacar. a. Durugin; ba. yuhf'n; bugbugin; pitpitin; clikdikiri. 11 n. fig. Makipagtalo na ulituliting sabihin arig isarig bagay. Machac6n, na. adj. Maurir'a; maulit; madiwarat. Machado. in. Palak6Il na painutol rig kahoy 6' kalap. Machear. n. Ma'ganaik ang hayop rig maramnirg lalaki kay sa babae. Machetazo. in. Tag~ rig hapak. Machete. mn. Hapak. Gulok; it~ik. Macho. in. 'Hay'op na lalaki.

Page  305 I I I IWADR -0-IAD - 305 - f MADU IMachorra. f. Babaing hayop rna hindi" nagaanadk. Machote. (A) m. adv. Sa Pak- ng maso. Machucadura. f. Pagdurog; pagbay6'. Machucar. a. Bugbugin; ba.. yuh in; durugin sa 'hampais angi anoiman. Madeja. f. Labay. 11 fig. Ang Waaking tamadd at pabaya'. Madera. f. Kahoy; kalap. Maderada. f. Katipunan ng v~nga kalap. Maderaje. m. KatipunanngrnJ rnga kahoy, na gagamitin sa: asaing, bahay, gusali, 6 sa iba' pang bagay. Madereria. f. Tindahan ng kahoy; 6' luga'd na pinagtitinggakin' ng kahoy. Maderero. m. Magkakaho'y. IIAnluwagi. Madero. In. Kalap na maIakf at mahabai, na ang karaniwan ay parisukait. 11 Pirasong malaki ng kahoy na tab~s sa. apat na mukha' at isina'sangkip sa pagpapatayo6 ng bahay. Madrastra. f. Ali sa pakinabanig; 6, asawang kaul'i nig amnai, ukol sa mga anaik nit6'. Madre. f. Ina'; nanay. 11 Ang babaing nangandk na. 'II Ngalang itinaftawag sa mga rehigiosa. I Ang bahaybatL. f1 fig. An~g da hilaln, pun6 6 uga't na pinanggalingan nig isaing bagay. Madriguera. f.. Ang lungga" 6 yungfib na tinaftahandn nig rnga koneho, at iba' pang hayop. 11 fig., Ang tacguan 6' kanlungan nig mga taong masamai ang pamumuhay. Madrina. f. Lniina'; 6" ninang sa pagbibiny'ag, sa pagkukumpil 6 sa pagkakasa'l. I1 Ang babaing na~gaamnpon sa isa'ng tao sa anomang hinahfangAd. Madrugada. f. Ang mnadal'ing araw; aug bukAngliwayway. Ang paggising sa madal'ing araw; 6 pagbabangon ng lubha'ng ma — aga. 1 De madrugada. m. adv. Sa madaling araw; 6 maagangnmaaga. Madrugador, ra. rn. y f.,Ang gumigising igf mnaagangmaaga; 6 ang may uga1ing gumising nqg madal'ing araw. Madrugar. ni. Gumising ng madaling araw; 6 bumangon nig maagangniaaga. jJfig. Urnagap. Maduraci6n. f. Pag'papahi.n~g; 6 pagkahin6g. Maduradero, m. Ang lugoI na padhinugan ng mga buntang kahoy. Madurar. a. Pahinugin &ang bunga nig kahoy. fi ni. y r. Mahino'g. 1 fig. Tumanda'; magkaisip; magkabait. 39

Page  306 MAGI MAGI~ ~~~ -36 -- A MAGN Madurativo,, va. adj. Nakahiluino'g. jf m. Pangpahino'g. Madurez. f. Kab~inugan; pagkahino'g. fig. Ang katalinuhan 6 kabaiitan sa pamumuhay.. 1 Katanda'an; kagulangan ng tao. Maduro:, ra. adj. Hino'g. fig. Mabait; marunong; matalino. flMatanda'; magulang na tao. Maestra. f. Ang' babaing nagtutur6' ng anom ing sining, hanapbuhay 6' bulda" sa mga bataing babae. 1 Ang babaing gur6' sa is,~ang pa'arala'n. ~j Ang -asawa ng maestro. Maestria. f. Kabihasndn at kahusayang gumawa. 6 magtur6 ng anorman. fl Ang pagkagur6'; 6 pagkamaettro. Maestro. mn. Ang gur6; 6' nagtutur6 ng isadng, dunong 6' sining. 11Aug sandy 6' bihasai sa isadng hanapbuhay 6' gaw~in. adj. Sinisabi sa mp a gaWang dakilh 6' lubhang mahusay aug pagkayaril, na nmagagawang huwaran ng kaparis niyad. Magla. f. Sining n~d nagtu. tur6 ng paggaWa, ng mgra kababalaghadn 6 ng m~ga katakataka'ng, baga~y. 11Salamangk~i. Mdgico., ca. m. y f. Mag. sasalamangkdi. fj adj. Ang naduukol sa mahiya 6 salamangkai. jjfig. Kahanga'hanga'; kagi~iagiWaIis. Magisterial. adj.' Ang na'trrukol sa kagyuri~an. Magisterlo. in. Kaguriian; 6' ang pagtutur6 at pamamahala' ngr gur6N sa inga tinuturu'an. katibayan 6' t'aa's u pagkagur-6 na ibinibigady sa isaing paiarala'n. ff Ang paggugur6; 6 ang katungkulan ng gur6". III Ang katipunah ng mga, gur6 sa is~ing bayan, lalawigan, at iba' pa. Magistradol. m. -Ang pnn "ng mataa's sa is~ing kaharian 6' bayan. 1 Ang huko'm na mata~is. jj Aug karangalan o' katungkulan ng pagkahluk6m. Magistral. adj. Anig rnauukol sa gur6 6o kaguriian'. 1 Ang. anomang ginaigawa' ng buo'ng husay. Magistratura.' f. Katungkulan at karangalan rig magistrado. 11 Panaho'ng itinaftagaf1 nig. katungkulang it6'. 11Katipunan rig mnga magistrado Magnanimidad. f. Kalakhain., 6 kadakil~an rig pus6; kagandahan rig kalooban. Magnitnimo, ma. adj. Aug may mualaki at marangai1 na puso; ang may magandaing kalooban. Magnate. m. Aug taong lubha'ng dakiIa' at makapangyarihan. Mdigino6. Magn~tico, Ca. adj. Ang nauukol sa batobalani. jf Ang na I i 9

Page  307 IWAGU ML MALA kahihitit, 6 nakahaihalina ng ibanfg bagay.Magnetismo. m. Aug bag. sik na tagidy ng batobalani, na humitit 6' makahila sa bakal 6' sa patalim. Magnetizacidn. f. Ang pagbatobalani'; 6' paghitit n,* batobalan~i sa bakal. Magnetiza~r. a-. Batobalaniiin; O' hititifn ng batobalani" ang bakal. Magnificar. a. PadakiI~n;, purihin; itanyaig; ibunyil. jjPainamin; parikitin. Magnificencia.- f. Kagandahan nig loo'b sa malakling pag.. kakagugol. jiKadakila'an. M~agnifico, ca., adj. Magandadng lo-Ob; marangtil; dakila'. -Lubha'ng, marikit. j1 Marangafl na ngalang ibinibigay sa mga taong dakila Magnitud. f. Ang laki 6 dila'g nig isadng bagay. 11 fig. Ang kalakhadn 6' kadakila'an ng ano.~ man. Magno, na. adj. Malaki; daMagro,, gra. adj. Paydt., 6 yayt kdani 6 waling anomang taba'. Magulladura. f..Bugbo'g; pasa ng lama'n. Magullamlento, m. Pagbug. b6g. 11 Pagkabugb6g; pagkapasa'. Magullar. a. Bugbugin; pa pagpaSain. 11 r. Mabugbo'g; mna — pasa. Maido. m. Ngiyaw ng pusa'. Maitines. m. p1. Dasadl sa madal'ing araw na ginadgawa s~a iladng simnb;1an. Maiz. m. LBot.: Mafs. 'Maizal. rn. Maisa'n. Majada. f. Ang silung*dn ng hayop kung gab", at tuluyadn ng pastol. ~`1 Ang dumi ng mga hayop. Majaderia4 f. Salita 6 gaWang mnangmang, laba's sa kabaditan at nakamiurnuh'i. Majadero, ra. adj. fig. Aug mangmandg at matigdsau ulo'. Majar. a. Durugin; dikdikfn; muhifin. Majestad. f: 'Kadakilaian; ka-~ lakhadn. IIAug kamadhalan at~kabditan ng kilos 6 pagmumukha' ng sf notnadn. Majestuoso,, sa. adj. Dakilai; mahdl;,marangdl. fII Mabait; wal ang kib6'. Mat. mn. Sama'; 6 kasamaan. jJKasiraian; kapangapyay~ian., Sakit; darnddm. 1 adj. Masania, gaya ng mal dia, masaming araw; mal kombre, masaming tao. Mala. f. Supot na katad., na pinagdadalhdn ni sulat sa korreo. tiAng Korreo.. Malaconsejado,, da. adj.

Page  308 MALC MALC I- 308 — ML MALE' Masamang pinagaralan; masanmang kin'itutuhan. Malacostumbrado., da. adj. Masama'ng pinagkaugalian; masamang pinagkaratihan. Malavenido, daR adj. Mabigaft anug ugali. 6 hindi nakikiugali sa kapuwai. Malaventura. f. KasaM~aag palad; 6' kasawiang palad.I Malaventurado, da. adj. Kulang palad; sawing kapalaran. Malaventuranza. f. KasaIiwhan, 6' kakulangding paladck Malbaratador, ra. M. y f. Aug mapagaksaya', 6' mapag~ira^ ng pagaari. Malbaratar. a. Ipagbili' ng mura ang pagaari. JJ Siraidn, 6 aksayahin ang pagaaril. Malcasar. a-. Papagasawahin, 6 ipakasa'1 ang -sinoiman ng di wast6.1 r. Magasawa, 6' pakasai1 ng wal ang tuto. Malcaso. m. Kataksilain; ka. sukaba'n; kaliluhain.,.Malcomer. a. Kumain ng salait 6 hindi buso'g. Malcotniclo, da. adj.- Saldt sa pagkain; hindi buso'g. Malcontento,, ta. adj. Ma. sukal aug loo'b. 1 Mapanggu.l6; mapang"ligalig. Malcrlado, da. adj. Walang pinagaralan; masaming pinag. >taugahian. M —aldad. f. KasaMaan, 6' ka~sama~n. j1 AMg gawa'ng masaia' at wala-sa, matulwkl. Maldecidor, ra. s. y adj. Mapagmura'; mapagtunfgaYa*w mapanuMpa; mapanira'ng pun. Maldecir. a. upain u rahin; tungayawin; dusafin; laitin. Sira*an ng. puri. 11 n. Mamula'; manira'ng puni. r. Magtungayawain; magsumpaan; Magsiraain ng purl. Maldiciente. adj. Mapagtungayaiw; mapagmura; m a p a - numpa. Ma au1; mapanira'ng puri. Maldici6n. f. S ap~ tunga.. yaw; mura; dusta'; lait; pula~. Maldispuesto, ta. adj. May damdadm; may saklit. Maldito, ta. adj. Atng taong lubhang- masaMa; tampalasan.) Rel. 'Ang pinarusahan neg Dios. Malear. a. Sumirai; manqan-. yayai ng anomadn. fj fig. PasaMain aug ugall. 1 r. Masira'; mapanLgani. yaya ang anoman. 1 fig. Sumama' aug ugali. Malec6n. m. Kuta 6 tambadk na mataas ng 1upa' 6 bat6', na panghanggd sa tubig. Maledicencla. f. Pagmura; paglait; pa gd u st a; paninira'ng pun. Maleficencla. f. Aug kaugallang gumawa' ng niasanma.

Page  309 IK1 MALE - - 309 - MALI Maleficlar. a.- M-anira.; 6' magpanganyaya' sa isaing tao 6' bagay. 11Mangulam; 6' kulamin. Maleficio. rn. Kasira~an, 6' kapanglanyaya'ang gawa& ng kulani. Pangkukulamn. Mal~fico., ca. adj. Ang naninira' 6 nagpapanganyaya" sa kapuwa'. fj Mangkukulanm. Malestar. M. Kabalisaha'n, 6 kaitamlaydin ng katawa'n. 'Karukh~aian; kasalatadn sa pamumuhay. Maleta. f. Takba'ng balaft, na pinagsisidla'n nor damit at iba' pang bagay kung lumaf~kad 6 naglalakbaiy. Maletero. m. Ang rnangga, gawa ng maleta. ii Ang nagbiMaletin. tn. Male tang munti. Maletfn. m. Maletang wa-' laki. Malevolencla. f. Galit, 6' pagtatani'm sa loo'b na tindtagladyl sa kapuwa'. MaIOvolo, la. adj. Ang mnahilig, sa, paggawa' ng muasaMa sa kapuwa' tao. Maleza. f. Kasukalan; 6' kasaganaan ng mga dam6ng masama na nakasisira',sa mga Pananim. 11Kasinsinadn ng dahon at sanga' ng iki'ng mga kahoy na malilift. 'Malgastador,, ra. m. y f. Ang rnapagtapo'n, 6' mal~agak. saya ng arl. Malgastar." a. Aksayahin; sra'in;V itapon.ang yarnan 6' pagaari. Maihablado., da. adj. Pangahdis, 6. di naihihiyang niagsalita' ng di. dapat. Malhadado, da. adj.- Kulangpalad; sawing kapalaran~ Maihecho. m. GaWang masama 6 m-iahaiay. Itadj. Sina'sabi sa taong masama" ang tabas ng katawain. Maihechor., ra. m.,,y f. Ang gumagaWa, ngr masaMa 6 sinsajy sa katuwiran. jj Tulisain; mnagnanakaw; masam~ng loo'b. Maiherir. a. Surnugat, 6' Sugatan ng malubhia. 11r. Maisugatan ng, malubha'. Malicia. f.- Kasamain ng isaing bagay. 11Pagkamasamai; 6' pagkdhilig ng loo'b sa masaMa.& fain. Hinalai; hinagap. fl Sapantahia"; 6' palagaiy na nmasaMa. Maliciar. a. Pagsalooban; pagliinala'an; pagybintangadn ngr masarna ang ibad. (jr. Maghinalat; magsalo6b; magsapantah~. Malicioso, sa. adj. Mapag. hinala.; mapagbintaing; mapag sapantaha'. 11May daya'; may tagla'y na kasaina'n. Malignidad. f. H4ilig ng loo'b

Page  310 I MALO - 310 - IWALV na umcisip 6' gumnawa na masarna Kasamaan. fWaligno, n a. adj. Masama; 6 mahilig sa paigawa 6 p~a4gisip rng asamna. jj fig. Ang nakasaS~ama; 6 nakasfsirah. Malintencion~ado, da. adj. Ang may masaMang nash 6 iniilsip. Malmandado, da. adj.- Ang, hind'i marunong sumuno'd; 6' tnasuwayin. Ang mabigaft ang Io6b sa pagsuno'd. Malinirado, dat. adj. Wa1 ang galang; wala'ng pagtingin. 11Hindi tinitingnain; 6 hi~ndi igina'galang. Malo,, la. adj. MasaMa. 11 Nakasasama; 6 nakasfsirh ng katawdo. 11Pangit; masaMang gawa. MasaMa ang paguugall at pa. tnumuhay. 11 May ~sakit; may dam. dim. II Mahirap. Malogrado, dae adj. Nasira'; nasayang; 6 nam atdy nq hindi panahon. Malograr. a. Sayangin; aksayahin ang anomadn, gaya ng pagkakadta6n, ng panah6n, at ibi pa. 11r. Masayang; rnaaksayi ang anomdng 1hinafhangdd. 1MarnatAdy ng hindi panaho'n ang sinomadn; 6' buwaig um'abot sa talagdng paglakf 6 husay ang anorndn. Malogro. m.. Pagkdsayaig; pagkgakcsayA ng anomdng bagay. Malparado, da. -adj. Mng nasa masamang kalagayan.; 6' ang nagdamddm ng' malaking kasir~tan sa anomndng bagay. Malparida. f. Ang babaing nakunan, 6 inaga san. Malparir. a. Makunan; maagasan. Maiparto. ni. Pagkaagas; pakakuha ng kabuntis'n Maiquistar. a. Siraian ang kapuwah tao. 1 r. Masiraian sa kapuwah. Maiquisto,, ta. adj. Ang nasir4tan sa iba'; 6 kinadgagalitan ng kapuwa'. Maisano, na. adj. Nakasasama, 6 nakasisira' ng katawain. Masasaktin. Malsonante. adj. Masama"ng dinggin. Maisufrido, da. adj. Hind'i marunong nmagbata'; waling pagtitils. Maltratar. a. Tamupalasanin; alipusta'in; paslangin; salanta'in. JjSiraiin; ipanganyaya~; gamnitin ngmasamn epgamit. Maitrato. m. Pagtampalasan; pagpasldng; pagalipust a pagduhagi. 11 Pagp'apanganyayht; masaiMang paggami't ng anomin. Malva., f. Bot. Malbas; kulotkulutan. Malvado, da. adj. Lubhang masarna. 11

Page  311 MAMA MAMA ~-31'11- MN MANC Maivar. m. Lugai1 na nmararning malbas; 6' kainalbasain. Malversaci6n. f. Pagsira' ng s alap'i; 6 paggugugol ng salapil sa, bagay na~ di' talagaing pinag.. 6ukulan. Malversador, ra. m. y f. Ang sumirat ng salapi; `6 inapanirat ng salapil.Malversar., a. Sira~in ang salapi1; 6gugulin ang salapi sa di pinag~ukuulang bagay. Malla. f. Ang butas 6 inatad ng dala, lamnbait, at iba' pang gangganit6'; 6 ang bawait pagitan. ng dalawa'ng buh6l nq pagkagawa' ng dala, at, ibad pa. j Balutil; kutamaya. Mallero. m. Manggagawa' ng dala, lamnbaft, at iba' pa. 11Manggagav~a ng baluti 6' kutamayaMama. f. Anat. Suso. JJIn' ina'ng. Mamait. f. Nanay; in~ing. Mamada. f. Pagsuso. 11Panaho'n ng pagsuso ng batik. Mamadera. f. Kasangrkap~ang bubog na pangkuha ng gatas sa suso ng babac. Mamador, ra. m. y f. Ang huinihitift sa, mamnadera, kung nagbabawas ng gatas ang rnga babae. Mamar. a. Suinuso; 6 susuhin; ututin. 1 fain. Kanin; lainunin. Mlamifero. s. y adj. Zoo!. Sina'sabi sa, mga, hayop, na, ang nina babae ay nagpapasuso sa kanyarng nmna anadk. jj m. p1. Zoo!. Hugis nor rnca hayop na it6'. Mam~n,, na. in. y f. Pa'susuhin. 11Ang mnalaka's,",o iatagdl Mamo'so,, sa. adj. Bathi 6 hayop na, malaka's sumuso. Mampara. f. Bayubo; 6 panabing sa pint6,; 6 sa iba' pang bagay. Mamullar. a. Sumuso sa, pagkain; 6' kurn;ain ng Parang suindsuso. ifMagsalita- ng hind'i malinaw na di' maiwatasan. Manada. f. Kawang munti ng hayop. 11 Ang daini ng daino, palay, trigo, at ibad pa, na ma. dadak6t ng kaindy. Manadero,, ra. adj. Mng buindbukai1. m1r. Pasto'l ng isaing kawang hayop. Manantalat. adj. Ang tubig na bumndbuk~iI. m. BukAI; 6' balong ng tubig. 1fig. Ang, mula' at pun6 na pinagbubuhatan ng anom~in. Manar. n. Burnukdi1; buma long. fj fig. Magbuhat; mangga.. ling ang i's~ng bagay sa ibA. ~ Sumaganh ang anominn. Manceba. f. K~ifunya&; kcaa.. gul6; babae. Mancebia. f. Bahay ng mga

Page  312 MAND MAN~- 312~ MAN MAND babaing inasaina' a~ng pamumnuha'y. Mancebo. mn. Bagongtao; binath. Mancilla. f. Dungis; 6 mansai ng kapurihadn. ItMancillar. a. Dungisan; mansah'ain., Mancipar. a. Supilin; alipinin. 11r. -Masupil; rnaalipin. Manco, a. adj. Put'l ang bisig 6' kamaiy. 11Kimnaiw; ping k61; koinang; mangfc. Mancomfin (De>. in. adv. Pinagkaikaisaha~n; p i n a g t u t u - lungan. Mancomunar. a. Pagtulu. ngan; pagpisanan ng laka's 6 salap'i ang anonming' layon. 1 r. Magpi'sanpisan; inagtulqngtulong. Mancomunidad. f. Pagpipisan; 6 pagtutulongtulong sa isa'ng gawa 6 hanga'd. Mancha. f. Dungis; 6' iansai. J~fig. Kasira'an ng puri. Manchadizo, za. adj. Madungisin; 6' madaling duinungis. Manchado,, da. adj. Madungis; marumi; 6 may inansa. Manchar. a. Dungisan; duinha'n; mansahain. 11 fig. Sira'an nig purin ang kapuwat. 11r. Maduinha'n; madungisan. f{ ig. Masira'an ng puri..Manda. f. Pagaalay; pagkakalo6b; pagbibigaiy ng anomadn. IPainana, 6' kaloo'b na ndbibilin sa testamnento." Mandadero, ra. m. y f Utusa'n. Mandado. in. At'as; u tos; kautusa'n. 1 Bili; 6' pabilin. Mandamiento. m. Utos; ata'S. Bawd~ii isai nq sangpiung Utos ng Dios. 11 For. Ang utos ng huk6m na nakasulat. fi pl. fig. y fain. Ang 1irning daliri nq kama'y. Mandar. a. Magutos; iutos; ia'tas ang anom'in. 11n. Magpun'; inanahala'. 11a. Magpainana; mnagkaloo'b sa isa' ng anona'ng bagay sa testamento. J1r. GumakIw; kumiio,,; na inagisai; makalakad:- karanhivang sabihin sa may sakift. Mandarin., Tn. Sa Tsina at sa ibaing kaharian, ay' ang Inainamahala' ngr isa'ng bayan 6' ang nangangasiwa" sa hikuinan. Mandatarlo. in. Utusa'n; pinag~iutusan; pinagbibilinan. Mandato. n.' Atas; utos. Bili. Mandibula. f. Anat. Sihang; panga. Mandibular. adj. Ang nauukol sa sihang., Mandil. ni. Tapi; 6 pana. ping ka'yo na isina'sabit sa lif g, na buhat sa itadis ng dibdib hangga'ng tuhod.

Page  313 MANG - 33 — MANI Mando. m. Kapangyarihan lg isang pun6 sa kanyang mga nasasakupan. 11 Katungkulan. Mandoble. m. Taga, 6 hampas na malakis ng dalawang kamay. 11 fig. Pangusap na masaklap. Mand6n, na. s. y adj. Ang nagpaparangalang malabis ng kaniyang kapangyarihan; 6 ang nlaguutos ng labis sa katam)atan. Manejar. a. Gamitin, 6 paklilusin sa kamiy ang anoman; o magmaneho. [1 Patnubayan; 6 nakapangyari sa kabayo. 11 fig. Pamahalian; pangasiwaan; patnlugutan. I! r. Mamahala; mangasiwa. R Gumalaw; kumilos na magisa; makalakad. Manejo. m. Ang paggamit () pagpapakilos sa kamay ng anoman; 6 pagmamaneho. 11 Sining ng pamamatnubay sa kabayo. 11 fig. Pangangasiwa; 6 pamamahala ng anomang bagay. Manera. f. Ang pa?aain 6 ayos ng paggawva ng anoman. II Ang paguugali, gawi at kilos ng sinomain. 11 Ang barageta ng saya. Manfla. f. fam. Kalunya; kaagul6. Manga. f. Manggfs. I1 Mangga. |1 Dala, na panghuli ng isda. Manglar m. Lati; 6 latlan. Mango.. Pululhin; tagdan; tangkay. Mangonada. f. Hampias ng bisig at manggas. Mangote. m. fam. Manggis na maluwang at mahabh. j1 pl. fam. ManggAs na itim na pangibabaw, na ginaigamit sa paggawa. Manguera. f. Balindang na may alkitran at tabas manggas. na panglimas ng tubig sa sa. sakyan. Mangueta. f. Pant6g na pang' labatiba. 11 Pinggai; 6 panghikuwait. Mania. f. Kaululuan; kahibangan. Jt Kawalain ng husay,, 6 kaibhan.ng pagiisip sa talagaing karaniwan. \\ Giliw 6 nasang wa. lang tuto sa anomrin. Maniaco, ca. adj. Hibaing; ul6l. 11 Ang may ibang isip sa karaniwan. Maniatar. a. Gapusilh; 6 ta lian ang mga kamamy. Manicomio. n. Paigamutan 6 ampunan ng mia hibang at u161. Manicorto, ta. adj. Maikli ang kamaiy. 11 fig. May karamutan. Manifestaci6n. Pagpapahayag; pagsasaysaiy; pagpapakilala. |j Pahayag; painahayag. Manifestante. c o m Ang nagpapahayag. 4o)

Page  316 ' I MAQU -316 — MARC Manumisi6n. f. Pagtimawa; 6 pagpapalaya sa alipin. Manumitir. a. For. Timawain; 6 palayain ang alipin. Manuscrito, ta. adj. Sulatkamaiy. 1 m. Papel 6 aklat na slulat-kamiay, Manutenci6n. f. Pagpapakain; pagbibigay ng ikab6buhay. tl Pagaalaga; pagaampon. Manzana. f. Mansanas. tI Ang tump6k ng mga bahay; 6 po6k na maraming bahay na nahihiwalay sa ibai. Manzanar. mi. Ifugal na maraming tanimn na mansanas. Manzanilla. f. Mansanilya. Manzano. ni. But. Pun6 ng mansanas. Mafia. f. Liksi; lalang. |j Talas; katalinuhan. 11 Hilig; ka ugalian. Maflana. f. Umaga. ij adv. t. Bukas. jt fig. Ang panah6ng darating 6 hinaharap. Maflanica, ta. f. Urnagangumaga. Mapa. f. Mapa; 6 larawan ng isang bayan 6 lupain. 1 f. fam. Ang bagay na natatangi sa iba. Mapamundi. m. Ang mapa ng Lupa 6 ng sangsinukob. MAquina. f. Makina. (1 fig. Katipunan ng maraming bahaging i kabuuian ng isang bagay. J[ Buki;i akala; lalang. Maqufnaci6n. f. Daya; lalang; sil6. Maquinal. adj. Ang naiuukot sa kilos 6 galaw ng makina. I fig. Gawa 6 kilos ng tao na walang dilidili. Maquinaria. f. Ang sining 6 arte na nagtuturo ng paggawaf ng makina. j1 Katipunan ng mtga makina. Maqulnista. corn. Ang gutmagawa ng makina. |1 Ang na mamahala 6 nagpapalakad ng: maikina. Mair. amb. Dagat. 11 fig. Kasaganaang malabis ng anoman. 1[ Alta mar. Laot ng dagat. Marafia. f. Dawag; 6 kasukalan. 11 Ang gus6t ng sinulid 6 sutla sa labaydn. Marafiero, ra. adj. Mapagbasagulo. Maravilla. f. Pangyayaring katakitaki 6 kagilagilalas. ij Panggigilalis; pagtataka. Maravillar. a. Pahangain; papagtakhfn. 11 r. Mam ang h; magtaki; manggilalas. Maravilloso, sa. adj. KahangahangL; katakataka; kagigilagilalas. Marca. f. Lalawigan; purok. Tatak; tanda; tala. |1 Panatak;

Page  317 MARC' - 317- MR MARE' p a n a tn d ~i. 11 Pagtatataik; pagta. tand a; pagtatala. Marcar. a. Tatakain; tandaan; ta, aan. j1 Magtataik; mnagtanda'; 6 uiagtala'. Marcial. adj. Aug.- nauukol -sa digmai 6 pagbabaka. 1 fig. Tapit, na lo6b. Marcialidad. f. Pagkatapait, na lo6b. 'I Pagkaanyo'ng mang(I i ri gmai. Marco. m. Marko"; tumali; 6 Paina ng pint6, ddngaw'an, at ibai pang gangganiIto'. f1 Kalahahung libra, ua paninmb~ng sa ginto6 6 pilak. Marcha. f. Paglakad; pagalis-; pagtulak. Mu I. Ang tugto'g ug, tamnbol 6' pakakak, na ukol sa, paglakad ng hukb6'..Marchante. adj.- Aug naiuukol sa paugangalakal. m. Mangangalakal. fSuki. Marchar. n. Lumakad; maglakbaiy; urnali's; tumulak. I r. Umalis; pumanaw; yumao; humayo. Marchitabie. adj. Lantadhin; Jiiuyin; Ia'ingin; kupasfn. Marchitar. a. Lantahin; luuyin; laingin; pakupasin. Iffig. Payayatin; pahinhiin; papangitin. ffr. Malanta'; malu6y; malaing; kurnupas; matuy. ~f fig. Mangayayat; manghinai; kumupas a'ng ganda'. Marchitez. f. Kalantahain; pagkalu "y. ff fig.. Pangangayayat; panghihin'i; pagkupas ng gauda. Marchito, ta. adj. Lautai; lu6y; laing; yumi; kup's; tuy6. Marea. f. Mlar. Aug paglakif at pagkati ng tubig sa dagat. f( Aug lugai1 ng baybayin ng dagat na inaiabo't ng laki ng tubig. Jf Aug palaiypalay na hangring nauggagaling sa dagat. Mareaje. mn. Mar. Sining ng pagdaragait 6' paglalayaig. f1 Turnpahin 6 tulnguhin ng mnga sasakya'n sa kanilaing paglalayag. Mareante. adj. Manglalayag; mnangdaragaft. Marear. a. AMar. Palayagin ang isa'ng daoug; 6' palakarinl aug sasakyan at pamahalhan sa paglalayag. 11 Magtindai ng hayag, 6 ipagbilli aug inmga kalakal. ff fig. y fain. Pagalitin; yamutin. ffr. Malula'; mahilo; rnaliyo6. Magalit; marnuh'i. Marejada. f. Daluyong; along malakic. Mare matgnum. r. loc.'-lat. Kasaganaian; kalakhadn;, 6 kagulubaiu ug, anomadng bagay. 'Mareo, mn. Luka.; hilo; ijy6. jf agkalulh; pagkahilo sa paglalayaig. jj fig. y fam,. Yarn6t; pankanuh'i. Mareta. f. Ang galaw ni~

Page  318 'MARl -3' alon sa dagat, na unt1Iutng Iumailakf dahil sa, haihgin. Marfil. In. Garing. Marfileflo, fla. adj. Ginaring. Margen. amb. Gifid; 6 tabi na anomdn. 11Ang puwang na malinis sa tabi na isaing papel na may sulat 6 may Iimbaig. Margenar, a. Iwanan 6' lagyain ng kapirasong puwang~ na nialinis sa tabif ng papel na sinusulatan 6' pinaglilimbaga'n. Mlarginar. a. Itanda, 6 isulat ang anom~in sa gilicl ng is~ing sulat 6 akhi't. Maric6n. In. Lalaking anyo'ng babae at duwaig. Maridable. adj. Sina'sabi sa pagsasama 6 pamuniuhay na dapat 6' ukol'sa magasawa. Maridaje. m. Ang pagkak4Ipisan, pagkaka'sama, at pagkakaiisdng loo'b ng magasawa. Maridar. n. Magasawa; pakasa'l. 11Magsama. a. 6 fg. Pagsanmahin; paglakipin. Maridillo. mn. Ang asawang laaking masama' at hamak. Mari'do. m. Ang Waaking asawa, ng isaing babae. Mariniacho. mn. fain. Lalakinin; 6' babaing ang laki ng katawa'n, at anyo6 ay tila lalaki. Marimianta. f. fain. Pan~kot sa mnca batai 8- MARI Marimorena. in. fain. Away; tAkcapan'. Marina. f. Baybayin; baybaiy dagat. 11Sining na nagtutur6 ng paglalayig 6' nf! pamnamahala' sa mp~a sasakyain. 1 Katipunan np inga dao'ng ng ising bansa'. Katipunan ng nmna kawal dagat. Marinaje. rn. Ang katungkuhan ng kawal dagat. 11Ang katipunan na, mga magdaragait. Marineria. f. Katuthgkian ngr magdaragaft. 11 Kati'punan na mga magdaragait. Marinero. mn. Magdaragrit ItSuso'ng, dagat. fJ adj. Sirnasabi sa dao'ng na handai. na upang maglaydig. Marinesco,, ca. adj. Ang naiuukol sa Inga rnagdaragaft. Marino&, na. adj. Ang naiuukol sa dagat. 11In. Manglalayaig; mnagdaragaft. Mariposa. f. Par6'fr6'. Mariscar. a. Manalaba; nianus6 namaros; at iba'pa. Marlsc6. m. Alinma'ng tuboa sa, dagat na makakain, na ang bait ay para ng kapis, talabai, sus6, paros, tikha'n, at ibi' pa. Marisnia. f. Lupa~ng mababa" na lumdlubo"g kung -laki ang tubig sa dagat 6' sa ilog. Marital. adj. Ang na'uukoI sa Waaking asawa, 6 sa pamumuhay ng magasawa.

Page  319 V MART - 319 - MASC Maritimo, ma. adj. Ang naiuukol sa dagat. Marmnita. f. Palay6k na tanso6, na may taki'p at tatangna'ng bakal. I Palayo'k na lupa'.; Marmnit6n. in. Ang batang utusan sa kusina'. 'Mirmol. m. Bato~ng marmol. Marmoleria. f. Katipunan ngr mirrnoI na rnalafagady -sa isaing bahay o' gusali. II Lugail na gawaaia ng mga kasangkapang marMarmolista. rn. Ang gutmacgaWa ng kasangkapang marnmol. Ang nagbibilf ng mdirrol. Marm6reo, rea. adj. Ang may sangka~p na mndrmol. IKahawig ng ma-rmol. Maroma. f. Lubid na mnalaki. Marrano, na. mn. y f. Baboy. if adj. fig. y fain. Salaula'; nakasu'suklaim. Marrar. n. Suimala; maimall. jjfig. Maflihis sa rndtuwid. Marras. adv. t. fain. Ang panaho'ng iginawa', sinabi, 6' ipinangyari ng anoinan. 11 Sa una; nang una; 6 nang unarig dako. Martillada. f. Pulkpok ng mnartilyo. Martillar. a. Pukpukin ng inartilyo. Martillazo. in. Pukp6k na inalakas ng inartilyo. M-artillo. tin. Art. y Of. Martilyo; 6 pamukpo'k na bakal. MArtir. con., Pinagpalai; 6 ma~rtir. II fig. Ang taong nagtitii's ng maramning ~hirap at sa'kit. Martirlo. rn. Anug katuaitayan 6 inga kahirapang tinji's, dahli sa isang banil na' layon. f1 Alinmdng hirap na inatagal at lubiha~ng inalaki. Martirizar. a. Pahirapan; pa. sakitan; 6' patayin ang sinomdin. fig. Pagpighatilin; pasakitan; pahirapan. Martirologlo. rn. Akhift o tala'ang kina'susulatan ng ngalan ng mng pinagpala' 6 mairtir. Ang tala'an ng lahaft ng kilala'ng sant6' 6 banai1..Mits. adv comp. Lal6'; higit; lampa's; inalaki; marami. 1 fMat. Tanda' ng pagpisan na ganito ang ayos(-) Mas. conj. advers. Nguni; d~itapuwa'; kund'i.. Mascadura., f. Pagnguya'. Mascar. a. Nguyain; 6' ngu - mnuya. 1 fig. y Cam. Magsalitt' ng inalabo6, na inahirap inaiwatasan..Mascara. f. Maiskara; 6' takip' sa mukha. Pananamit na balatkay6'. 11 fig. Dahilan; balatkayo'; takip '_I corn. 'Ang taong nakaindskara 6' may takip ang mDukh,1A upang huwaig miakilala.

Page  320 MATA - 320- " MATI Masculinidad. f. For. Ang pagkalalaki. Masculino, na. adj. Lalaki. Ang nauukol sa lalaki. Maslo. m. Pun6 ng buntot ng mga hayop na apat ang paa. MasticacI6n. f. Pagnguya. Masticar. a. Nguyain; durugin sa bibfg ang anomang pagkain. 11 fig. Kuriin; bulaybulayin, ang anoman. Masturbarse. r. Magsalsail. Matacandelas. m. Pamatay ng ilaw. Matadero. m. Patayan ng hayop na ipinagbibilf sa bayan. Matador, ra. s. y adj. Ang nakamatfiy; natdy; 6 pumatiy ng kapuw4. Matafue go. m.Pamataysunog. I[ pi. Ang bumbero, 6 ang taong may katungkulang talaga na pumatay ng sunog. Matalotaje. m. Baon; 6 ang handang pagkaing dinadala sa sasakydn. 11 fig. Ang katipunan ing mga bagay na sarisari 6 satnotsamot. Matanza. f. Ang pagpat4y sa kapuwh. 11 Ang pagkakimatiy. ng mga tao, na gawa ng pagbabaka 6 panglolo6b. Jl Ang pagpapataiy ng ngai baboy. [1 Buntdn 6 katipunan ng mga baboy na patayin, at ang panah6n ng pagpapatdy. i I I i i i Matar. a. Pumatay; 6 patayin ang kapuwa. 11 Patayin ang ilaw 6 apoy. 1t Patayin ang hayop 1$ r. Magpakamatay; magbigtf. 11 Magpdtayan. 11 fig. Magsumakit; magsumikap. Matarife. in. bAng mamamatay-ng hayop na ipinagbibili sa bayan. Matasanos. m. fig. y fam. MasaMang manggagamot. Matasiete. m. fig. y fam. Mayabang; hamb6g; 'palal6. Matemitica. f, Ddmatan; 6 kardnungang tumutukoy sa halaga 6 bilang. Lalbng ginagamit sa plural 6 pangmarami. MatemAtico, ca. adj. Ang naiuukol sa ddmatan 6 matematika. tl m. Mangdudumat; 6 ang marunong ng matemitika. Materia. f. Ang bagay, na sangkap ng anomain. [ MAed. Nana. |1 fig. Alinmaing bagay na pinagdusapan. f( fig. D a h i i n; sanhi. Maternal. adj. Ang nauukol sa ind. Maternidad. f. Ang pagkaind. Materno, na. adj. Ang nauukol sa ind. Matiz. m. Ang pagkakaisalit at pagkakaakma ng sarisaring kulay. 11 Batik. Matizar. a. Pagsalitin ang I I

Page  321 MATR MATR ~~- 32 1 -- MX MAXI sarisdning kuday- na mainam na pagkaka'ayos. j1 E~atikan. Matorral. rn. Ang parang na miadawag at masukal. Matoso, sa. adj. Madawag; 6 masukaFsa nmna punbng kaboy. Matraca. f. Pagupak; palak.. p&k.JI fain. Bir6; aglahli; uydrn. Matiraquista. corn. A ng nt-gpapatuno'g ng pagupak. 1j fig. y fa'rn. Palalbiro6; mapaga'glahi. Matricida. corn. Ang taong purnatady sa sariling na'..Matricidio. m. Ang pagPataiy sa sariling inai. Matricula. f. Tala~an ng nga. Ian ng rnga tao, na nangagpasulat ukol sa is~ing tiyaik na Iayon. Matricular. a. Itala'; 6 isulat. ang ngalan ng isa' sa tala'an. j r. Magpatala'; rnagpasulat ng pangalan. Matrimonial. adj. Ang niduukol 6' turnutukoy sa pagaasawa. Mairinmonfar. n., Magasawa; pakasaf1.,Matrimnonio. rn. Ang pagaasawa. 11 fain. Ang magasawa. Matriz. f. Anat. Bahaybata. ~fAng hulmahang pinaggagawaan ng titik na panglimbadg. ciadj Ang pinakapangulo, 8 pinaka'panguna ng isdng bagay. Matrona. f. Babaing marangdl1, na pun6, sa is~ing parnamahay. P Hilot. Matutinal. adj. Ang n~iuukol sa utitaga. )1 Ang ginaigawA 6 nangyayari sa urnaga. Matutino, na. adj. Mng na'uukol 6' nitu'tungko~l sa inga oras nig urnaga. Maula. f. Bagay n~a harnak at wala'ng kabuluha'n. 11Lalaing; 6, day.rng pailalim. concom. famn. Ma'nunub~; rnagdaraya'. Mauleria. f. Ti1ndahan ng retaso 6 pinagtabasan ng sarlsaring kayo. II fain. Laladng; pag., daraya'.' Maulero. m. Ang nagbibili ng- pinagtabasan ng sari'saring kayo. 11 fig. Sinungaling at mnag'darayatng pailalim. Mauliador, ra. adj. Mangi yawin; rnapagngi-yaw na pusht. Maullar. n. Ngurniy~iw. Ma'ullido. in. Ngiydw ng pusaL. Maullo.~ m. Ngiy~w; 6 pag. nqiya'w. Mausoleo. in. Llbingang ma~rikft 6 marildg. MAXIM a. f. Aral, 6 sfmulai~n-gsind~sun6d ng lahadt. 11Pun6ng amti. MAxime. adv. in. Lal6, 6 IaIbnglal6; unauna. Miximo, ma.' adj. sup. Lub~hang rmalakf; singkdd; 6 kdlakilakihan sa kahu'gis niyai UM. Kktaastaasan, MAximum. in. Aug phiaka 4'

Page  322 I " f -~ -~ s 1 m -cE:. - AMECE MAZM malakf, 6 pinakamataas ng anoinng bagay. 11 Ang kalakhan, 6 kataasan ing anoman. Mayor. m. Ang pun6 6 pangulo ng isang kapisanan. [ Ang punong mataas ng isang kalihiman 6 tanggapan. 11 adj. Malaki; 6 magaling kay sa ibia. pl. Ang mga magulang. Mayoral. m. Ang puno ng mga pastol 6 tagaalaga ng hayop. 11 Ang puno ng miga kotsero. j1 Ang pangulo rng mga maghuhukay 6 manggagapas. Mayordoma. f. Ang babaing asawa ng mayordomo. Mayordomear. a. Manga. siwa 6 mamahala sa pagaari 6 sa bahay. Mayordomia. f. Ang pagkarxayordomo; 6 katungkulan Ag mayordorpo. Mayordomo. m. Ang pangulong alila na pinagkakatiwalaang mamahala ng pananalapt 6 pagaari sa {sdng bWhay. Mayoria. f. Kalamnangan; kahigtan. 11 Ang karamihan; nakararami; 6 nakailalamang. II For. Kasapatang gulang. Mayfiscula. f. y adj. Titik 6 letrang malaki na pangmula ng pangalang sarili ng tao 6 bagay, 6 ng anomang sulat. Mazmorra. f. Bilangguang na sa ilalim ng lupa. Mazo. m. Pangasod; 6 pamukp6k na kahoy. 11 Tall, 6 bigkis na malift 'ng kalakal 6 anoman. Mazorca. f. Bot. Puso ng mais, at iba pang kaparis nit6. Meada. f. Ihi. [1 Lugial na basa 6 bakas ng ihi sa sahig. Meadero. m. Iihan; 6 ihian. Meados. m. pl. Manga ihi. Mear. n. Umihi. 11 r. Maihi. Mectnica. f. Ang kardnungang nagsasaysaiy ng galaw. at 'lakias, ng mga tuntunin at gawa ng mga makina. MecAnico, ca. adj. Ang nauukol sa mekanika. JI m. Ang marunong ng mekanika. Mecanografia. f. Ang sining ng paggamit ta maikina ng pagsulat. Mecanografiar. a. Sumulat sa makinilya. Mecanografista. adj. Ang tagasulat sa makinilya. Mecate. m. Lubid. Mecedero. m. Panghal.; pangugaog. Mecedor, ra s. y adj. Pangug6y; 6 tagapagugoy. 11 Panghalo; 6 tagapaghalo. Mecedura. f. Paguug6y; pagug6g. 1 Paghal6; pagugaog. Mecenas. m. Ang taong malapangyarihan na tumitangkilik sa mga minunulat.

Page  323 f MEDI MEDI ~- 323 -— ED MEDI Mecer. a. Uguyin; ugugin; 6' fug6y. Jj Haliiin; alugirn ang anomang bagay na lusaiw. r. Umubgoy; umugaog. Mecha. f. Lanbzil; mitsa'; 6 timsirn. Mechero. ni: Ang lalagydin ug -mnitsa'i 6 timisim; m-itsero. Mechoso, sa. ad?. Maraming lambafl; mamitsa'; 6 matimisinm. Medalla. f. Kapirasong metal na tinatakain ng anomineh larawan, 'tanda' 6 sagisag; medalya. Media. f. M~edias na Jampais tuhod ang hab'., Ji Kagitna'. Mediaci6n. f. Panganpalahati; 6' pagabot sa kalahatian. Pamamagitna'; 6 pagpapayo sa nagkdikagai~t. Mediado,.da. adj. Ang katlahati, 6 kaikalahati lamang ang Iamain ng, anon~idng bagay. 11A,nedzados. Sa kalahatilan, gaya. ngd mediados deb mes 6' delaifo, sakalahatian ng buw~in 6ta,6n., Mediador,, ra.. S. y7 adj. Tagapamagitan. Medlarpero, ra. adj. Ang panggitn'; 6 na sa gitna ng daIawzing bagay. 11Tagapamagitan; tapapa-gtangka'kal. Me~dlania. f. Kalahatilan; ka.. lagitnaan; kasiyahain; katanitaman; katatag~in. Medlano, na. adj. Na sa ka lahatian'; na sa kalagyitna'an. Katataga'n; 'katan-itarnan. Mediante. p., a. IAng naipapagitan,. 11adv. m, Sa pamampgitan; alangalang; sa dahilin. Medlar. n. Manpalahati; *o' umabot sa ka lahat'ian. f1 Mamagitan; mamanhik; makiusap. Mamagitna; 6 rnagpayo sa naigkalkaalit. l1 Mapagitan; ma'ipagitnat. ang anoma'n sa dalawaing bagay. Medlato, ta. adj. Malapit; kalapit.. 'Medicable. adj.. Magagamft; 6 malulunasan ng -garn6t. 'Medicamento. m. Gam6t; kag~imutan. Medtcastro. mi. Manggaga~ mot na mangmdng, 6' hind'i na~garal. Medleina. f, Panggagamn't; 6 karuntingang, nagtutur6 nig pagilag at paggarn,6t sa sakht nig tao. 1 Gamn6t. Medicinal. adj. Ang naiuukol sa pangg~garniot. KaWTI mnutan.. Medlelnar. a. Guiuarnit; 6.5 ghmnutin. (1 r. Magganm6t. Medlcl6n. f. Pagsukat. M~dico,, ca. adj. Ang nDlUukol 6', nitutungk6l sa pangga-i gam6t. II M. y f. Maniggagamot., Medida.' f. Panukat; takaldn. I~Sukat; takal; 6 pagsukat; pagtakal. 1 Podt. Sukat ng tugmar

Page  324 M --- EDR IVEDR - 324- ML MELA o tu1fi. Ii fig. Bait, 6' kabdit'an. Medidor, ra. s. y adj. Ma'nunukat; 6' tagasukat. Medlo, dia. adj. Kalahatil; kalahatian. 1 m. Gitnai; kalagit-,naan; pagitan. 1!pi. Kayarnanan; 6 pananalapi'. Mediodiai. rn. Tanghali; 6 kAtanghahian`~ Geogr. Tirnog. 1 Mar. Hanging habagat. Medir. a., Surnukat; 'tumakal; 6 sukatin; takalin aug anoiman. el4 suelo. fr. Mahiga.1 r. fig. Maghinahon sa pagsasalita 6 paggawa. na. anoiman. Meditabundo, da. adj. Nagiisi'p; nagybubulay; nagwawari. Meditaci6n. 4f. Pagbubulay; pagwawari; pagiisip; pag-kukur6; pagninilay. Meditar. a. War'lin; nilayin; bulaybulayin; dilidilihin ang anoman. 11 Magisip; magkur6; magwari; magnilay. Mediterr~neo, nea. adj. Aug- ndigigitna' 6 rnapapag'itan ng dalawa'ng lupa'. Ang~kaflooblooban ng isang bayan 6 lupain. Medra. f. Paglago6; pagsulong;: paglaki; pagdami ng anom~in. Medrar. n. Lumago; lUMnUs~g; dunianai; lumakf ang mga pananimn at hayop. 11 fig. Yuma. man; guininhawa ang buhay. Medroso, sa. adj. Matata kutfn; duw~g; mahin~ing Io6b. f~Nakataitakot' M~dula. f. Utak ng but~6; 6 lamadn ng loo'b ng but6' ng tao 6" hayop. Medular; adj. Aug nduukol sa utak ng buto6. Mejilla. f. Pisngf., Mejor. *7 adj. corup. Lakng mabuti; 6' lalo'ng magalfung. Mabuti pa; 6,magalinfg pa. jj adv. nm. Lal6ng mabuti; lalo'ng maigi. Mejora. f. Paglago; pagsulong; karagdagan. 11Bu'ti; galfing; 6 kabutihan; k'agalingan. Mejoramiento. i-n. Pagpapabuti; pagpapagali'ng;: pagpapahusay; pagpapala nfi anomadn..Mejorar. a. Pabutihin; pagalingin; pagpala'n;. husayin ang anomain. Ij Magdagdaig sa. tawad na halagi. jj -n. y r-. Urnigi; gurnalinfg; gurninhawa sa sakit. J Bumuti ang kin'italagyan kay sa dati. 11Humnusay ang panahO'n. Mejoria. f. Pagbuti; paglago6; pagsulong ng anomnin. 11 Pagigi; paggaling; pagginhawa sa sakit. IfKagaflingan 6 kahigtain sa. ibad. Melancolia. f. Kalumbayang mnalaki at pa~agli; hapis; pighat~i. Melanc6llco, ca. adj. MaIurnbady; malungko't; mapangladw. Melancolizar. a. Lumbayfin; hapisin; pagpighatifn. J1 r. Malurnbaiy; mahapis~ magpighatf.

Page  325 , _1 I; 0 r MELO - ~25 -- MEMO 'Melar. a. Magpulo't; 6 gawfng pulo't ang. katais ng tubo6, na pakuli'an it6ng mabuti. 'jj MagPUIOAt ang pukyutan. Melaza. f. Ang latak ng pul6t. Melcocha. f. Balikotsa. Melcochero. m. Magbabahkotsa. Melena. f.Ang buh6k na nakalaylaiy sa mukha', at 1a16' na ang sa. mata'. jj Ang buhok na luga~y. Melenudo, da. adj. Mabuho'k; 6' malago6 ang buh6k. Melero. mi. Ma'gpupulo't. 1 LugahI naL pinagtatagiian ng pulo't. Melindre. m. Isahng bagay na matamnis. 11Pagtuturncpi'ktumpik; 6 pagmamahinhing mualabis n1a sadya'ng ginahgawa' lamang. Melindroso., sa. adj. Mapagtumpik; pihikan; ~maselang. Melodia. f. Ang tining ng boses 'sa peigawit 6' pagkanta'. An4 lambing ng tugto'g 6' tugtugin. Melodioso., sa. adj. Matining; rnalarnbing. Melodrama. mn. Dul Ang I in apatan ng tugtugin. Melografia. f. Sining ng pag. sn~at ng tugtugin 6' mtisika. Mel6grafo, fa. mn. y f. Ang marunong sumnulat ng miisika. Melomania. f. Pagkahilig na malabis ng lo6b sa rni'sika. Mel6mano,, na. m. y f. Ang ndhilig na Wtoto'n lo'b sa miisika. Mel6n. mi. Milon. Melonar. im, Lupa'ng may tanim na milo'n; 6 miflunan. Melonero., ra. mn. y f. MagmimilOn. Mella. f. Binc~aw; b in ga s; tip6'; pingas; lahang; lamnat; Pu. tk -yupi - 1 Bungl; 6 puwhng Mellado, da. adj. Bungii; tipo6 ang ngipin. Binghw; pi'rg Mellar. a. Bunglin; bingasin; bingawin ang anomnan. jjPalahangin; paputukin; yupiin. fJ fig. Siraiin ang anomahn, gaya ng& purl, danga~l, at iba' pa. Mellizo, za. adj. Kambafl. Membrudo, da. adj. Pisigahn; balisaksakin. Mem, Ma. adj. Mangmhng hangal; ut6'. Memorable. adj. Dapat alalahanin. Memortindum. rn. Akklt ng mnga alaala. Memorar. a. Alalahanin; 6' umnalaala ng anomnan. j1 r. Ma'ala. ala; madgunita' Memoria. f. Alaala; gunit&;, gunamngunamn. Jjj Kapurihadn; karangalaii. )j Alaala; 6 monumento. 11 Tala'ain ng inga gugol, 6 ng ibgi pang bagay. I pl. Alaala; 6 pakurnustd.i

Page  326 MEND - 326 - MEND -326- MENG. M-emorial. in. Aklait na tanda~an ng anotmng'o bagay na mahalaga'. 1 Ang papel 6' kasulatan na, kinasasaysaya'n ng antonming daing 6' hineri. 1 Kara'inc~anMemorialista. in. Ang may hanapbuhay na surnulat ng mga kariing-an, 6' n* anoni~ing kasulatang ipinagaga wa' sa kanya'. Memorioso, sa. adj.. Matatanda'in; maalalahanfn; maigu. nita'in. M~enaje. mn. Ang i-nga kasangkapan sa loo'b ng is~ing bah ay na, n obha napaglilipatlipat. Menci6n. f. Pagpapaalaala; pagbanggit; pagtukoy; pagsambit. fl Mencicin Ihonorifica. Pap~u-; ring bangglit. Menclonar. a. Banggitin; tukuyin; sambiti'n; ipaalaala, ang anomain. 1 r. Maibanggift; maitu-I koy; imapagusapan. Mendicacifn. f. Psagpapalimnos. Mendicante, adj. Ang n'anghiihing'I ng limo's sa bahziybahbiy. Mendicidad. f. Panghihingil uig lImInos. Mendigante. adj. Ang nagpapalimn's. Mendigar. a. Magpalim6s; 6 manghing'i ng limo's. 11fig. Maigmnakaawai;-6iumingi ng tulong sakapuw' ng bu'ng kapakurnbabaan. M-endigo, ga. m,. y f. Ang nanghihin-gi ng limo's; pulubi. Mendiguez. f. Pagpapalim6s. Mendoso, sa. adj. Mali; sala'; ligaiw. Mendrugo. ni. Kapirasong tinapay na matiga's at labi sa pagrkai n. Menear. a. Galawi~n; kilusin; ulugin; tinagin; uga'in; k'ansutfn;. luglugifn; ugaugin. jJ fig. Patnabailaan; panaasiwahan ang anorwang tanggapan 6' paghahanapbuhay. 11r. Gumalaiw; kumilos; kumis16t; tuminag; umuga'; kurnimot. fig. Magmadal'i ng paggaWa" ng anoman. Magtulin ng paglakad. Meneo. in. Gaaiw'; kilo's; 6' pagkilos; paggal'iw. Gind'iy; gi-.bang;' kendeng. / Menester. in. Kailan'an 6 kakulangain *ng anormang bagay. 11Katungkulan; hanapbuhay. jj pl. Ang mnca bagay na. kagamitain na katawain, 6' ang rnga kasangkapang gainit sa anon-inn. Menesteroso, sa. a'dj. Salki; dah6p; dukha'; narafi at~. Menestra. f. IBulanglaing; ginulay. 11pl- Mga gulay na tuy6'. Mengua.- f. Pagbabawas.; pagkuku1lng. 11Kakulangnin. 11Ka<,alatadn; pang*angailangan sa anoman. 1 fig. Kasiraiang, purt na galing sa kahinaian ng lobb. Menguado, da. adj. Duw~lg; I

Page  327 M-ENO -0327-M T MENT mahinah ang loo'b. If Mangniaing; hangaiI. 1 famnak; maramot. -Menguante. f. Ang pagkatuyo6 ng ilog O' batis dahil sa itit. 1 Ang pagkati ng tubig sa dagat; 6 pagaalangaadng-, If Ang pagliit, 6 pagtutuna'w ng buwa'n. fjfig. Ang paghina'; 6' pagunti ng anomnari. Menguar. n. Magkulang; mnabawasan; lumnift; umnunt'i ang anomain. jj Kur-nati ang dagat 6' ilog. Menor. adj. cormp. Lalo'ng maljit; 6' inunti. 11corn. Ang bata' pa; 6 wala'ng sapait na, gulang. Bunso6. fl For mieuior. adv. Ti. Menoria. f. Ang kababaian, at pagkasukob ng kalagayan sa ib'.' 11 Ang kabatahan; 6O kawalain nig sapat na gulang. Menos. adv. cornp. Kulang; munti; kauntil. fadv. m. Tangil; buko'd; liban. Mlat.' Tanda' ng pagbawas n a ganito6 ang ayos (-.). Menoscabar. a. Bawasan; kulangan; Iiitain; unxtian. jJ fig. S,'irain. ji r. Maibawasan; inasirai. Menoscabo. m. Pagkukulang; pagkaibawas; pagkasirai; paglif't. M~enospreciar. a. Hamakin; pintasain; pawaling halaga'. Menospreclo. m. Kawala'n nig pagpapahdalaga'. H Paghamak; pagpinta's; pagpulak. Mensaje. m. Pasabi; bili; 6 pabilin. jfPol. Kalatas. Mensajero, ra. rn. yf. Tag'a..pagsabi; tagabalita'. I1 Utusain. Menstruaci6n. f. Ang pagpanaog nq sakft ng tiy 7an sa babae. 1i Ang panaho'n ng babac na pumii'panaog buwadnbuwa'n. Menstrual. adj. Ang naduukol sa panahion nri babae. Menstruar. n. 'Panaugan ng sakift igy tiyain 6' panaho'n ang babae. Menstruo. iin. Med. Ang sakit rig tiy,-ah; 6 aug nanahaog na dugo6 sa. rnga babae buwainbuwain. 1f adj. Aug na'uukol sa panaho'n rig babac. M enstruoso, sa. adj. Iled. Ang naduuko'l sa, sakit rig tiyain rig babae. jj f. Aug babaing may M en sualI. adj. Buwanan; buwainbuwarti; 6" bawaCt buwdan. Mensualidad. f. Salhod na buwanan; 6' buwanang sahod. Mensualmente. adv. rn. Sa buwa'nbuwain; 6 sa bawa't buw.I'n. Mensurabilidad. f. G~eam. Kaariang maisukat rig anomdan. Mensurable. adj. Masusukat; 6, mangyayaring sukcatin. Mensurar. a. Sumnukat; tumakal; ~ sukatin; takalin. Mentado, da. adj. Bant6g;

Page  328 MENU MENU - 328 - 4' ME6N Mental. adj. Ang n'duukol sa isip. Mentalmnente., adv. mn. Sa isip; 6 sa pagiisip larnang. Mentar. a. Banggitfn; sabihi1n; tukuyi-n; sainbitin ang anotban. Mente. f. Isip; bait; pagiisip. ffKalooban. ff Tener en la mente. fr. Isaisip. Mentecateria. f. Kamanginangafn; kaululdn; kakulangdan n:bait. Mentecato,, ta. adj. Mang.. imang; hang:~l; inanga'; wala'ng pagiisip; u161. Mentir. n. Magsinung~aling; inagbulaadn. ff Duinaya'; luinimadng. ff Magkamal'i. Huwag ma~ayon ang isadng bagay sa iba'. ft. Magkulang, sa pang~ak6;su inira', sa kasunduian. Mentira. f. Kasinungaling~an; kabulaanan. ff Kainalian; 6 mal'i ng ng~a sulat 6 limbadg. Mentiroso,, sa. adj. Sinu. ng~aling; bulaadn..ff Mapagbulaan; inapagsinungaling. ff KasinungalingI~an. fKainalian; mali. Mentis. Mi. Pagsisinung~aling; pagpapabuladn. Mentor. in. Tagatur6; taga.. aokay; tagapatnugot. Menda. in. Talaan ng., mga pagkain.-I Menuclear. a. Maginadalads; inagmalimit; 6' iagpalag~ing gawin ang anoindn. ff1 n. Mangya ring madala's 6 inalimit ang anoman. ff Ibalithi 6 'saysaylng isafisa ang anoindng bagay. i Magbalita', 6 suinulat ng: mg~a bagay na wala'ng kabuluhadn. Menudencia. f. Kaliitadn; kantiAn anomadng bagy ffKasuslan; kauriria';n. ff Bagay na wakIang kabuluha'n. Menudeo. in. Paginainadalds; pagpapalagi ng: paggawa ng: anoman. f Pagbabalithng isadisa ng anomang bagay. If Pagbibili ng ting i. Menudero, ra. m. y f. Ang nang~angalakal, 6 nagbibilf iig tig 6 untiunti. Menudo, da. adj. Malift; munti; inanipfs~ ff Waki'ng halaga; wa ang kabuluhadn. fj Hainak; ti~mawai. I1 Masusl; masiyasat. ff in. Ang bituka, ng~a pad' at dug6' ng: mg~a hayop na pinadpatady. JI Ang lifg, mg~a pakpadk, pad'at bituka ng: miga inano'k at ibon. Meflique..adj. Kdflingking~an. fjfain. L'ubhang Malilt. Meo'llo.. mn. Utak. ff Utak ng: buto6. ff fig. Ang pinfakadiwli ng aryomin. ft fig. Bait; 6' pagiisip..Me6n, na. adj. thilin; palaih'i. jf f. Babae, at lal6ng sina'sabi sa bata'ng b~abaing bagong pangana'k.

Page  329 MERC MERE Mequetrefe. m. Ang taong mapakialam, mapangligalig at walang pakinabang. Merar. a. Bantuian; 6 haluan ng tubig ang alak 6 anomang lusaw. Mercadear. n. Mangalakal. r tIBercader, ra. m. y f. Ma. nganaalakaf. Mercaderia. f. Kalakal; kailakalin; 6 lahat ng bagay na binibili 6 ipinagbibili sa mga tiyanggi 6 tindahan. 11 Ang pagkamaingangalakal. Mercado. m. Tiyanggi. 11 Pai. milihan; talipapa. Hi Ang katipunan ng mga tao sa isang pamilihan 6 tiyanggi. Mercancia. f. Pangangalakal; 6 pamimili at pagbibili ng sarisaring kalakal. l1 Ang kalakal; 6 anomang bagay na nakakalakal. Mercante. m. Mangangala. kal. 11 adj. Ang namimilf. 1 Ang nauukol sa pangangalakal. 1 Ang sasakyan sa pangangalakal. Mercantil. adj. Ang nauukol A sa mnangantlakal, sa kalakal, 6 sa pangangalakal. Mercantilismo. nm Ang pangangalakal ng mga bagay na di nararapat kalakalin. Mercar. a. Bumili; mamili. Merced. f. Biyaya; kalo6b; bigay. IlAng kalooban 6 kapangyarihan ng sfnoman. Mercenario, ria. m. y f. Magaaraw; 6 upahan. 11 adj. Ang hukbong kinatulong sa digma ng ibang kaharian sa paniamagitan ng upa 6 bayad. Merceria. f. Ang pangangalakal ng mga bagay na mumunti ang halagi. Mercero. m. Ang manganga lakal ng unttinti at ngi mga bagay na kaunti aang halaga. Mercurial. adj. Ang nauuklol sa planeta Mercurio. 11 Ang nauukol sa asoge. |1 May halong asoge. Mercurio. m. Astr. Ang planetang lalong malapit sa Araw. II Asoge. Merchante. m. Ang mnangangalakial na palipatlipat sa iba't ibaing lugal. 11 adj. Ang sasakyan sa pangartgalakal. Merdoso, sa. adj. Marumi; salaula; nakaririmarim. Merecedor, ra. adj. Dapat; ukol; nararapat. Merecer. a. Marapat; maukol.!f Kamtain; tamuhin. || n. Mairapat; magkapala; 6 maging dapat sa'pala. Merecidor m. Ang parusang katampatan sA may sala. 1[ Dusa. Merecimlento. m. Pagkatnarapat. ii KyrapatAn. Merendar. n. y a. Magminindil. 1| Manubok ng gawa ng 42

Page  330 MES' -330 - MEST ibai. { Sa sugal ay manilip ng baraha. Merendero. m, Minindalan; 6 lugal na pinagmiminindalan. Merendona. f. Minindal na sagana. Merengue. m. Merenge; 6 matamis na sinangkapain ng puti ng itl6g at asukal. Meridiano, na. adj. A)g nauukol sa oras ng tanghali. |] m. Astr. Ang malaking guhit na pabilog na nagdaraan 6 'nalalagay sa mga p9lo ng sangdaigdig. Meridional. adj. Timugan; 6 ang nauukol sa timog. Merienda. f. Minindal; 6 pagkain sa pagitan ng tanghalian at hapunan. M6erto. m: Karapatain; 6 gawang karampatang ipagkamit ng sinoman 'ng pala 6 paruSa. 11 Ang kainaman at kagalingan ng'isang gawa. Meritorio, ria. adj. Dapat bigyang pala 6 ganti. ll m. Ang kawaning gumagawa ng walang bayad at naghihintiy magkamit ng kdlalagyding may sahod. Merniar. n. Magkulang; mei. bawasan. 11 a. Bawasan; kulangan ang anoman Mero, ra. adj. Wagas; dalisay; walang hal6. Mes. m. Buwan, na ikalabin dalawing bahagi ng isaing taon. [I Ang sakit ng.tiyan ng tmga babae. 1} Buwanaia 6 sahod sa buwanbuwan. I| corriente. Ang buwang lumnalakad 6 umiiral. i mayor. Ang kagampandn ng kabuntisan nig babae. Mesa. f. Dulang; hapag; 6 mesa, 11 fig. Pagkain. 11 Ang mga nangungulo 6 namamatnugot sa isdng pulong:6 kapulungan. Mesada. f. Ang salapi 6 ibdng bagay na ipinamimigay 6 ipinamamayad buwanbuwan. Mesar. a.iSumabunot; 6. sabunutan. (| r. Labnutin ang sariling buhok 6 balbas. Mesero. m. Ang upahdn ng buwanan at may pagkain. Mesillo. n. Ang unang sakit ng tiyan na pumapanaog sa mga babae* pagkatapos ng panganganak. Mes6n. m. Bahay na tulugan at may lalagyan ng kabayo, na ang tumutul6y ay nagbabayad. ij Tdluyan; painuluyandn. Mesonaje. m. Ang lugdl 6 idadn na may maraming tdluyan 6 panuluyaian. Mesonero, ra. m. y f. Ang may ari, 6.naamamahal ng isang panuluyanan. Ii adj. Ang nau. ukol sa bahay tuluyan., Mestizo, za. s. y adj. Ba -I i:.:". i*",.~~ isC ".;-~ ~-"' u

Page  331 METE METE ME-Z3C3 11.MEZC lugia; mistiso; 6' ang anaik' ng mnagasawang nagkaikaibai nq dugo6 60 lah I. Mesura. f. Kahinhinain; kabinian; hinhin;.bini. jj Galang; ka-' galangan'. I Kahinahunan..Mesurado, da. adj. Mahinbin; mabini. f~ Banayad; mahinahon. Mesurar. a. Pahinhinin; papormalin. 11 r. Maghinhin; magporma'I. ff Maghinahon. Meta. f. Hangganan. ft fig. Ang tungo 6' layon ng mnga gawa 6 nasa ng, isaing tao. Met~rora. f. Talinghaga". Metaf6rico, ~ca. adj. MataMetaforizar. a. Tumaling; hag';. 6' manalinghag'.. Metal. in. Kaa~ 6 metal. MetAilco, ca. adj. Ang may sangkaip na metal; 6 naiuukol sa metal.,f1 m. Ang salap'ing gint6', pilak 6' tangso6, na ibd sa salaping papel. Metamnorfosear. a. Baguhin; ibahin ang isaing. bagay."ff r. Magibai; magbago. Metamo-rfosis. f. Pagbabago; pagiiba' ng anomina'. Meter. a., Isilid; ipasok; ipalo6b. It Isingit; isiksik; isuo't; isu-' 16t. ft Ipasok ng palihim ang ano-, maing kalakal. 1f Maglagkiy; mag. pasok ng a-nomain. ff r. Maipasok; maisilfd; -maipaloo'b. ft Ma'sinqjit; masiksik; m'isu't; maipasal. If Pu. miasok; gumift; sum ingit; palo.6b. JfMakialim.' J1 Makitniramitam. Mktodo. m. Paraiin; kaparaanain. Metralla. f. Pungl6". Metrallazo. M. Puto'k ng pungl6'. M~trica. f. Sining na nagtutu r6 ng pagsukat ng rna tugm -'a 6 tul A. Mo~trico, ca. adj. 'Ang naiuukol sa metro 6sukat. i u naiuukol sa sukat ng tugma' 6 tuha'. Metro. mi. Liter. Tug~ tul ffAng sukat ng t~ula' fj Sukat. ftMetro. ]f1 cuadrado. Meltrong parisukait. f1 cthbico. Metrong kinubo. Metrologla. f. Ang kardnungang natutungtod sa pagaaral nnga paraain ng panukat, takalain at, panimbaing. Metr6poll. f Pangulo ng bayan ng isaing kaharlan 6 lalawigan., ff Aug bansang nakasa'sakop,. na gayo'n aug tawag ng mga sako'p na bayan. Mezcla. f. Paghahak6; paglalah6k. If. Ujal6; bahog. ff Pagka.. ka'salft ug. ibai't ibdng kulatytsa damit. 1f Palitada; 6 ang nagkakaihal6ng apog, buhangin 'at tubig. Mezelador, rat. m. y f. Ta. I.gapaghal6. ff Panghal6.

Page  332 MIEN MILE Mezclar. a. Ihal6; ilah6k; ibahog ang ising bagay sa iba. |l r. Mahal6; mabahog. I- Humnal6; lumahok; makisalamuha-. Mezquindad. f. Karukhaan; karalitaan; kasalatan. 11 Karaniutan; kaimutan. Mezquino, na. adj. Dukha; maralita; salat. ji Maramot; maimot. 1 Malift; munti. Mezquita. f. Simbahan ng mnga mahometano 6 ng tnga kamp6n ni Mahoma. Mi. m. Aais. Ikatlong tingig 6 boses ng pasimulang tugtugin. Microbio. m. Mikrobio; 6 hayop na muntingmunti na pinagbubuhatan ng maraming sakit. Microscopio. m. Kasangkapan sa matai, na pangita ng mrga bagay na lubhang maliit. Micho, cha. m. y f. farn. Push. Miedo. m. Takot; kabai sindaik; lagim. i| Pangamba; panganganib. Miedoso, sa. adj. Matatakutin; masindakin. Miel. f. Pul6t. [I Pulot pukyutan. Miembro. m. Sangkap; 6 bahaging alinman ng katawan ng tao 6 hayop. Mientras. adv. t. Samantala; hangging. 11 Mientras tanto. m. adv. Samantala. Mierda. f. Tae; dumi. [[ D.u ngis 6 dumi na nadikit sa damit 6 sa ibang bagay. Mies. f. Uhay. it Panah6n ng ani 6 paggapas. 1 pl. Ang mga pananitn. Miga. f. Ang masa, 6 loo6b na malambot ng tinapay. 1[ Ang pirasong mali!iit at durog ng anomang bagay. |I pl. Ang tinapay na pinirapiraso ng maliliit at pinirito. Migaja. f. Ang pirasong maliliit ng tinapay, na nadudurog sa paghiwah. 11 Ang maliit na piraso ng anomang bagay. 11 fig. Wala; 6 halos wala. 1 pl. Ang riumoo ng kanin 6 tinapay. [ Ang mga labi 6 tira ng sinomain, na napapakinabangan ng iba. Migajar. a. Magpirapiraso, 6 pagpirapirasuhin ng maliliit ang tinapay. Mil. adj. Libo; 6 sanglibo. j fig. Lubhang marami; di mabilang. 1[ pl. Libolibo. Milagro. m. Himala; kababalaghain. Pangyayaring kakaibai. Milagroso, sa. adj. Mapaghimala. 1 Kahimaihimala; kataklataka; kahangahanga. Milano. m. Zool. Lawin; limbds. Milenario. m. Luwat ng sanglibong ta6n. 11 adj. Ang nauukol sa libo 6 sanglibo.

Page  333 M IN A MINU3-0 MINU -M-16simo, ma. -adj. Ikasanglibo. ii m. y f. Ang ikasanglibong bahagi ng isaing bu6'. Milla. f. Panukat sa. mga daain na kapantaiy. ng kulang sa. ikaapat na, bahagi np ising legua.I Panukat sa dagat na kapantaiy ng ikatlo'ng bahagi ng isaing legua, 6 kayaiy' 18 52 mectro. Millar. M. Libo; 6' sanglibo. 1pl. Lubha'ng miararni; dil kawasa. //tM. Sang-angaw; 6' isang angaw. fig. l~ubha'ng mararni; wvalAtng bi lang. 11p1. Angawangaw. Millonario ria. s. y adj. Lubha'ng mayaman; singkaid ngl yamnan; nmaangawaiigaw. Mimar. a. Ulayawin; alindugin. fl Maglarnbifng; umnulayaW. r. iM'agulayaw; mnaglabingan; inagadiindugan. Mimica. f. Sining ng mainarn na kilos 6' galdw ng katawa'n. Mimo. m. Ulayaw; lambing; alindo'g. Mimoso, sai, adj. Malam. bi'ng; malayaw. Mina. f. Ang daadn 6 hukay sadalim ng 1upaL, na gamut sa p~agpapaagos ng tubig, at sa ibai pang bagay. Min. Ang hukay 6 lungga' sa ilalim ng 1upai na kini~kuna ng int A, bakal., tangs6 at ibai pa. M Inador, -ra. adj.- Ang nanghuhukay, 6' gurnaigawa" ng lungga" sa. ilalim ng lupaL. Minal. adj. Ang naiuukol sa mina. Minar. a. Humukay, 6 magbuka's ng daaiin sa ilalim ng 1upat. ~fl-fg. Guiax ngD lubds na pagsisikap upigtamnuhin ang anoMang nasa,. Minimo, ma. adj. suep. Lubhan alift; 6 kdlitliitan. MiniMUM. ni. Ang pinakamalift, 6 pinakamababai ngr ano-. Ministerio. m. Katungrkulan;.tungkulin; hanapbuhay. Minoraei6n. f. Pagbabawas; paguiuntil. Minorar. a. Bawasan; untian. iir. Umnuntil; lurnift; magkulang. Minorativo, va. adj. Pangpabawas; pangpaunti'. Minorfa. f. Kauntilan ng bilang. Ang kadkaunt'i angr blilang ng mnga tao 6' boto sa isa'ng pulong 6' kapu'lungtan, Kabata~an. Minoridad. f. Ang kabataan; 6 kawalain n' sapait na gulang. Minuclosidad. f. Kahiwaraan; kauriraian; 6' pagkamasiyasat hanfggaing kafliitlitang bagay. Minucloso, sa. adj. Madiwara; masusi;' maurira"t; mapagsiyasat ng malilift na bagay. Minuendo. nm. Arit. Bawa

Page  334 MIHA -334 — MISI1 san; 6 ang bilang na pagbabawasan ng iba. Minliscula. f. Titik 6 letrang malift. Minuto. m. Sandali; 6 minuto. Mio, mia. pron. poses. Akin; ko. Ejemplos: Mi libro, ang aking aklat; madre mia, ina ko. Miope. corn. Ang maikli ang paningin; 6 mahina ang mata, na kailangang ilapit na mabuti ang anoman upang maikitang tnalinaw. Miopia. f. Kahinaan ng mata; 6 kaiklian ng paningin. Mirada. f. Tingin; masid; sulyap; titig. 11 Pagtingin; pagmamasid. Mirador, ra. s. y adj. Ang tumatanaw. 1I m. Tainawan. Miramiento. m. Pagtingin; pagmamasid. 1I Galang; pakundangan; paglingap. Mirar. a. Tumingin; magmasid. |j Tumanaw. j1 Igalang; pagpitaganan;, pagpakundanganan. 1] Tingnan; lingapin; 6 ipagmasakit ang anoman. 1j Masdan; malasin; matyagan ang mga gawa 6 kilos ng sinornan. f[ Pahalagahan; mahalin. [1 Alagaan; 6 kupkupin ang isang tao 6 bagay. 1t Maharap ang isang bagay sa ibai. [ fig. Warlin; isipin. II Siyasatin; usisain ang anoman. Mir6n, na. m. y f. Ang malabis makatitingin. 1 Nanono6d. Misa. f. Misa. 11 cantada. Ang misang maringal at may awit. [1 de difuntos. Ang misa ng mga patay. [1 del alba. Ang misa sa madaling araw. [[ del gallo. Ang simb ang gabi. Misal. m. Aklat na nagsasaysay ng ayos at paraan ng pagmimisa. Miscelinea. f. Hal6h'al6; lah6klahok; salitsalit na mga bagay..Katha 6 sulat na samotsamot. Miserable. adj. Saliwang palad. || Aba; kahabaighabag; kaawaawa. [1 Maramot; salat at dungo. Miseraci6n. f. Awa; habag. Miserear. n. Magdamot; magtipid ng labis. Miseria. f. Kakulangaing palad. 1t Karukhaan; karalitaan; kasalatian; kahirapan. 1i Karamutan; katipirang malabis. Misericordla. f. Awa; habag. 1i Biyaya; patawad. jj Pagkakaawanggawa sa mga mahirap. Misericordioso, sa. adj. Maawa/in; mahabagin. 1[ Mapagkaawanggawa. Misero, ra. adj. Aba; kahabighabaig; kulang palad. Misero, ra. adj. Masimbahin. jiAng paring mapagmisa. Misi6n. f. Pagpapasugo. I I 0

Page  335 M___IXT - 33 5 moco Tungko'l, 6' kapangyarihang ibini- Mixtura. f. Paghahal6;0 6 gaiy sa ibai upaing ganapin. I pagkak'l~ah'k nor mga bagay. Paglalakba'y, 6' pangangaral sa Mixtutrar. a. Ihal'; ilah'k. baydinbaydin nor mga alaga'd ng Paghalu~in; pagzlahukin panatiarpalataya 6' religion. MiZ. mn. Ming: salitAng paMisi~onero., r. Ang pariing nawag sa pusa. nancgangaral ng religion nii Kristo Mobili'arlo. in. Ang mga sa bayang dil binyagan. kasangkapan sa pamarnahay, sa Misiva. f. Sulat; liham; ka- tanggapan, at iba' pa. latas. Moblaje. im Katipunan nug Mismo, ma. adj. Din; 6' rin; kasangkapan sa loo'b ng isaing ngqa: Yo muusmo. Ak6' rin. 11 Ga- pamarnahay. yOn di;gnondn iy a Mocadero. m. Pamahid ugt din; Del mi'smo1 color. GaYO'n uhog. ding kulay. jj' Aliora mismo. Nga- Mocarro. mn. Ang uhog na y D. din; agddagaid; karakaraka. nakabitin sanilOngana nakali. Misterio. m. Hiwaga'. 11 Ang ngataing hind'i pinahid. lihirn ng nmga bagaybagay na M~ocear. a. Magbinata'; magmrahalaga. jj Alinmaing bagay na bagu ngtao. di' rataro'k ng isip. Mocedad. f. Kabinat'an; k~aMisteriosog, sa. adj. Mahi- kagungtaiuhan. j1 Ang kalikutaing wa ';khiwdhiw'agai. Mapaghi- sarili ng pagkabinath. xvagai. Mocero, ra. adj. Mahilig sa Mitad. f. Kalahati. 11 Kalaha- kalupa~an at sa pangbabae. tian; kala'gitna'an. Mocet6n, na. m. y f. Ang Mitfigacifn. f. Paglubaiy; pag- binata~ng mataa's, malaki at batibabawa ng bangis 6' sidh'i ng bot ang pangang'atawain. anonain. Moci6n. f. Galdiw; 6' kilos Mitigar. a. Palubayfn; pa- nq anomain. 1 fig. IBalisa ng loo'b. hupa~in; bawahan ang bagsik 6' II Ang pagpukaw ng Dios sa tiga's ng anorna'n. loo'b ng tao. 1 Mungkcah'i; palaMitologia. f. Kasaysayan ng gaiy. rnga dios at bayani ng mga di Mocito, ta. adj. Nagbibinata\; binyagan 6' mapaganito. nagbabagungtao. Mixto, ta. adj. HaI6; laho'k. Moco. rn. (Jhog. jj Alint-aing Ij1 Kah al6'. 11 m. Hal6haI6'. bagay na parang uhog. 1 Ang

Page  336 MODE MODE ~- 336- MOD I MODO titis ng mitsai rng ilaw. 1 Ang dumi rig bakal. Ang tul6' n O kandila'. Mocoso, sa. adj. U(hugin; mauhog. Jj fig. Pahait; paslit; musmos. 11Wala'ng halagai. Mochuelo. m. Zool. Kuwagyo. Moda. f. Kaugallang bagong lumnailakad ng pananami~t; 6 ang bagong ayos ng pananamit. Modales. m. pl. Ang ugrali, 6 gawi ng bawa't tao, n-a nagpapakilala kung mabuti 6 rnasarni ang kanyaing pinagaralan. Modelo. rn. Huwaran; parisa'n. 11Uirafin. Moderaci6n. f. Kasiyahain; katatagain. If Paghahalagaing katanitaman. Moderado, da. adj. Na sa kasiyahain; na sa katamtaman. Moderar. a. Ilaga' sa kasiyaha'n ang anomang gawa, 6 nasa, ng lo'b. 11Ilag'iy sa katarntanian ang halaga' nig anomain. 11r. Magpigil; maghinalhon; maghawak nig 1oo'b. Modernisrilo. mn. Kabaguhan; 6' pagkamnakabago sa sining at panunulat. Modernista. adj. Makabago. Moderno, na. adj. Bago; kayayari lamang; hind'i pa nala'laon. IIA la moderna, 6' ei lo moderno. m. adv. Sa ugaling bago, 6 sa bagong kaugallan. Modestia. f. Kahinhinain; kabini'an; katimpian. Mo~desto, ta. adj. Mahinhin mabinil; rnatimpi; tiintiman. M6dico, ca. adj. Katamtaman; katatagain. Mura; mababa' zang halagai. Modificable. adj. Mababago;, Modificaci6n. f. Pagbabago rig anomain. III Paglalagraiy sa talag~ing 'karampatan. Modificar. a. Baguhin;- ibabhin; 6' husayin ang anomain. J1agaiy sa talagang karampatan ang anoinaing bagay. ff r. Mabago; maiba'. Modismb. in. Kagawi'ang sanhrii np agsasahita sa isafing wika'. Modista.' f. Ang babaing gunniagawa 6 nagtitindai rig mga bagonlg iral na damit. [j, corn. Ang SuMudsun6d sa bagong ayos rig pananamit., Modo. Tnn. Ang pagkalagaiy rig anoma'in. 11Kaslyahan, 6' kasukata~n sa kilos 6' sa pagsasalita'. G~alang; pitagan. 1 Ayos, 6' paraani ng paggawa. ng anomanh. Modorra. f. Ang sakit na hilik. 11Ang tulog na mataiim 6' mahimrbing. Modorrar. a. Makapagka-' sakit rig hilik. 11r. Magkasaki't ng hilik. 1 Magparnul~ng mabulo'k ang bunga ng kahoy.

Page  337 M__ Oj A MOJA ~- 3 3 7-MO MOLE Modorro, rra. adj. Ang may sakift na hili'k. 1 Ang bun-gang kahoy na kumu'kupas ang kulay at nagrsisim ulang mabulo'k. Mofa. f. Libdik; uya-im; ur6y; tuy "a' Mofadoi:, ra. s. y ad'. Mlapanglibaik; mapang-u~aim; mapaMofar. a. Libakifn; uyamin; tuyin. r. Mangli b~k; manguyaim; manuya. Moflete. m. farm Pisniging mnatambo'k, na tila nama'ima ga. Mofietudo., da. adj. Pisngihan. Moharra. f. Sibait na munti, sa tagda'n ng bandila'. Mohecer. a. Punin ng amag. r. Amagin; inagkaamag. Moho. nm. Amag. 1 fig. Katirnaran; kawala'n ngr siglai sa paggaWa. Mohoso, sa. adj. Maamag; 6 inaiamag. Mojada. f.- PagbaSai; pagsawsawx ng anonain. J1Pagkabasa'. Mojador., rain s. y adj. Ang nag aba; 6 tagapagbas'. ff m. Pangbasa' ng papel, na gamit sa limbagan. Mojadura. f. Pagbasa'. 1Pag.. kabaSai. Mojar. a. Basafin; isawsaiw. r. Mabasa'. MagbaSaan. Mojic6n. ni. IBuntaf1; dungg6;sunto'k sa mnukha. Mojiganga. f. Pistaing Ilayag, na maraml-ing na ka balatkayo at nakamaiskara, ng7 katawaitawci. fig. Alinrmang bagay na kaibai, na tila ipinatigbibir6' sa kapuwtv' Mojigato, ta. adj. Mapagkuntm'.- Mapagbanalbanalan. Moj~n. an. Hanggoi; 6' hang-, gahan ngr 1upa'. 11 Laro'ng tanga, Bunto~n; 6' turnp'Ok no anon-iant. Mojonaci6n. f.PagJalagay nghannggd sa 1upah. M o jon a r. a. Lagyain ng hanggahlan ang lupa'. Mola. f. Fisiol. Kayawah. La. l0'ng karaniwang tawagin na molz Molar. adj. Pangligifs. 1Bagaing. Molde. m.' BL'bu'an. 11 Markahan. 11Katipunan ng mga titik 6 Ictra, na a'yos na sa paglirnbaig. J~ fig. Ang taong huwaran ng kApuwa, sa anoimang ibagay na kanyaing ikinaitatangi. Mole. adj. Malambo't.j f. Kalakhain, 6. built'ng malakaf ng anomuan, at gayon din ang bigait. MoU6cula., f. Bahlaging munti' ng 'isa'ngr bagay, na d'i sukat mnahat'i, Moledero, ra.* adj. Ang maliligis; 6 mangyayaring ligisin. 43

Page  338 MOU MOLK ~- 338 - L MOLL Mfoledura. 17. Pagligis; pagduro~g. f1 Ang naligi's; 6' dami ng naligis na paminsan. Molendero, ra. rn. y f7 Mangliligis; mangmumuli'. m. Pangligis;.mu'lihan. Moler. a. Ligislin; durugin; dikd~ikin; gilingi n; alilisin; mulihin. 11 fig. Yamutin sa k1-aulitan 6 kaurir'a"an ang, kapuwai. 11Mapagod nig lahis. Sirahin; salan-.ta'fn' an~g anorn~in. Molero. m. An-g gqm~igawa^, 16 magbibili ng gilingan. Molestar. a. Abal-ahin; Iigaligin ang -kapuwai. 11Yamuti'n; pasukalin ang Ioo'b. 11r. Maabala; maligalig. 1 Mayamo't; manmuhi. Mapagod'& Molestia. f. Abala; ligalig; balisa. 11Yarno't; niuhi; pagail. Molesto, a adj. Naka'i abala; nakalfligalig. 11Nakayaiya. m6t; nakamulmuhi. Moleta. 17. Bat'ng pangligis rgkulay 6kolor, 'at gay,,ndi ng gamo't, at iba' pang baga'y. Pangligfs rig tintai, na 'gina'gamit sa limbagan. IIAng pang. kinis at parigbuli rig bubog 6' kristal. Moliie.t 17. IKalamnbutain; latai Ifig. Kahalaykang gawa". Molienda. 17. Pagligis; pagdurog; paggiling; pagmuif. Ang dami nig 1ipigf~ 60 giniling nA paminsan. ljAng li'gisan; 6 m6 -lihan. 11 fig. Pagod; pagail. Molificaci6n. 17. Pagpapa-.lamb6t. Molificar. a. Palambutin; 6' magpalambo~t. 11 r. Lumarnbo't. Molificativo,, va. adj. Pangpalambo't; 6' nakapagpapalarnbot. ~oIn e r o. mi. Ang may ingat, 6" gumaigawa- sa isaing gilingan 6' pangligis; manggigiling. Molinete. in. Mlar. Bilingbilingan. Molinillo. Mi. Gilingang mnalift; 6' pangligis na munti. J1 Ang pangbati ng~ siktilate sa batidor. Molin o. m. Gilingan; 6 ang makinang pangligis 6pndio nig anomnafin. de azr7'car. Alilisan. 11 arrocero. Gilingan ng paliy. Molondro, 6 -molondr6n. m.Tamnid; alisag'; at wala~ng pinagaralan. Mollar. adj. Malambo't; madaling hatilin 6' basagin. Mollear. n.. Sumuno'd sa pisil; 6' mahubog sa lambo't ang anomain. Molledo. rn. Ang kalamnain nig alinmaitig bahagi ng katawafin, gaya ng bisig, hita", binti, at' iba' Pa. 11Ang durog nig tinapay. Molleja. 7. lBalurnbalunan. 1 Mabilog na la~rnafing tum~itub6 sa. iking bahagi rig katawain rig hayop.

Page  339 MONA MONA - 39- MN MOND M-ollera. f. Bu~mbunan. Molleta. E Tortang may hat6ng gatas na sadying pangjhando'g 11 pl. Gunting na pangall's ng titis ng kandila 6 ilaw. IMollete. m. Torta; 6" tinapay na nmabilog, malambo't at maputi1. 11 Pisnging matambo'k. Molletudog, da..adj. Pisng~ihan; 6' ang matamb6k' ang mga pisng:i. Mollina. f. Uhaing marahan; ambo'n. Mollizna. f. Ambo~n. Molliznar, 6 molliznear. n. Umlamb'n. -M-omentfineo, nea. adj. S6 -suimandali; saglIt; kisaipmata'. Bigla'; dagl'i; aga'daga'd magaigawa. Momento. m. Sandal'i; saglit; sumandal'i. 11Ka'buluhan; h,-agag'; 6 bigait ng anomain. IJ Al moinento. m. adv. Agi'dgadd; kardlkaraka. Momlo, mia. adj. Payaft; ya. yat; wal'.ng taba'. Momo. m. 'Bir6; ngiwil; ngi-.bit. 11 Mapagpatawa'. Mom6rdiga. f. Bot. Ampalaya'. Mona. f. Zool. Unggo'y na babae. JJ Matsing. Monacal. adj. Ang niuukol sa monghe, 6' praile, Monacillo. m. Sakrista'n. MKonada. f. PAgiiuukua.1 Pagmamaselang na nakgag'galit. 11Ngiwil; ngibit; 6' kilos na nakamifmuhi. Monaguillo. m. Sakrista'n; 6' ang bata'ng nagllingk~ sa simbahan at tumiftulong sa misa. Monarca. m. Harl; 6 pun6ng makapangyarihan sa is~ing ka-' harian 6' bansa'. Monarquia. f. Kahari'an.1 Ang ayos na paimah-ahaan, na iis~ing tao lamang ang namamahala', alinsun'od sa mga tadbana n,* kau tusain.,Monirquico, ca. adj. Ang naiuukol sa hadl 6 sa kaharian. Monasterio. m. Bahay 6 kombento na mga monghe. 1 Alinmaing bahay na tinitirahain ng: m,*a kawal nq religion. Monfistico, ca. adj. Anrg mnaukol sa -kalagayan nq mga rnonghe, 6 nang monasterio. Monda. f. Paghawan, 6 paglinis ng mga pun6ng kahoy. P1anah6ng bag'ay ipaghawan ng~ kahoy. IJ Paghukay ng rnga buto6 ng patdy sa libinqan, na ginglgaksa isaing tiyaik tia panahn,Mondadientes. M. Parighi. ningg. Mondadura. f. Paglinis ng anomin. 11 Paghawan; pagtalop; pagkayas;,pagkalis. 11 p1. Pinag-hawanan; pinagtalupan.

Page  340 MONE -- 340- - MONO Mondaorejas. m. Panghinuli. Mondar. a. Linisin ang labis 6 dumi ng anoman. [| Hawanin; 6 putlan ng sangang labis 6 tuyo ang mnga punong kahoy. j| Talupan; balukan; kayasan; kalisan. 11 Gupitan; putlan ng buh6k. |[ fig. Nakawin ang salapi ng iba. Mondo, da. adj. Mialinis; walang sukal. Mondongo. m. Ang mga bituka at tiyan ng hayop, la16 na ang sa baboy at tupa. 1I faim. Ang mga bituka ng tao. Moneda. f. Salapi; kuwalta. f amonedlaa. Salaping pilak. 1 corriente. Ang salaping ginagamit 6 umiiral 11 mzenuda 6 suelta. Ang salaping maliliit ang halaga, gaya ng tig 20, 10, 5, at I sentimos. 11 mettilica. Salaping pilak, upang matangi sa salaping papel. Monedar- 6 monedear. a. Gumawa ng salapi; 6 gawing salapi ang gint6, pilak, at ibti pa. Monederia. f. Ang hanapbuhay na gumawa ng salapi. f Gawaan ng salapi. Monedero. m. Ang gumagawa ng salapi. Monetario, ria. adj. Ang nnauukol sa salapi. 1 mr. Katipunan ng salapi at medalya ng I I MonetiZici6n. f. Pagpapalibot 6 pagpapakalat sa madla ng salaping papel. Monetizar. a. Ikalat 6 ipalibot ng Pamahalaan ang papel de banco 6 salaping papel. Monigotei m. Uld6g. 11 fig. Ang taong mangmaing at walang naimumuwangan. '[ Tautauhan; 6 larawang katawatawa at masama ang pagkagawa. Monipodio. m. fam. Usapan 6 kasunduan ng mga tao, na ukol sa layong masama. Monises. m. pl. fam. Salapi; 6 kuwalta. Monitor. m. Tagabalita; tagababala; tagapagsabi; tagapangaral; tagapagturo. Monitorio, ria. adj. Ang nagsasabi; 6 nagbabalita. Monja. f. Ang mongha. Monje. m. Ang monghe; 6 banal na nagtitirai sa ilang.l Praile. Mono. m. Zool. Ungg6y; matsing; bakulaw. 11 fig. Ang taong gumagagad ng ngibit at kilos ng ungg6y. Monocefalia. f. Fisiol. Pagkakaikambal ng dalawang kataw.an na iisa lamang ang ulo. Monoc6falo, la. adj. Ang iisa lamang ang ulo. 1I Tao 6 hayop na dalawa ang katawan iba't ibang panah6n at lugdl. r at fisa' ang. lo.

Page  341 MONT OT- 34I — MO U Mon6culo, la. adj,. Ang iisai lamnang ang mata. Monodactilo, la. adj. Hayop na iisa lamang ang daliri. Monogamia. f. Ang pagaasawa ng isang lalaki sa isang babae lamang. Mon6gamo, ma. adj. Ang lalaking kasil sa iisdng babae lamang. Monopolio. m.,Paglakoni na sarili ng pagbibili 6 pakikinabang ng anonltng kalakal. 1l Kasunduian ng mga mananggalakial na ipagbili ang kalakal sa isang takdiang halaga. Monopolista. m. Ang lumalakom ng pagbibili ng anomang kalakal. Monopolizar. n. Lumakom ng anomaing kalakal 6 hanapbuhay, na pakinabangang sarili ng sinoman. Monosilabo, ba. adj. Salitang may iisa lamang pantig 6 silaba., Monoteismo. m. Ang pagsamba sa iisaing Dios lamang. Monoteista. com. Ang sumasamba 6 sumasampalataya sa isang Dios larnang. Montafla. f. Bundok. Kabundukan. Montafi6s, sa. adj. Ang nauukol sa bund6k. 11 Ang tagabund6k; 6 taong bundok. Montafloso, sa. adj. Bulubundukin; mabundok. Montar. n. Sumakay; pu. manhik; 6 umakyat sa.anoman. fl fig. Magkaro6n ng halaga ang anoman. 11 Magkahalaga; 6 urnabot ang bilang ng anoman sa isang kabuuiang halag a. 11 a. Iakma, 6 iayos sa talagaing lugai ang madlang sangkap ng isang maikina. Monte. m. Bund6k. I Gubat. Montear. a. Mangaso; 6 hanapin at habulin ang pinanrgangaso sa mga bundok. IlIonteria. f. Pangangaso ng mga baboy-ramo, usa at ibang hayop na mabangis. j! Sining, 6 paraan ng pangangaso. Montero. m. Mangangaso; 6 ang humahanap at humahabol ng pinangangaso sa bund6k. Mont6n. m. Bunt6n; tumpok. Talaksan; talumnpok; mandala. Monumental. adj. Ang sarili, 6 nauukol sa monumento. Monumento. m. Alaala; 6 monumento. Moflo. m. Pusod ng buh6k ng nga babae. j1 Laso, na ini. laagaiy 6 ipinananali sa buh6k. IIAng balahibo ng ibon sa tukt6k. Mofludo, da. adj. May pus6d. [1 Man6k 6 ibon na mabalahibo Sang tukt6k.

Page  342 MORD MORD ~-.342- MR M__ 0 R I Morada. f. Ta'hanan; tirahan. ~J Pagtirdi, 6 pananahain sai isaing! po6k 6' lugail. Morado, da. adj. Kulay ubi. Morador, ra. s. y adj. Ang tuinaitahadn; 6 nani nirahan sa isaing lug'Il 6 po6k-. Moral. adj. Ang nauukol sa inabubuting kaugalian at sa wasto'ng mnga kilos. f1f. Ang karu. nungang nagsasaysaiy ng muga tungkulin 'ng tao:' Moraleja. f. Aral na mahalagai 'na pikukuha sa anoining katha 6 halimbawa". Morar. n. Tumirirdmanahain; 6 inanirahan sa isding lugdl. M6rbido, da. adj. Ang may sakit;- 6' nagiginfg dahil ng sakit. Morbo. mn. Sakit. Morboso, sa. ad'j. May sakift; 6 nakapagkaikasakft. Morcia. f. Bituka ng baboy, baka 6 tupa na may lamaing dugo6 at sinangkapa'n ng rekado. Morcillo. in'. Kalamnnah ng bisig, na buhat sa balikat hanggAng siko. I Mordaza. f. Kas angkap~ang inilailagdy sa bibig, na parang parusa, upadng huwa'g makapags alIi ta. Mordedura. f. Pagkagat. J Ang kagaft; 6' ang sugat na gawa ng kagadt. Morder. a. Kagatin; sag-~ pangin; sikinatin; kibitin. Sigirio; 6 uk.n Gasgasin; 6uafn 1,'kaskasing untiunt'i ang anona'n. I fig. Murab in; laitin; siritan ngr puni ang kapuwa'. Mordicaci6n. f. Kati, 6 pa-. ngangati ng bala't ku'ng tin'tagulaba'y. Mordicante. adj. Nagpapakatif; nakataitagula'bay. M~ordicar. a. Kumati na parang Sinisigi'd ang bahift. Mordicativo, va. adj. Na-' kakaikati. Mordido, daf. adj. Kinagatin; 6' may kagait. 11fig. Kulang; b aw-as.Mordimiento. in. Ang pag. kagaft. Mordiscar. a. Kagatkagatin; 6 kagatin nq inarahan.' Mordisco. in. Pagkagat na inarahan; 6 kagait na hindi masakit. 1 Sangkagaft; 6 ang pirasong. na'kukuha ng inga ngipin sa pagkagadt. Moreno., na. adj. Ka yunmanggl. 1 Raza morena. Lahing kayuinanggif. Moribundo, da. s. y adj. Ang naghihingalo; 6 inalapit nang inainatay. Morlgeraci6n. f. Kasukatain, sa paguugali at pamuinuhay. Morigerar. a. Ilaga~y sa katatgn ang paguugala kilos,

Page  343 MORt' MOSAT M ---OSA pamumuhay, nasat ng loo'b, ' at iba" pa. fj r. M~agpigil; maghi. nahon., Morir. n. Mamata'y. fig.i Mauta's; 6 matapos ang ano-man, kah'i't wala' mang buhay. fj PL mataiy ang apo'y 6 iHaw. II r. Mamataiy; mauta' ang buhay. Huwaig mnakaramdaim, 6' mawaki'n ng pangdamdaim aug isaing bahagi ng katawin'. Morisco, ca. adj. Aug nwiuukol sa. moro. 11m. "Ang inorong binyagan. Morisma. f. Ang pananampalataya ng mga moro 1 Karamihan ng inga. moro. Morisqueta. f. Kanin; sinaing. II Daya' 6 lala-ng na kaugahanig sarili ng moro. Moro, ra. mn. y f. Ang moro; 6taoug hind'i binyagan. 11adj. Ang nauukol sal moro 6' hind'i binyagan. 11 fain. Aug alak na wal".ng hal6ng tubig. Morosidad. f. Kabag~1an; kaliwagan; kaluwata~n. 11Kakuparan;' pagkahuli'. Moroso,q sa. adj. Mabagal; maliwag; makupad. 11Aug hindi nakakaibayad ngr buwi's 6 _utang. Morra. f. Aug tukto'k ng U10. Morrada. f. Unto'g; vmpo~g ug ulo. Mortaja. f. Sapot, 6 anomang ibinadbalot ~sa patady na dadathin sa baiunan.. Mortal. a?,~: -.May kana'tayan; 6 sadya'ng mamamatdy. 1 Ang tao. 11Aug nakamaimataiy. Mortalidad. f. Pagkainaykamaitayan; 6' kamayrunaing pagkamataiy. 11 Aug pagkakairmatay; 6 bilang ng. mina nanamnatay sa isa'ng bayan 6' sa isadug, panah Ong tiya'k. Mortandad. f. Pagkakaiimataiy; pagkakdisalot. Mortero. mn. Luso'ng. Mlid. Kanyo'ng nmalaki na ginaigainit sa' hukb6'. Mortifero, ra. adj. Aug nakama'mataiy; 6' makamaiimatay. Mortificaci6n. f. Pagpapa. sakit; pagpapahirap sa sariling katawa'n. 11Pagpipigil sa kaloo ban. 11Pighati"; sukal ng lo6b. Mortificar. a. Pasakitan; pa. hirapan. 11Supilin aug inga nasa' ug loo'b; 6-pigilan ang kalooban. Jj Hapisin; pasukalin aug lo6b; bagabagin. 11r. Magpasakit; magpahirap sa sariling katawdn. Mortuorlo, na. adj..Ang naiuukol sa pata'y 6 sa namat~iy. MOSAlCo, ca. adj. Ang n auukol kay Moise's. 11Ang pinainutihan ng inga bat6ng may sarisaring kulay, Mosaismo. in. Aug, kautuSan ni Moise's.

Page  344 MOST MOST ~- 344- MV. MOVE. Mosca. f.- Zool. Langaw. famn. Ang taong nakayaiyamo't. Moscarda. f. Bangaw na malift. Moscard6n. in. Bangaw. Bubuyog. 1 fig. Ang taong nakainumuh'i. Mosc6n. in. Langaw, na malaki'. 1Bangaw. Mosqueador. in. Pangbugaw ng langaw. Mosqueakr. a. Bugawin ang langaw. 11r. Mabugaw; nmahabo'y ang langaw. Itlosqueo. in. Pagbugaw nug langaw.,Mosquero. m. Panghuli ng langaw. Mosquil. a~dj. Aug rnauukol sa langaw. Mosquino,, na. adj. Ang adhihinggfl sa langaw. Mosquitero, ra. m. y f. Kulamb6'. Mosquito. in. Lamo'k; nikni'k. Mostacho. in. Misady; bigote. Mostaza. f. Bot. Mostasa. Keluwa'. Mosto. in. Tuba-; 6 kata's na kinuha sa u~bas, bago lutiiin at gawing alak. Mostrar. a. Ipakita; itanghal; ihayaig; itanyaig; ipatana'w. 11Itur6. Iifig. Saysayin; ipaliwanag; ipakilala. 11Magpiakita; inagpakilala ng anornafin. jj r. Magpakilala ng kafam patan sa kanyaing, uri 6 k1ahgayan-l Pakita; pakilala; tuinanyaig. Mota. f. Himulmo'l ng kayo. IfHilatsai ng dainit. 11Pilapil. I 13ur61l. Mote. mn. lit; bansaig; palayaw; pamaga't. Motejar. a., litin; bansagain ang kapuwai. 11Maminta's; mamuhIa,' na lagyain ng iit 6' bansaig. M ot1,n.- m. Pagkakadgulo6; panghihimiagslik; pagaalsai ng bayan laban sa ing pinuno6 6 sa ing may kapangyarihan. -Motivar. a. Dahilanin; 6'magbigaiy dahila'n. fj Saysayin ang katuwiran 6' dahilain, na iglini. gaWa ngr anoma~ng bagay. Motivo. mn. Dahihman, 6' dahil; sanhi'. Mot6n. in. Mfar. Kal6'; izangkala'g. Motor, motora. s. y adj.,L Nagpapagalaiw, in. Augr nagpapagala'w 6 nagpapakilos sa' isaing' inaikina. Motriz. adj. Nagpapag~kiaw: gaya ng la fuerza rnotriz, ang Zakds na nagpajaga~dw/~ Movedizo, za. adj. Gailawin; 6 inadaling guinakiw 6 gajawin. Ilfig. Sadlawahan; 6' madal'ing inagbago ang akalai. MoVer. a. Galawin; kilusin; tinagin. I fig. Magbigdiy dadn 6' 4

Page  345 .IWUCH MUCH ~- 345 — MD MUDE dlahila'n. 1 Magudyo'k; magbuyo6 sa anomig gaw. 11 r. Gumalaw; kumilos; tuminag. Movible. adj.. Magagaliw; 6 gumagaldw na sarili. fig. Nagba-bago; pabagobago. Saflawahan. M6vil. adj. Ang gutwigaldw;,o magagaliw. If Nagbabago. 11 m. Aug dahila'n ng paggawa. ng' anoman. Movilidad. f. Ang kapang-yaihan 6' kadallang makagaliw ng anomadn. II Ang pagbab-agobago ng mga bagay. f1, fig-. Kasalawahaing 1o6b. Movilizaci6n. f. Pagpapa.gahiw; pagpapakilos. 1f de tropas. Pagpapakilos Dg hukb6'. Movilizar. a. Pagalawfn; pakilusin aug hukbo6, at iba' pa. Movimiento. m~. Paggaliw; pagkilos; paguga'. ff Kilos; galiw. fig. Pagkakaigul6; pagkaligalig. IfKabalisah~in ng lo6b. Mo,q za. adj. Binat"i; bagongtao; 6' dalaga. iAug malapit nang magasawa, kahi't may gu. lang man. ff 'M. y f. Alila"; utusain. Mucosi4ad. "f. Bagay na malagkit na. parang uhog. Mucoso, sa. adj. Parang'.uhog. 1 May uhog; 6' induhog. Muchachada. f. GaWa, kilos, -any6, 6 asal na sarili rig bata'. *Muchachear. n. Gumaw~ 6''o kumilos na gaya ng sa bata. Muchacheria. f. Gawak, 6 asal bata'. fJ Karamihan 6' katipunan ng mga batanug nagiingdiy. Mu~chachez. f. Pagkabatai. Muchacho, 'cha. m. y, f. Bata'; 6" ang hind'i p~a sumaisapit sa pagkabagongtao 6 sa pag. kadalaga. 11 tklila"; utusa'n. f1 fain. Bagongtao; 6' dalaga. Muchedumbre. f. Karamihan; kasagan'an; kakapakin rig tao 6' bagay. Mucho' cha. adj. Mar-ami; rnakapil; saganat. fJ Madl'.. Muda. f. Pagbabago ng anoman. If Aug damit na b ihisan. ff~ Panaho'n ng pangungulag; 6' pangungulag ng balahibo ng ibon. Mudable. adj. Aug madaling maghago. Sfj ~lawahan; lhalakhak n~a loo'b. Mudanza. f. Pagbabag'o; pag:,' iibai ng anomadn.'I Paglipat. 11Pag, babago ng akalai 6 pasiyai. Mudar, a. Baguhin; ibahfn ang anornan. I Ilipat. I Bihisan; baguhin aug damit. I Ilipat; 6' ibago rig lugadl 6 katungkulan. jj Mangulag ang balahibo nig ibon. jf fig. Baguhin ang pasiyad 6 akaIW ff r. Magbago rig pamumunmhay, ugalli, a't i'ba pa. Magbihis; magbago rig darnit. ffBumnago, 6 lumipat rig bahay. Mudez. f. Kapipihan; pag. kapipi. 44

Page  346 MUER - 346 - MUJE Mudo, da. adj. Pipi; hindi makapangusap. 11 fig. Watlng kib6; walang imik. Mueblaje. m. Ang toga kasangkapang ginagamit sa lo6b ng bahay. Mueble. m. Pagaaring buhatin 6 naililipat s ibang lugal. 11Ang kasangkapan sa lo6b ng bahay. Mueca. f. Ngiwi; ngibft; ngingi. Muela. f. Bat6ng pangligis 6 pangdurog ng gilingan. I[ Bugaan; 6 bat6ng hasaan ng patalim. R1 Bagang. Muellaje. m. Buwis na sinisingil sa mga sasakyang dumudo6ng sa isang lugal. Muelle. adj. Malambot; malata. | m. Kasangkapang patalirn na malamb6t 6 sun6dsunuran, na gumagalaw at nagpapagalaw sa isang makina 6 kasangkapan, gaya ng muelle ng kalesa, karuwahe, at iba pa. 1} Mar. Sadsaran; punduhan ng mga sa. sakydn. Muerte. f. Kamatayan; pagkamatay. 1j Pagpatay sa kapuwa. [| fig. Pagkagiba; pagkaguh6; pagkasirh. |J natural. Ang pagka. matay na likais 6 katutub6 ng tao. 1] stnil. Ang pagkamatay dahil sa katandaan. 1! violenta. Ang pagkamatiy na biglai. Imuerto - If ta. ad'. Pata'y Ang apog O' yesong sinubha'n.. fig. Kupa's; lipa's; mahina'. m, Ang pata'y; namata'y; 0 bangka'y ng tao. Muesca, f. Sabak; kutab; akab; bakam., A I bL* Muestra. f. Tanda o waran ng, anoma'ng kalakal, na nagpapakilala ng tagla'y na url. Babala' 6 sulat fia inihilSea'y s-a pint' sa hara'p ng noga tindahan, J Parisa'n 6 huwaran ng anoman,, gaya ng parisa'n sa pagsulat, at iba' pa. 11 fig. Tanda'; o pagpapakitala ng anoma'n. gA; Mugido. m. Un a 6 ungal ng baka. Mugir. n. Umungal; umunga' ang baka. Mugre. -f Liba'g, 6 dumf ng 'damit, lana, at iba' pa.. Mugriento, ta. adj. Mahba'g; libaga'n. Muharra. f.L Sibaft na munti sa dulo na tagda"n na watawat. Mujer. f. Babae. 11 Dalaga. 11 Ang sariling asawa ng isa'ng lalaki. 11 de su casa. Ang babaing nangangasiwa' sa sariling parnamahay. 11 mundane, perdida, 0 phblica. Ang babaing nangangalakal ng kanya'ng pun. Mujercilla. f. BabAing ma. A sama, ang pamumuhay. Mujerlego, ga. adj. Ang Muerto, ta. adj. Patay. [| Ang apog 6 yesong sinubhain. I fig. Kupas; lipas; mahina. i m. Ang patay; namatay; 6 bangkay ng tao. Muesca. f. Sabak; kutab; akab; bakam. Muestra. f. Tanda 6 hu waran ng~ anomang kalakal, na nagpapakilala ng taglay na uri. || Babala 6 sulat na inilhlagaiy sa pint6 6 sa harap ng nrga tindahan. [f Parisan 6 huwaran ng anoman, gaya ng parisan sa pagsulat, at iba pa. [1 fig. Tanda; 6 pagpapakilala ng anomain. Mugido. m. Unga; 6 ungal ng baka. Mugir. n. Umungal; umungf ang baka. Mugre. f. Libag, 6 dumi ng damit, lana, at iba pa. Mugriento, ta. adj. Malibag; libagan. Muharra. f. Sibait na munti sa dulo ng tagdan ng watawat. Mujer. f. Babae. |1 Dalaga. 11 Ang sariling asawa ng isang lalaki. 11 de su casa. Ang babaing nangangasiwa sa sariling pamamahay. 1I mundana, perdida, 6 pzblica. Ang babaing nangangalakal ng kanyang pun. Mujercilla. f. Babaing masama ang pamumuhay. Mujeriego, ga. adj. Ang

Page  347 I MULT - 347 - MUND rnauukol sa babae. 11 Lalaking mahilig sa niga babae. 11m. Karamihan 6' katipunan ng babac. Mujeril. adj. Ang na-iuukol at sarili ng babae. Mujerfo. m. Katipunan, 6' pagkakadpisan ng mnga babae. Muj~erona. f. Babaing malakf ang pangangataw~in at matadis. [I Babaing mnarangail. Muladar. m. Tapunain ng dumi 6' yagit na galing sa mga bahay. Mular. adj. Ang naiuukol sa mulo 6' mula. Mulato, ta. adj. Ang anaik" ng isaing taong maitirn at isaing maputi. 11, Kayurnanggf.Muleta. f., Ang tungko'd ng pihiy na isina'sabak sa kilikili upa'ng makalakad. Muleto, ta. m. y f. Mulang malift, 6 batah pa. M ulo, la. m. y f. IHayop na apat ang padi, na anadk ng. asno at kabayo. Multa. f. Multa'; 6' parusang salap'i sa anoma'ng sala 6' kamaliang nagawa. Multar. a. Multaha'n; 6" pa. rusahan ng salapi ang sfoibomn, dahil -sa nagaw g s'ala, 6 a mallan. Multicolor. adj. Ank may maai 6 sarisarlng kulay. Multiforme. adj. Ang ma rami 6' sarisafing- anyo6 6 h'itsura. Multlplicacl6n. f. Ang pag. dami; 6' pagkapa'I ng anom~n. Mat. Pagparami. Multiplicador, ra. s. y adj. Ang nagpaparami ng bilang nq anomain. 1 m. Mat. Paramihi'n; 6 ang bilang 6' nulmerong ipagpaiparami ng anomaing halaga' 6 bilang. Wlultipilcando. m. Mat. Paramihain; 6' ang bilang 6' ndmerong parairanlihin. Multiplicar. a. Paramihin; ~pakapalin ang anomazn. M1Aat, Paramihin ang isaing bilang 60 nu~mero nang makafiking ulit, kung ilin mayroo'n ang isai pang niimero 6 bilang. 11 n. y i. Dumami; kumap~i1; magpakarami. Multiplicidad. f. Karamihan; kasagana'an. Multitud. f. Karamihan; kakapalain ng tao 6' bagay. Mullir. a. Buhaghagin; lamnbutain. Mundano, nao adj. Mng na'uukol sa daigdi'g 6 mundo'. Ang taong mahilig sa mga kaligayahan sa Iup~. Mplndo. m. Daigdfgt sangdaigdfg; sangsinukob; sanglibuat'n; mund6'. j1 Ang Lupa', na siya'ng tinaitahandn natin. II Sangkatauhan.

Page  348 ~-~~ "i;;~ ~; r,:~ ~ ~., a MUVRM -3 Munici6n. fi. M Ang mga kasangkapan at pagkaing kailangan ng isang hukb6. 11 Afig pungl6 6 kalga ng sandatang ap6y. 11 Municiones de boca, Ang mga pagkain ng tao at kabayo. II Municiones de guerra. Ang mga sandata, pungl6, pananamit, at iba pang gamit sa digma. Municipal. adj. Ang nauukol sa bayan 6 munisipio. Municipio. m. Bayan;'6 munisipio. Munificencia. f KamAhalan ng ugall. 11 Kagandahan ng lo6b. Munifico, ca. adj. Ang marangil na ugali at magandang lo6b. Mufleca. f. Galauggalagan. i| Manyika, 6 tautauhang babae na larHan ng mga bath. Mufleco. m. Manyika, 6 tautauhang lalaki na laruan ng bata. Muffir. a. Tawagin;.babalain; paanyayahan sa pulong 6 sa ibing bagay. Mural. adj. 'Ang nduukol sa mo6g 6 kuth. Muralla. f. Kuta; mo6g. Murar. a. Kuttan; 6 bakuran at kubkubin ng kuta ang isAng bayan,6 lugAi. Murcil6ago. m. Kabdgkabag; paniki; bayakan. Murmujear. n. y a. fig. fam. Bumulongbul6ng. 8- M IiSI Murmullo. m. Ugong; ingay; 6 alingawngaw ng salitaan. 11 Ang ugong ng agos, hahgin, ng mga dahon ng kahoy, at iba pa. \ -Murmuraci6n. f. Pagmura; pagwiwika ng masama; 6 pagsirang puri sa hindi kahardp. Murmurar. n. Umugong ang agos ng tubig, ang hangin, ang mga dahon ng kahoy, at ibai pang bagay. 11 Bumulongbulong; umungol ng pagsasalita. 1I Magmura; magwika ng inasama; 6 manirang puri sa hindi kaharap. Muro. m., Pader. K[ Kuta; moog. Museo. m. Bahay 6 lugil na taan sa pagaaral ng mga karunungan at ng magagandang sining. I) fmpukan 6 taguan ng mga sarisaring bagay na ukol sa mga karunungan at sining, gaya ng pintura, medalya, salapi, sandata, at ibi pa. M6slca. f. Tugtugin; 6 mdsika. 1| Katipunan ng mga miSsiko 6 minunugt6g. 11 Kathang tugtugin. Musical. adj. Ang nduukol sa tugtugin 6o misika.* Mfisico, ca. adj. Ang nduukol sa tugtugin 6 mdisika, gaya ng instrumento miksico, kasangkapan sa pagtugtbg; composicion musica, kathkng tugtugtin. 1f m. y f. Mdnunugt6g; 6 mdsiko.

Page  349 - MUTi MUY - 349 — Musitar. n. Bumulongbuj6ng; umungol ng pagsasalit. Muslo. m. Anat. Hita. Mustio, tia. adj. Lanta; lu6y; laing. 11 fig. Malumbay; malungk6t; mapanglaw. Mutabilidad. f. Ang kaariang magbago ng anomain; 6 pagbabagobago. Mutaci6n. f. Pagbabago; pagiiba ng anomdh., Mutilaci6n. f. Pagputol ng alinmang sangkap 6 bahagi ng katawin. || Pagbawas; 6 pagalis ng alinmang bahagi ng anomdng bagay., Mutilar. a. Putulin; 6 ihiwalay ang alinmAng bahagi 6 sangkap ng katawan. 11 Bawasan; 6 alisin ang alinmang bahagi 6 pangkat ng anoman. Mutuo, tua. adj. Ang ginagawa ng dalawd 6 maraming tao 6 bagay. Muy. adv. m. Lubha; toto6; napaka; gaya ng muy rico, lub. hang mayaman; muy sabio, totobng marunong; muy fuerte, ndpakalakds. I

Page  350 N NACI N~icar. m. Nakar; 6' ang laMaing na sa loo'b ng kapis; 6 apg bakit na, kini~kunan ng perkts. Ang kulay ng nakar 6' kapis. Nacarado., da. adj. Kulay nakar; 6' kulay kapfs. jj May-nakar; 6 napapamtitihan ng nakar. Nacarino, 'na. adj. Mng sarili 6' kawangis ng nakar. Nacer. n. Ipanganaik; sumnilang; sumip6t; lurnitadw; lumaba's sa, maliwanag. 11Tumnub6; sumibol; gumniti, ang halaman; 6' siputdln ito6 ng dahon, bulaklaik 6 bunga. [j Tubi'an ng balahibo, buho'k 6' pakpdik ang katawain ng hayop. 11Manggaling sa isadng ainak 6' lahi. 11fig. Sumilkat; surni.. lang; mrnmitadk ang araw, buwain, at ibA pa. 1 Magmula; 6o magbuhat ang is~ing bagay sa iba. Burnalong ang ilog 6' batis. Mamulat, 6 lumakil sa anomang hilig 6' kaugablan. 11r. Sumupling; sumipo't; sumibol ng ku-sa ang isafng halaman. Nacido, da. adj. Ipinanga. n~lk. 11Katutub6. 11Angk6p; ak NA~II IMa at bagay sa anomain. 11m. Mfed. Bukol. Naciente. adj. Ang sutnisip't; surnisilang'; 6 gumigiti. fig.' Ang kasisipo't lamang; 65 bagong gumfigitl 6' s~umi'sikat. j m. Silanganan. Nacimiento. m. Pangan`~an'k; kapanginakan. 1 Rel. Ang,panganganaik kay Hesukristo. Pagtub6; paggiti; pagsibol ng binhi 6' halarnan. jj Ang lugai1 na, tinubu'an na isadng tao. ri Pinanggalingan, 6 pinagmuling panaho'n ng anom~in. 11Pin agbuhatang lahi -6 angka'n ng sfnoma'n. Nacifn. f. Bansa& Katipu. nan ng mga nanainahain sa isaing luphiin, bayan 6' kaharian. J[De nacio~n. m. adv. Taga'; 6 tub6' sa. Sindsabi ito6 sa tinubuiang luphL ng isanfi tao. Nacional. adj. Ang sarili 6' n~luukol sa bansa'; pangbansa'. 11. Ang taong tub6 sa isaing bansa' 6, bayari, -bilang kalaban nPZ tagd ibadng lupai. Nacionalidad. f. Pagkaban /

Page  351 NALG -351 -N NARR sa. -] Ang pagibig sa tinubuang bayan. II Ang kapamayanan; 6 pagkamiamamyan ng isang tao. Nada. f. Wala; 6 kawalang lub6s ng anomin. 11 Anomi'y wala. 11 adv. neg. Wala; paano ma'y hindi. 1[ fig. Hamak; munting bagay. Nadadera. f. Timbulan sa paglangoy. Nadadero. m. Languyan; 6 lugail na malalanguyain. Nadador, ra. m. y f. Ang sanay 6 marunong lumang6y; manglalang6y. Nadar. n. Lumang6y. 1 Lumutang ang anoman. 1 fig. Sumagana; magtamnasa sa anomang bagay. Nadie. pron. indet. Wala; 6 wala sinoman; 6 sfnoman ay hindi., Sinasabi lamang sa tao. Nado (A). m. adv. Palang6y; 6 nilalang6y. Naguas. f. pl. Naguwas; 6 damft. na panglo6b ng mga babae. Naipe. m. Baraha. Nalga. f. Pigi; 6 bawa't isa ng dalawang kalamnan ng puwit. Nalgada, f. Ang laman sa pigi ng baboy. II Hampas 6 pal6 sa pigi. Nalgar. adj. Ang nauukol sa pigi. Nalgudo, da. adj. Ang matambok ang pigi; 6 pigian. Nao. f. Daong; sasakyan. Naranja. f. Si'na; lukban. || MIil. Punglo 6 bala ng kanyon na kasinglaki ng suha. Naranjado, da. adj. Kulay suha. Naranjal. m. Lugal na maraming pun6 ng suha; 6 lukbanan. Naranjero, ra. m. y. f. Magsusuha; 6 maglulukban. Naranjilla, ta. f. Dalanghita. Naranjo. m. Bot. Ang pun6 ng suha 6 lukban: ang kanyang bulaklak ay ang asahar, at ang kanyang bunga'y ang suha 6 lukban. Narc6tico, ca. adj. y m. Med. Pangpatulog. Narig6n, na. adj. Ilungin; 6 malaki ang ilong. Narigudo, da. adj. Ang ma. laki 6 matangos ang ilong. Ij Ang anyong ilong; 6 hitsurang il6ng. Nariz f. f16ng. 11 Ang butas ng ilo6g. 1| Pangam6y. 11 Narices remacfadas. Ang il6ng na sarat. Narra. f. Bot. Narra; asana. Narrable. adj. Masasaysay. Narraci6n. f. Pagsasaysdy; 6 pananalaysay ng anomdn. Narrador. m. Ang nagsa. saysdy; 6 nagsasalaysdy.

Page  352 NATt NATI ~- 3 52 - NT -NATU Narrar. a. Saysayin; salitin; 6 ibalita" ang anomadn. IMagsaysaiy; miagsalaysady ng anomaing pangyayari. Narrativa. f. Pananalaysdy'. Katalinuban 6 ka'sanayaing magSaysay ng anoman. Narrativo, va. adj. Ang na'uukol sa pananalaysaiy; 6 nasa-_ sakla'w ng pagsasaysaiy. 'Nasal. adj. Ang naiuuko1l sa il6ng. Nata., f. Laknip 6 -linadb ng gatas, sabaiw, at ibai pang bagay na lusaiw. j fig. Ang pinakapangulo at pinakaniagaling rig anoman. Nataci6n. f. Ang sining ne paglango'y. 11 Ang paglangoy. Natal. adj. Ang naduukol sa kapangainakan. 11Katutub6'; sarifi. 11m. Ang araw ng kapangafnakan ng isadng tao. Nataliclo,, cia. adj. Ang na'uukol sa araw rig kapangainakan. m. Ang araw nig kapangadnakan. Natalidad. f. An-g bilang rig mga ipinangadnganaik sa isafing bayan 6 sa isafng panah6ng tiyaik. Nattittil. adj. Ang lumnailango'y 6 luindlutang sa tubig. Natatorlo, rfa. adj. Ang ndiuukol sa paglango'y. 11Lugaf1 na sadya'ng ldnguyan 6O p~liguhan. Natividad. f. Kapano~nakan; 6 pangangarnak. 11Ang pask6 rig pangangana'k kay Hesukristo..Nativo, va. adj. Ang na'uukol sa kapangainakan. IITinubitan. JJ Katutub6"; sarili. Natura. f. Kalikasa'n. 11 Ang mga bahagi 6' sangkaip na panglikh ". Natural. adj. Likds; katutub6'. ITaga'; 6 tub6' sa isadng bayan 6' 1upa'. Ejemplos: Natural dIe Manila, tag.4 Mlaynilkz, 6' tubc, sa Mfaynilti. 11Bagay na yari 6' ginaWa, na walanga lalaing 6' hal6ng anoman. 1 Tapat na lo'b. fin.m Ang ugali; hilig; 6' gaw' rig baw a' tao, at gayo'n din ng hayop. Naturale'za. f. Ang kabagayan at katangliang sarili rig hawai't isaing bagay. Kalikasain; katalagahain. Ang bisa'; uri 6 kasarinlain rig balang bagay. f Gaw 6 hilig na lika's. 11Laks na katutub6'. Jj1 kumana.. Ang sangkatauhan. Naturalidad. f. Ang pagka. likds; 6' Pagka'ayon nd mga bagay sa talagadng kaugali'an. 11KataPatting loo'b at kalinisan sa pakikisarna. Naturalista. in. Ang marunong 6 suinulat rig kashysayang likds 6 kistoria natural. Naturalizar. a. Taniggaping parang tub6 sa, is~ing bayah ang isdng taong taga' ibdng Jupa". jI I4

Page  353 NAUS — 353 --- NAVE Ariin 6 gamiting parapg sarili ang anomning bagay na buhat sa ibang bayan. ][ r. Manahan sa isang bayan na parang tub6 rito ang isang- taga ibang lupa. 11 Maratihan sa anoniang bagay. Naufragar. n. Malub6g; mabagbag; magiwa ang sasakyan. S nasabi rin sa mga taong nalub6g 6 nabagbig sa sasakyan. |1 fig. Masira; 6 lumabas na masama ang anomang akala 6 hanapbuhay. Naufragio. m. Pagkalub6g; pagkabagbag; 6 pagkasira ng sasakyan sa dagat. 11 fig. Kasiraan, 6 kasakunaang malakf. N*tufrago, ga. adj., m. y f. Ang nalub6g; nabagbag; 6 nagiwa sa dagat.!m. Pating. NAusea. f. Alibadbad; 6 pagsama ng sikmura na ibig masukd; suklaim; dimaritn. l' fig. Yam6t 6 muhi sa anomAn. Nausebundo, da. adj. NakaAalibadbad; nakasusukldm; nakasasama ng sikmura. 11 Alibadbarin; 6- masusukahin. Nausear. n. Maalibadbaran; 6 sumama ang sikmura na parang ibig masuka. Nauseativo, va. adj. Nakasusuklam; nakasusukd. Nauseoso, sa. adj. Nakaaalibadbad; nakasasama ng sikmurk. Nauta. m. Magdaragat. Niutica. f. Ang karunungan 6 sining ng paglalayag. N^utico, ca. adj. Ang nauukol sa paglalay,. Navaja. f. Pang-ahit; labasa. Tari. 11 Ang pangil ng baboy ramo. Navajada. f. Iwa 6 saksal ng labasa. 11 Sugat na gawa ng iwa 6 saksaik na it6. Navajazo. m. Saksak 6 iwa ng labasa. |I Sugat na gawa ng labasa. Navajero. m. Taguan, 6 la, lagyan ng labasa. j1 Damit na panglinis ng labasa.. Navaj6n. m. Labasang malaki. ' Navajonazo. m. Iwa, 6 sugat na gawa ng labasang malaki. Naval. adj. Ang nauukol sa niga daong, at sa paglalayag. Nave. f. Daong; sasakyan. Navecilla. f. Daong na malift. 11 Ang lalagyan ng kamanyang na pangsu6b. Navegable. adj. Sinasabi sa ilog, lawt, 6 kanal na malalayagan. Navegaci6n. f. Paglalaydg. 1| Ang panahong itindtagdl ng paglalay/g. I1 Ang karunungan 6 sining sa paglalaydg. Navegado:, ra. adj. y s. Ang naglalayig. 45

Page  354 If I I - - ffF*9 N CE~ - 354 — NEGA Navegante. n. Maglalayag; magdaragat. Navegar. n. Maglayag; magdagat. j1 fig. Mangalakalbna magtawid dagat. 11 Ipagtawid dagat ang kalakal. |l a. Lumayag; lumakad ang daong 6 sasakyan. Naveta. f. Sasakyang munti. 1) Lalagyan ng kamanyang na pangsuob. Navidad. f. Panganganaik; 6 kapanganakan. [1 Ang araw 6 pasko ng panganganak kay Hesus. j pl. Ang gulang, 6 mga taon ng isang tao. Naviero. m. Ang may ari ng daong 6 ng sasakyang makapaglalayag sa dagat na malaki. Navio. m. Sasakyang pangdigma. 11 Daong; sasakyang malaki. Neblina. f. Ulap na mababa at makapail. Nebuloso, sa. adj. Maulap; 6 balot ng ulap. 1[ fig. Malungk6t; mapanglaw. 11 Madilim; malabo. [1 Mahirap unawain 6 intindihin. Necear. n. Magsabi ng mga kaululan. ij Makipagtalo ng pahunghing sa anomang bagay. Necedad. f. Kamangmangain; kahangalan. 1| Gawa, 6 salitang hunghang. 1| Kahunghangan. Necesarla. f. Panabihan; kumon. Necesario, ria. adj. Ang sapilitan, 6 di maiilagang mangyayari. 1 Kailangan; 6 kakulangan ng anomang bagay. Necesidad. f. Pangangailangan; kasalatan; kakulangan ng anomang bagay. 1[ mayor. Pagdumi. 1} menor. Pagihi. Necesitado, da. adj. Dukha; salat; mahirap ang buhay. { Nangangailangan. Necesitar. a. Kailanganin; 6 piliting gawin ang anoman. 1| n. Mangailangan; magkulang; magsalat. Necio, cia. adj. Mangmang; hangal. 1| Hunghang; walang bait. 1i Bagay na ginawa 6 sinalita ng pahunghang. Necrologia. f. Kasaysayang maikli ng buhay ng isang taong marangal na karmnmatay lamang. Talaan ng mga namatay. Nefando, da. adj. Kalaitlait; kahalayhalay; kasuklamsuklam; kahiyahiya. Nefario, ria. Ang taong kasamasamaan. Negable. adj. Maitatanggi; maitatatuwa; maipagkakaila. Negaci6n. f. Pagkakaila; pagtakuwil; pagtatuwa. 11 Kawalan; 6 kasalataing lub6s ng anomdn. Negado, da. adj. Walang kaya; 6 salat na salat sa anomang bagay.

Page  355 NEGO - 355 - N NERV Negador, ra. adj. y S. Ma'pagkaila'; mapagtakuwil; mapagt at uwa".,Negar. a. Ipagkaila'; itakuwil; lpagbawal, I1 lingid; huwaig ipagtapIt ang sala. r. "Magdahildn sa paggawa ng anomain.j Tumaig;umay~w Pakaif a agc na, sa bahay. Negativa. f. Pagtatu Wa. Pagtanggi'; 6' pagkakai't ng hinifhing'i. Negativo, Va. adj. Ang tu*MaItaUWA; 6 tumaitanggf sa anonidn. 11 Ang nauukol sa pagtanggi 6 pagtatuwa". Negligencia. f. Kapaba'ya'an; pagpapabaya'; kawalain ngr pagfingat 6' pagsisikap., Negligente'. adj. Pabaya'; waIUng ingat;. wala'ng pagsisikap. Negociable. adj. Mak~iadala k-al; 6 maaiaring kalakalin. Negociacl6n. f. Panganga. lakal ngi anomadn. 11Parnamahalai ng anomaing bagaybagay. Negociante. m. Maingangalakail. Negoclar. n.* Marigalakal. Maniahala'; 6 mangasiwa' ng anomain. Negoclo. m. Alinm~ing katungkulan; tungkulin; h a n a pbuhay; 6 paghahanap. 11Ainmang bagay na pagkakdkitaan 6 pakikinabanpyan. 11Sa-dyaf; Iayon; p-akay; uisapan. _.! Pangangalakal. Pakinabang 6 tubo6, na na'kukuha sa anomanhg pagkabuhay. Negocioso, sa. adj. Masipag,. maagap at rnaalagah sa kanya'ng pagkabtfh'ay. Negrecer. n. y r. Umnitirn. Negro., gra. adj. Itim; maitirn. flMadilim. J1 fig. Malu'ng-k6t; mapangki'w. I'Saw'ing palad; kulang palad. m. y f. Ang taong itim; maitirn; 6 O ita. Negrura. f. Kaitiman. Negruzco, ca. adj. Kulayitim; maitirnititn; 6r nanging~itifm. Nerie. ni. fain. Nend"; 6' baNe6fito. in. Ang bagongr binyagan. It fig. Baguhai; 6'ang bagong pasok sa alinumaing reIigio'n 6' pangkatin. Neologla. f. Paglaladng ng rnga bagong -salita' 6' tingig sa, NeologiSMO. ni. Ang salitA 6 tingig na bago sa isaing wika'. Paggamit ng rngaI bagong sa.. lita^ 6 tingig na iyain'. N6rveo, yea. adj. ADng 1naiuukol sa litid. If Katulad nig litid. Nervlo. in. Litid. fl Ang bagtfng 6' kuwerdas nig kasangka pan sa pagtugto'g. ft fig. Ang la'ka's 6 tibay ng anoma'n. Ang bisa" 6 bagsilk ng katuwir'an.

Page  356 NEUT ND NIDI Nervioso, sa. adj. Malitid. jjAng naiuukol sa litid. 11Ang t~aong may nerbios 6 maay sindadk. 11-fig. Malakdis; matibay. Nervosidad. f. Kalaikasan at kasig!ahadn ng mga litid. IiKaariang mabalukto't ng mga metal. fjfig. Ang lakais at tibay ng mga pangalngatuwkiranNervoso, sa. adj. Malitid. 11Matibay. Nervudo, da. adj. Litir~n. Malakais. Neto, ta. a'dj. Maliriis; dalisay; wag 's; pulo's; tagana's. Ang naftira' sa kabuuian 6 halaga' ng isaing bagay, kun'g mabawas na ang mga nagugol. -Neumtitico, ca. adj,. Ang nduukol ~a hangin. Neurastenia. f. Mled. Sakilt na panghihina' ng tmga litid sa katawain; 6 sakit na nerbios. Neurast~nico,, ca, adj. A'Zed. Ang n~uukol sa sakft na nerbios. fjAng may sakit na nerbios. Neutral. adj. Ang 'di gUtna. gawi^; 6 -di kumikiling sa kanino man 6 sa anom~ing bagay. Neutralidad. f. Ang pagka. walang gawi; 6 kawala'ng kiling sa sinoma'n 6 anomdn. Neutro, tra. adj. Gram., Aug kiy~s 6' g~nerv na di' lalaki 6' mnasculino at d'i babae 6" femenino. fjAug pangwatas 6' verbo ' di pangd ain 6 ac tivo at di pang' pa 0 6rcproco. 1f A.ng di gum' gawi; 6 walang kilih g sa anomdn..Nevado,, da. adj,. Maputing parang busilak. Nevar. n. Unmulin nig niebe 6 busilak. 1j a. fig.' Paputifri ang anoma'n. Nevera. f. Tagiuian, 6" tinggalan ng niebe 6 yelo. fig. Silid 6 ta'hanang lubha'ng malamig. Nevoso, sa. adj. Maniebe; ~6 m~ayelo. Ni. conj. cop. Ni; man; at hindil. Ejemplos: No coino NI duermo, /hindi akbi kumaikain N1 witutul~g-; no lee NI escribe, liludi si~ya bumndbasa AT HINDI surnisula t. Nfrho. rn. Guwa'hg na sadYang ginawa. sa.pader upaing paglag~yain nig estaitua, 6 iba'ng bagay. Aug butas 6' guwaing na p~naglalagydin nig bangka'y sa mga Iibingan.,Nidada. f. Katipunan rig mga itl6g. 6' ng mga inakAy sa pugad. Nidal. nm. PNngitlugan; 6 pu. gad na pinagiitlugin ng rnano'k 6 ibon. Ang *itl6g;na pain, 6' parigati. f fig, Simnu'ifn; 6bata. yan nig anomdn. 1f Luggl na Wti luyan'r rg sinoma'n, 6 taguian nig Ianomdng bagay. Nidificar. a. Magpugad; 6 gumaWa rig pugad ang mga ibora. 4 A

Page  357 NINA NIQU_ F - 357 - Nido. m. Pugad; 6' bahay ng ibon. fj Lungga'; guwang 6' butas na pinainaimahayan ng iba'ng mga hayop. 1 fig. Ang bahay 6 ta'ha.. nang sarili ng isaing tao. 1! Taguian nig.masasamang tao. Niebla. f. Ul1ap na mababa' 1"t masinsin..41ed- Biig; 6' sakit sa matai na nangalalab6 ang paningin. 1 fig. Kaguluhan at kadilinign, na hindi ikaikilalang mabuti Ing anoma'n. Nieto, ta. m., y f. Ap6'. fig. Inapo6; inanaik. Nieve. f. Niebe; busilak; 6' tubig na 'namumu6A sa' lamig, na parang mumunti~ng bubog na lumalagpak sa lup~k. 11fig. Kaputiang malabis ng anoma'n. Nlimbo. m. Sinag sa ulo ng mga sant".. Nimiedad. f. Kalabisain; kasusiang malabis. fain. Kaumiran; kalagpusan. iiKadfwaraian; kakiinian. lagp6s. jj Madiwara'; masusi. Ninifa. f. Alit. Diwata'. fig. Babaing magandd. Ninguno, na. adj. Wala ano-.nan; -6 -anom~iy wa1~ WaIl' nalaga'ng anplflan. jj Waa, sinoman;a 6 sinomd'y hincli NiUi. f. Bata'ng babae. jj O' nift1a del qjR.. Ang balintataw; 6 itfrn ng inmata'. Niflada. f. GawaA, kilos, 6 salit~ing bata', na alangain sa taong may isip na. Niflear. n. Magpakabata'; 6 gurnaWa at kuinilos na parang bata', naI alangain sa taong may -sarili 'nang isip. Niflera. f. Ang babaing taga.. pagalaga" ng batah. -Nifleria. f. Gawa'ng sarili ng bata'. Karaniwang sabihin sa kan-ilngr rnga 'paglalar6 at paglibaing. jj fig. Gawak 6 salita~ng wala'ng gaanong kabuluhain'. Nifleta. f. Balintatdw;,6 itfm ng mnata. Niflez. f. Kabataan; pagka. batai; 6' gulang ngr tao buhat sa pagka-panganak hangga'ng pitOng tao'n, at lal6ng karaniwa'y hanggaing pagkabagongtao.,1 fig. Ang 'simula' 6 ka'unaunahang panaho'n ng anoma~n. Niflo, fla. adj. Bath-; 6 'ang na Isa gulang ng kabata'an. 1f fig. Musm6s; 6o ka'kaunti ang nalalaman. jf ~Ang wala' nang isipisip sa anorndng gawak 6 al~aL. Nipa. f. Bot. Pjwid. I.Casa de ni/pa. Bahay na,paw~d., Niquel. r m. Nikdl; 6 metall na ang kulay at kintadb ay katulad ng pilak.NlquelAdo. adj. May, nikel. Nilquelar. ~. Nikilan; 6' ilubo'g sa nikel aug ibdng metal..1

Page  358 4I 'NOCI -3 5 8-" N6MI Nitral. m.. Lugai1 na pinagkukuna'n ng nitro. Nitreria. f.' Luga'i1 na pinagsisinupain ng nitro. Nitrico, ca. adj. Ang" naiuukol sa nitro. fI Tawag sa dic/do na ganito6 ang ngalan. Nitro. nm. Isa'ng bagay na parang salitre, na pinagsangkapdn ng dcido ni'trico at ng tina'tawag na Potasa. Nitroso, sa. adj. May halo'ng nitro. Nivel. m-. Paimatagan; pamantaiy; 6 nibel. R1 apatagan ng 1upa". ff Angr taa's na ina'abot sa ibabaw ng anomAng 1usaiw. ff fig. Kapantayaing lubo's ng anomain. Nivelar. a. Nibillin; 6' siyasatin- sa pamagitan nq nibel kung patag 6 pany ang anonm. Pantayfin; patagiir ang anomain. No. adv. n. Hindi; di; huwa'g. No mifs. Lama'ng; siya' na; hust6' na. Noble. adj. Mabafl 'na tao; du,96ng, mahail; 6' matiuis na lipI. 11 Mahadlika'; nmiginop6. 1Magaling. 11 Marangi1. Nobleza. f. Kamaffhalan; kataasa-*n ng lipi. jf1 Kahadli kaan; pagkamahadlika". 1j Kagaffingan ng anonmin. Jj Pagkamarangai1. NocI6n. f. Kaalairnan; kabatirdn; 6 unang pagk~ikilala ng anomuin. Nocivo, vae adj. Masama"; nakasfsirai; nakak~ipanganyaya'. Nocturno, na. adj. Mng flauLikol sa gabi; 6 gina'gawa' s'a gabi. 1 Panggabi'. Ang naglalaka'd na magisa' at laging, malumba'y'. Noche. f. Gabi'. 11fig. Kagu-7 luhain; kadilimain; kapanglawain ng anotmang bagay. 11 buena. -Sitnbaingr gabi'. 11flied/a noche. Ltatling ga'bi. Buenas noches. Magandaing gabi'. Nodri7,a. f. Sisiwa; tagap'agpasuso. Nombradia. f. Kabantugan;, kabunylan; pagkabansaig. Nombramlento. m. Pagtawag, 6 pagbanggit ng ngalan. Paghahahil; paglalagaiy sa isad sa. anomaing katungkulan. 11 Katibayan ug pagkak~halil ng sinoiman sa anom~ing tungkuln'. Norrfbrar. a. Ngalanan; pamagata'n; tawagin.; 6' sabihi jang ng~ian ng isaing tao 6' bagay. lBaanggitifn; tukuyin; turingan. Ihalail; 6' ilagaiy ang sinomain sa isaing, katungkulan. Nombre. mn. Ngalan; pangaIan; tawag. I1 Pamagaft. 11 Kabantugan; kabunyilan; kapurihain. Bansaig; ift. N~mIna. If. Tala'an ng mga pangalan ng tao. 6 AP9 anorming bagay.

Page  359 NORI ~~NOTA Nomninacifn. f. Paghahalil. IAng katibayan ng pagkakaihakla' ng isaingr tao sa anomang katungkulan. -Nomninfal. adj. Ang n'iuukol sa pangalan. 1 Ang may pa — ngalan. Nominar. a. Ng-alanan;' 6 sabihin ang pang~alan n6 isaing tao 6' bagay. 11 Banggitfn. flIhakla' ang sitlomain sa isa'ng katungkulan. Nominativo. M. Grazm. Pangtukoy. Non". adj. Gansafl. 11pl. Ang ulitulit na pagtanggi 6 pahind'i sa, anomain. 11Ang mga bilang na gansaiI, Nonagenarlo, rna. adj. Aug may gulang na -siyaim na puo-ng Nonago~simno, ma. adj. 1kaSiYaim na puo. Nonato, ta. adj. Hindi ipinangranaik. Sinaisabi sa -hindi ii.nangana'k ng kusa', kund'i bi.. nusbo's 6' kinuha sa tiyan ng na'. Nnna. acl. Ikasiyim. Norabuena. f. Badi; pakikilugo'd. Nordeste. in. Hilaga'ng pasilangan. 11Hanging sabaka's. Noria~. f. Maikinang pangkuha 6 pangpanhik ug tubig sa balo'n. Aug balo'ng kintikunan ng tubig sa pamagi tan ng madkina. Noroeste. m. Hilaga~ng kalunuran; 6" hilaga'ng pakanluran. Norte. m. Hilaga'; hilaga'an. 1Hanging hilaga'. 11 fig. Patnubay; patnugot; tumpahin. Nortear. a. Pahilagai. Nosotros,, tras. pron. pers. pl. Kami; tayo;_ kitai; 6 katai. Nostalgia. f. Mfed. Sakit, damda'm 6 k1-abali saha'n ng lo6b, dahil sa pagkaiwalay sa sariling bayan, 6. sa pagkalay6o sa rnga karnaganak at kaibigan. Nota. f. Tanda. 6 tataik ng_ anomain. jj Liter. Ang tanda; paliwanag; paunawa'; 6 pahiwatig na inila'laga'y sa akla't 6' anomang s inulat. jf Pansin, 6' pintais sa mqa gaWa. 6 klsgsinomain. Tala'; 6' ulat na maikli ng anotinang bagay 6' balita", upaing pahabai~n pagkatapos 6 maalaala kaya. 1 Bant6g; buny'i: gaya ng escritor de NOTA, Mn4 -nuwdlat na BANTOG. Nota bene. loc. lat. PaunaWang mahalaga'. Notable. adj. Mahalaga; malaking bagay. Halata'; 'pansinin. fl -Dakil'., Notar. a. Ta~nda'an; 6 tatakain ang anomain. 11Masdafh; matyagain; halat'in; 6 pansirlin. Itala ng mnaikli aug anomanf. Liter. L~agya'n ng tanda, pau. nawa 6 paliwanag ang anomadng

Page  360 NOTI NT-3 Q-NO NOVE aklat 6 sinulat. 1i Magdikta.- l Pintasan; 6 libakin ang gawa ng sinomann. 11 Siraan; 6 manirang puri. Notaria. f. Ang pagkainotario; 6 katungkulan ng notario. j Ang tanggapan ng notario., Notariado. m. Ang pagnonotario; 6 pagaaral 6 pagganip ng tungkuling notario. Notarial. adj. Ang nauukol sa notanio. 11 Ang gawa ng notario. Notario. m. Katungkulang hayig na pinahihintulutang magpatoto6 ng mga kasunduan at iba pang kasulatan, na nadayon sa mga kautusdn. Noticia. f. Kaalaman; kabatira.n; 6 pagkakilala ng anoman. Balita; babala. Noticiar. a. Ibalita; ipaunawa; ipagbigaiy alam ang anoman. 11 Magbalita. Noticiero. m. Tagapagba. lita; 6 tagapamalita. Noticioso, sa. adj. Nak.d balita; nakaalain; nakatalastis. Matalino.; marunong. Notificaci6n. f. For. Pag. babala; pagpapahayag; pagpapatalasta.s ng hdkuman. 1| Pagbabalita. Notificar. a. For. Babalafn; pagpatalastasdn ng hfikuman. It I Notoriedad. f. Pagkahayag; pagkaalam ng marami. Notorio, ria. adj. Hayag; alam ng madla. Novato, ta. adj. Bago; baguhan. Novecientos, tas. adj. Mat. Siyam na raan. | Ikasiyam na raan. Novedad. f. Bago; kabaguhan; nababago; bagong yari; bagong litaw. i[ Pangyayaring bago; ballta. 11 fig. Pagtatakai 6 panggigilalas na galing sa mga bagay na bagong kita 6 ndrinig. Novel. adj. Bago; baguhan; pahait. Novela. f. Nobela; 6 kathang buhay, na karaniwang nangyayari 6 maaaring mangyari. I[ Kathakatha; 6 kasinungalingan ng anonman. Novelesco, ca. adj. Ang sarili ng nobela 6 kathang buhay. 11 Kathakatha; likha;J lalang. Novelista. cor. Ang kumaikatha 6 sum6sulat ng nobela. Novena. f. Pagsisiyam; 6 pagnonobena. 11 Aklit na kinasasaysayin ng mga panalangin sa gay6ng mga araw. Novenario. m. Pagsisiyam; a pananalangin ng siyain na araw. Noveno, na. adj. Ikasiyanim. | Ang ikasiyam na bahagi ng ising buo. Magpahayag. 11 Magbalita.

Page  361 NUBL NUBL ~- 361 NL "x,,,JLO Noventa. adj. Mat. Siy'arn na pu6.. Novent6n,, na. adj. Ang may gulang na siya'm na puo-ng tao'n. Novia. f. Babaing bagong kasail. 11 Ang mnalapit nang ikasafl. IKasintahan; nililigawan. Noviclo, cia. adj. Ang bagong pasok sa alinnAing religaio'n I Baguha'n; 6' bagong nagaaral ng alintnaing sining 6' dunong. Novilunlo. m. Bagong buwain; 6 pagkarnataiy ng buwain sa langit. Novilla. f. Bakang. batah at hind'i manso. Novilflada. f. Katipunan ng bakang batii at hindli pa mans6'. Novillo. m. Torong bata' na hind'i pa tnans6. 11farm~ Ang la.. laking pinaglilfiluhan ngr asawa. Novlo. tri. Lalaki ng bagong kasail. 11 Ang malapit nang. ikasai1. fig. Ang 'bagong pasok sa anomaing katungkualan. Nubarr6n. mn. Ulap, 6' dilim na mnalaki na hiwala'y sa ibai. Nlube. f. Ulap; panganorin; alapaaip; himpapawid; papawirin. ff Med. Bilig; 6' pilak~ ng rnatai na bago palamang. JIublado. rn., Dilim ng panganorin na nagbabala' ng ulain. Nubloso,q Sa. adj. Mau'lap; madilimn; 6' bal6t ng ulap. ff fig. Sawing palad. Nuca. f. Batok. NudiIlo."' m. Buk6" ng daliri. Nudo. rn. Buh6I Sa mga kahoy at kawayan, ay mata' 6 buk6'. 11Paramaga' 6 bukol sa mga litid 6' buto6. jj fig. Ang dahila'n, 6' a'inlangan sa anomrna' IIPagkak-a'sarna; pagkakaftali nir anonmin. Nudoso., sa. adj. Mabuh6l, 6 mararning buih6l; bukuhain; salimuo't. Nuera. f. Manugang na babae. Nuestro, tra. pron. poses. y adj. Amin; atim; kanita'; 6 narnin; natin. 11Los nuestros. mn. pl. Ang nmna kaayon; kasamahain, kaha. napbuhay,. kaugal'i 6' kaisai ng nagsasalita'. Nueva. f. Balithi; pangyayari 6 I~alita'ng bago, na hind'i pa na'sasabi ni narfirinig. Nueve. adj. Arit. Siyaim. Jlkasiyarn. ff rn. Ang sipra 6' ndmero 9. Nuevo, va. 4dj. Bago. 11Bagong dating. 11 B a g u han. If Araldn. ff De nuevo. UNi; muli'. Nulidad. f. Kawala'n ng bish; kawaldn ng halagai ng anomadng bagay. 1l Kakulangain; 6', kapintasan na nakabaibawas ng halagdi ng anomadn. II Kawalain ng kcaya. Nulo, la, adj. Walang bish; walang halaga'. fj,Wala'ng' kara. patain. ff Wa ang kaya. j 1146

Page  362 N(JME -f NUTR N~~iME -362.-. NT Numen. in. Diusdiusan. jII Ang talas ng isip sa pa'ggaWa nig anomdan. Numerable. adj. Mabibilang; matutuds. Numeracl6n. f. Pagbilang; pagbibil.ng. Arit. Ang pagbilang, na siya'ng unang bahagi rig bilangain 6 aritmnetika. Numerador. mn. Anit. Kabilangafin; 6 -ang numero 6' bilang na isinifisu'lat sa, dakong itadis rig isdnffg h ati 6 quebra do. Numeral. adj. Ang sarili 6' naiuukol sa bilang 6' ni~mero. Nunmerar. a. Bumilang; bilangin. jjI LLgyafin ng bilang 6' ndmero ang miga dahon 6' mukha' nig Iakla't. jj Tatakain rig ndmero ang mga balutan, basta, at ia'b pa. Numerarlo,, ria. adj. Ang ukol sa, n~mero O' bilang. 11. Salapi'ng pilak. Num6rico,, -ca. adj. Ang may sangkaip na n6mero; 6' ginawa, sa numero. Nfimero. mn. Bilang; 6 ndimero. Uj Ang sipra 6 tanda na nagsasadd rig n6mero 6' bilang. Ang' damni rig tao 6 bagray na may fisafing hugis. JJ MIXTO. Arit. Bilang na hal6. 11PLURAL. Gram. Bilang na parigmarami. 1 QUEBRADO. Arit. Bilang na had. 11SINGULAR. cram. Bilang na pang-isi~. Numerosidad. f. Karainihan; kakapalan ng bilang, rg anoman. tNumeroso, sa. adj. Maraini; mnakapadl ang bilang. Nunca. adv. t. Kailain ina'y hind'i. 11 Nunca jamds. in. adv. Hind'i kaila'n man; 6 magpakailpin ina'y hind'i. Nunclo. in. Ang tagapagbalita'; 6 tagadalai rig balit" rig sfinoma'n sa iba'. 11Ang sug' rig Papa sa inga kaharilang binyagan. jjfig. Babala'; 6 tand' rig anonuian. Noncupativo. adj. y m. For. Ang testamentong sina'sabi lamang rig bibig.,. Nupclal. adj. Ang nduukol sa pagkaikasil 6' pagiisAng dibdi'b. Nupclas. f. pi. Pagka'kasail; 6 pagising dibdib. JJ Pagaasawa. Nutrici~n. f. Pagpapakain. Pagkain; pagtaba'- paglusog rig katawadn. Nutrimento. in. Ang pagkaing nakabdbuhay at nakapagpapalus'g, ng katawadn. Nutrir. a. Pakanin; pata-.bain; palusugin ang katawadn. fig. Palakasin'; buhayin. jj r. Kumain; tumiaba; lumusog ang katawdn. Nutritivo,. va. adj Paggpabuh-ay; pangpataba&; pangpalakds; pangp~alus6g. Nutrlz., f. Sisiwa; 6 nagpa.. pasuso,

Page  363 ONW NOCL flagaza. f. Pangating ibon. j1 fig. Laling; sih56; parayi. fiaque. m. Tipon 6" bunto'n tig mga -bagay na, walingz kabuluhain.. fliqulfiaque. m. f'am. Ang tao 6' bagay na lubha'ng hamak at kalaitlait. h1OCIO. m. Isa'ng' bagay na NONO matamis, na ang!~angkaip ay arina, asukal., mantika' ng baka, itl'g, alak at anis. II o ife r ia. f. Pagkaulianin; 6 g~twa 6 pananaliting sarili ng ulianin. flodfto, fia. adj. fain. Ang taong mahina, mnaidaingin at na~gugulatin. j1 Ulianin.

Page  364 *OBES 6.coni. disy. 0:.gaya ng Ped~ro 6' Antonio, si Pedro 6' si Antonio; rico 6' pobre, rnayaqwna 6 dukha. Oasis. m. Ang poo'k na may mga halaman na naitatagpu'ian sa gitnai ng mga ila'ng 6' desiertong buhangin sa Asia at A'pri'ka. Obcecaci6n. f. Kabulagain; kadilirman 6 kalaburan. n~r isip. Obcecar. a. Bulagin; palabitin 6' padilimin ang isip 6 mata. r. Mabulag; lumab6; 6' pfagdilim ang isip 6' mata'. Obedecer. a. Surnuno'dl- tu malinaa; tumupaid sa ut6s 6' kaibiga'n n& iba'. 11Sundi'n;' talimahin; tupdi'n ang Artas ng Jba'. Obedecimiento. m. Pagsuno'd; pagtupa'd. Obediencl1a. f. Pagsuno~d; pagtalirna; pagtupa'd. Obedliente. adj. Masruinurin; m. apagtalima sa iniu'utos. Obesidad. f. Kataba~ang malabis ng katawa'h ng tao. Obeso, sa. adj. Matabang totoo6; 6' labis ng katabaan. 6BOL Obice. m. Kapinsala'an; balakid; saguwil; h adhinDg; Sagabal. Objeci6n. f. Pakli'; tug.6n; sago't; pagmamatuwid. Objetar. a. Pumakif; tumu'gon; magmatuwi'd; su'malangsaing. Objeto. m. Bagay na anomain. Akalah; isip. 11Tungo; layon; sadya'; hanga'd; tukoy ng anomain. O bIacifn. f. Pagaalay; 6 paghahain sa Dios. Obljigaclfn. f. Katungkulan; tungko'l. 11Pagganti' sa utang na Io6b. jjFor. Ang kasulatang nagsasaysaiy ng panlgako6 sa pagtupa'd ng anoma'n. Obligar. a. Pilitin'; pigipitin sa paggawa ng anomain. 11Lamuyutin; hulihin ang loo~b ngr sinomain sa suy6 6' giliw. r. Maipilitan. fl Manag't.. Obligatorio, ria. adj. Sa'pilitadn; 6' pilit na gagawin 6' tutupdi'n ang anoma'n. Oblongo, ga. adj. Taluhaba. 6Obolo. m. fig. Abuloy; -6 -halagdng muntil na iniaiabuloy 6' itini'tulong sa anomding Iayon.

Page  365 OBSC -365- OS OBST Obra. f. Gawat; yari. 11Likha'; IIaa'ng.,j.1 atha'; akda'. Bahay na' ginaigawa' 6 irnaayos. Bisa'; 6' kapangyarihan. Gawak; gawahin; 6 paggawd ng anomain. Obrador, ra. s.y adj. Ang guma~gawa; 6 manggagawa. 11M. Ang gawa'an; 6 pinaggagawain ng mgia gawhtin sa kamdiy. Obrar. a. Gumawa^; yumari; 6 gawin; yarilin ang anoma~n. Likha'fn; Waan&In kathafn. jj Magtayo; magtatd-g. n. Magkurs6. Obrero,, ra. in y f. Manggagawa. Magpapaupai. 11Magaaraiw; 6 nagpapaupai ng araw. Obscenidad. f. Kabalayan; karungisan; kalibugan. Obsceno, na. adj. Mahalay; marumi'; malibog; makasi'sira' sa pui.. Obscurecer. a. Padilimin; palabiiin 11 1apusiyawifn; papangi.. tin ang anornain. jj fig. Padilimifn ang isip. 11Labulian ang pagsasaysaiy ng anom'n. 1 n. Dumilm gumabi'. r. Magkulimlim; magdilim. Obscurecimientow Mn. Pagdilim; 6' pagdidihrnM. Obscuridad. f. Kadilimain; dilim. fig. Kaaba'an; pagka'hamak na tao. 1 Kadjijinian ng isip. Kalabu'ian sa sulat 6' salita. Obscuro,, ra. adj. Madilim; malab6. 11Maiti'm. fig. Aba; ha mak na tao. 11 fig. Magulo6; malabo'ng.pananalita'. Obsecuente.. adj. Masulnu_ rin;kmapaglirrgko'd; ma'suy6. Obseqular. a. Maghando'g; nmagay. jj Maglingko'd; surnuyo6; su A~; magbigaiy lo'b sa kapuwa. Obsequio. m. Hand'g; alay. Paglilingko'd; pagsuy6". Obsequioso, sa. adj. MapagIingk'd; mapaiiuy6; mas'nurin; mapagbigaiy Ioo'b. Observaci6n. f. Pagrnamasid; pagmamaty'ig. 11Pagtup'id na maigi ng anomadng katungkulan. fj Panunubok. Observador, ra. s. y adj. Mapagmasi'd; mapagmatyaig. Matuparin sa anomaing utos 6 katungkulan. Observancla. f. Pagtupadd; pagsuno'd na ganip sa alinmang kautusa'n. 11 Galang, 6 paggalang sa rnga pinun6. Observar. a. Masdadn; malasin; mraty-agan ang anomang bagay. 1 Sundin 6' tuparin ang anomang utos &katungkulan. Obstitculo. m. Balakid; ka. pinsalahan; sagruwil; hadla'ng; dahildn. Obstante (NO), adv. m. Gayo'n man; bagamain. Obstar. n. Pumnigil; humnadkaing; puminsaki impers. Su

Page  366 OCAS - 366 - OCTO malangsadng; magkasalungait ang is~ing bagay sa ibad. ODbstinaci6n. -f. Pagmamatigas, -pagpip~ilit, 6 pananatill 'sa kamah'an. j~Katigasadn 'sa pakikipagmatuwid. Obstinarse. r. Manatili sa sariling akalai at pasiyai; makipagtalo; sumuwaiy; tpmutol na huwa'g pahikayat sa iniadaral ng katuwiran. Obstruir. a. Sadhain; takpadn; pasalan ang daain ng anoma'n. r. fig. Masadhain; matakpain; mad. pasalan ang butas 6. puwang, ng anom~in. Obtenci6n. f. Pagkakami't; pagtatam6o na anom~in. 1 Pagka. karo6n. Obtener. a,. Tamuhi'n; kamtain azng anomding bagay. 11Mag. karoo'n. fj r. Matamo6; makamta'n.. Obtusosa. adj. Pulp'l; sals'l; pudp'd. 11fig. Mapur'I ang isip. Obviar. a. Ilayo; ilihis; 6 alisfn ang anomaing nakasasama 6 nakahafhadlhing. 11n. Puminsalh; umnabala; sumalangsadng. Obvlo, via. adj. Naikiklita; lantdd sa paningin. jJ fig. Maliwanag;, malinaw. Ocai~n f.Pagkak'ita6n; kapandhunan. 11Dahilin 6' sanh'i na iginaWa ng anomnin. jj Panganib; kapanganiban. Ocasionar. a. Maginfg dahi1a'n; 6' bigyadng daain na magawa 6. mangyari ang anoman. 11 Magudy6k; humikayat. jj Isapanganib. Ocaso. m. Paglubo'g ng Araw 6 ng ibaing tala'. 11Kalunuran.,fig. Panghihinai; pagkamat'ay. Occidental. aclj. Ang na'uukol sa kalunuran. 11 Gawing kalunuran. Occidente. m. Kalunuran; 6' kanluran. Oceitnico, ca. adj. Ang naiuukol sa ose'ano 6' dagat na malaki. Oc&ano. m. Ang dagat na malaki at malawak ma. nakalilibid sa 1upa'. jj fig. Kalakhafing totoo6 ng anomaing bagay. Ociar. n. Magpahinga'; 6 magpahingalaiy sa paggaw I. Mag. libaing; magali'w. Oclo. m. Pagpapahinga"; pag. paprahingahaiy. ii Pagfilibafng; pag. aaliw. Ociosidad. f. Pagpapagayo'ngay6n; pagwawalang gawa; paglilimay6n. Ocioso, sa., adj. Pagayo'nga~;wa.lIng gawa; mapagl — mayon. ii Walang kabuluhain; walang halagd, Octavo, va. adj. lkawalo6. jjAng ikawal6ng bahagi ng is~ing bu6 Octogenarlo, nA. adj. Mng

Page  367 -OCUP ODIA may walo'ng pa-ng tao'ng guling. Octogent~simo, ma. adj. Ikawalo'ng daain. Octogt~simo, ma. adj. Ikawalo'ng puo'. Ang ikawalo'ng?uong bah~agi. Octosilibico, ca. adj. May walo'ng sfIaba 6' pantifg. Octosilabo, ba. adj. Tuling tig wawalo'ng pantig 6 sflaba. Octuplicar. a. Paahf' paramihin. ng makawalo6 ang anomang',bagay. Ocular. adj. Ang naduukol sa matai; 6' mata' ang ipinanggagawa. Oculista. m. Manggagamnot ng rnatai. Ocultacl6n. f. Pagtatag6.; paglilingfd; paglilihim. ng anomindi. Ocultamente. adv. mn. PalihWm. 11Patago6; palinglid. Ocultar. a. Itag6; ilingid; ikanlo'ng,' ilihim. 11Ipagkaft; ipag. lihim; ipagkaila'; huwaig sabihin ang anoma'h. 11r. Magtag6; maglingi'd; maglihim. OCUlto, ta. adj. Tag6A; Iingfd; lihiin. jj En oculto. mn. adv. Palihim; patag6. Ocupacl6n. f. Pagkuha; pagsakop; pagsams~im ng anomadn. Gawak; kaabalaha'n. jf Katungku. Ian; hanapbuhay; tungkulin. Ocupar. a. Kunin;,sakupin; samsainin ang anom~n. 11 Magta m6, 6 inagkaroo'n ng piniasu k a n- 6 katungkulan. JJ Gainitin, 6' lagya'n ang isa'ng lugadl na wa1ang lainain. 11Tahanain 6 tirah~n ang isafing bahay. 11Pagawin; 6' bigyain ng gawa- ang si'noindn. 11Abalahin, 6' gambala'in ang kapuwa'. IIPagk'aaba'lahain ang anomain. r. Guinawa; inanungrkulan; 6 puinasok sa alinmaing hanapbu. hay. 11 Maabala sa anomadn. Ocurrencla. f. Pagkakditao'n; pangyayaring hind'i sina'sadya'. Ang bigla'ng pagrdap)6 6 pagsumpong sa isip ng anoma'n. Ocurrir. n. Surnalubong; 6' xnag-pauknang suinalubong. ff Mangyari; inagkata6n. 1f Duinap6 6 sumurrY~ong na bigla' sa, isip ang anomain. jf Dumalo6 sa isaing po6k. Ochava. f. Ikawalo'ng bahagi. Ochenta. adj. WaIo'ng puo. Ochent6n, na. adj. fain. Mng taong may walo'ng puong taong gulang. Ocho. adj. Wal6'. ff Ikawal6. mji. Ang n6inero 6' bilaitig hia ganito6 ang ayos: 8. Ochoclentos, tas. adj. Wal6ng daain. Odlar. a. Kagalitan; kapootain; kasuklaminn ang sfnomadn. jfr. Magkaigalitan; inagtamniman n~ I o6b.

Page  368 -. OFER' OFER ~~,368-FR OFRE 0dio. m. Galit; poo't; suklThm; pagtatanim sa, loo'b. Odioso, sa. adj. Nakagaiga-' lit; nakapopoo't; nakasusukkirm. ftMapagtanim. Odontalgia.. f. Med. Sakit ng ngipin 6' bagaing. Odontologia. f. Pagaepla at panggagamo't sa ngipi'n. Odorifero', ra. adj. Mabango6; rnasanogsng Oeste., m. Kalunuran; kanluran. ff Hanging habagat. Ofender. a. Sumakit; manampalasan; pumasla'ng; magpa. nganyaya sa, kapuwai., ff Alipusta'in; laitin ang sinom, '. ff Maka-, yam; mnakamuhi. ff r. Magdamdaim;- magalit; mapo6t sa anonmipg bagay. Ofensa. f. Pagpaslaing; pag. sakift; panan ampalasan sa kapuwa'. ff Kalapastanganq~p ff Pagdusta'; paglait. fj Pagkakasala; 6 ga baig sa utos ng Dios. Ofensivo, va. adj. Nakasasakit; nakakaipanganyaya'. ffNa, kadudusta. \Orensor,, ra. s. y adj. Ang purnaslang; sumakft; 6' sumugat sakapuwa'. fj Ang d UMUSt;6 lurnait sa ibad. Oferente. s. y adj. Ang naghahand6g'; 6 nagaalay. Oferta. -f. Pangak6 6 kapa. ngaku'iang magbigya'y, tumup~id 6 gumaw a ng anomain. 11 Hand.g; alay; hafmn; kaloo'b. Oficial, la. M,. y f. Ang gutmagaWa sa alinma'hg han'ap-, buhay. ff A'ng marunong —sa kanyang hanapbuhay, nun' hind'i pa nagigiffg guro. ~ Pun6; 6 pinun6' sa hukb6'. ' Ang kawaninfg na'sa ilalim ng pamamahala' ng isaing puno6. ff adj. Bagay na ukol sa paimahala'an 6 pangkalahata'n at hindi sa sarili 6' buko'd. Oficina. f. Lugai1 na pinaggagawdin ng anomaing bagay. f Tanggapan; kawanihain; kagawardn. Oficinista. f. Ang naipapasok sa alinmadng kawaniha'n; 6 kawani. Oficbo. m. Hanapbuhay; paghahanap ng baiwa't isai. ff Katung kulan; tungkulin. Oficiosidad. T. Kasipagan; 6 kasikapan sa paggawaA. Oficioso, sa., adj. Masikap; maagap; masipag; makalinga'. Ofrecer. a. Mangako' 6;6ipangak6 ang anonain. ff Waay; ihand6g; 6' maghand'g; inagalay. f Maghain sa, Dios. I h~aya'g; itanyaig; ipakita. ff r. Sumalagimsini; sumagila, sa. isip aug anomadn. j~Umalay; humando'g na kusa', sa ibi., Ofrecimlento. mp. Pagaalay; paghahando'g; pagahahain.

Page  369 OJAL - 369 - OLAj Ofrenda. f. Hain; alay; han- Ojeada. f. Suliyap; sflay; dog na ipinatutungkol sa Dios tingingmadali atbahagyalamang. 6 sa mga sant6o [ Biyaya; ka- Ojear. a. Tumitig; magmasid; lo6b; 6 alay na anoman. tumingin ng maluwait sa isAng Ofuscaci6n. f. Panglalab6,. lugal. l1 Itaboy; iab6y; bugawin o pagdidilim ng mati. li fig. Ka. ang hayop na ipinangangaso. II dilimain ng isip. Bumugaw ng anomanf Ofuscar. a. Palabuin, 6 pa- Ojera. f. Pangangalumata; dilimin ang matai. jl fig. Lituhin pangingitim n, talukap na ilaang isip. }I r. Lumab6; magdilim lim ng mata.t ang mati. 11 Malabuan; malit6 Ojeriza. f. Galit; po6t; bigit ang isip. ng lo6b sa kapuwa r iOh! interj. Oh! Ah! Ayd! Ojeroso, sa. adj. NangaOida. f. Pagdinig; pakikinig; ngalumatai; 6 nangingitim ang pagbatyaig. Ij De, 6 por oidas. ilalim na talukap ng mata. m. ady. -Sa dinigdinig; sa sabi Ojete. m. Uhetes; 6 butas ng iba. na mabilog ng damit na sin6 -Oido. m. Pangdinig; pang- suutan. ng tali 6 list6n. 1 fam. ulinig. |[ Tainga. Tumbong. Oidor, ra. s. y adj. Ang Ojetear. a. -Maguhetes; 6 nakikinig; 6 dumidinig. maglagay ng uhetes sa anoman. Oir. a. Makinig; duminig; Ojialegre. adj. Ang may makimatyag; umulinig; manainga. matang masaya, buhiy at ma1l Dinggin; pakinggan; ulinigin; liksf. batyagin; panaingahan. lt misa. Ojizaino, na. adj. fam. Ang Magsimba, 6 sumimba. 11 r. Mari- nanglilisik ang matai. nig; maulinigan. Ojizarco, ca. adj. Ang buOjal. m. Uhales; 6 butas ng lagaw ang ma;a. damit na susuutan ng bitones. OJo. m. Matai. 11 Butas ng iOjall interj. iHari na nga! karayom, na pinagsusulutan ng iKahimanawari! iMano nawa! sinulid. Ij Butas ng ilang kasangiSiya nawa! kapan, gaya ng, palak6l, asar6l, Ojalador, ra. m. y f. Mag. at ib4 pa. uuhales. Ola f. Alon; daluyong. Ojalar. a. Maguhales; 6 mag- Oltje. m. Pagkakaisun6dsunod lagiy ng uhales. ng alon. 47

Page  370 OLIS -370- OI OMIS Oleada. f. Along inalaki; dal~uyong. f1 Salpo'k 6' hamp'is nig alon. f fig. Galaiw 6' kilos"n maraming taong nagkakaitipon. Oleaginoso, sa. adj. Malantifs; langislanglis. Oleaje. m. Pagkak'isuno'dsuno'd ng alon. 6ieo. in. Langis. ff Ang tina'tawag na santo ~~Ieo na gina. gainit 'ng Simbahang Kato'liko. Oleoso,. sa. adj. Malangis; langi'slangis. Oler. a. Umain6y; ainny~n; m-aarnoy. 1f fig. Mailamnan; niatah60 ang anomang bagay na lihiin. ffn. Umalingasaw; surningaiw ang bango6 6 baho6 ng anornain. Olfacci6n. f. Pagamn6y; pagsamy6. Olfatear. a. Amoyainoydn. fig. y fain. Mangam6y; manikti'k; sumiyasat ng martatnain. Olfato. rn. Pangarno'y; 6' iniaainoy. Olfatorio, ria. adj. Ang nad. uukol sa pangamo'y. Olimpo. in. P'oet. Langit., fig. Ang kataasa'n 6 kadaki1a'an ng inga bagay. Oliscar. a. Anm6yainoyang inaigi, at hanapin ng panga'moy ang anoma~n. ff fig. Siyasatin; 6 pagsikapang inatant6 ang anoman. Iin. Magkaamn6y ang~ anomnang bagay. I Olor. in. AinPy; sainyo. I fig. Pagasa; pangako6; paghahando'g ngr anoinan. ff Paghihinala'. ff Kaba'ntugan; kabuny'ian. Oloroso,, sa. adj. Mabang6'; masainyo; inasangsang. Olvidadizo., za. adj. Maliinutin; 6' ma-liliinutin. Olvidado, da. adj. Nalimutan; 6' nalfliinutan. Olvidar. a. Maliinutan. ff Limutin. f r. Makalimot; inakaliinutan. ffLumininot. ff Magliinutan. Olvido. in. Pagkalimo't. jf Pagliinot; pagkaparain ng pagmainahalI sa anona'ng bagay, nia tinaitagldy na dati. Olla. f. Palay'k,; balanga'; katinga~n. Ollaza. f. Palayo'k na inalaki. Olleria. f.- Pa'layukan. ft Katipunan ng palayo'k at iba' pang sisidlang 1upa'. Ollero, ra. in. y f. Magpapalayo'k. Olluela. f. Palay6k na inunti. Ombligo. in. Pulsod. 11fig. Ang gitna' 6 ubod ng anoinain. rO0mbliguero. in. Painigkis sa ptisod ng bataing bagong pa.. ngana'k, uping pigilan ang tapal, hangga'ng sa nmatuyO ang pd~sod. Omlsi6n. f. Kakulangdn ng plaggaw~ pagtupadnaomn 11Pagkaligta'; paglisan. 11Kapabaya'an sa anona'ng bagay.

Page  371 ONDU -371- OE OPER Omiso, sa. adj. Pabayai; tamad. pabay~an; huwvaig gawin ang anorndn. II r. Mailigta'an; maipabaya'an. Omnipotencia. f. Kapangyarihan sa lahait nq bagay, na tanning tagkiyv nLI Dios. fJ figy. Kapangyarihang lubha'ng malaki. Omnipotente. adj. Maka. pangyarihan; 6' makapangyayari sa lah~it. Omnisciencla. f. Karununigan, 6" kaalama'n s-i lah1i't na bagay, na tanq'Ing hawak na Dios. Omnlscio, Cia. adj. Maalam ng 1ahaft. 1f fig. Ang marunong ng maraming- bagay. Omoplato. m. Anat. Pavpaiy; 6but6' na paypay. Once. adj. Labing-jsai. If IkaIlabing-isa'. I1 Ang bilang na i i. Onceno, na. adj. IkalabingOnda. f. Alon. If Pagpagayp'dy; pagrpagaspais sa hihip ng hangin n,6 anomain. Ondear.. n. Umalon; sumim. po'k. IIMadali ng alon ang anomain. r. Pumagaypaiy; yurnagayway; pumagaipagaspais ang ~anoMxang nakabitin. Ondeo. m. Pagalon. j1 Pagpa. ga~spas; pagyagaywaiy ng anoma'n. Ondulado, da. Adj. Alo'n-. Oneroso, sa. adj. Mabigait; mahirap. Onza. f. Ang ikalabing anim na bahagi n& isaing libra. Onzavo, va. adj. Ikalabing isaing bahagi ng anoniwng halagai. Opacidad. f. Ang hin'di' panganganinag; 6' d'i pngkatago's ng liwanag. 1f Pagkanaradilifm. Opaco, ca. adj. Aug hindi nanganganinag; 6" di matago's ng liwanag. ff Madilirn. ff fig. Malurigko't. Opalo. m. Isaing batong mahalagai, na matigais at maputi. Opcl6n. f. Aug kalayaian 6' kapangyarihang nmakagawa 6 makapili ng anotman. 1 Ang karapataing maipalagaiy sa anomadng katungkulan. 65pera. f Du1ang nakalagaiy na lahait sa tugtugin. Operable. adj. MagiigawaA. Operaci6n. f. Paggaw a 6 pagyarl ng anomain. Jf Gawak; yari. Cir. Pagbusbo's. Operador, ra. s.*y adj. Ci;'. Matngbubusbo's. Operar. a. Cir' IBurusbo's; 6' busbusfn ang katawaing bubd'y ng tao 6' hayop. if n. Guma'Wa; yumnarl ng anomnfin. Operarlo, rna. nm. y f. Aug rnanggagawii~~~~~~~~~~~~~~~~~~; 6 gumaigaw s alinrndng hanapbuhay. Opereta. f. Operang maikIt'. alo'n.

Page  372 OPOS -) 72 - OPUE Opiado, da. adj. May sangka'p na apiyan. 6pimo, ma*. adlj. Mayamani; mnali~go; sagfana. Opinar. n. Magrpalagtgay; magpasiya'; humaka'; magkuro'kur6' sa anoiman. Opini6n. f. Haka'; k-ur6'; palagaiy; akala'; pasiya'. Opio. m. Bot. y Farm. Apiyan. Opiparo, ra. adj. Masaganai; 6 maringa'l. Sina'sabi sa pigfngr 6 handa'. Oponer. a. Sa~langcrsangin; salungatin; labanan; labagin/. r. Sumnalangysang; lumnaban; lumaWui. 11MagkalabaiiOponible. adj. Masasalangsng masasalunan; t. Oportunidad. f. Kapanaihu — nan; 6 uk.-ol na panalhon at iugal na igawa ng anom'ing bag ay. Oportuno, na. aclj. Ang ginaigaw'a o niangyayari Isa panaho'ng Ukol at k arampatan. j Ukol; akrna; agpancg Oposici6n. f. Pagsalangrsang; p a g sa Iu.n at. II Pagkakaflaban; pagkakailabaig. 11 Pdligsahan;' 6 tunggallian ng mng naghahanga'd miagtam6no n~ aoimiorng katungkulan 6' gantingpala'. Opositor, ra. m. y f. Kalaban; kaaga'w; kasalungaft. 11Ang naghalhanga'd ng anoma'ng ka I tungklulan sa pamaintagitan rig p~ligsahan. O0presi~n. f. Paghigpit; pagpiti's. 11Paginis; pagpapahrirap. I Pighatil. 11Pagkaalipin. Opresor, ra. s. y adj. Anig umunis nagpaahirap; 6 vma'alipin sa kapuwa. Oprimir. a. Higpitin; pitisin; piain ang anonain. 11Urinifs;' magpahirap; mnagpasakit sa kapuwai. [I Pagpighat-ifin. Alipinin. Oprobiar. a. Dustailn, siphaymiin; palibhas'i~n; sirman ng puri. Oprobio. m. Kadusta'ain; kapalibhasaian; kasiraian ng puri. Dus'ta'; siphay6'. Oprobiosoq, sa. adj. Nakaddldusta'; nakasi'siphayo6; nakaslisiraing puni. Optar. a. Tangg-ipin, karntamn, 6 masok sa alinmaing katungkulan, na. talagaing kinarairapatan nO, si'noma'n. 1i Putnil'i; humirang ng isai sa mararning bagay. Optimlismo. m. Fil'. Tuntuning nababatay sa. pawa~ng kabutihan ang lahait ng nangyayari. Optimista. m. Makamabuti. 6ptlmo, ma. adj. sup. Lubhang mabuti; kaibutibutihan. Opuesto, ta. -adj. Labain; Jabaig; salungait; salangsadng. Kalaban; kasalungait.

Page  373 ORIAT ORAT ~- 3 73 - D ORDE Opugnar. a. Salangsangin; salungatifn ngr buo"ng laka's at sighi. flLusubin; 6' salakayin ang isaing kutat 6 hukb6'. Opulencia. f. Kayamanan; kasaganaian ng pagaari. Opulento., ta. adj.~ Mayaman; masagana sa pagaari. Vl OpuISCUlo. in. Akda'ng maikif ng anomang karunungan. Ora. conj. distr. Maging; man. Oracion. f. Talumpat'i; 6' pagsasalita^ sa haraip ng~ madla-. Luhog;' daing; dalangin. fl Panalanr~in; dasadi. 11Gramn. Kaisipain. Oracio'nal. m. Daisalan; 6' akla't nla kinaidalagydin ng mga panalan~in. Orador, ra. mn. y f. Mainanalurnpati. 11m. Maingangaral. Oral. adj. Anig sina'salita'; 6' sina'sabi ngr bibig. Orair. n. Magrtalurnpati; 6 mnagsalita' sa hara4 ng madlaJ upaing lamuyutin, udyuk-ah, 6' papaniwala'in sa anoma'n ang mga nakikinig. 11 Manalangin; rnagdasdf1. fla. ldalangrin; iluhog; idaing; ipakiusap. Orate. Corn. U161; siras ang isip. 1 Ang taong rnaikli ang isip. Oratoria. f. Pananalumpatl; 6 sining ng maayos at maayang pagsasalita'. Oratorio, ria. adj. An'g n'a'u ukol sa pananalumpati. 1I m. D' langinan. Qrbe. rn. IKabilugan; 6' bilog. IAng kabilugran ng langit 6" Iupat. flAng sangsinukob; 6' mund6'. Orbicular. adj. Mabilog; 6' bilo'g. Orbita. f. Anait. Ang hukay na kinAaflaagyain ng mata'. IIAsir. Ang bi'log, 6 paligid na infikitan ng isdng tala' 6' tangkiw. Orden. arnb. Husay; ayos ng pagkaliagaiy ng anomain. fl Kahusayan; pagkakaiayos; pagkaka'talatag ng mga bagay. 1 Talunton; 6' tuntuning sini'isuno'd sa pag-gaw\" ng anornain. 1 Handiy 6, pagkaka'suno'dsuno'd ng rnga bagay. fl Utos; kautusain. 11 Rel. Pagpaparl. Ordenanza. f. Paraan, husay at ayos ng mnga bagay na gindigawai. Kautusain; utos. 1 Batais, 6'~takarang ipinasusuno~d. jj mn. Utusain. Ordenar. a. Husayin; ayusin; ihawiy; italatag ang anomnan. Ii M~agut os; 6' magbilin ng atiomnaing bagay. f Bigya'n ng grado, 6' pagka~parl. r. Magpari'; maggr~ado. OrdefIladero. m. Banga", pa. layo'k, 6' basong gatasa'n. Ordefiador,, ra. s. y adj. Ang' gunmagatas sa hayop5. Ordeflar. a. Gumatas; 6' ga. tasan ang hayop.

Page  374 I ORGU' ORGU ~~,374- OI ORIL Ordinario, ria. adj. Karaniwan; kalakardin; kaugalian. Hainak; tiinawai. 11Mababai; palasa'k; waJl~ng halaga'. Orear. a. Pahanginan; palainiglin sa hangin aing anornain. flIyangyaing; patuyui'in sa hangin. 1 r. Suinatgap na hangin; inagpalainfg. Oreja. f. Tainga. 11Pangdinifg. 'Orejear. n. Pagala'wgalawfn ng hayop ang tainga. Orejudo, da. adj. May tainga. Ang may nialakfng tainga. Oreo. mn. Hihip na marahan ng hangin na suma'sagila sa anoinang bagay. Orfandad. f. Pagkaulila. L fig. Ang kawala'ng magamnpon 6, tuinangkilik. Organero. in. Ang inanggagawai at naghuhusay ng 6'rgano. Organista. corn. Ang iainunugt6g ng o6rgano. Organizaro. a. Husayin at timplahin ang 6rgano. 11fig'. ItatAig; husayin; ayusin ang anomain. r. Maftataig; ixaihusay; maiayos,. 65rgano. in. Mhs. IsAing ka.. sang'kapan sa pagtugto'g na panghangin; 6rgano. II Dain. 6 pa'daluyan ng, anomain. 11Sa paiinahayagain, ay tagapainansaig 6" tagapagtanggo'l. Orgullo. in. Kapalaluian; ma labis na pagpapahalaga' sa sarili. Orgulloso,, Sa. adj. PalaI6; mapagpalal6'. Oriental. adj. Aug naiuukol saslanganan. II Ang tag'iSi langan. Orlente. in. Ang bagong pagsip't 'n anoinain. 11Silangan Si. langanan. 11Hanging si'langanan. Orificlo. in. Butas. 11Turnbo'ng. Origen. in. Mul A; pun6; ugai~t; pinaginulain; pinag'buhatan; pinanggalingan n g. anoniAng bagay. Ang bayang tinublulan n~ M nornain, 6 pinanggafin~an nIZ kanyaing ainak. fj Aug mnga ninun6', 6 ainak -na', pinagbuhatan. 11 fig. Mula'; pun6'; 6o dahila'n ng anomaing bagay. Original. adj. Ang naiuukol sa iua 6 pinanggalingan. I1 m. Aug unang sulat, katba, 6 lalafing ng anonaing bagay, na pinagku. kunan ug iba'. -jf 'Aug sulat 6' limbaig na ibinibiga'y sa limbagan upaing gawfn; orihinal. Originar. a. Pagmulafin; pagbuhatan; Panggalingan ng anoinang bagay. 11r. Magrnu a; manggaling; rnagbulhat. Orilla. f. Ang tabi; gilid; hanggad; 6 dulo ng anomain. Laylayan ng kayo 6 damit. Pangpaing; baybady ng dagat 6 ilog. il Tabi; 6,, piling ng da'an.

Page  375 ORO ORO ~~~OSAD IIfig. Hangga'; wak~is; katapusa'n. Orillar. a. fig. Tapusin; husayin; ayusin ang anoma'n. Iwanan ng gilid ang kayo. Tutup~in ang gilid ng kayo 6' damit. 11n. y r. Manabi'; magdadn sa gilid. Orin. m. Kalawang. -11 pl. MIh. Orina. f. Ihi. Orinal. m. Jiha'n; ihian.. Orinar. n. Urn ihil. 11a. Umihil ng ibaing bagay, gaya ng orinar sangre, umnihil Dg dugo". 11r. Ma'Oriniento, ta. adj. Kailawangin; puno ng kalawang. Oriundo, da. adj. Buhat; galing;' mnula sa isa'ng tiyaik na bayan 6' lugaM. Orla. f. Pamuting ini'hiya's sa laylayan ng damit. jjPalaimuting inilailagaiy sa gilid ng anomain. Orlar. a. Pamnutihan; 6' gayaka'n ang gilid ng anomaing bagay. Ornamentar. la. Paladmutihan; hiyasadn; gayakadn; pamu. tihan. Ornamento. m. Palimuti; hiya's; gaya'k; pamuti. jf pl. Ang mga kasuutan ng padl sa pagminmisa. Ornar. a. Pamutihan; gayakadn; hiyasadn; I~alamutihanOrnato. m. Pamuti; gayadk; hiya's; paldmuti. Oro. rn. Gint6". 1 Salaping git6 Mga hiya's na gint6 ng babac. J fig. Ang salapi'; 6 kaya., manan. pl. Ang oros na baraha. Oropel. rn. Palara'. f1 fig. Ang bagay na wala'ng kabuluhadn at lubha'ng rnahalagdya sa tingfn. 1 Ang gayadk 6' hiyas na, suo't ng ingtao. Oropelero. m. Magpa'palara. Orop~n'dola. f. Zool. Ibong kuliyawan. Orquesta. f. Katipunan ng muga mu'sikong tumu'tugto'g sa isadng dul~a'n 6 sa isafng pagtitipon; orkesta. Ortiga. f. Rot. Lipa'; lipady. Ortodoxo, xa. adj. Ang nananalig 6 naadayon sa pananarnpalatayang kato'liko. Ortografia. f. Gram. Pag. sulat; 6 sining na nagtutur6 ng turnpadk na pagsulat ng mga salita' 6 pangungusap. Ortologla. f. Sining na nag. tutur6 ng magaling na pagbigka's ng mga pangungusap. Oruga. f. Uo'd na mapanira, na sumisingdw sa mga dahon ng halaman, at siyadng nagigfng paro'par6'. Orzvelo. m. Guliti, 6' kuliti. Patibo'ng na panghuli ng ibon 6 ibadng, hayop. Os. pron. pers. Kay6'. Osadia. f. Kapangahasan. I

Page  376 OSIF OSIF - 376 - OT OSTR Pagkainapangaha's; pagalakIa'k~is loo'b. Osd, da. adj. Pangah'is. Mapang~aha's. Osar. n. Mangaha's. II Maglaka's loo'b sa anoniah. 11m. Hukay 6a taguian ng rnga but6 ng pataiy. Osarlo. m. Hukay 6' balo'n na irnbakan ng mga but6 nug pata~y. Alinimiang lugail na may buto6 'ng tao. Oscilaci6n. f. Ugo'y'; yanifg; indayog; gibaniggibang. flPagugoy; pagyanig. Oscilar. n. Umu'goy; umindayog; gumibanggibang; yurnani'g. Osculo. m. Halik. Oscurecer. a. Padilirninf; palabiiiin. 11fig. Papangitin ang anomain. 11n. Dumilim; gumabi. 11r. Magdili'm; magkulimlfill. Oscurictad. f. Dilifrn; kadilimain. 1 fig. Kaaba'an; pagkahamak na tao. 11Kadilimain ng isip. Kaguluhain 6' kalabiian nig anomaing sina'sabi 6' sinusulat Oscuro, ra. adj. Macilum; malabo6. 11fig. Aba'; hamaik na tao. Maitim. Magulo'ng muagsaysaiy ng anotmang sina'sabi. 6seo,, sea. adj. MWr but6'; 6 katula-d ng but6'. Osificarse. a. Maginpgbuto6; 6 tumigais na parang buto6 aug anomiin., OSO. M. Zool. Isaing hayop na apat aug pad at mabangis1. Ososo, sa. adj. Ang na~uukol sa buto6. 1f Ang may but6'. Ostensible. adj. Mlaipakikita; m ai pa habh a ya-ig. Ostensi6n. f. Pagpapakita; 6 pagpapahayag nig anomind.Pagpaparangalan. Ostensivo, va. adj. Mapagpahayag; 6 mapagparangalan nog anoman. Ostentacio'n. f. Pagpapaha yag; pagpapakita; pagpaparangaIan;, pagpaparangya'. 11Pagmarnarikift. 11Pagpapalal6^. I1 Karangalang litaiw; 6' karikitang baya'g. Ostentar. a. Ipakita; ipahayag; 6' ipagparangalan ang anomnan. 11. Ipagpalal6'; ipagmarikift; ipagparangyai aug anom~ian. Ostentativo,, va. adj. Mapagparangalan; mapagparangya'; mapagmariki't. Ostento. rn. Kadakila'an; 6' karilaga'ng hayaig 6' lit'iw Ostentoso., sa. adj. MariOstra. f. Talabai. Ostral. in. Talabahain; 6 lujgdl na maraming talaba'. Ostrero, ra. m. y f. Magtatalabai. Qstro. m. Talabai. 11Hanging habag'at. Ostr6n. m. Talab~ing malakif.

Page  377 OVEJ OVEJ -~'377- OE OYEN Osudo, da. adj. Butuha'n; 6 nuabut6'. Osuno, na. -adj. Ang naiuukol sa oso. Otorgar. a. Ipahintulot; pumayag; pahinuhod; tutnangga4; umnayon sa. anomaing hi~nihingi,' 6 itinaftano'ng. For. Mangak5'; makipagkasundo6 sa anoma~ng bagyay. Otro,, tra. adj. lba'; isai, 6' isai pa. 11Kamukba'i; 6' isa' ina. Ofrosi. adv. m. Buko'd dito; 6 tangi sa rito. 11m. For. Aug?kah i ngiang isinu'suno'd sa pangulongr kahilingan ng isadng kasulatan. Ovaci6n. f. Pagpuri; 6 pagpalakpaik ng madla' sa isaing tao.' Oval. adj. T-aluhaba'; tabas itlo'g. Ovalado, da. adj. Taluhaba'; ti gh aba'. Ovalar. a. Gawing taluhaba'; 6 taluhaba'in ang anoma'n. Oivalo. m. Ang anyo'ng talubaba'. 'Ovar. n. Mangitlo'g. Oveja. f. Tupang babae. Ovejero. in. Pastol nq tupa.. Ovejuela. f. Tupang muntil. Ovejuno,, na. adj. Ang na4 -uukol sa, tipa. Ovillar. n. Ma-glidkifd; 6 kumidkidd nel sinulid, atl a t i ba pa. 1 r. 'Mabilot anog anomnian Ovillo. m. Kinidkid; 6ikit na mabilog ng sinulid 6' sutla'. Iifig. Ang9 bagay na guso't at na4Libilot. Oviparo, ra. adj. Sina'sabi sa hayop, na ang babac ay nangingitlo'g; itflugin. 10x1l i nterj. Siia~itng ginaigamit sa pagbugaw ng mano'k at ibai pang hayop na ina'alag'an sa bahay. Oxear. a. Bugawin anog mga man'kl, kalapati, at ibai pang hayop na. pangbahay'. iOxte!s interj. Rag; layo'; alis; sulong. jj Sin decir oxte. ni moxie. fr. XWaling pasipasintabil sa pagsasalita'. Oyente. adj. y s. Aug nakikinig; naniinainga; 6' nanatiyaig ng anomiing sina'sabi. 4$

Page  378 -- -. P PACI Pabell6n. m. Mil. Kubong'kubong; 6 bub6ng na lona, na ganit ng hukbo. 1I Kulambo; kulubong. II Bandilang malaki na may sagisag ng kaharian. PAbilo. m. Latnbal; 6 nitsa ng kandila 6 sulo6. m PAbulo. m. Pagkain; ikinabubuhay. Pacer. n. Manginain ng dam6 ang hayop. il a. Papanginayinin ang hayop. Paciencia. f. Pagtitiis; pagbabata. 1I Kahinayan, o kaluwatan sa paggawa ng anomang bagay na dapat gawin agad. Paciente. adj. Mapagtiis; mapagbata. 1| m. Ang may damdam; 6 may sakit. Pacienzudo, da. adj. Matiisin. Pacificaci6n. f. Pagpayapa; pagtahimik. 1| Katahimikan; kapayapaan;^ katiwasiyain. Pacificador, ra.. s. y adj. i Mmamayap.; 6 tagapamayapa ng anomdng gulo, sigal6t 6 pagkakdalit. PADR Pacificar. a. Payapain; patahimikin; pagkasunduiin. f| r. fig. Pumayapa; tumahimik. Pacifico, ca. adj. Tahimik; mapayapa; walang kibo. 11 Pa. yapa; tahimik; walang gulo; walang ligalig sa kanyang lagay.. Pactar. a. Makipagkayari; makipagkasund6 sa anomang bagay. P a c t o. m. Kayarian; kasunduian. P a d e c er. a. Magdamdaim; magtiis ng anomang hirap, sakit, sakit, parusa 6 kasiraan. 1| Damdamin; tiisin; dalitain ang anoman. Padecimiento. m. Pagdaramdam; pagtitiis; pagbabatai. 1 Damdam; sakit; hirap. Padrastro. m. Amain 'sa pakinabang; 6 asawang kauli ng ina, ukol sa mga anak nit6. Padre. m. Ama; tatay. 1I Ang pangulo 6 pun6 ng isang angkan, anak 6 bayan. I1 Ang part. 11 fig. Ang kuinatha 6 lumalang ng alinmang bagay na gawa sa isip. I1 pl. Ang magulang. 11 Ang kanunuan.

Page  379 PAGA PAGA~- 3 79- PAJA Padrenuestro. m. Amatiamin: isanag panalan gin na ganya'nr *ig Simu1~a. Padrinazgo. m. Pagaiam~isa' binyadg, sa kumpfl, at sa ibai pa. Ii' Ang pagkaina'aram. Padr~ino. rn. Ina'ama'; ninong. fjfig. Aug tumultulong 6' turncitangkilik sa sinorndni. Padr6n. m. Talaan ng mgsa taong nanainahain sa is~ing bayan. ffHaliging bat6' na may su~at, na nagpapaalaala ng anomthafg pangyayaring dakila'. Paga. f. Pagbabayad. 1I Bayad; upa. 11 Kaupahadn, 6' sahod sa isafhg bu~wain. f Paggantfng Io6b. Pagadero,,ra. adj. Ang ba'-bayaran sa isaing takdang p,-i na-h'n. fj Ang madal'Ing bayaran. 1iM- Aug panah6n, taning, 6' takd~ng araw, na ipagbabayad ng utang.- Pagador, ra. s. y adj. Aug nagbabayad. ffAug tagabayad. Pagamento. in. Pagbabayad; 6 pamamayad. fj Pagbibigaiy ngr upa 6 sahod. Paganismo. m. Katipunan ng mga di' binyagan. ff Pananarnpalataya ng mga di binyagan. Pagano., na. adj. Ang na' uukol, 6 sarili ng mga hindi binyagan. ff Ang hind'i nagbibinyaig; 6 hindi bi'nyagan. Pagar. a. Magbayad; 6' hayaran. fAdin. Ipagbayad ng, buwsang rnea aaklna ipinapasok. f1 fig. Magdusa; 6' pagdu.. sahan ang nagawa~ng sala. If Gumantling 1001). Pagar&~ m. Corn. Papel na nagsasaysaiy ng katungkulang pag.. babayad ng utang sa is~ing tafling na panaho'n. P~gina. f, Mukha' ug dahon `*hg alinm~ing al..Ut 6' libr6'. Pago. m. Bayad; pagbabayad. IfGantif; pala& Pagoda. f. Simbahlang kind. Iroroonan ng m~a anito sa India at sa ila'ng bayan sa SfIanganan, ffAug anitong sinasambi roo'n ng rnga hindi binyagan. Pais. m. Bayan; kaharian; l1alawigan; lupa'i; 6 lupa~fn. II-'Pint. Aug pintda ng mga nayon, Iugdil, bayan, at iba' pa. Palsaje. m. Ang pintadug nag. lalarawan ng isdng Iugil, bayan 6 parang. Palsano, na.* adj. Kababayan; kalalawigan. ft m. Aug hind'i sundalo. Paja. f. Ginikan; dayami. f fig. Ang bagay, na. magadn.f. Aug waling halaga' at pinagpi._ Ilan ng anom~in. Pajar. mn. Tagiuhn, ng ginikan; 6, bahay ginlikan. Pajarear. a. Mangilbon. ff fig. I

Page  380 PALA PALA ~- 380- PL PALA Gu Oiyngayon; maghrp, supi Pajarera. f. Kulungain ng ibon. Pa-jareria. f. Karamihan, 6 kakapalain ng mga ibon. Pajarero. m. Magiibo'n; 6 nanghuhuli, at nagbibilli ng ibon. Paj0arico, flo, to. m. lbong maliit. Pajarilla. f. Ibong papel;. 6' ibonibunan. 1 Hiipakchiinpakan ng hayop, lal16 na ang sa baboy.' Pa'jaro,, ra. mn. y f. Z001. Ibon. Lalong k-araniwang itawag sa muinunting ibon, gaya ngr maya, pugo, tikling, at iba' pa. fig. Ang taongr iaingat at inatalas. Paje. rn. AliIaing lalaki na kasamasama, lkaakba'akbaiy at katulonigtulong ng kanyaing panginoO'n. Pajero,, m. Ang nagbibili naglalako6 ngr dayami. Pajizo, za. adj. Ang ginaw A sa ginikan; 6 balo't n& ginikan. jjAng kulay giniikani; 6' dilaiw na -murai. Pala'bra. If. Pa ngungusap; sa1ita'; wikah; kataga'. Katibayan, nig pangungusap. 1 Pangak6. Pagrsasalita'; 6 karapatadng ma. 'kapangusap sa isaing pulong. Palabrada. f. Pagsasabi ng masama, inahalay 6' iasakft. [ Paglait; pagmumurai. Palabreria. f. Karainihan ng salita, na pawang wala'ng kabuluhain. Palabrero, ra. adj. Masalitai. IAng madal'ing mangako6 ay hind'i namindr iarunong tumrupadd. Palabri'mujer. in. Lalaking tingig babae. Palabrista. adj. y s. Alasalita'. Palabrita. f. Salita'ng marahan; 6' wika'ng narndiiuot sa puso. Palabrota. f. Salita~ng masama, inahalay 6' basto's. Palaciego, ga. adj. Aug nauukol sa palasio. 1 Ang naglilingk~d sa palasio; at anug nakada'alm ng mga kaugalian doo'n. Pala'clo. in. Bahay ngr hari. Alin.madng bahay na inalaki' at lubba'tg inarikift, na tinditahandn ng mnararangadl na tao. Paladar. mn. Ngaidncgalad. fig. Ang lasa nig pagkain. 11Pang. Iasadp; panglasa. 11Ang lasa, lasadp 6 nasat sa anoinan. Paladear. a. Lasapin; lasahin; nainnainin. 1 n. Dumila'dila' ang bata'ng bagong panganadk, na nagpapakilalang ibig nang sumuso. 1 r. Malasadp; ma'Iasa. 1 Masarapadn; inaibigan ang lasa ng anoinan. Paiadeo. in. Paglasadp; paglasa; pagnamnrimi.

Page  381 PALI — 38 -- PALM Paladial. adj. Ang nauukol sa ngalangala. 11 Gram. Ang titik 6 letrang binibigkas sa ngalangala, gaya ng r 6 rr. Paladin. m.. Bayani sa digina. 11 fig. Ang masiging na tagapagtangg6l ng alinmang tao 6 bagay. Paladino, na. adj. HayLig; litaw; tanyag; malinaw. Palanca. f. Panghikuwat; panuwal. 11 Pingga. Palangana. f. Panastain; 6 palanggana. Palanquin in. Maimamasan; magbubuhat.: Palco. m. Panuuran ng anomang palabas 6 libangang hayag. Issng luklukang tangi sa duilaan; 6 palko. Paliacl6n. f. Paglilihim; 6 paglilingid ng anonlan. Paliar. a. Ilingid; ilihim; itago; ikanlong; pagtakpan. 11 Med. Palubayin; pahiInpilin ang sakit. Paliativo, va. adj. y m Med. Ang gamot 6 lunas na pangpahimpil ng sakit. Palidecer. n. Mamutla; manilaw ang kulay ng balat. Palidez. f. Panmumutla; kaputlaan; paninilaw ng balat. Ptlido, da. adj. Maputla; namumutla; naniniliw; namamaraik. Palillero, ra. in. y f. Ang manggagawa 6 nagbibili ng pa litong panghininga; 6 magpapalit6. 1 mn. Ang lalagyan ng mga palitong panghininga. Palillo. m. Kahoy, 6 patpait na munti. |j Isang kasangkapan sa paggawa ng medias. 11 Pang, hininga. 11 Ang bolilyo ng bilyar. 11 Ang baketang panugt6g ng tambol. Paliza. f. Palo; hampais. f Pagpalo. Palma. f. Bot. Sasa; kaong; buli; niy6g; anahaw; at ibai pa. I| Ang dahon ng mga halamang it6. |j fig. Ang sagisag ng ta. gumpay 6 pagwawagi. 11 Ang tanda 1ng pagkabirhen. [1 Anat. Palad ng kamaiy. Palmada. f. Tampal, 6 sampal. I pl. Ang palakpik 6 pagpagakpak ng kamay, na tanda ng katuwaan 6 pagpuri. Palmadlca, lla, ta. f. Tapik. Palmar. adj. Ang nauukol sa palad ng kamay. 11 Ang nahihinggil sa dangkal; 6 may isang dangkal. |1 Maliwanag; litaw; hayag. 1n m. Lugal na maraming tanim na sasi, buli, niyog, at iba pa. Palmario, ria. adj. Maliwanag; hayag. Palmatoria. f. Palnmeta; 6 pamalo sa palad ng bata. 1I Isdng hugis ng kandelero na may tatangnan sa gilid.

Page  382 PALO PALO ~- 382 - PAl PALP Palmear. n. Pumalakpaik; 6' pumagakpaik sa palad ng kavmia3, na tanda ng auw 6 pagpurt. Palmeo. m. Pagdangkai1; 6 pagsukat sa dangfkail ng anomain. Palmeta. f. Ang pamnalo6 sa palad ng bata', na ginigamit ng mga gur6 sa padaraki'n. Palmetazo. m-. Ang hampa's ng palmeta' sa palad ng kainaiy. Palmitieso, sa. adj. Kabayong ang kuk6' ay tayo6 at matigais. Palmo. m. Dangk~iI. 1Ang Iaro'ng pa/mo ng mga bat'.. Palmotear. n. Pumagalhpdk; pumalakpaik sa mga palad- ng kamaiy. Palmoteo. m. Pagpalakpa'k; 6 pagpagakpaik ng palad ng kama~y. 11Pagpalr-ncta; 6' pagliampa's ng palnmeta. Palo. m. Ang piraso ng kahoy na malaki at mahaba'. 11Ang kahoy na alinmain. I -Pal6; hampa's ng, kahoy. JIpl. Ang rnga palo ng s as akya'n Paloma. f. Kalapati. 11fig. Ang taong banayad ang ugali at tahiniik. 11sil'es/re. Bato'bat6'. Palomar. m. Bahay kalapati; 6 kaldpatihan. Palomear. n. Mangalapati; 6 manghuli ng kalapati 6' bat6'bat6. 11Magalaga' ng kalapati. Palomera. f. Bahaybahayan ngr kalapating in~a'aaga'an sa bahay. Palomeria. f. Panghuli, 6' panghuhuli ng kalapati 6' bat6"bat'ng nagdara~in. Palomero. mi Magkakalapatif; 6' m agbabato'bat6'.t Palomina. f. Tae ng kalapati 6' bato'bato, na maiging pangpataba' sa 1upa'. Palomino. mi. Inakaiy n& bato'bato6 6 ng kalapati. IPalomo. mi. Ang kalapati 6' bato'bato'ng lalaki. Palpable. adj. Angmrahihipo6 ng kama~y. 11fig. Maliwanag; mnalinaw; d'i mapagaialinlan~anan. Palpadura. f. Pagsahift; 6" pachip6' nq anomain. Palpamiento. ni. Ppghip6'; p~agsalait; pagdama' n~ kana'y. Palpar. a. Humnip6'; dumamai; sumalait; 6 hipi'iin; damnahinf; salatin. 11Kumapa; umapuhap. fig. Makilalang maliwana-:g ang anoanal..Ptlpebra. f. Anat. Talukap n m ata'. )Palpebral. adj. Anal, Ang n4uukol sa talukap ng mata'. Palpltacl6n. f. Pagtibo'k ng puso6; pagkuto'b. 11Tib'k ng puso6; kabai ng dibdib. Palpitar. n. Tumibo'k ang pus6. 11 Kumabai ang dibdib. 11 Kumuto'b ang alinmaing bahagi ng katawa'n.

Page  383 PANTs - 383 - PANA Pampa. f. Kapatagang malawak ng 1upai na. nalalatagan Pan. m. Tinapay. 11 fig. Ainmang pagkaing ikinabd'buhay ng tao. IIAng trigo 6' palay. Panadear. a. Magtinapay; 6' gaowing tinapay ang trigo upaing ipagbilli. Panadeo. m. Pagtit'inaphiy; 6 paggawa' ng tinapay. Panaderfa. f. Gawhian, 6' tindahlan n ~ tnpytinapayain. Panadero,, ra. ni. y f. Mag. Panadizo. m. TungaA, na, tumutub6' sa. dulo ng daliri'. Panal. in. Bahay pukyutan. Pancho. m. fain. Tiyan. Panecillo. in. Tinapay na inuti.I Atig may anyOng tinapay. I Panera. f. Ang tagiian ng trigo, tinapay 6' arina. jj Bangadn. Pitnico,, ca. adj. y in. Ang takot na mnalakif; 6' labis na. karuwagain, na, wala' namaing dahiki'n 6' katuw'iran na ipinag. ka'kagayo'n. Pantal6n. in. Salaw~il; 6' pan. talo'n. Lalo'ng ginaigainit sa, pane. inaraini 6' plural. Pantalla. f. Panakifp-ilaw; 6' pantalya. 1 fig. Ang taong mi-i lalantaid sa anomain upadng madkanlo'ng ang iba'. Pantanal. f. Ang 1upa~ng may inaraming laba'k. Pantano. rn. Labadk; labla'b; 6 lugdal na, mababai at tinitirhadn ng tubig. ' Patubig; 6' piitubigan. Ifig. Balakid; kapinsala'an; a gabal na malakif. Pantanoso, sa. adj. Lugadl na. mayroon 6 inaraniing labadk. 1I Ang inaramipg paitubigan. 11fig. Pun6 ng kapin~aakian 6' balakid sa. ikapagtatarn6o ng Ianona'n. Pante6n. ni. L1ibingan ng mnga. taong dAkila'. fl Lfbinqan; 6' bajunan ng mnga patay. Pantomimia. f. Ang pagtatan~ghadl ng pulo's na, kumpa's, kilos, ngibit 6 n iw~i, na wakingy anomaino salit aan. Pantorrilla. f. Binti. Pantorrilludo, da. adj. Bintian; 6' nalaki ang binti. Panza. f. Tiydn, na karaniwang ipagysaysady ng inalaki'ng tiyadn. Panzada. f. Budlo'ng ng tiyainl. 1 Kasandatadn sa pagkain 6 pagiio'm. Panzudo, da. adj. IBuyunifn; 6 malaki anig tiya'n Pafial. tn. Lampfn. 1 Ladlaran 6 palawift ng liko'd ng bar6. Ang balot, 6 baluitan ng anoindug bagay. pl. Ang inga kasuutan ng bata'ng bagong pa. nganadk.

Page  384 PAPE - 384 - PAQU Paflo. m. Kayeng lana, na, ginaigaw~ing damit at ibai pang kagaimitan, na ang tawag natin ay die pago. 11Alinmaing kayo~ng aul, sinulid, kainyamo, atbp. 1 Mfar. Ang layag ng sasakyain. Pafioleta. f. Ang panyong ginaigamit. sa, flig ng? mg~a babae; 6 panyoleta. Pafiol6n. in. 6 Panyo~ng malaki na, pangbaljAbal; 6 pa Iln Pafioso,, sa. adj. Ang taong gulaigulani't ang suo't at kasuklaim8ukhaimn,. Paflueloi. m. ~Panyo'; birang. Papa. in. Ang kataastaasang pun6 ng? Siinbahang Kato'liko Roinano. Pap~i. mn. fain. Tatay; amad; ainang, tatang. Papacta. f. Ang lainain sa ilaliin ng? baba'. 1Lainbi. Papado. m. Pagkapapa. Ang panaho'ng itinaitagaIl ng pagkapapa. Papagayo,, ya. in. y f. Zool. Loro; kulasisi'. Papal. adj. Ang naiuukol sa papa. Papaya. f. Bunga, ng papaya. Papayo. mn. Rot. Pun8 ng papaya. Papel. m.- Papel. 1f Ang daho'n 6 kaputol na papel. 11Sulat; kasulatan; katibayan, 6 sulat-kamaiy na anoma~n. jj Alinindng papel na sinulatan 6' nilimbagrain na di nabubuO'ng aklit. 11 Aug papel na hawak 6 gaganapin ng? baw-a't manglalaba's sa isaing dula'. Papelear. n. Maghbalukay, 0' maghalungkait n& rmga. papel sa paghanap ng? anoniaing balita' 6' ulat na inahalagai. Papelera. f. Sulat~ng may pittikpitak na lalagy~in ng? papel. Kasaganhian 6' karaminian nug' papel na may sulat. Papeleria.' f. Katipunan ng? mga papel na sabo'g, na, ang karaniwa'y guskt at sira.sira'. Tindahan, 6 bilihan ng? papel. Papelero. in. Magpapapel. Papeleta. f. Papel na katibayan ng& anomdin; 6.papeleta. Papelucho. in. Papel na sulatkainaiy 6 limlxig nahamak- 6 wala'ng bhalagai. Papera. f. Mfed. Biki; 6' baikil. Papirote. mn. Pitilk sa ulo, sa, noo 6 sa, alinma'ng lugail nug mukha, Papo. rn. Lambi; 6 Iaam an ng ilaliin ng? babat. fj Ang butsi 6 bahay kanin ng? ibon. Papudo, da. adj. Malamini ang baba"; 6 ibong malaki ang butsf. Paquete. inM. Balutan; 6' pakete. 11 Baluvan ng? iga sulat 6' papel. / It

Page  385 r PARA -385 - PARA Par. adj. Kaparis; katulad; kamukhia; kawangis. j Arit. Ang bilang na hindi gansil; 6 niimerong pares. 1J m. Tambal; 6 magkatambil na anominn. 1j A par. m. adv. Malapit; kalapit; kasiping. I Sin par. m. adv. Walang katulad. IJ A1 par 6 a la par. m. adv. Walang patong sa pagpapalitan ng anoman. Para. prep. Sa; ukol sa; para sa; upang. Ejemplos: El libro es PARA;lli, tng aklit ay SA ) UKOL SA' akill: /tttzzralH saldre' para 7Tayabas, Ibukas ay aalis azko 1iARA SA 7Tj'abas: corner IARA vivir, kiumaiz UI'AN( mtabuhay. 1] siernprc. Sa magpakailan man. Parabikn. m..Bati; pakikilugod. Parada. f. Paghinto; pagtigil; paghantong. 11 Hintian; tigilan. I! Salaping itinatayang paminsan sa paglalaro. 11 Ail. Pagtitipon ng hukbo at pagdarain sa isang lugal. Paradero. m. Hintuian; han. tungan. [l Kiinhantungan; kinasapitan; kindilalagyain. 1 fig. Katapusain, 6 langga ng anomian. Paradigma. in. I-uwarat; pa. 'risin; uliran; halimbawa. Paradisiaco, ca. adj. Ang nauukol sa paraiso. Paradoja. f. Kaibhlin ng pag. hahaka 6 pagiisip sa talagang karaniwan. Paradojo, ja. adj. Kakaibaing umiisip 6 magkuro. Parafrasear. a. Magsaysay; 6 saysayin sa ibzi't ibang paraan ang isang kaisipan 6 pananalita. Partfrasis. f. Pagsasaysay sa ibang paraan ng isang. kaisipain 6 pananalita upaing mawatasang madali. Paraguas. m. Payorrg. Paragiiero, ra. m. y f. Magpapayong. Paraiso. m. Alinmaing lugai na kaayaaya 6 kalug6dlug6d. 11 el. Ang langit; 6 kaluwalliatian. 1| terrenal. Ang lupang paraiso 6 kaayaaya na pinaglagyni ng Dios kay Adcin at Eva. Paraje. n. Pook; lugail. ) Ang lagafy 6 kalagayan ng anoman. Paralisis. f. Aedll. Pagkamatay ng alinmting bahagi ng katawain. Parhlitico, ca. s. y adj. A/ed. Ang may sakit na pari. lisis 6 pagikamataiy ng katawan. Paralizar. n. Itigil; ihinto; pigilin ang anoniin. r. Mamaatdiy ang alilnming bahagi ng katawan. 11 Matigil; niahinto. Paramentar. a. Gayakiin; pamutihan ang anointng bagay. 49

Page  386 PARA PARC Paramento. m. Pamuti; gayak. 11 Alinming kayo na ibiinbalot 6 itinatabing sa anoman. Piramo. m. Parang na palis, hindi sinasaka at wala isa mang tihanan. fj fig. AlinmAng lugal na lubhang malamig at ilang. Parang6n. m. Pagpaparis; pagtutulad.!1 Pagkahuwad; pag. kawangis. Parangonar. a. Iparis; ipara; pagtularin; pagimukhain ang dalawaing bagay. Paraninfo. m. Inaama sa kasAl. ji Ang nagbiabalita ng anomang kaligayahan. 11 Ang lugal na pill sa mna unibersidad na pinagdarausan ng pagbubukas ng paaralan, at iba pang kasayahang liiaringal. Parapetar. a. Lagyan ng anllngan 6 kuta.!1 r. Mangubli; Tnagkanlong sa likod ng kuta 6 rTioog. 11 fig. Umilag sa anomang rpanganih. ^ Parapeto. in. Kanlungan; kuta; moog. Parar. n. Tutnigil; humint6; tumahin; humant6ng; tuilmgot; humumpaiy. 1 Maipasakarnay; 6 mapatungo sa iba ang anomang bagay. [1 Humantong; manuluyan. i1 a. 'Pigilin; pahintuiin; patigilin sa anomang gawa ang sinoman. 1 r. Huminto; tumigil: human II I Pararrayos. m. Pamigil ng lintik; 6 kasangkapang bakal na matulis, na inilalagay sa ibabav ng bahay upang mailag sa lintik. Par/sito. m. Manghihithft. I! adj. Ang hayop 6 halamang nabubuhay sa katds ng iba n.;. kanyang kinasisipingan. Parasol. m. Payong; 6 panakip-araw. Parca. f. fig. Post. Ang kamatayan. Parcela. f. Bahaging munti ng lupa. I! Ang bawat't-pitak ng lupa na iba't iba ang may ari at may hangganan. Parcial. adj. Bahagil kaLahagi; 6 nauukol sa bahagi ng isang kabuuan. 1] Pangkat. j Ang may kinikilingan. i m. Ang l;a pangkat; kamp6n; 6 kakanmpi ng; sinomin. Parcialidad. f. l'agpapanlkat; 6 pagkakapangkat. I! Pagi bigan. 11 Pagkiling; paglingap sax isang tao 6 bagay. Parco, ca. adj. Salat; maramot; 6 matipid sa paggamit ng anoman. l[ Kasiyahan sa pagkain at sa pagin6m. Parche. m. Tapal; pars`. (1 Ang katad ng tambol.!i Pot. Ang tambol. }1 fig. Alinmiant bagay na tapal ng anuloinan

Page  387 PARE — 387 - PARL 4k Parear. a. Pagparisin; pagtularin; pagmukhain ang dalawang bagay. fi Pagdaladalawahin ang ahoman. Parecer. m. Palagdy; akala; pasiyai. 1 Pagmumukha at pa. ngangatawan ng sinoman. |1 n. 1lumitaw; sumip6t; pakita; 6 ma'kita ang anoman. 1( Magpalagaiy; nagpasiyai. 1i Matagpuan ang nawalA. 1[ r. Mamukha; maiwang-;i; makawangis; mAkatulad. Parecido, da. adj. Kamuka. kcawangki; kawangis; kahambing. 1 Kung kasama ng mga adverbiong bien 6 mzal, ang kahulugan ay mainam 6 pangit ang pagmumukha 6 ang mga kilos ng katawain. I[ m. Pagka-;aiwangki; pagkakaimukha; pag-!cakatulad. Pared. f. Pader. Pareja. f. Pagkakasama ng laia-waing tao 6 bagay. 11 Ang?kasayiw. Parejo, ja. adj. Kaisg; kaulad; kaparis: 6 kapara ng ibd. Parejura. t. Pagkakaisai; pagkakaparis; 6 pagkakatulad. Parentela. f. Kamaganakan. Pag-kakamaganak., Parentesco. m. Pagkakatiaganak. Ij Kamaganak. 11 Pagkakihinlog ng mga bagay. Par6ntesis. m. Gram. Pananalita 6 kaisipang ipinapasok sa ising pangungusap 6 salaysay, na nakakaputol at di nakakabago ng kahulugan. 1f Kulong, 6 pangkul6ng na ganit6 ang ayos ( ), na ipinangkukul6ng sa ganitong pangungusap. Pares. f. pl. Afed. Inu'nan. Parida. adj. y s. Ang kapanginganak pa lamang. |t Ang nanganak. Paridad. f. Pagtutulad; pagpaparis ng isdng bagay sa iba, na pinaghahalimbawaan. f1 Pagkakaitulad ng mga bagay. Pariente, ta. m. y f. Kamaganak; hinl6g. 11 fig. y fam, Kalapit; kawangis; 6 kamukha. i fam. Ang asawa. Parir. n. y a. Manganak. I Mangitl6g ang ibon 6 isda. 11 fig. Malikha, 6 manggaling angisang bagay sa iba. II Lumabds; lumitet, sa maliwanag ang anomntng natatag6. Parlamentar. ni. Makipagusap; makipagsalitaan; makipagpulong; makipagpanayam. j1 Ma kipagkasundo; makipagkayari sa anoman. Parlamentario, ria. adj. Ang nauukol sa parlamento. j m. Ang kinatawlin 6 kagawad sa ising parlamento. Parlamento. m. Ano kapulungang bayan, 6 tagapagbatas ng ising bansa. 4~

Page  388 PARR /. - 388 - PART Parlanchin, na. adj.* y s. fam. Ang mapagsalita ng walang kabuluhlan; 6 mapasabi ng hindi dapat sabihin. Parlar. a. Mangusap ng tuloytuloy; 6 magsalita ng walang patid. lT Magtatabil; magsasalita ng walang kabuluhan. 11 Ipahayag 6 sabihin ang dapat ilihim na anoman. Parlero, ra. adj. Matabil; masalita; masabi. 1| Mapagsalisalita; mapaghatid-dumapit. Parnaso. m. fig. Katipunan ng mga makata.6 manunula. j| Tipon ng mga tulang pill 6 hirang ng ilang makata. Parpadear. n. Kumurapkurap; kumisapkisap ang mata. Pitrpado. m. Talukap ng mata; 6 bub6ng ng mata. Parque. m. Halamanan; 6 parke. PArrafo. m. Talataan. i Gram. Ang tanda ng pagsulat na nagpapakilala ng pagbabahagi ng mga talat.an. Parral. Balag.l|} Ang pun6 na ubas na hindi n4kap6n at maraming supling. )J Sarong malali na sisidlin ng pul6t. Parricida com. Ang pumatay sa kanydng ama 6 ind 6 sa kanino mang kamaganak. Parricidlo.. m. Ang pagpa tay sa sariling magulang, 6 sa kanaganak. Parrilla. f. Bote 6 sisidlang tlupa na maluwang ang puwit at ang bibig ay 'makipot. 11 Ihawang bakal na tila rehas, na may tatangnan at may paa. PArrocO. m. Ang pari 6 kura sa isang bayan. Parroquia. f. Ang simbahang pinangangasiwaan ng isang kura. 1I Katipunan ng nmga binyagang nasasakop ng isang pari. 1 Ang mrga suki ng isang tindahan 6 hanapbuhay. Parroquiano, na. adj. y s. Ang nauukol sa isang tiyak na parroquia. 11 m. y f. Ang suki 6 kasuki ng isang tindahan 6 hanapbuhay. Parsimonia. f. Kasiyahcin sa paggugugol. II Kabaitan sa anomang gawa. Parte, f. Bahagi; 6 kapiraso ng isang buong bagay. 11 Pangkat. 1I Hati. 11 Po6k; 6 lugal. J1 Dako; gawi; tagiliran. Il For. Ang may usap, 6 nakikipagusap. fj m. Pasabi; balita; 6 babala. II Pahatid-kawad. 11 de la oracion. Ang bahagi ng kaisipan. |.del mundo. Ang bahagi ng sangdaigdig. [ niaturales, pudendas, a vergonzosas. Ang punong katawan, 6 ang mga sangkap na panglikha.

Page  389 PART PART - 389 - PART Partear. a Magpanganak sa Particularizar. a. Saysa buntis ang hilot 6 manggagamOt. Partera. f Hilot. Partero. m. Salag. Partible. adj. Mahahati; mababahagi; 6 dapat hatiin. Partici6n. f. Pagababaagi; 6 paghahati ng anoman. 1Mat. Pagbahagi. Participaci6n. f. Pagbibigaiy sabi; pagbabalita; 6 pagpapahayag ng anoman. 11 Pakikibahagi; pakikialam. 11 Babala; pasabi; balita. Participar. a. Magbigay sabi; magbigay alam; magbalita; magbabala. Iln. Makibahagi; makialam; makiramay sa anoman. 1 Mabahaginan; maabuyan ng isang bahagi. Participe, adj. Kahati; 6 kabahagi sa anomian. 1) Kaalam; karamay; kasapakat. Participio. m. Gram. Pangdamay. Particula. f. Bahaging munti ng anoman; kapiyang6t; dungot. Gram. Tipfk; anyo. Particular. adj. Ang sarili 6 tanging nauukol sa anomang bagay. I Ang tangi; 6 di karaniwan. IJ Buk6d; 6 tangi. Particularidad. f. Pagkatangi; pagkabuk6d; pagkasarli ng anotnin. 11 Katangian. I ying isaisa 6 bukddbuk6d ang bu6ng kabagayan ng anoman. II Itangi; ibukod ang sinolitn. jf r. Mlitangi; mamuko'd; mangiba. Particulamente. adv. m. Sarili; tangi; bukod. Partida. f. Ang pagalis; pagtungo; 6 paglipat sa ibang lugal. j1 Talaan; 6 kasulatan ng pagkaibinyagan, pagkakumpil. pagkakasal 6 pagkamatay nu sinoinan. [1 Mil. Ang pulut6ng ng niga sundalong pasa sa ibaing lugal. 11 Ang dami ng anomang kalakal, gaya ng palay, asukal, at iba pa. 11 fig. Ang kamnitayan. Partidario, ria. adj. Kapangkat; kalmp6n ng iisang lapian, tao, aral 6 akala. Partido. m. Pangkatin; lapian. 1 Tangkilik; tulong; p-ag. aamp6n. Partidor. in. Ang tagapamahagi ng anomiin. 11 Ang tagapagbiyak; 6 tagasibak. 1 l'angbiyak, pamutbl; panghati. Partir. a Humnati; 6 hlatiin ang anomin. Il'Bumaaik; buniyik; sumibak; 6 'baakin; biyakin; sibakin. I Lapangin; pisangin; I)i rasuhin. 11 Mamahagi; mamudnm6d. [[ Magbahagi; 6 bahaginin. -[ Paghiwalayin; pagpangkatin. If n. Umalis; tumulak; yumao. tl r. Humiwalay; magpangkat. K

Page  390 PASA - 390 — PASA Partitivo, va. adj. Ang ma. hahati; 6 mababahagi. 1| Gram. Ang bilang na pangbahagi 6 ntmero partitiva. Parto. m. Panganganak. )l Ang ipinanganak. 11 fig. Alinmang likha ng kalikasan, 6 ng pagiisip ng tao na ilinabas sa maliwanag. Parvedad. f. Kaliitan; kauntian. 11 Ang kindkain sa umaga ng mga nagkokolasion. Parvo, va. adj. Malift; munti. Parvulez. f. Kaliitan. il Ka. inangmangan; kamusmusan. PArvulo, la. adj. Malift. 11 in. y f. Bata; sanggol. |l fig. Mangming; musmos. 11 Hamak;' inbbabng lo6b. Pasacalle. r. M's. Pasakalye: isang tugtuging masayd na karaniwang gawfn sa gitara 6 biguwela. Pasadero, ra. adj. Makararaan; mararaanan. f- Katatagdn ang buti.!I Matitiis; mababatd; mnapardraan. Pasadizo. m. Daing makipot na tapatan, maging sa bahay 6 sa dadn kayai Pasado. m. Nakaraan; 6 nagdaing panah6n. 11 Ang sundalong nagtanan sa isdng hukb6 at lumipat sa kalaban. 1t pl. Magulang; ninuno; kanunuarn. P#sagonzalo. m. fam. Tapik; 'hampds na marahan at bigla. Pasaje. m. Paglipat; pagpasaibang lugal. 1[ Buwis 6 bayad na ibinibigay sa pagdaraain sa isang lugal. [1 Ang halagdng ibinbayad s d saay sa daong sasakyn sa paglalakbay ng isd 6 maraming tao. 11 Kabuuang bilang ng mga naglalakbay na lulan sa isang daong. [1 Po6k 6 lugal na dinadaanan. Pasajero, ra. adj. Daraanan; 6 pinagdaraanang malimit ng maraming tao. 1| Lumilipas; 6 madaling lumipas. I[ m. y f. Ang naglalakbay, 6 naglalakaid, na patungo sa ibang lugal. Pasamano. m. Paldbabah;n; gabay; baybayan. Pasaporte. m. Ang pahintulot 6 sulat na ibinibigay upang makaparoong malaya at ligtas sa panganib sa ibang bayan. 11 fig. Kapahintulutan, 6 kalayaang makagawa ng anoman. Pasar. a. Magdala; maghatid sa ibang lugal ng anomair 11 Ibago; ilipat. 11 Magpadald. 11 Tawirin; daanan. I Tuma6s; tumag6s; maglampds. 11 Lumampas; lumagp6s; lumal6; humigit.!l Paraanin; disimulahin.!I Huwag punahin 6 pansinin ang anoman 1! n. Mabuhay na maginhawa. 1l

Page  391 '0, N, PASI -39 — PASM Makarain; lumipas. 1t n. y r. Lumipat; magdaan; tumawid; pumaroon sa ibaing lugal. I Tumulay; maglag6s; dumain. | impers. Mangyari; magkata6n; magkaroon ng anoming sakuna. 11 r. Matapos; makaraan; lumipas. 1 Malimutan; niawala sa alaala. If Magsimulang masira 6 mabul6k ang anoman. Pasatlempo. m. Pagaaliw; paglilibing. 11 Aliwan; libangan. Pascua. f. Pasko. 11 de Navidad. Ang Pask6 ng Panganganak sa ating Po6ng Mananakop. II de Resureccion. Ang Pasko ng lPa'kabubay na riag-:Ili. | pi. Ang pahah6ng mula sa Pask6 ng Panganganak hanggang Tatl6ng liari. Pascual. adj. Ang niLaukol;a pask6. Pase. m. Pahintulot; kapahintulutain. Paseadero. m. Pasiyaian. Paseador, ra. adj. Mapagpasiyial. 1[ m. Pasiyalan. Pasear. n. y r. Magpasiyal; gumala; lumibot; maglakadlakaid. j a. Ipasiyal; 6 ipagpasiyal. Paseo. m. Pagpapasiyal; pag'lib6t; paglalakidlakaid. 1 Pisiyalan. Pasibilidad. f. Pagkamaram(tiiii,, kaariang magdamdanm. Pasible. adj. Ang mangyayaring magdamdain; 6 maramldamin. Pasicorto, ta. adj. Ang maiikli 6 malilift ang hakbang. Pasilargo, ga. adj. Ang maluluwang 6 malalakf ang hakbdng. Pasillo. m. Ang daang munti at makipot sa mga bahay. Pasi6n. f. Pagkakasakit; paghihirap; 6 pagdurusa. 11 Rel. Ang mga hirap, sakit at kamaitayang tiniis ng ating Po6ng Mainana kop. 1] Alinmang pagkagul6 ng lo6b, 6 malabis na pagkahilig sa anornan. |1 Ang lagp6s na pagtingin 6 paglingap sa kanino marl. t Ang mahigpit na hilig ng lo6b sa anoming bagay. Pasito. m. Hakbang na malift. 11 adv. m. Marahan; dahaidahan; maingat. 11 Ands; bulong. |1 A pasito. Marahangmarahar at maingat. Pasmarse. r. Mapasma', magkaro6n ng sakit na pasmai. | fig. Mamaang; mamangha; napataka ng labis. Pasmo. m. ilfed. Sakit na pasma. 11 fig. Pagkamaaing; pagkamangha; pagkapataka np labis sa anoman. Pasmoso, sa. adi. Nakaimarnaang; nakiatataka; nakakakmanahia.

Page  392 PAST - 392 - PATA Paso. mi. Hakbaing; lhakdaiw; hayop; 6' panginginain ng ha6' lagdaiw. 1 Paglipat sa ibaing ~rop ng dam6'. Ang damo'ng lug~il. jj, Baitang. Daianan sa pag- kirnakain ng hayop. 11 Alinmaing p-asaiba'ng lugail. Tanda' 6-baka's bagay na ikinabubuhay ng hayop. ng paaP sa pagylakad. Pastor,, ra. mn. y f. Ang Pasquin. m. Sulat 6' limbag past'l, 6 tagaalaga' ng hayop,na. waling Iagda' na idini'dikit 1a16 na ang tupa. ia hayaig, at nailalaban sa Patna- Pastorear. a. Magpasto'l; 6' hakian. 6 sa, sinoniang tao. magal~aga ng mga. hayop.Pasta. f. Tipi; tinipi; 6 Mi_ Pastoreo. n. Pagpapastol; 6 nasang ibait ibang' bagay na paga~laga' ng hayop. (linurog. IfAng.binubo'ng gint6' Pastoria. f. Ang pagkapasopilak na hind'i pa ginagawa. t61; 6katungkulan ng pastal. IIAng balat ng akiat 6' libro6. Katipunan ng mga, pasto'l. II uena p'asta. fig. Kahinahu- Pastoril. adj. Ang naiuukol na n, 6' kalanmbuta'n ng ugali. sa pastel ng hayop. 11Ang naiuPastar. a. Magpasto'l; 6 passi ukol sa tuling nagilalarawan ng tuhi'n ang hayop. jj n. Manginain buhay ng niga pastdl. nct dam6d ang hayop. Pastosidad. f. Kalambuta~n; PasteL. n. Minasang' arina k alIat a~an. na may mantika' at may karne'ng Pastoso, sa.,- adj. Malamb6t; tinadta'd sa lWAb isda' 6 iba' malata". pang bagay, at 'saka^ iluluto6 sa Pata. f. Ang paa' ng mga hturnd. 'I fig. Saflita'ang lihim ng liayop. f~Zool. Ang patonig babae. ikin na, aug layon ay runasama'. Patada. f. Sikad; tadya'k; Pasteleria. iT. Gawatan, 6 sipai. jj Aug bakais ng paa' sa tindahan nug pastel. fj. Ang sining linakaran. 6 paraain ng paggawa' na pastel. Patalear. n. Kuimarag; Ik%-uPastelero., ra. m. y f. masaig. I1 Dumarag; (lumabog; tuAug inanggagawah 6' nagtitinda' madyak. ng pastel; magpapastcl. Pataleo.. nm Pagdarag; pagPastlilla. iT. Pastilyas; 6' ba- kasa'g ng paa'. 11Tuno'g. u sikad haging nialift ng alininadng masang 6 darag. tu6, na ibat iba' ang Iakf at Patata. f. Papas. any6. Patatal. m. Lupa'ng maraPasto. mn. Pagpapasto'l nug ruIng tanim na papas. r

Page  393 PATO - 393- PT PATIR P.atatero., ra. m. y f. Magpapapds; 6' nagtitinda ing papas. Patear. a. Pagsi karin; 'pag-,tatadyaka'n. n. Magtatadyadk; dumarag; duinabog, sa galitPatente. adj. Haya'g; tanyaig; f. Pahintulot na ibini'bigaiy 'sa kanino 'man upaing- makapangalakal 6 inakapaghanapbuhay, kailin ma't nagbayad ng ukol na buwis sa Paimahahaian. Patentizar. a. Itanyadg; ihaYag ang anotman. Paternal. adj. Ang sarili ng amd~, 6 naiuukol dito. Paternidad. f. Aug pagkaamdi. Paterno,, mna adjf Aug inauukol sa amai,. 6 sarini niya', 6' galing sa, kanyai Patern6s-ter. m. Amad naPatio. m. Patio; 6' harapan ng bahay 6' siinbahan, na may bakod at waling bubo'ng. Patituerto, ta. adj. Aug tao 6' hayop na pilipit ang paa'. Patizambo, ba. adj. Pi1~i; 6 pilipit ang paa' ng palaba's. Pato, ta. mn. y- f. Zool. Itik; libi; pato. f Patochada. f. Salit~ng pa.. hungh~ing iat bastos. Pat6n, na. adj. fptm. Aug malaki aug mga padi at rasamk aug tabas. Patrafla. f. Balit"mg kasiu ngalingan; 6' salit'ng kathakatha' lamang. Patranflero,, ra. adj. Ang inapagbalita'; 6 rnapagkatha' ng kasinungalingan. Patria. f. 'Aug bayan, Iupaing tinubiuian ng isa'ng tao. Patrimonial. adj. Aug nadu. ukol sa. aring minirana sa magu. lang. 1 Aug na'darapat sa isa/ dahil sa kanyaing tinubciang 1upai 6 ama. Patrimonio. im. Ang pagaari 6 aymanang minana sa magulang. j1 Mana. ~Patrio, tria. adj. Aug naduukol sa bayang tinubuian. 1 Auig naduukol sa 'anid; 6' galing, sa. ama. Patriota. in. Aug may pag. ibig at pagmainasakit sa bayang tinubutan. Patri6tico,, ca. adj. Ang' nauukol sa, bayang tinubi'an. 1I Makabayan. Patriotismo. mn. Ang pag. ibig sa bayang tinuubean. Platro'cinador., ra. adj. y s. Ang tumadtangkilik; 6' tagatangkilik. Patrocinar. a. Tangkilikin; ampunin; tulungan; 6' tumangkillk; uminap6n; tuinulong. so)

Page  394 PAUT PAUT ~~~~i-3 94 -- PV PAVO Patroclnlo. m. Pagtatangkilik; -pagaampo~n. 11Tangkilik; arnpon; tulong. Patr6n, na. rn. y f. Tagapagtangkilik; tagapagampo'n. Jj Ang puno'ng narnamahala' na isaing sasakyain. j1 Ang santo'ng pintakasi ng isaing simbahan 6' bayan. II Ang mnay ad ng bahay na pinani'nuluyanan. jj Huwaran; parisain ng anomaing bag3ay. Patrono. rn. Tagapagtang. kilik; tagapagampo'n; tagapagtanggd'l. IIPintakasi. fPangi. nioon. II Maimunmuhunain. Patrulla. f. Mora sundalong niagbabantaiy 6 naglilibo't sa gabi'., Patrullar, m. Magbantaiy omagrlib6t sa gabi ang mga Wsundalo. Patudo, da. adj.-fam. Ang nmalaki' ang, mga padi. Paulatinamtente. adv. rn. tUntiunti; ind'tino't; hiniayhinay. Paulatino,, na. adj. Mahi. mnan; mabagral sa pagpapasiyad 6 sa pagygawa, Pausa. f. Pagtigil; paghintong sandal'i sa anornting gawa6i kilos. 11Kabagalan; kahinayan. Pausado, da. adj. Mabagal; niahiman; 6' mahinay gumawva. Pausar. ni. -Tumigil; buniinto6 sa anomang kilos 6' gawxa-. Pauta. f. Ang papel na may guhit na gamit ng m ga batai sa pagaaral ng pagsulat; 'at ang kasangkapang pangguhit sa papel na ito6. jJ fig. Huwaran; parisadn. Pautar. a. Guhitan sa pauta ang papel; 6' magpauta ng papel. 1j fig. Magtakda', 6' maglagady ngp~takaraing susuntin sa paggaw" ngr anoman Pavada. f. Pabuhain; 6' kawan ng pabo. Pavero, ra. m. y f. Ang nagaalaga' ng mga pabuhain; 6' nagbibilif ng pabo. Pabesa. f. Titis; 6' abo'ng ilaw, ganomd'ng bagay na nagniningas. PAvido, da. adj. Pol. Matatakutin; 'duw~ig. Pavimento., M. Alinimang sahig na bat6 6' lariyo6 ng isadng bahay 6' gusali.4* Pavipollo. m. Ang inakdiy ng pabo. Pavo, va. m. y f. Zoo!, Pabo. Povonear. n. y r. Magparangalan; nmagmagaling; magpalal6' dahil sa gandd, yaman, at ibad pa. Pavor. mi. Takot na malaki; sindadk. ang pagkatakot; sinddk~na sindak, Pavoroso, sa. adj. Nakadtata.. I kot; nakabsisindadk; nakdgugulat.

Page  395 PECA PC PECU Pa8yaso, m. Mng miapagpatawai, m agit' sa alinaming kasaiyahan; 6' payaso. Paz. f. Kapayapa'an; katahilmikan; katiwasayain ng loo'b. ff Katahimikan;* kapayapaian; kaipanatagain ng bayan 6' kaharian. 11Pagkaka'sundo'; panmamn~yapah. Peaje.. m. Anig buwi's na ibinadbayad sa pagdaraan sa iszing 1ugadI, 6 sa pagialaba's at pagpapasok rig kalakal. Peajero. m. Ang naniningil tig buwi's sa nagdaradin, 6' sa kalakal na lumalaba~s at pumapasok. Peaina 6 Peafla. f. Ang tuntungang kinadalaagyain rig alinmang larawan. 11An'g tuntungang. nasa hara'p rig dambanar 6' altar. Pe it pa (De), m. advr. Lubo6~; buo'; buhat sa simula' hanggang katapusain. Pebre. mn. Isaing bagay na sawsawang may paminta', bawang at suka'. Peca. f. Pekas rig mukha'; 6 arnan. Pecablc. adj. Magkaka'sala; 6 magyayaring magrkdsala. Pecado. m. Sala; kasalanan. j1 Ang -kalabisadn sa anoman. famn. Ang diablo; 6 tuks6. Pecador, ra. in. y f. Ang inakasalanan; 6' nagka'sala. J! Ang rnaaiaring magkdsala. Pecaminoso, sa. adj. Mng nauukol sa k-asalanan; 6' makasalanan. Pecar. ri. Magka'saia; 6' sumalangsaing sa utos, rg Dios. jjMagka'sala; 6 magkulapg sa' anomang katungkulan, 6' kautusaing sint'suno'd. Pecera. f. Sisidlaing bubognapbiyayan rig mnga isd'ing sarisaring kulay. Pecina,. f. Tangke'ng pabiyayan rig isda'. Pecoso, sak. adj. Mapek-as; inaaridn. Pectoral. adj. Ang naiuukol sa dibdib. 11 Ang mabuti sa dibdib. jirm. Ang kurtis na isina'sabit sa dibdib rig mnga obispo, ria tand' rig gayo'ng kara'rigalan. IPeculiar. adj. Arig sarili rig bawa~t bagay. Pecullaridad. f. Kasa'rilinan; 6 unrig sarili rig anomain. Pecullo. in. Pasarili; 6 ang pagpaar 6' salaping ipinahfhintulot rig mnagularig 6' panginoo'n na gamitin 6' ipangalakal rig anaik 6 alila". 1j fig. Ang salaping sanilirig bawa't isai Pecunla., f. famn. Salapi; 6' kuwalta. Pecunlarlo, ria. adj. Mng nauukol sa salapi. I

Page  396 PEDE -396 - PEDO Pechera. f. Kapirasong kayo na ipinananakip-sa dibdib. [j Petsera ng bar6. 1] fam. Ang labas ng dibdib, lal6 na sa babae. Pecho.: m. Dibdib. 1i Suso ng babae. l| fig. Ang kalooban ngr tao. t1 Tapang; lakas ng lo6b;,kaiyag.ann. Pechuga. f Ang pitso ng ibon 6 ng manok. 11 fig. y fam.. Ang dibdib ng tao. Pedagogia. f. Kaguruian; 6 dunong at sining ng pagtutur6 sa kabatan r Pedag6gico, ca. adj. Ang nauukol sa pedagogia 6 sa pagtutur6 sa kabataan. Pedagogo. m. Guro; 6 taga. pagtur6. Pedante. m. Mapagdunungdunungan. 11 Ang gur6ng nagtutur6 ng gramatika sa bahaybahay. Pedantear. n. Magdunungdunungan; magpanggap na marunong. Pedanterfa. f. Pagdudunungdunungan; 6 pagpapanggdp na marunong. 11 Kamangmangain. Pedazo. m. Kaputol; 6 kapiraso ng anomani. 1( Limpak ng karne 6 isda. 11 Pidpid ng kahoy. 1f Tipdk ng anomaing bagay na matigas. Pedernal. m. Bat6ng pingkian. 11 fig. Ang katigasdng malabis ng anomin. Pedestal. m. Tuntungan. 1| fig. Ang bataying pinaninibayan sa anomang bagay. Pedestre. adj. Ang lakad; 6 naglalakad. -1 fig. Karaniwan; hamak; 6 taong mababa. Pedicoj. m. Kandirit. Pedido. m. Ang ambag 6 buwis na ibinabayad ng tmga bayan. [1 Ang bilin, 6 pabilin ng sarisaring kalakal. f1 Kahfngian. Pedidor, ra. adj. y. s. Ang humfhingi; 6 mapanghingi. Pedidura. f. Paghingi; 6 panghihingi. PedigUefio, fia. adj. y s. Ang mapanghinging lubha, na nakayayamot. Pediluvios. m. p]. Med. Bany6s ng paa. Pedimento. m. Kahingian. f For. Kahflingan.?f A pedimento. m. adv. Sa kahingian. Pedir. a. Humingi; dumafng; lumuhog. [i Manghingi. 11 For. Magsakdal; maghabla; 6 magdemanda. f1 Maghalaga; 6 hala, gahain ang kinarkalakal. |[ Humiling; 6 hilingin ang anoman. |l Magnasa; ibigin; 6 nasain ang anomang bagay. Pedo. m. 'Ut6t. fi fam. Singaw. Pedorrero, ra. adj. Ututin; palaut6t.

Page  397 PEGA - 397 - PEJE Pedrada. f. Pagpuk6l ng bato6; Pegujal. m., Pasarili. 1f fig. 6 pangbabato6. 11Puk6I; ' pasa 6 Munting pagaarl, 6' arlarian. sugat na gawa n,&, puko'l ng Pegujalero. rn. Aug may bato6. jf fig'. Parinig na salita'. mahlt na saka; 6' may munting Pedrea, f. Pangbabat6.i paghahayop. Paghabatuhan. ifPagpuko'l ng Peinada. f. Pagsusuklaiy. bat6' sa itadis. Pelnado, 'da. adj. Ang laPedregal. m. Kabatuhain; laking butihin 6 nagpapagandaing' 6 ok na maraming bat~ng malabis na, parang babae. ff m. malilift. Magandaing ayos a4 pagkasukla'y Pedregoso, sa. adj. Mabat6'; ng buhoxk. batuhain. 1f Ang bindbalisaws~iw. Pelnador, ra. m.y f. Ang Pedrej6n. mn. Bato'ng mala- mAnunuklaiy 6 tagapagsukliY ng king nakakalat. buh'k. ff m. Aug damfit na Pedrera. f. Tfbagan; 6 luga'1 bina'balabal kung nagsdsukl~y na pinagktlkunan ng bat'. 6,nagadahit. Pedreria. f. Katipunan ng Peinadura. f. Pagsukhi'y; 6' rnahahalagadng bat6', gaya ng pagsusuklady. ff Mga buh6k na diamante, rubi, at ibad pa. pinagsuklayain. Pedrero. m. Aug mdngla- Peinar. a. Sumukl~y; 6' Iabrad ug bato6; 6' kantero., suklayin. ff fig. Husayin,; ayusin; Peer*' n.' Urnut6t. 6 linisin ang balahibo ng alinPegajosog, sa. adj. Malag. m~ink hayop. f1 r. Magsukldy. II kift; padnikitin; 6' madaling ma- Magsuklayan. nikit. ff Naka'hahawa; 6' madalfing Peine., m. Suklady. 1f Suyod makahawa. sa paghabi. Ang bp~bo'ng ng Pegar. a. Idikit; ikatnig; ila- pad. pat; il~akip ang isadng bagay sa Peineria. f. Ang gawhian iba'. ff Ilapit; iclaiti; ihakab; ikabft; 6 tindahan ng sukidy. itali;- itah'i ang anomdn. ff Maka- Peinero. in. Aug gumdga.. hawa. ff Ihamp4s; ipal6; ibati 4ng wa", 6 nagtitindd ng sukiady; maganoman sa iba'. ff Hampasin; pa- susukldy. kuin. ff Silabdn;sunugin; sus'uhan; Pelneta,. f. Peineta. 6sulsulain ng apo'y aug a'noudn'- Peje. m hi-sda. ff fig. Aug. ffr. Manikit; midikft. ff Mdha. taong matalino at madal~ing guwa; magkahawa.,mawa, ng anomdn.

Page  398 PELA PELA~- 398 — PL PELE Pelada. f., 'Ang katad ng tupa na inalisain ng balahi'bo kung mapatdy na ang- tinurang hayop. Peladero. m. Lugadl na pi. nagbabanlian at pinaghihinmulmuIan ng ibon 6' baboy. Pelado, da. adj. Mng wa. la'ng balahibo. [I fig. Bundo'k, parang 6 bukij na waling anomang kahoy' at darn6'. Peladura. f. -Ang paganit; 6 pagtalop- ng anomanm Pelafustin, na. m. y if. Hampa'slupa'i; batugan; pagayo'ngayon. Pelagallos. m. fain. Ang taong hamak at wala'ng hianap. buhay; 6' bamnpa'supa'. Pelanibrar. a. Magkulti ng balat; 6 ibabad ang katad sa tubig at apog, up ang inalagas 6 inaanit ang balahibo. Pelamnbre. in. Ang kati'punan ng katad na kintikultf. j Ang pinaghal6ng tubig at apog na~ pangul ti sa, balait. fJ Ang la.. h~it ng balahibo sa buong kata. woln. Pelanibrera. f. l~ugaiI na kWiltilhan ng balit. Pelamibrero. m. Ma~ngu. ngultf. Petanclusca. f. DalahirAi, 6babai'ng nagbibilf' ng puri. Pelar, a. Umanit; 6' anitin ang buho'k 6' balahibo. 11Him'ul. muladn; 6' alisdn ng hallahibo ang mnano k 6 ibon. 11fig. Talupan;, 6 alisain ng balait ang inga bungang kaboy, at i'ba'ng bagay na waling balahibo. ft fig. y fain. Talunin sa lar6 an lahait ng salapil ng kalaban. I[ Hubardn ng pagaari ang kapuwa' sa inasarnang paraain. 11r. Malugon aug buh6k; inakalb6'. Pelarruecas. f. fain. Ang babaing dukha' na nabubuhay sa paghabi 6' sa panunulid. Peld~tlo. in. Baitang. Pelea. f. Pagbabaka; paghahamo'k; pagdidigmn'. 1 Pagbababaig; pagaaway; pagtatalo. 11 fig. Paglalaban ng inga hiayop; 6' "pagsasa~bong ng mnano'k. II Ang paigsisikap na ginaigawa'. sa pagsupil sa mnga-~ pita at'hilig ng loo'b. Pelear. n. Makipagbaka; makipaghamn'k; inakipagdigin&. l Buinabag; urnaway; miakipagtalo. jffig.. Maglaban ang mnga hayop. ftPaglabanan at pagsikapang supilin ang inga nasa' at hilig ng katawain. fjr. Magbabaig; magaway; inagpainuntukan ang da. lawa' 6 maraining tao. Pelechar. n. Tumub6 ang unang buh6k 6' balathibo sa inga hayop; 6 mul'ing tub~ian pagkpangulag. ~Ifig. Magnul~ing -gu.

Page  399 PELI PELI ~- 399 -- PL PELL minhawa aug pamumuhay, 6 -Umigi, aug pangangataw~in. Peleona. f. Away; babadg; pagtatalo; 6' pagkakagali't. Pellagudo., da. adj. Aug hayop na mahabit at manipis aug buh6k, gaya ng koneho., kamfl bing na maijit, at i-bad pa. jj fig. y fain.,Mahirap; mapanganib. IIAug taong inatalas. Peliblancol, ca. adj. Maputt aug buh6k. Peliblando, da. adj. Malamb6t aug buh6k..Peicano, pa. adj. May uban; tibanin. Pelicaflo. m. Zool. Is'ang hayop na ganyvin ang tawag. Pelicorto, ta. adj. Maiklj" aug buh6k; 6' uto'd ang buh6k..Pelicula. f. Aug balit 6' katad na malift at manipis:~1 Balok; lamad. 11 Pelikula. Peligrar. u. Maipanganib; sumapaoganib; 6maflag'i s panganib ang anoimin. Peligro. m. Panganib; ka.. pang~iniban. Peligroso, sa. adj. Mapa. nganib; 6' may panganib. ii figAug taong mapagbasagulo at mnapangah'as. NPelflargo,9 ga. adj. Maha. bk aug buh6k. PedilioSol, sit. adj. Mfakili. 'tin; 6, mapansining Iubha' sa I i pakikipagusap 6' pakikipagpanayam sa kapuwai. Peilnegro, gra. adj. Ma. itfim aug buh6k. Pelirrojo, ja. adj. Mapuli aug buh6k. Pelitieso, sa. adj. Aug bu. h'k na matigas at nanganga lisag. Pelmacerfa. f. fain. Kaba-i galan; kakuparan sa paggaWa& PelmaRzo. in. Anomning ba. gay na inahigpft, 6 inasinsfnfjAug pagkaing naftirg sa sik. mura, na hindi natunaw. ff fig. Aug taong inabagal at makupad guinawa'. Pelo. in. Balahibo. jJ Ang katipunan 6 k~ilahatlahatan ng balahibo. fj Buho'k. (I Bulo ng bu. ngang. kahoy. 1f fig. Aug balahibo ng aul~ lana, dainit, atbp. Pel6n, na. adj. Waling ba. lahibo; 6 madalang na lubha' aug buh6k. Peloneria. f. fain. Karukh~aua; kasalatdn; kahirapan.' Peloso, Sa. adj. May buho'k, inakapadl aug buh6k. Pelot6n. in. Pelotang malaki. fjBuh6k na gul6, gus6gus6t 6 ndbibilot. Ji Mil. Is~ing pulut'ong na sundalo. 'fl Aug bunt6n ng tao Peludo, da. adj. Mabuh6k; 6 inakapdl aug bub6k. Pelieja., f. Balit; katad na hin'iwaldy sa katawdu ng hayop.

Page  400 1. PENA PENA - 400- PN PEND Pel Vlejerfa. f. Bahay 6 lugail na pinagtiftindahain at pinagkdkultihadn rig mga katad. Jj Ang hanapbuhay na magtinda' 6 miagkulti nig katad. 1J Ang bunto'n rig katad. Pellejero, ra. m. y f. A ng nagbibi'li 6' nagku'kulti' rg balait; magkakatad. Peiltejo. mn. Kata'd; bahift rig ha-yop. ]I Ang baladt rig tao. Pelllzcador, ra. s. y adj. Ang nangungur6t; 6' madngunguro't. Pellizcar'. a. Kumuro't; pumiral; 6' kurutin; piralin. jj r. 1\agkdrutan. Pellizco. m., Kur6t; piral. IIPagkuro't; pag'piral. JjAng pirasong mni na kinuha 6 kinu~6t' sa anomadng bagay. Perna. f. Dusa; 6 parusa. Pighati; hapis; 6' dalamhati rig loo'b. 11Hirap; saikit rig katawain. 1capital.' Ang pa rusang bi. tay 6 kanvitayan. 11 pecunliaria. Ang' Parusang magmultA rig salapi. Penacho. rn. Ang bdalahi bong tila palong rig ila'ng mga ibon, gaya nig katala,, kilakil., at ibad Pa. j11 Ang Plum ahe 6' pa. muting balahibo na inildla. gaiy sa aniomrin. Penado, da.' adj. Ang may na gawat. 11m. y f. Ang pinaruisah an. 'Penal. adj.- Ang nruiukol sa parusa, 6' sa hirap. Penalidad. f. K ahirapan; kasakitan; kadalamhat'lan. Penante. ad.. Ang naghihirap; 6' nagdurusa. Pen'ar. a. Maparusa; 6' parusaha'n. jJ Pahirapan; pasakitan, ri. Maghirap;, magkasdikit; mag. tifs ng anomaing saikit 6' hirap. Maghingalong maluwadt. r. Mahapis; magdalarnhati. Penca. f. ll3ahong may tiniktinik atinatulis nig iling halaman; gaya ng,diliwarliw, at iba' Pa. 1f Balabar; 6 O palaph. Pendejo. m., Bulb6Il; 6' balahibo sa pus'on at sa singit. faki. Ang taonlg duwaig; 6 in6ruI61, nrg kanyaing asawa. Pendencla. f. Babaig; away; pagtatalo; taikapan. Pe'ndenclar. ri. Magaway; magbabaig; magtalo; miagtaikapan. Pendenclero,, ra. adj. Pa. laaway; palausap. Pender. ni. Maibitin. I MAukol; -, masakop; inasakldw anig is~ing bagay rig ib'a. Pendlente. p. a. Atg na'-' bibitii;, 6' rakabitin. jj mn. Hikaw. fjf. Ang dahilig, 6 dalisdis rig hirap; 6' rahfbirapan. 11Mahirap I isring 1upa".

Page  401 PENI PENI — 401 1N P9NS Pendolista. rn. Ang-mahusay at mainam ang sulat. 11 Magfcaraya'; sinungaling. Pend6n. m. Bandiliingmunti, na sagisag' ng hukbo6. 11 Ang bandih\" sa mga simbahan, na. ipinangunguna, sa mga prusisio'n. Pi~ndulo, la. adj.- Ndbibitin; 6' nakabitin. 11m. Anomaing bagay na nakabitin at gumaigala'w, gaya. ng hikaw, palawit ng orasa'n, at ib-a' pa. Penetrar. a. Tumalarnak; t u- magos ang anomain sa kilabot ug isa'ng bagay. jj fig. Malirip; mataro'k ang kalooban, ng kapuwai, ang anomang bagay na mahirap talastasi'n 6 gawin. fJ Pumasok; palo6b; sumukt~a isaing lugadh A anuo't; ranaliksfk ang anorn~in, gava ng panunuo't ng lamig hanggaing but6'. 11fig. Tunia~s; tianaimtim In tindi ng sak-it, dalamhati, 6' iba' pang gfangganit6 sa ubod ng. pus6 6" Pe6nitlsula., f. Lupang ligid nM tubig, na tangi lamang ang isaing niunting bahagi na n~ikakabit sa ibadng luphng' malaki. Pen'insular. adj. Ang tubo" sa peninsula; 6 nduukol. ditoPenitencia. f. Mng pa'ngu-' nrgunipisaiI, na ikinalilinis sa sala. Kabainalan, na li ibA't ang pag-sisisi sa naigawfing sala tit panga ngrako'ng hind'i na muling, magka'sala. 11Ang pagpapasakcit 6 pagpapahirap sa sariling kata-w~n. jj Dusa; 65 parusa. Penitenciar. a. Magparusa; 6 parusahan ng karampatan sa sala;..Penitente. adj. Ang nauuk ol sa parusa. 11coin. Ang nagpepenitensia, 6 nagpapasaikit sa sariling kataw-An. 1 An~ nagk6'kum'pisadI Penoso, sa. Ad. Maihirap; ma"~kit. 11Ang may hirap 6 nag-. daramdaim ng saiki t Pensado (De). m. aclv. Sad Pensador, ra. adj. Ang' nagiisf p. Im. Palaisfp; mapagisip. Pensamlento. m Isip; pa~giisip; panimdim;, haka'. Pagisip; pagbubulay; pagakalh. fj ig. 'Hli. nala'; hinagap; sapantahah. Pensar. a., Isipin;- akala'in;,, Kuft'in; dilidilihin. I Bulaybulayin; wariin ang anoma'n. Umisip; magbahta'; magakcalah. Pensativo, va. adj. Ang nag. iisfp; () nagbubulay ng malalni sa anoman, Pensi6n. f. Bu'wis sa ta6tutao'n nic luipa, bahay, at, ibai pa. Pabiyay~; 6 balig~itg ibinibigdy s ta6ntao'n sa 1-ian~n m an. Penslonado, dib. M. N f. Ang Maonog may tinit'angg~lp na pabiyavai 6 p e iis 1n.

Page  402 PEOR -- 402 -- PERC Pensionar. a. Magpabuwis; 6 pabuwisan. |I Bigyain ng pabiyaya ang isaing tao 6 kapisanan. Pensionario. m. Ang bumribuwis; 6 namumuwisan. Pensionista. cor. Ang may karapating tumanggaip at maningil ng anomaing pension. 11 Ang tumitiri sa paaralan 6 sa isang bahay, na nagbabayad sa kanying pagaaral 6 kinakain. Pentecost6s. m. Ang kapistahan ng pagpanaog ng Banal na DNiwa 6 Espiritu Santo. Penfiltimo, ma. adj Ikalawai sa huli; 6 pangalawa sa dulo. Penurla. f. Kasalatan ng alinmang bagay na lalong kailangan. Pefla. f. Bat6ng malaki at hindi pa nalilinis. 11 Talampis. Pefhasco. m. Bat6ng lubhang malaki at matads; 6 bund6k na bat6. Peflascoso, sa. adj. Lugal ( bund6k na maraming batong malalaki. Pe6n. m. Ang lumilakad; 6 naglalakad. 1j Ang magaaraw; 6 upahan ng araw. 11 Sundalong l1 -kad. 11 Alinmin sa mga pirasong ginagamit sa larong dama, ahedres, at ibai pang ganit6. Peoneria f. Ang luping nagagawa ng isang tao sa maghapon Peor. adj. Lal6ng masama; masama pa. I Peoria. f. Pagsamang lalo; 6 paglala ng sama sa anonian. Pepinar. m. Pipinuhan; 6 lugal na maraming tanin na pipino. Pepino. m. Pipino. Pepita. f. Ang but6 ng alinmang bungang kahoy 6 halaman, gaya ng mil6n, peras, at iba pa1 Ang sakit na tigak ng mga manok. Pepitoso, sa. adj. Mabuto. |1 Ang man6k na may sakit na tigak. Pep6n. m. Pakuwan. Pequefiez. f. Kaliitan; kauntian. [I Kasanggulan. 11 Bagay na walang gaanong kabuluhan. Pequefio, fla. adj. Malift; munti. H Bata. 11 Mababa; dukha; hamak. Pera. f. Bunga ng peras. II Ang balbas na pinatutub6 sa ibaba ng labi. Peral. m. Rot. Pun6 ng peras. Peraleda. f. Lugal na maraming pun6 ng peras. Percance. m. Pakinabang na nikukuha 6 tinatam6 buk6d sa talaging sahod. Lal6ng ginigamit sa plpral. II fig. Sakuna; kapaha-:makan; kasaliwaang palad. Percatar. n. Isipin; bulaybulayin; limiin; pagingatan. f[ Mag. ingat; magbulaybulay.

Page  403 PERD -PERE PERE Percepci6n. f. Pagkzimant-nan; pagkicaulnig; pagkadbatyaig ng anomain. ft Pagkata'nt6; pl-gkakilala ng anomain. Percibir. a. Tutnanggaip; sumahod ng -anomadn.I Malasmasin; ulinigin; batyagin ang anomain. f Matan; 0 maikilala ang anomadn. Percibo. mn. Pagtangg,,ip; 6 pagsahod ng anoma'n. Percudir. a. Dalapdapfn; 6' sirain, ang pinakamukha' 6 kinaing ngr anoma~n. Percutir. a. lurnpo'g; 'ibunggo ang isadng bagay sa iba'. ni. Urnump6g; tmabungg4.Percha. f. Sampayan. f SiI6", na panghuli ng ibon. Perder. a.:Iwala"; iwaglift ang anomain. f Sayangin; aksayahin; sir~ain; itapon ang anoma'n. ff Huwig karntan ang anomAng pinakananasa'. f1 Siraian ng puri, 6' ng pagaarli ang kapuw". ff Ma. ngulugi; matalunan, mawala'n;. masiratan. ff r. Mawala; mawaglift ang ajxoman. fJ Masirai; masayang; maipahamak. fjj Mafligaiw. ff Magipit; ruasik'i na wala'ng' labasain. f Palulong na Iubo's sa- masasamang hilig ng katawain. ff Mabagbaig; mailubo'g sIa tubig. ff Isapanganib ang buhay. ff Umibig; guiniliw nq labis. ff Lumipas; magmaliw. ffel colot. IKumupas; pumusiyaiw ang kulay. Perdlcl6n. f. PagkawaIa'; pagkawaiglit; pagkasirai; kasira'an; pagkalugi; pagkataio; pagkaliga4w. ffPagkapasama'; pagkadpahamak. ffPagibig na malabis. P~rdlda. f. PagkawaI"'.af Kasiraian; kapah'amnakzin. ff Kalugihain; katalurnin. Perdlz. f. Zool. Pug&6 Perd6n. m. Patawad; 6' kapatawardn. ff Pagpapatawad. Perdonable. adj. Mapapatawad; 6' nairarapat patawarin. Perdonar. a. Magpatawacl; 6 patawarin. Perdularlo, ria. adj. Alibugha&, 6 [ubhing pab4,iy sa kanyang rnga pagaari at sa sariling katawan. Perdurable. adj. Wala'ng hanggain; 6' lagI na. ff Ang nag. tatagaiI ng mahabaing panaho'n. Perdurar. n. Tumagail na totoo6; magluwait ng mahabaing panaho'n. Perecear. a. fain. Papag. luwatin ang anomnain dahil sa kap abaya'an 6' sa katainaran. Perecedero, ra. adj. Ang matatapos; 6 mamnarnat4y. Perecer. n. Matapos; mauta's; mainatay. ff Maghirap sa anoman. ff Madukha&; nmaghirap na totoo6 ang pamumuhay. ffir. Magnasa'ng rnahigpit; 6 magpakamalaiy sa anomnan.

Page  404 PERF PERF - 404 P -PERI Peregrinaci6ni. f. Pangingib~ing bayan. II Paglalakb~y sa isaing simnbahian -na pinangakiiang dayuhin.-1 fig. Aug panaho'n ng buhay ng tao sa m-un(long ibabaw. Peregrinar. n. Mangibaing bayan. 11Maglakzbay sa isaing sirnbahian na pinangakuiang dayuhin. II 4i. IAlabuhiay sa mundo'ng ito, na patungo sa kalangitain. Peregrino., na. adj. Ang tiangingib~ing bayan. fl Ang naglalakba'y sa isa'ng simbahan na pinangaku'ang pagdasakin. [Ifig. Kaiba'; tangil; 0' bihirang ma'kita. Dakih'ncg kagandahan. IAng niabubuhay sa ibabaw ng lupai. Perendengue. in. Hikaw. Perenne. adj. Lagi; parati; vaki~ng likat; waking humpAy. Pereza. f. Katairmaran. Kapabaya~an. 11Kabagalan; kaku. 1)aran. Pere'zoso, sa. adj. Tamadd; batugan; alisaga'; anyaya-; pabaya'. 11 Makupad; mabagal; mahiman. Perfeccifn. f. Kasidhaian; kayariang Iubo's ng anomdn. Perfecclonamientto. m. P3aghuhusay; pagpapaigi; 6 pag. yaring ganap mgano~n. Perfeccionar. a., Pakahusayin; pakaigihin; 6 yar'ling Iun bo's na Iubo's ang anotwin. Perfecto, ta. adj. Masidha; ganaip; lubds; sakdal buti 6 gandai. Perfidia. f.- Kaliluhain; kataksiki'n, kasukabain. P~rfido, da. adj. Taksil; Perforar. a. Butasin; 6 Iagyain ng butas aug anorn~ing bagay. Perfumar. a. Pabanguh~in; 6' suubin ng mabanv6 aug anomin. r. Magpabang6. Perfume. in. Panuo'b na mabang6'. jf Aug amoy na mabang6'. 1,1Pabang6'. Perfumerla. f. Ang g'awaan ug pabang6.-I Aug tindahan ng pabang6'. Perfumista. cbm. Augy gumaigawa, 6 nagtitind4 ng paban.66; magpapabango6. Pericia. f. Karununqan; kabihasna'n; kasanayain sa anomaing dunong 6' sining. Perigallo. m. Lamb"' ng mano'k. 1 fain. Au'g taong matads at paya't. Perl6dlco, Ca, adj. Aug nauukol sa panah'n. in. Pahayagain; painahayagadn. Perlodismo. in. Aug parnamahayag. Perlodista. in. Madinainaayag; 6 indnunulat sa is'ng pahayagdn.

Page  405 PERL PERL ~- 405- PR PERN Periodistico, ca. adj. Ang niuukul:'-.a pa'hayaga'n 6' sa marnamiahaYdgY. Periodo. rn. Pan all n; 6' pagitan n~ isa'ngc tiyaik na panaho'n na itinatagal ng anoman. Perito, ta. adj. iMvarunong; sanay; bihas~i sa al]OIIAng dunong 6 si ning. Perjudicar. a. Makasamna'; makasira'; mnakap'anganyay ~. Tampalasanin. 1 r. Masiraian; map)anganyaya'. Perjudicial. adj. Nakasaisamna; nakasisirai; nakaka'panganyaya. Perjuicio. mn. Kasiraian; kapanganvyay~ang tina'tanggaip 6' n an gyaya ri. Perjurar. n. Manumnpai ng kasinungalingan. 11Manuinpa ug mnadalais. 11r. Magkulang; 6 huwaig tumupaid sa pangako'ng pinanumpaafl. Perjurio. inl. Panunumpa' ng hindi too6 6 hind'i pagtupa'd sa pangak'ng pinanUMpaan. Perjuro, ra. adj. y s. Aug nanulnu a'pa' rug Juiudi too Aug sum isira, 6- hindi uuu paid sa ipinanumpa'. Perla. f. Perlas; mutya'. Perleria. f. Katipunan, O' karanmihan ng perlas. Perino, na. adj. Aug ku Permanecer. n. Lumagi; manatili, maiparati; managail. Permanencia. f. Paglagi; pananatili; pamamaratt. Permanente. adj. Lagi; a~lagiiati; paratihiin. Permeable. adj, Aug matatago's ng tubig, 6 ng anomiin Permisible. adj. M~aipaNihintulot; 6' maaiaring ipahintuloti. Permision. f. Pagpapahin. tulot. 11Tulot; 6' pahintulot. Permisivo, va. adj. May pahintu~lot; o' ipinahihintulot. Permiso. m. Tulot; pahintzulot; 6' kapahintulutain na makagawa' ng anoniain. Permitir. a. Magpahintulot;ipahintulot; 6' Iahintulutan- jj Pabaya'an; huwiig pigifin ang anomang mangyayari. 11 Itulot; ipayag; ipagkalodb. Permuta. f. Palit; 6' pagpapali't ng isaing bagay sa. iba'. Permutable. adj., Maipa~ papaift; 6' mapapaita'n. Permutacl~n. f. Pagpapa. lit; pagpapailitan. Permutar. a. Ipagpalht; o' pagpalitin ang anonmah. 11 Mag1)alit. Perniabierto, ta. adj. Sakang. Pernicloso, sa. adj, Nakasisira'; nakakiipanganyayai ngN malaki. 11Masaia'. lay perlas.

Page  406 PERP - 406 - PERS Pernituerto, ta. ad]. Pi. lipit ang paa. Pernoctar. n. Matulog; 6 magparaan ng gabi sa isang lugal. Pero. conj. advers. Dapuwa, 6 datapuwa; nguni. Perol. m. Tatso. Peroract6n. f. Pagtatalumpati. II Ang huling bahagi ng talumpati, na isinasaysay ang madctang katuwiran na ikatitibay nfg anomdng pinaguusapan. Perorar. n. Magtalumpati; 6 bumigkais ng talumpati. Perpendicular. adj. Geom. Guhit na patayo, patuwid, 6 patindig. Perpetraci6n. f. Ang paggawa ng anoming kasalanang dakila; 6 pagkakasala ng malaki. Perpetrar. a. Magkaisala ng rnalaki; 6 makagawa ng dakiling kasalanan. Perpetuar. a. Papamala. giin; ipagsawalang hanggin; papagluwating lubha ang anoman. I r. Lumagi; magluwat sa habang panah6n. Perpetuo, tua adj. Lagi; parati. Ij Magluluwat sa habing panahon 6 magpakailan man. Perplejidad. f. Pagaalangdn ng lo6b; paguurongsulong. Perplejo, ja. adj. Alangain, 6 alanganin ang lo6b tirong sulong. Perrada. f. Katipunan ng mga aso. jf Gawang hanmak. Perrengue. m. fam. Bugn6t; magagalitin. Perreria. f. Karamihan ng aso. 11 Katipunan ng mga taong masasama. Perrezno. m. Tuta; 6 asong munti. Perro, rra. m. y f. Z/o. Aso. Perruno, na. adj. Ang nauukol sa aso. Persecuci6n. f. Pagusig; paghabol; pagtugis; pagsun6d. Perseguldor, ra. adj. y s. Ang umuusig. Perseguir. a. Usigin; habulin; tugisin. 1( Sundan; 6 hana pin sawn mang lugal ang sinoman. Perseverencia. f. Katiyagaan; katamanan; pananatili sa anoming bagay na pinarhulan. 1 Pamamalagi; pagluluwait na mahabang panah6n ng anooman. Perseverar. n. Magtaman; magtiyaga; manatili; lalnalagi sa anomang sinimulan. 1 r. Mamarati; 6 magluwat ng mahabang panah6n. Persignar. a. Lagdaan; pirmahan. 11 r- Magantanda; magkuris. Persistencia. f. Katiyagaan; t pananatili sa anominng gawa 6 akaIa.

Page  407 PrERS Persistir.,n. Magtiyaga; magtaman; ianatili sa anomain. l Mamalagi; magluwat ang anoman ng mahabang panahon. Persona. f. Tao. 11 Ang sinoniang lalaki 6 babae, lalo na kung di tant6 ang pangalan. Jl Ang taong may mataas na katungkulan 6 kapangyarihan. II Gram. Lagyo. Personaje. m. Ang taong mahal; 6 matais na tao. 11 Ang tao 6 personahe sa ising dula 6 katha. Personal. 'adj. Ang nauu. kol sa isang tao; 6 sarili niyai. Personero. m. Katiwala. Perspicacia. f. Katalasan ng mati. 11 fig. Katalasan ng isip. Perspicaz. adj. Matalas ang inata, na malay6 ang naaa. b6t. 11 Pagiisip na matalas; 6 matalas ang isip. Perspiculdad. f. Kaliwana. gan; panganganinag; kalinawan. j| fig. Kaliwanagang magsalita at magsaysiy ng anomain. Perspicuo, cua. adj. Mali. wanag; maaninag; malinaw. 11 fig. Ang maliwanag magsaliti at magsaysay ng. anoman. Persuadir. a: Uralian; upa. tin; papaniwalhin; 6 papahinu huring gumawa ng anoman. 1j r Mauralian; maupatanl: inipani. wali ang siiop;in. Persuasl6n. f- Pagisrah; pagupat. 11 Haka'; kur6- 6 pattiniwala' Sa anonia'n. Pertenecer. n. Ma'ukok matungk6l; m'ab6y sa isi ang anom.aing bagay. III Wdapat; 6 maing sarili ngis' ang anom 'n. Nla'ukol; ma"hinggil; matungkol aDg ISang bagay sa iba'. Perteneciente. p. a. Uk01; i 0 a a hingg'l; tungk'l; n'uukol; n'hi. hinggifl; 6 na'tutungko'l. Pertinaz. adj. Matiga's ang ulo. 11 fig. Lubha'ng mataggl; pa. Pertinente. adj. Ang na'uukol sa anomin. 11 Akma'; ayos; ukol; O' bagay. Perturbaci6n, f. Gu'16; figa. fig; kaguluba'n; kaligaligan. Perturbador,, ra, adj. y s., Ang manggugulo'- 6 nangfiligalig. Perturbar, a- Manggul6,-,Iumigalig. 11 r.' Maligalig; magulo'. Perversidad, f. Kasama'ang malabis; O', pagkas'iri ng mabubuting kaugallan. Perversl6n. f. Kasama""an ng paguugal'i'- kamallan ng I'sip. 11 Pagsarna'; pagsira' ng mabubuting kaugalian. reryersov SeLe adj. Ang Jub. h A 4ng masarna ang kaasalin, pamuniuhy at ibi pa. Peryprtir, a. Guluhn; figafigin anLy anomAn. 11 Paumnin, 0a7- PERVPersuasi6n.f. Pagurali; pagupat. II Haka; kur6; 6.paniniwala sa anonlan. Pertenecer. n. Maukol; mitungk61; maab6y sa isi ang anomang bagay. jj MWdapat; 6 ma. ging sarili ng isa ang anoman. II Maukol; mahinggil; maitungkol ang isang bagay sa ibi. Perteneciente. p. a. Ukol; hinggil; tungkol; nauukol; nahi hinggfl; 6 natutungk6l. Pertinaz. adj. Matigas ang ulo. 11 fig. Lubhang mataggl; pa. lagi. Pertinente. adj. Ang nauukol sa anoman. 11 Akma; ayos; ukol; 6 bagay. Perturbaci6n. f. Gul6; liga. lig; kaguluhan; kaligaligan. Perturbador, ra. adj. y s. Ang manggugulo; 6 nangliligalig. Perturbar. a; Manggul6; lumigalig. 1j r. Maligalig; magulo. Perversidad. f. Kasamaang malabis; 6 pagkasira ng mabubuting kaugalian. Perversl6n. f. Kasamaan ng paguugali; kamalian ng isip. (1 Pagsama; pagsira ng mabubuting kaugalian. Perverso, sa. adj. Ang lub. hang masama ang kaasalin, pamumuhay at iba pa. Pevyprtr. a. Guluhin; ligaligin ang anomin. 1f Pasamain;

Page  408 I PESA -- 408 - PESI sirain ang mabubuting kaugalian. f| r. Sumama ang ugali; 6 masira ang mabubuting kaugalian. Pesa. f. Panimbang. 1| Timbang ng anomang bagay. 11 Pabat6 ng relos, 6 ng anoman. Pesadez. f. Kabigatan; bigat. |[ Katigasan. ng ulo; kabigatan ng ugali. 11 fig, Katabaang mala. bis ng katawain. 1 Pagal; pagod. Pesadilla. f. Banuungot. 11 Panaginip na mapaghinagEis at tnahigpit. Pesado, da. adj. Mabigat; matindi. Ij Mahimbing; malalim na tulog.!1 Mabagal; makupad. [j Ma. taba; malaki ang katawaun. [ Nakayayamot; nakamumuhi. |f Mati. gas ang ulo; mabigait ang ugali. Pesadumbre. f. Pighati; dalamhati; hapis; sukal ng lo6b. [[ Kabigatin. P6same. m. Pagdaramdam; l'agpipighati. Pesantez. f. Bigait; kabigatin. Pesar. m. Dalamhati; pighati; hapis; hinagpis; 6 lumbay. |1 Pag. sisisi. | a. Timbangfn; 6 tumim. bang. I Tayahin; balakin. 1f n. Magkabigait; 6 magtimbang ng malaki. f1 Magkahalagai ang anonman. 1f Pagsisihan ang anoman. Pesaroso, sat adj. Ang nagdaramdam; 6 nagsisisi sa kan. yang nagawa. 11 Angu nahahapis: 6 nagdadalamhati: Pesca. f. Pangingisda. 1f Ang hanapbuhay na mangisda. 11 Ang pinangisda. Pescaderia. f. Lugal na pinagtitindahan ng isda. Pescadero,ra. m. y f. Ang nagtitinda ng isda; 6 magiisda. Pescado. m. Isda, lalonglalo na ang mnga nakakain. Pescador, ra. adj. y s. Ang mangingisda; 6 nanghuhuli ng isda. Pescar. a. Mangisda; 6 manghuli ng isda. 11 Kumuha; dumampot ng anomain. Pescoz6n. m. Sunt6k sa liig 6 sa batok; pagbatok. Pescozudo, da. adj. Malaki ang batok 6 liig; batukan.' Pescuezo. m. Liig. 11 Batok. Pesebre. m. Labanoin; sabsaban, 6 kakanlin ng hayop. Pesebrera. f. Katipunan, 6 lanaiy ng Imaraming labangan. Peseta. f. Piseta, 6 2Q s6ntimos. Pesiniismo. m. Tuntuning nasasalig sa pagnanasa ng ma laking kasamaani upAing tamuhin ang kabutihan..l Ang pag. suri 6 pagpapasiyai sa anoman, na pawang kasam&an ang nakikita Pesimista. m. Makamasanm. P6simo, ma. adj. sup. LubhAng masama; ksamsamkan f'

Page  409 4_ 09 P-A PIAN PeIvso. mn. Bigaht; timbing. f Panimbing; pabigadt. ff Ang sala. -ping piso, na may 100 se'ntiinos. 11fig. Bigait; halaga' ng an'o'man. Pesquera. f. Paingisda"an; 6 pakiisda'an. Pesqueria. f. Panginoisda'. ftPingisdian. Pesquisa. f. Pagsiyasat; pag-uusisa1. Pesquis~ar. a. Sumiyasat; magusisa'; 6' siyasatin; usisa'in. Pestafia. f. Pilikmatai Pestaflear. n. Kurnuraip; kumisaip. Pestafleo. in. Kuradp; kisadp. Peste. in. Salot; 6" sakit na nakaihahawa: at ipinagkaikainataiy n~g inaramning tao 6' hayop. 'Pestifero, ra. aclj. Maka.. sq~satot; 6 niakapepeste. jf Ang may arnoy na lubha'ng masama. Pestillo. m. Kaling na pang. sara ng pinto6 sa dapit loo'b. f Pangsaraing haso'has6'. Petaca. f. Kalupi; petaka. Petate. in. Banig. Petici~n. f. Paghingi. ff Kahingqian; panalangin. 1 For. Ka. hilingan. Peticionarlo, na.' adj.. Ang liumihingi; 6' humnihiling ng ano. iman. Petime'tre, tra.' ni. y f. Ang ni pIgPf os na Jubhb s kan. Yaing k~atawa'n, mapagsuno'd sa bagong iral ng pananamit. Petitoria. f. fain. Kahingian. Petitorio,.ra. adj. Ang naiuukol1 sa kahingian, 6' ang kiPeto. in. Baluti sa dibdi'b. Petreo, trea. adj. Mabat6; batuha'n. 11 Ang parang bat6. Petrificar. a. Gawing bato6; 6 patigasing parang bat6' ang anomdan. fl r. Maging bat6'; 6' tumigais na parang bato6 ang anoPetr6leo. in. Petrolyo, na gamit sa pagiilaw. Petroso, sa. adj. Mabat6'. Petulancia. f. Katainpalasa. nan; kapangafhasan; kawalin ng hiya'. Petulante. adj. Tamnpalasan; paslaing; patigaha's; wala'ng hiya'. Pez. in. Isda'. Pez6n, Tangkaiy ng bunga ng kahcdy. If Ang uto'ng ng suso ng babac. Pesufla. f. Kuk6' baka, baboy,. kalabxa'v, tupa, atbp., na nagkdkahatlng tila daliri. Piada. f. Siydip; pagsiydp. Plador, ra. s. yadj. Ang.sumisiyadP. Pladoso, saR. adj. Martawiin; mahaibagin. Plan,, pianso. adv. fain Utaiyutaiy; hio'tirtot; dahandahan-. i

Page  410 PICA — 41o — PIED Planista. m. Magpipiand. I| com. Ang marunong 6 sanay tumugt6g ng piano. Piano. n. MAs. Piano. Piar. n. Sumiyip; 6 sumiyapsiya p. Piara. f. Kawan ng baboy, kabayo, baka, 6 ibang hayop. Pica. f. Isang hugis 6 any6 ng sibat na mahaba. Picada. f. Tuka, 6 sugat na gawa ng tuka. Picadura. f. Pagtuka. 11 Dur6 ng anomaing matulis. jj Ang tuka 6 sigid ng anoinang hayop. Picante. p. a. Ang naninigid. 11 m. Anghang. 11 fig. Sa. litang matulis 6 maanghang. Picapedrero. m. Kantero; 6 manglalabrd ng bat6. Picapleitos. m. fam. Palausap. 11 Ang abogado 6 manarnanggol na walang usapin. Picar. a. Duruin; tusukin; tudlukin. 1i Tukain; sigirin. |1 Tumuka. || Kibitin ng isda ang pain ng binguwit 6 panghuli. 11 Kumati ang baldt. 1| Maanghangan ng pagkain. 11 Tadtarin ng maliit ang anorndn. 1| Kumain ng pauntiunti ng anomdn. 11 Patulinin ang takb6 ng kabayo. Picardla. f. Gawang hamak; katampalasanan; kapusungan. It Kalikutan ng bata. t| Gawang ma. halay 6 bastos. icaro., ra, Po' 1. adj. Hamak; magdaraya'- walAng dang-A at kahihiydn. 11 Matalas; pusak-il; bihas' likuwa'dliat ang magpa kuwAd. Pico. m. Tuka" ng ibon. Ang dulong matu-'-is ng ano. m'ng bagay. il Ang piko ng kantero, na panglabra' ng batkil fam. Ang bibfg ng tao. Pleotazo. m: Saksa'k. 6 sun - A d6t ng tuka -sa anoman. Picotear. a. Tumuka"; tuk A in; o pagtutukaAfn'. 11 M. fig. Magtatabi'l. 11 r. fig. Magta'kapan. Pict6rico,, ca. adj. Ang na'uukol sa pintura. Picudo, da, adj. May tuka Ngusu'an; O' malaki ang ngu. s6. 11 fig. Matabf 1. Pich6n. m. InakAy ng kalapati. Pidientero. rn. Pulubi; nag. papalim'08..Pie. m. Pad. 11 fig'. Haligi; tuntungan; O' pinanfnibayan ng anoman. Ang pun6 ng kahoy 11 Latak; tining. 11 Ang huh, 6 kulalat sa laro'. 11 Pad; talampakan, na panukat sa haba'. Piedad. f. Kaawahn- O' kaba'nalang huml'bikayat Dg pagibig sa Dios, sa mga mpgulang Picaro, ra. adj. Hamak; magdaraya; walang dangal at kahihiyan. 11 Matalas; pusakdl; at bihasang magpalikuwadlikuwid. Pico. m. Tuka ng ibon. | Ang dulong matu!is ng anomang bagay. il Ang piko ng kantero, na panglabra ng bat6. t fam. Ang bibig ng tao. Picotazo. m: Saksak, 6 sund6t ng tuka sa anoman. Picotear. a. Tumuka; tu. kain; 6 pagtutukain. 11 m. fig. Magtatabil. [I r. fig. Magtakapan. Pict6rlco, ca. adj. Ang nuukol sa pintura. Picudo, da. adj. May tuka [ Ngusuan; 6 malaki ang ngu. s6. 11 fig. Matabil. Pich6n. m. InakAy ng kalapati. Pidientero. m. Pulubi; nag. papalim6s. Pie. m. Pad. 11 fig. Haligi; tuntungan; 6 pinanfnibayan ng anoman. I[ Ang pun6 ng kahoy 1| Latak; tining. 11 Ang huli, 6 kulalat sa laro. 11 Paa; talampakan, na panukat sa haba. Piedad. f. Kaawaan; 6 kabanalang humihikayat ng pagibig sa Dios, sa mga magulang l at sa bayan. 11 Ang gawang kabanalan, dahil sa pagibig sa kapuwai. | Awa; habag.,

Page  411 PILO PILO -4"1- PN ' PINC Pledra. f. *Bat6'. 1f fig. Aug katigasin ng anomnang bagay.1 a/winu1'r. Tawas. 11 arnoladera. Bugaari jJ asufre. Sangyawa'; asupre. 11de chispa. Pingkian. 11imin. Batobalani'. 1p~imez. Buga'; pangbuga. 1f preciosa. Bato'ng mahalagL' Piel. f. Bailaft. Jj Katad. Pi~lago. in. Lao~t ng dagat. fjPott Ang dagat. Plerna., f. Binti. If Sa mga hayop na apat ang paai at sa i bon ay ki/ih. Pieza. f. Piraso; 6 bahagi nig anomning bagay. ff Alinnmdng kasangkapan sa pamamahay, gaya ig, kutsara, at ibai pa. f Aug bawit't isdng bahagi 6' sangkadp nig anomaing kabuu'an. ff BuIo~s rig kayo. ff Ang sihid, 6' alinma'ng pangAdt ng bahay. f Miu.. Ang kanyo'n ng artilleria. Ang peo'n ng damnahadn. Pigmnco, mea. adj. y s. Aug taong lubbh'ng mababa', panda'k, 6 mnunti., 11 Ang bagay na [ubha'ng malift. Pliar. mn. Sahuradug bat6 sa mga batis, nal sadya'ng taflunan nig tubig. ff Haliging bat6'. Hauggahang bat6 sa mga daadni. Pildora. f. Farm. Pildoras. Pll6n. m. Taflunan ng tubig sa mga batis na sadya-ng gi. nawa upaing maging finuman nig rnga hayop,laibahari, at ibad pang kagamitdn. ff Asukal na buo'ng hinulma' sa pilo'n. Piloto. m. Arig narnarnahala' at namamatnubay sa ising sasakyan sa kanyadng pagflalavadg. Pillada. f. fam. Kawaladn ng pinagaralan; kapilyuhdn. Pillaje. mn. Pagnanakaw; panghaharang; pangangagaw. Pillar, a. Magnakaw; ma. rigagaw; marigharang. ff Hulihin; dakpin. Pilleria. f. Katipunan rig mga wala'ng pinagaralan. jf Katam'palasanan; kapilyuhain. Pill, Ila. adj. farn. Tampalasan; wala'ng p inagaralan; pilyo. Pimienta. f. Pamninti. Pimiento. M. Sili. Phimpollecer. ri. Magusbo'ng. Pimpollo. mn. Usb6ng; talb6si ff Ang bulakla'k ria malapit nang bumnuka'. Pimpolludo, da. adj. Ma. usb6ng. Pinficubo. rn. Tukto~k; 6 taIukto'k rig isadng bahay 6' simbahan. ff fig. Aug lal6ng dakilk sa anornang bagay. Pincel. mn. Pinsel, na ginigamit rig pintor. Pinchar. a. Durexin; tudlukin; sundutfn. f1 r. Madur6; masund6t. Pinchazo. in. Dur6; tudlo'k; sund6t.

Page  412 PI PA' -412 --- PiSO Pincho. m. Pangduro; panud6k; panundot. Pingfe. adj. Mataba; mamantika. j1 Malaki; marami; sagana. Pinta. f. Batik; dungis. 1[ Pinta ng baraha. Pintado, da. adj. Batikbatik; 6 talagang sarisari ang kulay. Pintar. a. Puminta. |1 Magpinta; 6 pintahin. 11 fig. Saysayin, 6 ilarawan ng malinaw ang anoman sa pamagitan ng salita 6 sulat. 11 r. Magpupol. Pintor, ra. m. y f. Ang marunong 6 sanay sa sining ng pagpintA'. Pintura. f. P'agpinta. AI Ang tabla 6 kayo na may pinta. [ Ang kulay na handa na upang ipagpinta. i1 fig. Paglalarawan; 6 pagsasaysay na maliwanag ng anoman sa pamagitan ng salit. Pifla. f. Bot. Pinya. I Ang pinyang kayo, dito sa Pilipinas. Pio, pia, adj. Bandl; masintahin sa Dios. |I Maawain; mahabagin. it in. SiyapI ng sisiw, 6 jig alinmang ibon. Piojo. in. Kuto. 11 tde gallina. Hanip. Piojoso, sa. adj. Makuto; 6 kuituhin.. Pipa. f. Ang sisidling pinag. hlihakutan 6 pinagtataguhn ng alak,, gaya. ng bariles, atbp. [ Patupat; kuwako; pipa., Pipar. n. Magpipa; magkuwako; magpatupat. Pique. m. Hinonakit; tampo; sama ng lo6b; dalamhati. Ij Apique. mn. adv. Ndpapanganib; nabibingit. j[ Echar ai pique. fr. Palubugin ang isaing sasakyain. j Irse d pique. fr. Malub6g ang isang sasakyan. Pirata. m. Tulisan, 6 manghaharang sa dagat. Piratear. n. Mangharang; mangagaw; 6 mangbihag ng mga sasakyan sa dagat. Pirateria. f. Panghaharang; 6 pangangagaw sa dagat. 11-fig. Pagnanakaw; 6 pagsira ng ar ng iba. Pisa. f. Pagtapak; pagtungt6ng. 1I Sikad; tadyak. Pisada. f. Pagyapak; 6 pagtapak. 1U Bakas ng tapak. 11 Tadyak; sikad. Pisar. a. Yumapak; tumungtong; tumapak. I[ Yumurak. ii Pa. ikpikfn; pisunin ang anoman. il fig. Pawalang halaga; 6 yurakan ang anoman. Piscina. f. Pabiyayan,rng isda, na karaniwang nakalagay; sa tnga hilamandn. Piso. m. Pagtapak; 6 pagyapak. 1I Sahig. Pts6n. m. Kasangkapang ka. hoy na pamaikpik ng lupa, bat6, at ibd pa; 6 pis6n.. J

Page  413 PLAC -4i3.- PLA PLAN Pisonear. a. Pistyninl; 6paikpik~i ang 1upa'. Pisotear. a. Pagy apakain; pag. yurak'ah ang anomaing bagay. Plsoteo. in. Pagyurak; pag-), yasak., Plsot6n. in. Pagtapak, 6' pagkatapak sa padi n~g iba. Pista. f. Ang baka's ng: yapak nL, hayop sa luphing dinaanan. Pistadero. rn. 'Panghapit; pangpiga'. k~*asifn ang anomanin Pistola. f. Mu. Pistola. Pitada. f. Tuno'g ng pi~to. PaI6, 6 hanmpas ngr pito. Pitar. n. Surnutso~t; pumito; 6patunugin angy pito. 11a. Magbayad. Pito. M. A~sPanuts6t; pito. Pizarra. f. Pisarra. Plzcar. a. farn. Kumur6t; Ipuminral. Plzco. mi fain. Kurot; piral. Plzpereta. adj.- Babaing bu. haiy -na IWAb raliksif at matalino. Pliceme. in. Bati; pakikiI I0grod; pakikituwa'. Placenta. f.-Anat. Ang~inunan. Placentero, ra. adj. Mxsaya; inaligaya; nakakiflug6d; nakatutuWa; kaayaaya. tiacer. a,,' Makcalugo'd; makatuwa&; 6 magbigdy lug'd 6 tua. 1m. Lug6d; tUX\;a gakikc; Ei gaya; aliw; say'.a 'II Kalooban; kaibigain; pahintulot. Placible. adj. Nakatutuwa"; nakahilug'd. 11Masay'i; maligaya. Ph~cldo, da. adj. Tahiinik; payap'. 1 Masay'i; nakahilug'd. Plaga. f. Kasakuna'ang italaki na dindiranas n~t isdng bayan', kgaya ng salot, pagkak'igut'm, at ibai pa. 11Kasira~ang inalaki 6' p~gkaka'saki't na, duma'datai1 sa, kaninc' mtin.,1fig; Alinmnthg kasa.liwa~ang palad, sakuna', hirap 6' dalarnhati. Plaglar. a. Liter.- Magnakaw;,,angkinin; 6' arilin ng si. nornan ang aklaft, katha," 6' is pan ng iba'. Plaglo. in. Pagnanakaw; 6' pagarn ng ibang akkit, akda' 6 isipan. Plan. m. Panukala'; balak; akala'; pakana'. Plana. f. Alininan sa dala. wang mukha' ng isa'ng dahon ng papel. 1I bnpr. Ang tipon ng mga Ietia 6 titik na nakaayos at bumubuo6 ng isaing mukha' 6 pa'hina. Planada. f. Kapatagan. Planchador, ra. m. y f. Magpaplantsai; 6' mamrninimnsA. Planchar. a. Magplantsa; inamirinsA; 6' p~aansahfn; pirinsahin. Planeta, mn. Asir. BuntaIa"; 6 pilaneta. e

Page  414 PLAN PLAN -414 - PA PLAU Planetarlo, rna. adj.- Ang nauukol sa planeta 6 buntal'a. TPlanicle. f. Kapatagan. Piano,, na. adj. Patag; pan. taiy. ff m. Larawan, 6' bangha'y sa papel ng isdng 1upai, moo'g, siudad, at'ibad pang ganggani't6. Planta. f. Talarnpak an. ff Rot. Alinm~ing pananim 6' halamnan. ftPagtatanfin. ff Ang tanim; 6 pananim. Plantacl6n. f. Pagtatanim. ffTa'inman; 6 paitanimnan. Plantador, ra. m. y f. Ang nagtatanfm; 6' madnananirn. ffm. Ang kasangkapan sa pagtatanfm na halamnan. Plantar. a. Magtani'm; 6 itanfm ang alinmding pun6ng ka. boy 6 halaman. ff fig., Magtirik; magtules; nmagtayo6 ng anomdn. ftMagtata'g. Plantarlo. in. PunIa'an. Plantear. a. Balakin; akala'in; Siyasating mahusay ang anomand, bago gawi n. Plante]. ni. Punlaan. Plantio, tia. adj. Lup'ang may tanfm; 6 inatatamundn. ff ni. Pagtatanim. Plafildero,, ra., adj. Mapana.. ntis; mapanag1N6y. Plaflido. ni. Panagh6y; pa. nambitan, tangis; iy~ik. Plaflir. ni. Turnangis; uiniydk na m~namnbitan at huinagulg61l. Plasnma. a. Ku apl;1 mikha'; 6 guinawa- ng anomain sa pamanmagitan ng 1upai, gaya ng palayo'k, saro, at ibai p a. PlAStiCa. f. Sining ng pag. gawa 6 pagbuo ng anomnang ka. sangkapang 1upai, yeso, atbp. Plata. f. Pilak. fSala ping pilak. Platanal, 6 platanar. in. Saginga'n. Platano. in. Saging. Pleteado, da. adj. Pihbilak; pinilakan; 6' kuay pilak. Platear. a.' Pilakin; 6' bahgiin ng pilak -ang anomind. Platerla. f. Ang sining &tt hanapbuhay rig platero. ff Aing gaw~an, 6' tindahan ng inga yik ring pilak 6' gint6'. Piatero. mn. Ang panddy pi.. lak; 6' platero. ff Ang nagbibili ngmga kasangkapang pilak 6' gint6'. PlAtica. f. Saditaian; u'sapan; 6 paguusap. jf Pangangaral. Platicar. a. Makipagsalita'an; maki pagusap. Platillo. in. Pinggang muntli. I Afinmdan sa dalawdAng pinggadn ng timbangan. ff Mus. Batsingtsing. Plato. fi,. Pinggan; dinulang. ffAng ulam'; 6 pagkaing iniha'haiti sa pinggin. 11 Ang kaq~ga11ang pagkain aa~ arawaraw. Plausible, aclj. Kapuripuri; 6 dapa't purihin.'

Page  415 PLUM *1 1 -PB A- 415 - POBL IPlaya. f. Pasigan; 6' dalainpasigan; baybaiy dagat. l~laza. f. Liwasan. j1 Tianggi; talipapa. j1 Alinimang lugipl na tinibayan ng moo'g, kuta', at iba' pa. jj Hanapbuhay; katungkulan. Plazo. m. Taning' na- araw; takda; tipain; palagit. 11Hangga. nan. Pleamar. f. Afar. Kalak-ihan, 6 laki' ng tubig sa, dagat. Plebeyo, ya. adj. y s. Tiinawai. Plegar. a. Pilegesan; kutunain. jjLupilan; tiklupain. Kidkirifn aug au1 6 sinulid. r. Kuinu b6 t; mangund't. 11 fig. Suinuk6 pahinuhod; pasupil. Pleitear. a. Makipagusap; o' makipagusapin; inakipagtalo. Pleitista. adj. y s. Palausap; takaw usap. Plelto. in. tVsap; usapin. j Paglalaban; pagbabaka. 11 Pagtatalo. j1 Bab~ig; away. Plenilunlo. m. Astr. Kabilu.gan ng buwain; palabai. Plenitud. f. Kabui'an; kapuniuian; kasinkarain. I[ Kasagani~an. Pleno,, na., adj. Puno6; Lu6'; Iubo's; ganaip; s~inkadd. Pliegue. rin. Pileg,s; kut6n; lupi; kub6t. Plonho. iun. Tingga'. 11Pabat6'. UPungI6; 6 bala. Pluma. f. Pakpa'k; baguvi is; balahibo. U1 Panulat; panitik; pluma. 11fig. Aug kahusayan at kainarnang suinulat. jj Aug mindunulat. Plumaje. in. Aug inadlang pakpaik 6 balahibo ng ibon.-I Plumahe; 6' parnutingr pakpdk na inilalagaiy sa sainbalilo, at iba' pa. Plumtero. in. Plumero; '- pamakpaik ng alikabok. Plumista. in. Aug tagasulat. jj Aug gumagawa' 6 nagbi. bilf ng pluinahe. Plural. adj. Gram. Pangina. raini. Pluraidad. f. Daini; karamih an'; 6 kasaganaian ng anom~ing bagay. Pluvlftmetro. n., Panukat ug daini bg tubig na. iniiiulan. Poblaci6n., f. Kabilangdn ng mga tao sa isaing bayan, lala. wigan, bansa', at ibi pa. jj Ang siudad, bayan 6 lugadl na. m1ay naninaha'n. Poblado. Mn. Siudad; bayan; 6 nayon. Poblador, ra. s. y. adj. Aug nainamayan. Poblar. a. Painayanan; patirahain sa tao ang ising lug~l. UPunfn; pagsikipfn. U' r. Mapun6, 6 dumaini aug tao sa ising lW. gail. U1 Yurabong ang kahoy 6 halamnan.

Page  416 PODE - 4I6 - PODR Pobre. adj. Dukhai; maialita; Imakaya. 1| Makapangyari. [1 Makamahirap ang buhay. I1 Pulubi; sa. kaya; 6 magkaroon ng lakais na lantA. 11 Salat; dah6p; kulang. | gumawa, lumaban 6 magtiis 14 Hamak; mababa ang halagai. 11 Maka; 6 makagawa ng anoman. Kulang palad. Il impers. Marahil; 6 malapit Pobret6n, na. adj. y. s. mangyari. 11 m.Kapangyarihan. 11 Lubhang mahirap ang buhay; Lakas; bagsik; kaya; kabagsikan; dukhang dukha. kakayahan. Pobreza. f. Karukhian; ka. Poderdante. m. For. Ang ralitaan; kahirapan ng buhay. |l nagbibigay ng kapangyarihan ~a Kasalatan; kadahupan ng ano- iba, upaing makaharaip 6 makaman. gawa ng anoman sa pangalan Pocilga. f. Kultngain ng ba- niyai. boy. | fig. Alinmang lugal na Poderhabiente. m. For. mabah6 at nakasusuklam. Ang kinatawang binigyan ng kaPoco, ca. adj. Kaunti; iilan; pangyarihan ng ibi, upang makapataik. 11 adv. m. Kakaunti; kapangasiwa ng anomaing ari 6 munti; nmunsing. I! adv. t. Su- makagawa ng iba pang bagay. mandali; saglit. 1| m. Bagay na Poderoso, sa. adj. Makakakaunti. I' Ai poco m. adv. Sa. pangyarihan; 6 makapangyayari. sandali; sa sumandaling panah6n. | LIubhang mayaman; 6 magin|I Poco i poco. m. adv. Dahan- hawa aug buhay. ( Dakila; lubdahan; hinayhinay; in6tinot; unti- hang marangal. 1! Mabisa; maunti. { Poco acnds o menIos.. adv. bagsik. Humigit kumulang. || Jn poco. Podre. amb. Nana; bulk. m. adv. Kaunti na. I[ Tar poco. Podrecer. a. Bulukin. I! n. y m. adv. Kamunti na. r. Mabulok. Poda. f. Pagputol ng sangang Podredumbre. f. Ang paglamalabis sa inga pun6 ng ka. kabul6k; 6 kabulukan. 11 Nakabuhoy at halaman. 11 Panah6n ng bulok. 11 Nan. pagputol ng sanga ng kahoy. Podredura. f. Pagkabulok. Podar. a. Kapunin; 6 put- j[ Kabulukan. lin ng sangAng lumalabis ang Podrir. a. Bulukin; lapukin' mga pun6ng kahoy at pananfm, gatuin; gipuin. ft r. Mabulok; maupdng iumago at mamunga. lap6k; magato; magipo. 4! n. MaPoder. a. Mangyari; maari; matAy; malibhng.

Page  417 POLI - 417 -- \ POLT Poema. m. Akdang sinulat sa tula. Poesfa. f. Tula; tulain. || Pagtl]a. Poeta. m. Makata; marnunula. Poetastro. m. Masamang n anunula. Po6tica. f. Ang sining ng pagtula. 11 Ang aklat na nagsasaysay ng mga tuntunin ng pagtula. Po6tico, ca. adj. Ang nauukol sa tula. 11 Ang sarili, 6 nababagay sa tula. Poetisa. f. Babaing makata 6 manunula. Poetizar. n. Tumula. Polaina. f. Polainas. i ~Polca. f. Ang sayaw na polka. 1l Ang tugt6g na polka. Polcar. ri. Sumayaiw ng polka. Polea. f. Ang gulong na guriagalaw sa bilog ng isang che at siyang nagpapatakbo sa inakina. 11 Kal6. Polemica. f. AMil. Sining na nagtuturo ng mga lalang sa pakikipagdigma, maging sa pegsalakay at maging sa pagtatangg61. 11 Pagtatalo sa pamamagitan ng sulat. Polemista. cor. Ang mdiunulat na nakikipagtalo. P61ice. m. Hinlalaki. Poligamia. f. Ang pagaasawa nf isang lalaki sa maraming babac ng sabaysabay; 6 ng isang babac sa maraming lalaki. Poligamo, ma, m. y f. Ang lalaki, 6 babaing mara. ming asawa. Poligloto, ta. adj. Ang ak. lat.na nasusulat sa maraming wikia. II Ang taong marunong ng sarsarsaing wik a. Polilla. f. Tanga; 6 polilya. Polin. m. Paralis; pagulong. Polisilabo, ba. adj. Ang salita 6 pangungusap na maraining pantig 6 silaba. Polit6cnico, ca. adj. Ang nakasasakliw ng maraming karunungan 6 sining. Politeismo. m. Ang pananampalataya 6 feligi6n na nanfniwala sa maraming dios. Poleteista. cor. Ang sumasampalataya sa maraming dios. Politica. f. Ang sining 6 karunungan ng pamamahala sa bayan. j1 Suliraning bayan. j1 Ang mabuting paguugali at karunu. ngang makipagkapuwa tao. Politico, ca. adj. Ang nauukol sa polftika. |1 Magalang; marunong makipagkapuwa,tao. jj Ang marunong at sanay sa pamamahala sa isdng bayan. Poltr6n, nr. adj. Tamad; alisaga. Poltroneria. f. Katiimaran; kaalisagaan. 53

Page  418 POND POND~- 418 — PN P O N Z Poltronizarse. r. Magpaga-, yongay6n; magalisaga'; lumay6' s.a -paggawa. Polvareda. f. Ang alikabodk na napapaitaas na gawa, ng hihip ng hangin. Polvo. m. Alikab6k; alab6k. IGabo'k; gilik. P61vora. f. Pulbura". Polvorear. a. Budlburnin 6 sabugan ng alabd'k ang anomadn; gabuka'n. Polvorlento, ta. adj. Bal6t, 6 puno ng alikabok.' Polvoroso,, so. adj. Maalikabo'k; 6' puno na alikabo'k. Polla. f. Dumalagang mano'k. Pollada. f. "Ang katipunan II& sisiw na akay ng isadng inahin. Pollastro, tra. rn. y f. Ang sisiw na malakilaki na. Polleria. f. Tindahan ng maniok Pollero,, ra. m. y f. Ang nagaalaga'L, 6 nagbibili ng mano'k; mnagmaman'k. P0lIO. tn. Sisi'w; 6'inakaiy ng mnanok 6' ibon. 11Ang inakaiy ng pukyutan. Po' nez. f. Bat6ng, bugh. Ponderaci6n. f. Ang' pag. bubulay at pagiingat ng sina'sahi 6' gina'gawa. 'I1 Pagpapalakf ng aniom~in sa salita'. 11 Pagtimbdn'g. Ponderal. adj. Ang niuukol sa timnbaing 6' biga't. Ponderar. a. Tumimb~ing; 6' timbangin. 11 Linxi'ii; warilin; bulaybulayin; isiping mabuti ang anoman. jj Pakapurihin; 6' palakbin s'a sabi ang anomadn. Ponderosidad. f. Kabigata'n. Kalakha-n. Ponderoso,, sa. adj.I MabiPonedera. adj. Aug man6k6 ibong nangingitlo'g na. Poner. a. Ilaguiy; maglagiy., jj1handa'; -igayaik; iayos ang anomang kailangan. ff Itakda"; attag. l pagpalagaiy. 11PumustA; tuma. ya 1 1paubaya'ang anomain sa kaloobahnug iba'. 11Isulat; ititik sa papel ang dinidikta' ng ibai jj Mangitlo'g aug mano'k 6 ibon. ~Gamitini; iukol ang anomain. r. Lumagaiy. jj Mailagay. jj 'Gumawa ug buo~ng tamain at tiyaga. jf Lur'aban; makiharadp sa iba'. Astr. Sumibsi'b; lumub6g aug araw 6 alinmaing tala'. Poniente. mn. Kalunuran. Pontazgo. mn. Upa 6' bayad sa pagdaraain sa tuhi~y. Pontear. a. Gumawa", 6' mag. 1agaiy ng tulady. Pontifice. m. Aug Obispo 6 Arsobispo ng isafng bayan. f Surno Pontiffice. Ang Papa. Ponzofia. f. Karnanddg;, lason. jj fig. Aral na nakasisirai sa mabuting kaugallan.,

Page  419 "C", " PORD PORD -419- PR PORT Ponzofloso, Sao adj. IMakainand~ig; 6 may lason. Papa. f. Mar. Ang hull ng sasakya'n. Populacho. m. Ang mnga t aong pinakamababai. sa, bayanPopulir. adj. -Ang naduukol sa, ba'yan. 1 Ang sa, baya. n; 6' sa namzimnayan. ii Ang taong ginigiliw 6 minarnahdi ng bayan. Popularidad. f. Ang pagkagiliw at pagpuri ng bayan, sa, sinomdng tao. Popularizar. a. Itanyaig ang sfnoma'n 6 anornan sa bayan. r. Maitanyaig sa, bayan. Populoso, Sa. adj. Matao; 6' siud-,I, bayan 6' lugal] na hubhang maramit ang tao. Poquedad. f. Kakauntian; kaliitaing bahagi ng anoma'n. Karuwagain; kaumirain. Poquito, ta. adj. Mahina" ang katawdn; 6' mahina ang lo6b. j adv. m. Kaunti; karnunti. Por. prep. Nang; sa; upadng; &para'; kapalit ng; dahil sa. Porcelana. f. Porselana; 6" losang pinG, makin~ing at ma-. hiwanag. Porcl6n. f. Ang balhagi 6 hialag~ing munti na kinuiha sa kalakha'n. Pordiosear. n. Magpafinmos; 6) manughincri ng lirnios sa bahaiy bahady. Pordioseo. mn. Pagpapalimo's. Pordlosero., ra. adj.'Pulubi; nagpipalimos. Porfia. f. Pagtatalo; pagtutol. 1 Pagiuluitulit; pagpipilit ng anoman. Porfiado, da. adj. Matig~is ang ulo; niatutol; masuwayin; d'i mapasukang hatolPorfiar. n. Makipagtalo; ma. kipagtutol. f1 Magpilit; 6' ipagpilitan ang anoming nasa'. 11 Magpumilit sa anomding gawa". Poro. rn. Kilabot ng.bahit; 6 nga butas na mumunti ng? ka. tawadn. Porque. conj:- causal. Pagka', 6 sapagki; dahil sa; palibhask. 1 Porque? interrn ~Bakit? jI'm fain. Dahilado; katuwiran; 6 sanh'i ng anomin. Porqueria. f. Libdg; 6' dumni. Kasalauhha'ai; kababuyan. 11 Kabastusafn; kawalin ng galang. Porqueriza, f. Kuhungain ng bagoy. Porquerizo. mi. Ang nagaalaga' ng baboy. Porra..f. Barnbo; 6 pang. barnb6'. Porrazo. m. Ang palo 6 hanmpds ng barnb6. 11Ang dagok 6 pukpo'k rng ibdug kasangkapan. Portada. f. Ang pam'uting maringal] sa. harapdn ng bahay na, mahalaki, 1 fig. Ang pinaka

Page  420 POR T - 420 — POSE mukh, rig alinmang bagay. j Ang takip ng aklit. Portador, ra. m. y f. Ang may dala; 6 may taglay ng anomianm Portal. m. Ang lo6b 6 pasukan ng pintuiang malaki ng bahay. 11 Ang pinto ng siudad.,Portalero. m. Ang bantaiy,sa pinta6 ng ising bayan, na sumisiyasat ng mga nanasok na kalakal na dapat ipagbayad ng buwis. Portarse. r. Magugali, 6 gumawi ng mabuti 6 masama t1 bien. Magpakagaling. j| mal. Magpaka' sama. I1 Magpak.husay; inagpakaringal sa sariling katawan at pamumuhay. Portittil. adj. Lipatin; 6 magaang ipaglipatlipat. Portazgo. m. Ang upa sa pagdaraan sa alifmarig lugal. Porte. m. Ang kaupahan sa pagdadala 6 paglilipat ng anoman sa ibang lugal. 1I Ang phg. uugali, gawi at kilos ng ising tao sa kanying sarili at sa pakikipagkapuwa. Portear. a. Magdald; 6 maghatid ng anoman sa ibang lugal sa pamamagitan ng upa. Portento. m. Himala; 6 alinming bagay 6 pangyayaring kdkaiba na nakapanggiglalis 6 nakasisindak. Portentoso, sa. adj. Kaiba; walang kaparis na bagay, na nakapagtataka 6 kasindaksindak. Porteria. f. Ang pintuang malaki ng bahay., 1 Ang hanap. buhay na portero. Portero, ra. m. y f. Bantay-pint6. Porvenir. m. Ang panah6ng darating; 6 mangyayari pa lamang. iPorvidal interj. iSumpa ko! Pos (En). m. adv. Sa likod; sa huli; kgsun6d. Posada. f. Ang pampmahay6 tahanang sarili ng bawa't isi1[ Tdluyan; 6 pinuluyanan, na nagbabayad ang tumtitul6y. Posaderas. f. pi. Pigi. POsar. n. Manuluyan; 6 tumuloy sa isang bahay. 1 Magpa hinga; magpahingalay. || Tumigil. dumapo ang ibon sa isang lugaj 6 sa anoman. Posdata. f. Habol; 6 ang idinaragddg sa hulf ng sulat na yari na at may lagda. Poseedor, ra. s. y adj. Ang nagaari; 6 naghahawak ng anoman. Poseer. a. May; mayroon; magkaro6n; ariin; kamtin ang anomin. j1 Matutuhang lub6s ang anomdn, gaya ng wika 6 ng isang matads na karunungan. ) I r. Makapangyari sa sarili.

Page  421 POSTO IL42,1- PT PO TE Poseslfn. f. Pagkakaroo'n; pagk~kamft; pagarn; 6 akm k~im ng anomadn. Posesionar. a. Iposesio'n ang anomian. 11 r. Kumam'kaim ng anoman. Posibilidad. f. Kaariang Imagkaroo'n,, niangyari, 6 magawa. ang anomain. Posible.o adj. Mangyayari; madari; magagawa. Posici6n. f. Lagdy; tay6; kaIagayan; katayiuian. f1 Pagkaflagdy. Positivo, va. adj. Tunay; to too, Posponer. a. Ihuli; ipagpahuhf; 6 isahuli. 1 r. Mdhuli; 6 ma.lagdy, sa huli. Postal. adj. Ang naiuukol sa' sulat, gaya ng tinadtawag na tarjeta postal. Poste. mn. Haligi. Postemna. f. Baga; pigsd; 6 bukol na may nana sa Ibo~b. Postergaci6n. f. Pagkahuli; pagkaantala. Postergar. a. Ipagpahulf;-,6 ilagady sa hulihin ang anomdn. r. Madhuli. Posteridad. f. 'Inap6; kaapuapuhan. Posterior. adj. Hu;Ii~ hulf; kasuno'd. Posterloridad. f. Kahulfihd; pag~kdbuli. PoStilla. f. Langilb. Postlilloso, sa. adj. May la-. ngflb; 6 mala~ngib.' Postmeridiano. adj. Ang nauukol sa hapon, 6 pagkaradn ng tanghali. Postrar. a. Igiba"; ilagpdk ang anoman. Payayatin; pahina'in ang sinoman. 1I r. Magdapa'; manikluho'd; mangayupapa'. 1Mangayayat; nianghina'. Ien cama. Mdratiily sa hihigadn; 6 magkasakft. Postre. adj. Huh; ndhuhuli. m., Himagas. 11A Ia postre. in. adv. Sa hulf; sa' katapusin. Postrer. adj. Hull; 6" kataPusan. Postrero., ra. adj. Katapusan; hull; 6 nidhuhuhi'. Postrhtneria. f. Ang inga hulfng ~anaho'n nig buhay rig 'tao. p1P. Anig apat na bagay na hulin'g ddrating sa tao, at it6: kamdtayan; paghuhuko'm; impierno at kaluwaihatian. P6stu~mo,, ma., adj. Ang Iumabds sa maliwanag pagkatapos inamatay ng kanyang ama 6 rig madngangatha. Postura. f. Any64;.lagady; tay6; 6 pagkalagdy rig sinomdn 6 anomin. Potable. adj. Mafin6 m; 6 inu; min. Potencla., f. Kapangyarihankaya; bagsik; bish 6 Iakds sa pgw&6 paglikha' rg anoinn

Page  422 t,," PRAC - 422 - PREC JfAng kapangyarihan at Ilakas ng isadng bans&..II Alinmadn sa tatl0'ng kapangyarihan n kg]U. luwad, na di iba't ang isip, a la - ala at kalooban. ilKaharilan; ban. sa; bayan. Potentado. mn. Ang harl 6 prinsi~eng makapangyarihan. I Ang taong makapangyarihan at Imayam an. 'Potente. adj. Ang inay~ kaya, Iaka's, bagsfk 6' bishi sa anomdn. jfMak~ipangyarihan. Potestad. f. Kapangyarihang, nakasasaklaiw s'a tao 6' sa anomar.. Potro,, trao- m. y f. Kabayoiog lalaki 6' babae, na ang gulang ay apat na tao'n at- kalahati hurnigit kumulang. i fain. Luslo's; uso's. Potroso, Sa. adj.- fam Li'iluslus'n;- 6 iniiususafn; t'susin. Poza. f. Labadk; pulisalian. Pozo. m. Balo'n. 11 Ang Iugdl na malalim, 6' panakapusod n~g ilog. 1 fig. Anomaing bagay na siksik, inalalinm 6 bu'., Pr~ctlca. f. IPaggawai; p aggana'p; pagkasanay; pagkabihasa sa anonman. Practicable. adj. Magagaw'a; masasanay; madaling gawin. Practicar. a. Gawin; sanayin; 6' gawfng Iagi ang, anomndn. JIIMag-sanay; mnagpraiktilka. PrActico, Ca. adj. Ang' n'.uukol sa paggawa'. 1Sand'y; bihasa. Pi~id'eriat. f. Parang 6' lup'a na mararning pastulan iig hayop. Prtado. m. Pastulan ng haylop. Pretimbulo. in. SimuIa'; pa. mulai; 6 pasimuai., Precaucion. f. Pagiingat; pagilag sa anomadng panganib. Precaucionarse. r. Magingat; uinilag sa panganib.I Precaver. a. Ingatan; ilag'an; layuian ang anom~ing. panganib. JJ r. Magiugat; umilag'; Iumayo6 sa. panganib. Preca vido., da. adj'. Maingat; marunong lumayo sa panganib. Precede'nte. p. a. Una; nduuna; 6' nangunguna.. Preceder. a. Juna; induna. Ipagpaun# ang anomadn., Preceptoi in. Utos; kautusdn ~jAtas 6pdtakardng" jiialagda' updng madkilalang mahusay 6 magawang magaling ang isadng sining 6 karunungan. 11 Ang utos ng Dios. Preceptor. in. Gum6; nag.tutur6. -Preceptuar. a. Mlaggdo ng utos 6 kautusadn. Preces. f. pi. Daing: luhiog, dalangin sa Dios. Preciado, da. adj. Maha.

Page  423 PREC PREC ~- 423- PE PRED Iagad; magaling. 11 Palal6; rnapag.magaling; mapagpangga'P. Pl~reciar. a. Halagahain. j1 fig. -Mahali'n. 11 r. Nlagpalal6'; magma-. galling; magpaflgga'p. Preclo. m. Halagai. f1 fig. P',qgm ama WI; 6 kahalagahan. Preciosidad. f. Kahalagahain; kagaifingan. 11 Ang bagay na mah alaga'. PreciosO3, sa. adj. Mahalaga'; magaling; mainam. jj Masayai;.ma pagpata wa. Precipiclo. m. Bangin; ka'bubulirain. 11 Pagka'hulog; pagkabulid na biglaA. IPrecipitaci6fl. f. Pagbubulid; pagbubdilusok. 1j Pagdaclalosdalos; pagdadal'idal'i. Precipitado, da. aclj. Dalosdalo's; pabiglibigla'. Precipitar. a. Ibullid; ibulusok; itutak buhat sa ising nmataias na lug afl ang sinoma'n. Bigla'in; dal~idaijlin.ang anoniAn. fj ig. Isa. panganib; ibingit sa ikapapahamak ang sinom~in. II r. Durnalosdalos- bumiglabial11 Dumauhbong. PrecipitOSO, sa. adj. Dabiilig; madula's; naibibingit., If fig. Dalosdalos; biglabighi. Precisar. a. Pilitin; pigipi. ting gum~aWa ng anomain, na huwag patutuli~n. Preciso, sa. aclj. Kailang~an; sapilita'n; hind'i maliwasan. 1j Ak. ma; bagay; dapat. jj Malinaw. Precitado,, da. adj. Ang nadsabi na; 6' naituran na. Preciaro, ra. adj. Marihi'g; bunybl; banto'g. Preconizar. a. Purihin; itbant6g-; ibuny'i sa madla' ang ising tao 6' bagay. Peconocer. a. Ma'kilalang. una;.,m~hula'an. Pecursor,, ra. adj. I'jangunguna. jj m Tagapagbalita'. Pedecesor, ra. M.- y f. Ang udun; 6hinalinhdn Predecir. a. Hula~an; ihbabala' 6 ibalita" ang- anomin bago mangyari. Predestinado. m. Itinaadn ng Dios sa nula'mul& pa na magkakamit ng kaluwaihatian. Predestinar. -a. Itaadn sa una'lt una ang anomadn sa isadng tinultungo 6' lay on. Predlcacl6n. f. Pangangaral. fjAral; 6' pangaral. Predicador,, ra. m. y f. Ang nangangaral; 6 mdngangaraI. Predicar. a. Ipah ayag; 6 ipa. talasta's ng malinaw ang anomdn. ffMangaral; ipangaral. 11 fig. Patigaralan. Prediccl6n. f. HuIUi; paghuli. Predliecclftn. f. Pagmamahdl ng tangi 6 malabis sa ka - nino man.

Page  424 PREG PREG - 424 —PE PREM Predilecto, ta. adj. Pinaka'mamamah~1; 6' mina'mahai1 ne labis. Predisponer. a. Ihanda'; igayadk na maaga ang anoma'n. ~ Igayaik ang loo'b sa anomnaing iayon. 11r. M'handa"; maigayaik. Qumnayaik; huinanda' sa anomain. Predominar. a. Mak-apangyari; makapagharil; manalig. Predominlo. m. Kapangyarihan; paghaharil; pananalig. Preeminente. adj. Dakilai; mataas; maranL~i1. Prefaclo. m. Simula"; 6 paiLinang salita' ng isaing akki't. Preferencia. f. Kaunahan; kalamangain; kagaffingan ng isaing tao 6' bagay sa iba'. Preferible. adj. Dapat magalingin, 6' mahallin. Preferir. a. Magalingijn; mahalin ang anotman sa iba'. Preg6n. m.. Tawag; pagtata wa g. Pregonar. a. Magt~awag; 6' ipaalarn na isig~iw sa madIa' ang~ anoman. 11Magduro; rnaglako6 na isinisigaiw ang, kilakal na ipinagbibili. Pregonero, ra.- adj. Ang naghahayaig 6' nagkakaladt ng anomang balith. jj m. Magtatawag. Pregunta. f. Tano'fg; kata'nungan. Preguntador,, ra. s. y adj. Ang nagtatano'ng. Pregu ntttr. a. Magtano'ng; tuman6ng. 11Tanungin; sulitin. If Itano'ng; ipagtano'ng ang anomain, Pregunt~n, na. adj..Matai. nungin; maurirat; 6 lubha'ng matan6ng. Prehistoria. f. Ang kaiunaunahang kasaysayan' ng sangsi. nukob. Prehist6rico., ca. adj. Ang rnauukol sa unang panaho'n na d'i ina'abot ng. kasaysayan. Prejuicio. m. Paghatol; 6 pagpapasiyaing una sa, anomaing bagay. Prejuzgar. a. Hatulan; 6' pagpasiyahain ng una sa ukol na -panaho'n 6' ng walang ganaip na pagkaikilala 6' pagkaala'm sa anoman. Preliminar. adj. Una; simula'; paunai; 6 pasimua ng anomaing bagay. Preludlo.. Ang simula', bungad; 6 pamnul& ng anoma'n. Mhs. Ang sirnulai ng tugtugin.,Prematuro, ra. adj. Maaga; 6 wala' pa sa panah6ngy dapat. jjFor. Ang babaing hind'i pa suma'sapit sa gulang.na makapagasawa. Premeditaci6n. f. Pagwawariwari; 6 pagbubulaybulay ng anomain bago gawin. Premeditar., a. Wariwarilin;, 6 isipisipin ang anomain b~ago

Page  425 PREN -425 - PRES gawin. 11 For. Akalain; 6 bantain ang anomang gawang masama. - Premiar. a. Pagpalhin; gantihin; bihisin; 6 biyaing gantingpala ang sinoman. Premio. m. Pala; ganti; bihis; gantingpala. Premura. f. Kagipitan; kahig. pitan. 11 Pagmamadali; kadalian. Prenda. f. Sangla. JJ Ang hi. yas, alahas, 6 alinmang kasang. kapang ginagamit sa bahay, lalo na kung isinasangla 6 ipinagbibili. fig. Ang katibayan ng anoman. 11 Ang iniibig ng ta6s sa pus6, gaya ng mga anak, asawa, atbp. 11 Alinmang hiyas 6 kabutihan na taglay ng isang tao. Prendar. a. Humingi ng anomang sangla 6 hiyas, na katibayan ng pagkakautang. 1j r. Maihilig ang lo6b; 6 magiliw sa isang tao 6 bagay. Prender. a. Tangnan; sung, gabain ang anoman. 1J Hulihin; dakpin; piitin; 6 ibilangg6 ang sinoman. 11 n. Magugat; 6 magnavvnaw ang halaman. jf r. Mag. hiyas ang babae. Prendimiento. m. Paghuli; pagdakfp; pagpiit. Prensa. f. Hapitain; prinsi. (t Mdkinang panglimbig. 1i Limbagan; lal6 na ang sa pdhayagan. jf fig. Ang pamamahayag. Prensar. a. Hapitin; impitfn; dagaian, 11 Pirinsahin. Presi6n. f. Pagsunggab; pagtangan ng anoman. Prensista. m. Ang gurnmgawa sa makina ng pAnglimbaig. Prefiado, da. adj. Buntis. 11 fig. Pun6; 6 sagana ng anoman. 1I m. Kabuntisan. Prefiez. f. Kabuntisan. Preparaci6n. f. Paghahanda; paggagayaik ng anoman. Preparar. a. Maghanda; maggayai; 6 ihanda; iagap ang anoman. [1 Igayak ang isaing tao sa anomnan. 11 r. Humanda; gumayak. Preparative, va. adj. Ang inihaihanda; 6 iginagayak. II m. Paghahanda. Preposici6n. f. Gram. Pangukol. Prepotencla. f. Kapangya. rihang mnataas sa ibai; 6 dakilang kaptangyarihan. Prepotente. adj. Lubhang makapangyarihan. Presa. f. Paghuli; pagdakip; pagsansam; 6 pagagaw ng anoman. 11 Sangkting padaluyan ng tubig sa ilog. 1j Ang kuko ng rtga ibong mtigdaragit. 11 Ang pangil na maliak at matalim ng mga hayop nit mabangis. Presagiar. * Humula; 6 ibabala ang andtlbing bagay na bago pa lamant fnangyayari. 54

Page  426 PRES PRES ~- 426 — PS.PRES Presaglo. m. A~ng tanda 6 babala' na nagh'ihiwatigy ng- an orouang rnangyayari; pangitain. Presbitero. m. ' Paring may. kapangyarihang mnagmnisa. Pres" indir. a. Ihiwakiy; ilay6ang anomn sa ibi a~ u~g isarna sa isai ng tao 6' bagay. I Pabaya'an; lisanin; huw~ig gawin. Presencia. f. -Har4'; 6" paghardip. 1f Ang tikas; any6" 6 tin-,dig ng katawan. fAngayk nanarikit. Presenciar. a. Humnara'p; harapin; 6O na'k-aharaip sa alinma~ng pangyayari, Presentaci6fl. f.' Pagharaip. IIPagpapakilala. If Paghaharaip 6 pagpapalagAy sa isa' sa anomAng katungkulan. Presentar. a. Ihara'p; ipakita; ipakilila. IfMaghando'g; magalay;ruaghain ng anoma'n. ~fIpalaga~y ang sinornain Isa isa'ng katungkulan. jf r. For.~ Humrnarip; durnulo'g sa hu'kumarnn. ff Humand6g; urnalay na kus' 'sa paglifingko'd sa kapuwai. Presente. adj. Nakahara'p; 6 na sa harAP ng sinonain. jj Kasalukuyang -panah6n. ff Grain. Ang panaho'ng kasalukuyan. f mn. H-ando'g; alay; hain. Presentliniento, Mn. Hina-' 1a'; gunigunf; o' kuto'b sa anorndng niangyayari. Presentir. a. Mdguniguni; makniinia;kumnutob sa loo~b ang bago pa larnang rnangyayari-. f Hula'an, 6 rnahful~ian. Preservacifn. f. Pagligt'as; pagiingat sa panganib. Preservar. a. Iiigta's; ipagadya'; ingratan; 6' ilayo6 sa panganib. 11 r. Magingat; 60 rnaligtads sa panganib. Presi dencia. f. PznguluhAn. 11Angpangun,&ulo; 6'pagpupun6. Presidenta. f. Ang pangulong babac. 11 Ang asawa ng pre. sidenite. Presidente. mn. Ang pangu. lo; 6 nagpupun6 ga is'ang bayan, kapisanan 6' pulong. Presidiario. mi. Bilangg6. Presidio. rn. Bilanggu~ian. Presidir. a. Mangulo; 6 mnag. pun6 'sa alinma'ng pulong 6' ka. pisanan. Presi6n., f. Paghapit; pagimpit; pagpiga' fl anoma'n. Preso, sa. inm. y f. Bilangg6. Pre'stado (De). mi adv. Hira'm; sinandali'. Prestamnista. corn. Ang nag. papahirarn, 6' nagpapautang ng salapi. Pr6stamo. rn. Pagpapahiradm; 6 pagpapautan~g nig salapil. Prestar. a. Magpahirarn; magpasahdahi. If Magpautang. fj Tu. mulong; urnabuloy.

Page  427 I PRET - 427 - PRIE Presteza. f. Kadal'han; ka'4i~nan; kabilisan; kaliksihan. Presto, ta. adj. Madal'i; maisipag; maliksif. I1 Nakahanda', nakagayaik. 11adv. t. Agadagad; pagdaka; kagyait; dagli. Presumido., da. adj.. Pala16; hambo'g. Presunmir. a. -Maghinala'; magsapantalia; magbinta-ng. Magpalal6'; magtriagaling; mag-" panggaip. Presuncifn. f. Hinalai; sapantaha'; binting. 1 Kapatakuian; kahambugain. Presuntuosidad. f. KapalaIu'an; 6' pagmamagaling. Presuntuoso, Sa. adj. Mapagpalal6'; mapaghambo'g; mapagmagaling. Presuponer. a.. Hakatin; 6 ipalagady muna ang anomdn. Balakin ang gugot., 6 magiigugol sa anomain. Presupuesto. m. Ang balak nagugulin sa anom'in. fj Dahi1in; sanh'i. Pag'papalagaiy. Presuroso, sa. adj. Madali;' liatulin; mabilis. Pretender. a. Pagpili-tan; pagsi'kapang tamuhin ang anoman. j MagnasA; maghanga'd; magakaki. Pretensi6n., f. Pagpipilit; pagsisikap- na makamntdn ang anomd~g nais. fiNasa; hang~dd Pret~rito, ta. adj. Ang nakaraadn na; 6 Dangyari na. j m. Gram. Ang pa~naho'ng nakaraain na. Pretextar. n. Magdahilahn Pt'etexto. rn. Dahiki'n; 6O daPretina. f. Baywanfg ng damit; 6' piritina. Prevalecer. n. Manaig; IumaI6; maftangi;- 6 mamuko'd sa ibad. Pre'venci6n. f. Pagagap; paghahanda'. 11Pagiingat. 11 Pagala. laadn ng pagkain 6' ng anomd4n. Ijfalai; 'utos; 61bili. Prevenido, da. adj. Handa'; ga'k; la'n.. Puno6; sagana. jI Maingat. Prevenir. a. Lagap; ihanda'; ilaa'n;. igayaik ang mga kailangan. Mlikilalang una; 6 ma'laman agad ang anomaing ka~panganya. y~tan. 11Umagap; magpaunad. f Ingatan; ilagan; layu'an ang ano-,man. 11 lbabala'; 6 ibalita' sa ibai ang anoman. jjr. Humanda'; g'umaydk. Prever. a. Mikilalang una; 6 hula'an aug anomang mangya. yari. 11 Pagingatan'. Previo, via. adj. Una; nituuna;, 6 nangunguna. Prez. m. Puri; dangal; kapu. rihadn; karangalan'. Priesa. f. Pagmamnadal'i.

Page  428 I PRIM - 428 - PRIS Prieto, ta. adj. Itim; 6 maitim. Primacia. f. Kadakilhan; ka. lamangan; 6 kagalingan sa iba. Primario; ria. adj. Una; pa. nguna; ptno. Primazgo. m. Pagpipinsan. Primearse. r. Magtawagan ng pinsan. Primer. adj. Una; kaunaunahan, gaya ng primer ano, una o kaunaunahang ta(Sn. Primerizo, za. adj. Ang una; 6 nangunguna kay sa iba. 1[ f. Ang nanganganay. Primero, ra. adj. Una; kiunaunahan; nangunguna sa iba. Primicia.f. Ang unang bunga ng anomang bagay; pamago. Primitivo, va. adj. Una; nauuna; 6 hindi nagbuhat sa iba. Primo, ma. adj. Una; magaling; marikit. [1 m. y f. Pinsan. / || herman 6 car;al. Pinsang buo. jI segando, tercero, etc. Pinsang pangalawa, pangatl6, atbp. Primogenito, ta. adj. Panganay na anak. Primor. m. Talas; dunong; linis at galing na gumawa 6 magsalita ng anoman. 1j Ang ga. wa 6 salitang lubhang magaling at 'marikit. Prlmoroso, sa. adj. Maga. ling; marikit; mainam na lub6s. I1 Sanay; bihasa. Principal. adj. Ang mna, 6 panguna kay sa iba sa kalagayan 6 halaga. 11 Gino6; niagipo6. 11 Ang pinakauna; 6 pinakaulo sa alinmang hanapbuhay. ft Panguna; 6 pangulo sa anoman. fI m. Puhunan. |1 Ang pun6 ng isang bahay kalakal; Principe. m. Ang panguna, dakila at lalong magaling sa,anomdin. 11 Ang prinsipe; 6 anak na panganay ng hari na magmamana ng kaharian..l Ang hari ng isang bansa. Principlante. m. Baguhan; 6 bagong nagaaral ng anoman. Principiar. a. Mulin; si. mulan; 6 magmula ng anomain Principio. m. Mula; simula; pun6. (1 Batayan; saligan. 1| Pinagmulain; pinagbuhatan- f1 Sirrulain. Pringoso, sa. adj. May mantika; may linab. Pringue. amb. Mantika; taba. Prioridad. f. Kaunahain; 6 pagkauna sa panah6n 6 sa kalagayan. IPrisa. f. Pagmamadali; kadalian; 6 kabilisan sa paggawa ng. anomin. Prisi6n. f. Paghuli; pagdakip; pagsfnggab. I[ Bflangguan; piitan f pl. Tanikala; pangaw. Prislonero. m. Mil. Ang sundalo 6 kawal na bihag sa digma ng kaaway. A, f

Page  429 PROC - PROC -429 PRO PROC ~Privacl6n, f. Pagsamnsaim; pguha ng ar' ng iba'. fjPagbabawal. 11Pagaaii's sa tungko'l. Privadamente. adv. mi. S ilinan; bu'kod. Privado, da. 'adj. Sarili; buw k6d; tangi. Privar. a. Samsamain; ilitdn; 6 alisain ng arl ang sinomadn. Itiwaldg;: afisi'w sa tungk;6l ang sinomain. 11Pagbawalan.j r. Pabayaian; iwang kusai ang anorn-zn. IHimnatay'in; m-awalin- ig, malay. Pro. amb. Pakinabang. 11En pro.~ m: adv. Ayon; sangayon. Proa. f. Mar. Ang doo'ng 6' unahain nig sasakyain. Probar., a. Subukin; t~ayahin; tikmain. III Siya'satin. 11Patotohanan; pat~unayan; patibayan'. (I Tikmain; lasahin; 6 sinisimnfn..11 n. Mdiakrna'; maibagay; mahiy'Ag. Probidad. f. Kabaiitan; 6' karnafihlan at kalinisan nig ugali', kaasalain at mga gawa. - Problema. Mn. Sdliranfni; paldisipain. Problemitico, ca. adj. Alinlangan; hind'i matiyaik. Probo, ba. adj. Mabaft; ma. buti; 6' mahdf, ang paguugali, asal at niga gawak. Procaz. adj. WaIa~ng- hiyi; pangaha's. Procedencia. f. Pinagmuhi'n; dinanggalingan; pinagbuhatan. Procedente. p." a. Nazigga. ling; nagmula'; nagbuhat. Proceder. mi. Paguugall; kaasalaini 11.. Magbuhat; mnagmu1a'; maggaling ang is'Ang bagay saiba' jj Magugall; nmagasal nig mabu'ti 6 masamia' fj Gawfn; ganapfn; pamnulan ang anornain. Pr6cer. adj. Mataa's; dak~ili. in. Ang taong marangai, 6 matads ang 1katungkulan. Proceridad. f. Kataas'in; kadakila'an; fJ Lus6g; lakif. Procesi6n.. f. Prusisiy6n. Proclama. f. Tawag; 6 pagtatawag, na ginaigawa' sa Sim bahan sa mga ikak~asafI. 1Pamahayiag; pahayagr sa madla'. "Proclamaci6n. f. Pagpapa.. hayag na maringaii sa bayan ng anomang kautusadn. Proclamar. a. Ipagtawag; 6 ipahayag ang anomadn sa hardp gr,mad1a'. jf Ipagdiwang; ipagbunyi ang unang paghahari zig sinomadn. j1 Ipagsfgawan. Procrear. a. Papaganakin; pararnihin; 6' pakapalin ang anoMang bagay. Procusrador, ra. m. y f. Ang tagalakad nig anomdn; 6' pintakasi. 1 m. Ang gumadgawa' 6 guma~gandp ng anoman sa panigalan zig iba, ~sa- bishi ng kapangyarihang big'y ng tunay na, may arl.

Page  430 PROF PROF - 430- P10 PROG Pocurar. a. Pagiitr; a sikapan; pag-sakitang tam~uhfn ang anomaing ninadnasa'. __Prodigalidad. f. Kaalibug h Aan; pagaaksayai; ng sarilingr pagaarl.9,kararniihan.,-Prodigar. a. ipagtapo'ng Jubha' 1.Magaksaya'. Prodiglo.' M. 'balaghain. Pr6digo, ga. 6 -pagtatapon 11Kasagcanalan; Aksayahin;, 6' ang anomain. Himala'; kaba: adj. y s. Ali.. bughfr; mapagaksayai; 6 mapagtapo'n ng pagaari. jj Mapagbiya'ya'. Producp,16n. f. Pagkathai paglala'ng; paglikha. jj Ang bagay na naiih 6 n~alng. Producir. a. Kathain; lalangin; likhain ang anoirnan. jf Mamunga. f1 Tumub6; 6' niagbigaiy pakinab~ng. Producto. m. Ang bagay na rnalikha 6 ibinunga ng anoMdin. 11Pakinabang; tub6. jj MAfat.Ki. na'Iabasa'n. Proemlo. m. Simula; paiunang salita'. Proeza. f. Katapangan; pag. kabayani. Profanar. a. Lapastanganin;, paslangin ang isaing kagalangga. lang na. ba'gay. 1j Dumhain; siraan ng Puri. 'Prof'ano, na. adj. Ang hind'i kagalanggalang 6 sagrado. 11Ang naflalaban sa paggalang -sa mga, sagradong bagay. fj Ang imaibigin sa, mga, layaw sa mund6'. Profesia. f. Hukia; 6 pang. huhuUa'. Proferir. a. Wik'in; sabihin; bigkasfn. Profesi6n. f. Hanapbuhay; pagbahanap; katungkulan. Profesor, ra: rn. y f. Guro6; nagtutur6'. Profeta. mn Manghuhulai. Profetisa. f. Babaing mang. huhula'. Profet1i7,.r. a., Humulai; 6 hula'an.Pr6fugo, ga. adj. Laya's; lagalaig; palakadlakad. Profundidad. f. Kalaliman, ilLalim na anoimaing baga y. Profundizar. a. Palalimin; 6 hukayin ang anoma'n at ng' lalo'ng lumalim. Profundo, da. adj. Malalim. fffig. Tago6; lingid; mahirap tarukin. Profusi6n. f. Paggugol na nialabis 6' lagpo's. Profuso,, Sa. adj. Malabis na gumugol. Progenle. f. Lahi; lipil; angkan; '6 mn a~c Progenitor. in. Magulang 6' kanun Uiang pinagbuh atan ng isamng tao.

Page  431 PROL - 43I - PROM Programa. m. Pahayag; 6 babala sa madla. |1 Palatuntunan; patakarin. Progresar. n. Masulong; bumuti; gumaling sa anoman. Prbgresivo, va. adj. Mash, lehg; sumdsulong; 6 pasul6ng. Progreso. m. Pagsulong; 6 pagkasulong. I1 Pagbuti; 6 pag. galing sa anoman. Prohibjci6n. f. Pagbabawal. Prohibir. a. Ipagbawal. [1 Sansalain; sawatain; sawayin. Prohijar. a. Ariing anak na tunay ang sa ibang anak. Pr6jimo. m. Kapuwa tao. Prole. f. Ang mga anak; inanak; 6 lahi ng sinoman. Proletario, ria. adj. Dulkha; mahirap; walang pagaari. Prolijidad. f. kahabaang malabis ng anoman. 11 Diwara; 6 kadiwaraan. Prolijo, ja. adj. Mahabang lubha. II Madiwara;' malawig; malurit. Pr61ogo. m. Paunang salita, na inilalagay sa unahan ng aklat. Prologuista. m. Ang nagbigay ng paunang salita sa ising akat. Prolongaci6n. f. Pagpapahaba. If Pagluluwat. Prolongado, da. adj. Mahaba; 6 malakf ang haba sa luwing. 11 Matagal. I I Prolongar. a. Habaan. f1 Ta. galan; luwatan; launan. 11 r. Humaba. 11 Magluwat. Promediar. a. Hatiin 6 bahaginin sa gitnang gitna ang isang bagay. 1f n. Mamagitan. Promedio. m. Kalagitnaan; kalahatian. Promesa. f. Pangako; kapangakuan. 1| Panata. Prometer. a. Mangako; ipangak6 ang anomain. 1 r. Umasang magkakamft ng anomang ninanasa. 11 Magpanata. 1f Magpanga kuan sa pagaasawa. Prominencia. f. Kataasan; kadakilaan. Prominente. adj. Mataas; dakila. Promisi6n. f. Pangak6: tanging ginamit ngay6n sa salitang tierra de promisibn, luphng pangak. Promoci6n. f. Ang paglakad; 6 pagpipilit na rnagtamo ng anoran. 1[ Pagkaitaas ng ka. tungkulan. Promontorio. m. Tagudt6d; 6 lupang toto6ng matads. 1f Geogr. Tangos na mataas ng lupa. Promover. a. Lakarin ang anonmng bagay at pagpilitang tamuhln 6 tapusin. 11 Itads ng katungkulan ang sinomdn. Promulgar. a. Ipahayag; ipa. alarl sa madla ang anomdn.

Page  432 PROP PROP - 432 PRO PROP Pronoinbre. m. Gram. Pangtay6. Pronosticar. a. Hu1a~an; 6' ibabala ang anomniang dairatintg 6 mangyayari. Pron6stico. m. Hula'; paghu1al Prontitud. f. Kadali'an; ka tulina n; kaliksihain. 1 Katalasan ng isip; katalinuhan. Pronto, ta. Adj. Madali'; matulin; maliksi. 11Nakahanda;, gay 4ik. Pronunciaci6n. f. Pagbigka's; pagbabadyai; pagsasabi; 6' pagsasalita' ng anomaing panguvngusap. Pronunciar. a. Magbadyai; bigkasi'n; 6' sabihin ang anomaing salitaA. For. IEagda' aung kahatulain. r. Magalsa'; manghimagsfk. Propagacl~n. f. Pagdami; pagkapail ng anomdian. jj fig. Pag. kalat; paglaganap. Propaganda. f. Pagpapala. ganap. Propagandista. m. y f. Ang nag papalaganap; 6' tagapagpalaganap ng anotman. Propagar. a. Pararnihin; pa. kapalin ang anomadn. (j fig., Palaganapin; ikalat; isabog. ff r. Dumnami; kumapai1. jj fig'. Kumalat; lumaganap. Propalar. a:. 1hayaig; ilatha. Ia'; isiwalat ang anomang lihim. r. Mafhay~ig; madsiwalat. P-ropasar. a. Lagpusam ang karampatan. 1 r. Lumagpo's; Iumabis sa karampatan; maginfg sa gawa 6 sa salita' man. Propender. n. MWhiliffj mi-L hinggil; naigcawi u lo61b sa anoman. 'Prop'ensidn. m. Hilig; hinggil; 6' gaw'i ng lIo6b sa anoma'n. Propenso, sa. adj. Mahilig; mawilihinf. Propiciar. a. Palambutin ang kalooban; pahupa'in aug galit ng sinoma'n., Propiciatorlo, fla. a d j. Pangpalambo't ng loo'b; pangpa. hupa' ng galit. Propicio, cia. adj. Maamnl'g lo6b at mahilig na gum aWa ng, mabuti sa. kapuwa; maawaiin. Propiedad. f. Arn; pagaari. IjKayamanan. Kabagayafingsa ril na- anom~in. Katutubo'ng hilig ng sinoma'n. Propietario, ria. s. y adj. May ani; mapaga'arl. Propina. f. Upa; pabuyai. Proplo, pia. adj. Sarili. ff Ang, sariling gawi 6 katangrian ng bawa""t Ws. j1 Akma' bagay; angko'p. 1 Katulad; kamukha& Propon6r. a. Magpalaga'y; miagmungkahl-I 6 imungkahi; ipalagady. fj r. M4gtka; 6' zagpasia~ng gumaw& 6 diil ug anoma'n. Proporcl6n. f. Pagk~ikalag~iy;

Page  433 PROS * -4337/-' PO PROT pagkaka'ayos; paorkakaibagay ng anomain. Proporcionado, da. adj. Ukol; bagay; akmah; angk6p sa pinagk~ikailanganan. Pr'oporcionar. a. Pagbaga. yini; ibagay; iakma'. layos; ih anda' ang anormnan, upting tat~iuhlfn ang hiniahangaid. Proposici6n. f. Palag ay rnungkahl. 11Pagpapalagdiy. Prop6sito. rn. Tika; nasa; banta'. Tungo; Iayon; hanga'd. IfPinagriusapan; pinagsasalita~an. IfA propo'sto I/ n. adv. Bagay; akma';. angko'p. fj De PtroPc~sito. mn adv. Siniadya'; kinushPropuesta. f. Mun'gkahi; paI agaiy. Pr6rroga. f. Palugit. Prorrogable. adj. Mapapalugitan. Prorrogael6n. f.- Palugift na panaho'n. Prorrogar. a. Magpalugit; 6" palugitan ang takd~ng panaho'n ng anornain. 1f Mtail; ipagpaliban. 'Prosa. f. Tt'luyan; padtuluyan. Prosalco, ca. adj. Ang nai. uukol, 6' na'susulat sa paituluyan 6 prosa. Prosapla. f. Lahi; angkain; 6 ainak na pinagbuhatan. Prosecucl6n. f. Pagpapa Proseguible. adj. Maipatutuloy. Proseguir. a. Ituloy; ipatuloy ang, na4Pasimula'n na. 1f Magpatuloy. Pros~1ito. ~m. Kamp'n; ka. kampi; kaayon- kapangk~it. Prosista. corn. Ang rmanunulat 6' sumt'sulat sa paituluyan 6, prosa. Prosodia. f. Gramw. Pagbigka's. I Prospecto. in. Pahayag 6' babaling inaikli sa mnadla', na uklsa pagpapaikilala ng isAng akkift, kalakal, at iba, pa. Prosperar. a. Paginhawahin; payarnanin. If n. Gumninhawa -ang buhay. jjI Bumnuti; surnulong; himusog ang anoman. Prosperidad. f. Kaginlia wahan; kapalaran; 6' kabutihatng palad. Prdspero, ra. adj. Maginhawa; mapalad. Prostitucl6n. f. Pagbibilf nig Ipuri; 6" pancganra'lakal ng sariling katawan. Prostituir..- Ip'agbili ang puri; 6' kalakalin aung. sarifing katawa'n. 11 r. Mangalakal ng. puri; magbilif ng& sariling katawan. Prostituta. f. Babaing nag. bibili 6 nagpapaupai na kanya'ng puri. Protagonista, c(Al. Ang tulov. i 5:

Page  434 PROV PROV~- 434 —.RO PROV pangulong tao 6' personahe sa. isaing du1a' 6 katha'. Protecci6n. 'f. Pagaampo'n; pagtatangkilik; p a gt ulo nk g. Tangkilik; ampo'n; tUlong. Proteccionismo. mn. Pagtatangki'likan; pagtuulungadn sa pan~angalakal. Protector, ra. s. y adj. Ta. gapagtangkilik; tagapagampo'n. Proteger. a. Umampon; tumangkilik; tumulong. jf r. Mag. ampunan; magtangkili~kan; mag. tulungdin. Protesta. f. Tutol; 6' pagtutol. Protestante. p. a. Ang tum6tuto4. ff adj. y s. Ang, taong sumu'sun'd- sa religiong itinataig nina' Lutero, Calvino, at ibad pa. Protestantismo. M~. Ang pananampalatayatig siniilsuno'd ng mnga, protestante. Protestar. a. Turnutol. jf Patunayang mahigpit ang anoma'n. Protomfirtir. rii. Ang una, o pangulo lnq mga martir. Protom~dlco. m. Aug Una at pangulo ng rnga inediko 6 manggagamot..PrQtOtipO. m. Hluwaran; 6' unang pinaghangu.ian ng isdng la., rawan 6 ibadng bagay. Provecho. in. 2akinabang. f Kapakinabaaogan;,,kapakandn; ka. gdlingang gin- gawa' sa lba. II Pal~i h it a"; tamQ j6 Provechoso, sa. adj. Mapakinabang; 6 may pakinabang; pakikinabangan.I Proveer. a. Maglaadn; magtinggaiI; 6 maghanda' ngr pagkain 6 ibadng bagay na kailangan sa anoman. jj Magkaloo'b I,6mag1biga4 ng isafing katungku an 6' ibadng bagay. f Ipaglaan; ipag. handa, aug sinomadn ng kanyadug kailangan. Provenir. n. Magm, a; mag. buhat; manggaling. Proverbio. rn. Kawika~an; kasabihain. Provincia. f. Lalawigan. Provincial. adj. Ang n~au.ukol sa lalawigan. Provinclano, na. s. y adj. Taga' Jalawigan. Provisi6n.- f. Paglamadn; pagtitinggadl ng pagkain 6' ibadng ba. gay. fj Tininggdl; Jaadn; handaing mga pagkain 6 a'nomadn. Provisional. adj. Samantaki'; pangsamantaIa'. Provocaci~n. f. Pagudyo'k;,paghikayat;. pagsusulso'l; paghamon. Provocar. a. Magudyodk-, humikayat; magsulso'l; humamon. ff Pagalitin; aglahiin; pagwika'an; hamunin. Provocativo, va. adj. Nakahi'hikayat; nakabubuyo6. ff Ma. paghamn6n; mapagaglahi.

Page  435 UBL — 435 - PUDR Proximidad. f. Kalapitan. j Pagkakalapit. Pr6ximo, ma. adj. Malapit. || Kalapit., Ptoyectar. a. Magpanukala; bumalak; 6 balakin; panukalain ang anomain. Proyecto. m. Panukala; ba. lak; akia. Prudencia. f. Kabaitan; hinalon. 1j Katimtimang lo6b. Prudente.- adj Mabait; mahinahon. 11 Matimtimang lo6b. Prueba. f. Pagpapatoto6; pagpapatibay. 1i Patibay; patoto6; katibayan. J1 Pagsubok. Ii Pagtikim. Prurito. m. Med. Kati ng balat. t fig. Nasang mahigpit. Pseud6nimo. m. Pamagat; pangalang hindi tunay. Psicologia. f. Ang karunungang turnutukoy sa kaluluwa. Piia. f. Subyang; tulis; tinik. || Tinghas. 11 Ang ngipin ng suklay. f1 Poa, na panugt6g ng banduria 6 gitara. 11 Ang pako ng trump6. Pubertad. f. Ang pagbaba. gongtao; 6 pagdadalaga. Pubescer. n. Sumapit sa pagbabagongtao 6 sa pagdadalaga. Publicacl6n. f. Paghahayaig; paglalathala. Publicar. a. Ihayag; ilathala ang anoman sa madla. 11 Ipahayag ang nalilihim. I i i I i i I I i i i Publicidad. f. Pagkahayag; pagkaalatn ng madla. 11 Paghahayaig ng mga babala, kartel, atbp. Publicista. f. Mamamaha. yag; rnanglalathala. Pfiblico, ca. adj. Hayaig; alaim ng madila. [1 Ang nauukol sa bayan 6 sa sangbayanan. ff m. Ang sangbayanan; madla; kalahatan; 6 alinmang katipunan ng nmga tao. 11 EI ppblico. m. adv. Sa hayag; 6 sa haiyagan. Puchero. m. Palay6k na munti. Pudendo, da. adj. Mahalay; pangit; kahiyahiya. [1 m. Ang puno6ng katawan. Pudicicia. f. Kallinhininn; kalinisan; 6 pagkalayo ng lo6b sa kahalayan. Pidico, ca. adj. Mahi.nhin; malinis; 6 maingat sa kahalayan. Pudiente. adj. Mayaman; masalapi; makapangyarihan. Pudor. rmi. Kahinhinan; ka. linisan; hiya 6 kahihiyain. Pudoroso, sa. adj. Mahin hin; mahihifn. Pudrlci6n. f. IPagkabulok. I! Kabulukan. Pudridero. in. Bulukan. I i I Pudrimiento. n. 'agkabu16k; pagkagip6. Pudrir. a. Bulukin; lapuktir: gipuin. iJ r. Mabul6k; nasira; ralapok; magip>.

Page  436 PUES PUES ~- 4 36-UG PULG Pueblo'. mn. Bayan. 11 Ang ka. tipunan ing mga taong nanainaha'n sa isa'ng lugalf. 1) Ang taong bayan. 11Bansa'. Puente. amb., Tu'~ C1 o <4ante. Aug tula'y na nakabitin 6 nakasabit. 11levadizo. Ang tu1Jiy na buhatin 6 nabubuhat. Puerco, ca. adj. SalauIa'; nmaruini; walAng ayos. 1 fig. Walang galang ni pinagaralan. ~m y f. -Baboy. Puerco inontes, 6' salvaje. Baboy damo. Puericia. f. Kabata'an; 6 guang ng tao ni mua sa pit6 hangga'ng labing apat na tao'n. Pueril. adj. Ang na'uukol sa ba'tai. jj Gawa' 6 salita'ng ba ta. Puerilidad. f. Kilos, gawa, 6 salitAng bath. iiBagay na walang kabuluha'n. Puerta. f. Pinto'; 6' pintuian. Puerto. m. Doongan; sadsaran; punduhan n,&g mga Sasakya'n. Pues. conj. causal. Yarnang; yayamfaflg. 11 coflj. continuativa. N a; yaniang. 11conj. ilativa. Kaya"; kung gayo'n- jj conj. advers. Sapagka'; pafibhas~L- 11 ~Pues? interrog. MBakit?' 4Ano? iAy an6'? Puesta. f. Paglubodg Deg araw 6 nig ibadug tala'. jj Pustai; taya. Puesto. rn. Kinadlalagyadn; kinatatayu'anl; o lugail. 11Katung. kulanl tungkulin; hanapbuhay. j fig. Ang lagady 6 kala'gayan Deg anoman. i Puesto que. -conj. Ba. gainan; yaman; yayamang.. jPuf! interj. SalitAng ipinag. sasaysay ng anornang luli4~ng mabah6', na naiaamoy. Pugilato. mi. Suntukan; pa'nuntukan. Pugna. f. Babadg; aiway; labanadn. 11Pagkakaflaban; pagkaka'salungatan. II Pi4grnar. i.' Bumnabag; umiaway;, makip-aglaban; 6' inakipagbabadg. fj Magpumilit. 11Tumutol. Puja. f. Pagdaragdadg ng ta-. wad, sa halagai ng anomaing ipi. nagbibilf sa hadyagan. 11Ang idi. nagdaig na tawad sa halaga'. Pujanza. f. Laka's 6 kayang malaki upadng makagrawa' ng ano-, man. PuJar. a. Magdagdadg nig ta-.wad sa takdAng halaga' rg anoinarig ipinagbibilif 6 ipinaa'arinda'. ~)Gurnahis, 6' gahisin; dumagis. PUjo. Im. Sakit na daragifs. Puicritud. f. Karikitnn; kagandahan; ka!inisan. Puicro, era, adj. Marikit; maii;magandad; butihin. Pulga. f. Pulga's; kutong aso. Pulgada. f. Dali; 6 panukat na may 25 milimetro ang habat. Pulgar. m. Hinlalaki. Pulgarada. f. Piral; kuro't., Dali.

Page  437 PUNT — 437 - PUNZ Pulgoso, sa. adj. Pulgasin; 6 mapulgas. Pulidez. f. Kakinisan; kagandahan; karikitan; kainaman. Pulido, da. adj. Makinis; marikit; mainam. Pulimentar. a. Pakinisin; bulihin; pakintabin ang anomdn. r. Kuminis; kuminang. Pulimento. m. Kinang; kintab; kinis; pagkabuli. Pulir. a. Bulihin; pakinisin; pakinangin ang anoman. H| Husayin; pagigihin. 1[ Pumutihan; pagandahin; parikitin. Pulm6n. m. Anat. Baga. Pulmonar. adj. 'Ang naiuukol sa baga. Pulmonia. f. A/ed. Sakit na pamamaga ng baga. Pulsar. a. Pulsuhan ang may sakit. I1 n. Tumib6k; kumitig. Pulsera..f. Pulseras. Pulso. m. Puls6; tib6k; kitig. Pulverizar. a. Pulbusin; gabuklinang anomlan. t r. Maipulbos; maging pulbos. Pundonor. m. Puri; dangal; kamahalan. Pundonoroso, sa. adj. Ma. puri; marangail. Punible. adj. Dapat parusahan. Punta. f. Tulis; tilos. 11 Dulo; ung6s; dunggit; dangg6t. II Geogr. Tanguway; tangos; lungos ng Jupa' na buma'hangga' sa tubig. Puntada. f. Tudlo'k; 6duro" ng karayom sa -tinkah'ng damit o sa anornan. Puntal. m. Suhay; tukod; suk'; pasika.d. fig. Bataya'n; pinaninibayan. Punt 'api6- ni Sikad; sipaN; tadya'k. Puntero. m. Panuro'; 6' pangtur6; punters. Puntiagudo, da. adj. AT-raw. lis; matilos. Puntilla. f. Punta-s na makitid. De puntillas. m. adv. Ti. 0 P a Yad; ' atiy'd na 14kad. Puntillazo. m. fam. Sipa; sikad; tisod. Punto. m, Gram. Tuldo'k. Puntual. adj.. Maagap; masipag sa paggawa' ng ano.. M., an sa - ukol na panaho'n. 11 Tunay; totoo'. 11 Bagay; akma',- dapat. Puntualidad. f. Kaagapati; kasipagan sa paggawa' sa. talaga'n,) ukol na panabo'n. 11 Pagkdakma': pagka'bagay; pagka'dapat. Ptinzada. f. Sugat na gaw' ng duro', sund6t, saksa'k, at iba' pa. 11 fig. Ang dalamhati" ng lo6b. Punzar, a. Duru"in; sundutin-, saksakin. 11 fig. Pa'agdamda. min ang loo'b ng anomAng kapighatian. Punz6n.' 111. Pangbutas; panungd6t; panduro'; panudlilk. lupa na humahangga sa tubig. Puntada. f. Tudlok; 6duro ng karayom sa tinatahing damit 6 sa anoman. Puntal. m. Suhay; tukod; suki; pasikad. i1 fig. Batayan; pinaninibayan. Puntapi. m Sikad; sipa; tadyak. Puntero. m. Panuro; 6 pang. tur6; puntero. Puntiagudo, da. adj. Matulis; matilos. Puntilla. f. Puntais na makitid. 1l De puntillas. m. adv. Tiyad; 6 patiyid nalakad. Puntillazo. m. fam. Sipa; sikad; tisod. Punto. mi. Gram. Tuldok. Puntual. adj. Maagap; masipag sa paggawa ng anoman sa ukol na panahon. 1( Tunay; toto6. |1 Bagay; akma; dapat. Puntualidad. f. Kaagapan; kasipagan sa paggawa sa talagaing ukol na panah6n. 1( Pagkdakma: pagkabagay; pagkadapat. Punzada. f. Sugat na gawa ng duro, sund6t, saksalk, at iba pa. 11 fig. Ang dalamhati ng lo6b. Punzar. a. Duruin; sundutin; saksakin. 11 fig. Papagdamda. min ang lo6b ng anomang kapighatian. Punz6n. m. Pangbutas; panungd6t; panduro; panudlik.

Page  438 t PUP' - 438 - PURU Puflada. f., Sunt6k; dagok. Puflado. mn. Dak6t; ka'rak-6t. Puflal. m'. Balaradw; 6- punyail. Puflalada. f. Sugat, saksa'k, 6' lwa, ng balaraiw 6' ibaing pataUrnm na ganit6'. Pufletazo. rn. Sunto'k; dagok. Puflete. in. Dagok'; sunto'k. IGalaing, na inikialaga'y s'a kainay. Puflo. mn. Sunto'k; 6 kam~iy na nakasunto'k. 11Dako't. 11 Punyo's ng bar6' at ng ibain-g kasuutan. ~jPuluhain; 6' tatangnadn ng alinmaing sandata 6' kasangkapan. jjFor. Ang, bata'ng babaing ulila na wala' pang labingdalawaing tao'ng gulang at n'asa, ilalirn ng is~ing tagapangasiwa"i. Pupilaje. mn. Mng kah'g'ayan ng bata'ng ulila na pina. ma'mrahala'an, ng isaing tagapangasiwah. j1 Ang kalaigayan ng isadng nagbabayad sa ibdi ng pagkain at alaga' sa pagk~itira'. IfAng bahay -na tfrahan ng inga nagaaral at ibdi pang nand~nuluyan, na nagbabayacl ng pagkain at pagka'tiri. Pupilero, ra. -n m y f. Ang tumdtangg~p. sa 'kanyadng bahay ng inga turnitir~ing nagbabayad ng pagkai'n at alaga'. Pupilo. in. Ang batarng *la-' laking ulila na walai pang labing apat na tao~n at nasa ilalim ng is'ng tagapangasiw'. 11 Ang~ turnftira' sa bahay ng iba' at nagbabayad ng kinaikain at aflaga'. Pureza. f., Kalinisan; kadalisayan; kawagasa'n. jJ Katinisan sa- gawang inahalay. Purga. f. -Purgi Purgaci6n. f. Paglilinis; pagdalisay. jJ Pagbubululo's "dahil sa inino'm na p ag~. ff Ang dugong nananaog sa inga babac buwadnbiwain' at pagkapanganak. Purgante. adj. y in. Ang ga't na pangpurg'i Purgar. a. Linisin; dalisayin ang anornain. 11 Bayaran; tumba. sain ng anoinadng parusa 6' pagtitiis ang bahagi 6' kabuiian ng parusang katampatan sa nadgawang sala. fj fig. Dalisayin; pakalinisin -Re. Maghir~ap sa purgatorio. N ed. Purgahin. Purlficacl6n.. f. Paglilinis; pagdalisay. Purificar., a. Linisin, 6' Pa-.kali nisin; dalisayin anzg anornapn. JJr. Maglinis; 6' iagpakalinis. Purisimo, mna. adj. Kali. nishiiisan; lubha'ing dalisay. Puro, ra. adj., Dalisay; wagais; pul's; tagainas. ff Malinis; waIang iinbo't. Lubos; gainap; mistula'; -tibubos. 11 Malinis; walang bahid dungis 6' sala. Purulento., ta., adj. N/ed. fj May nanh; 6' nagnananfa. I

Page  439 PUTA - 439 - PUTR -Pus. m. Mled. Nana"Pusilititnie. adj. Duwaig; matatakutin; mahina' ang loo'b. Pusilanimidad. f. Karuwagn;kahin'ian nglob Pu~stula. f. Med. Langip. Puta. f. Patutot; 6' babaing nagpapaupa ng kanydang purl Putaismo. m. Pamurnuhay, paghahanap, 6' katipunan n'g mga babaing masarna. Putaflearv. n. fain. Magpatutot; 6, m~ahilig sa inasasaMang babac. Putativo, va. adj. Ang inaari 6 tinuturang aina, kapatfd, at iba' pa, baganidn hindi tunay na, gayon. Putrefacci6n. f. Pagkabu. 16; agkasira'. 11Bul'k; 6' kabuluka'n. Putrefactivo, va. adj. Nakabubulo'k; 6' nakasisirai. Putrefacto, ta. adj. Bulok; Sirai. Putridez. f. Pagkabulo'k; ka.. bulukan. P~itrido, da. adj. 13u16k; sira'.

Page  440 Q QUEB Que. pron. rel. Na; ang. I ~QuP? pron. interrog. ~An6'? conj. cop. Na. Quebrada. f. Talabis; 6' lupang banginbangin sa pagitan ng bundo'k. Quebradizo, za. adj. Babasagin; sira-in; maluto'ng; rnarupo'k. Quebrado, da. adj. Nangu-I lugi. Mfed. Lin6luslusdin. 11Mahinah. Sira'; bako'bako6: sinaisabi sa lupa, 6 dadn. 11m. Aritmi. Hati. Il* decimal. Hating ikasamnpuian. Quebrador,. ra. 'adj. y s. Ang buma'ibasag; 6' surnisira ng anoimin. f~ ig., Ang lumailabaig; 6' sumni'suwaiy sa kautusain. Quebradura. f. Basag; sira'; lahang. 1f Luslos; usos 'Quebraja. f. Lahang; 6' bitaik ng kahoy, bakal, at ibai pa. Quebrajar. a.. Palahangin; pagbitakin. 11r. Lumahang; magbita'k; mabiyaik. Quebrajoso, sa., adj. Basa QUEB gin; sira'in; marIupo'k. jJ Lahangin. Quebrantable. adj. Madudurog; mababasag; masisira'. Malalabaig; masusuwaiy. Quebrantadura. f.,Angsira', ball, 6 basag ng anomain. Pagsira'. Quebrantamiento. m. Pag. sirah; pagdurog; pagbasag ng anornan. jj Ang sira'; 6' ba'sag'. iffig. Pagsuwaiy; paglabadg sa kautusadn., Quebrantar. a. Basagin; durugin; bahin. if Palahangin; palitakin. 1f Ligisin; dikdiki'n. 1Lapastanganin; paslangin. jj fig. Labagin; suwayin ang kautusain,, salita', 6 pangak6'. ff r. Hurnina; mahulog ang lakais.). Qptebranto. mn. Pagbasag; pagdurog; pagligis.- jj Pangangayayat; pangbihina'. 11 Awah; hab~ig. 11Kasir~iang malaki. fig. Hapis; dalambati. Quebrar. a. Basagin; Iialin; duru-gin; sira'in. jf Baluktutin; pi. lipitin. jj Salangsangin; suwayin; labagin. 11n. Mangulugl -Sn Panqa

Page  441 - QUEM -- 441 - QUES npalakal. 1I r. Mabasag; madurog; mabali. 11 Luslusan; ususan. Quedar. n. Matira; mialagak; maiiwan. 1j Lumabis; magkulang. j Mailabi. Quedo,. da. adj. Tahimik; waling kibo. [ adv. m. Anas; bul6ng. Quehacer. m. y pl. Gawa; 6 gawain. Queja. f. Daing; himut6k. 11 Hinanakit. ij Sumnb6ng; sakdal; habla. Quejarse. r. Durnaing; maghimut6k; humalinghing. 11 Maghinanakit. 1I Magsumb6ng; magt sakdal; maghabla. Quejicoso, sa. adj. Lubhang madaingin, na wala namang dahilan. Quejido. m. Iaing; himutok; halinghing. Quejoso, sa. adj. Naghihinanakit, dumaidafng; naghihimut6k. Quejumbroso, sa. adj. Lub. hang madaingli, sa munting bagay lamang. Quema f. Pagsunog; 6 pagkasunog. f | Sunog. tAng nasunog. Quemadero n. Sunugan; 6 pinagsisunugan. Quemador, ra. m. y f. Ang tagapagsunog ng anoman. j| Manununog. Quemadura. f. Pas6; lintos; Quemar. a. Sunugin; tupu. kin; silabdn. 1j Pumas6; 6 pasdiin. || r. Masunog; matupok; masilab. l Mapaso. Quemaz6n. f. Pagshunog; 6 pagkasunog ng anoman. 11 Init na malabis. 1f Kati ng balat. Querella. f. Daing; himut6k. 1f For. Sakdial; habai; pagsu. sunb6ong. Querellante. corn. Ang nag. sasakdal; 6 naghlahabla. Querellarse. r. Dumaing; maghimrut6k. I1 For. Magsakdil; magbabla; magdemanda. Querelloso, sa. adj. Ang nagsasakdal; 6 nagdedemanda. If Dumidaing; madiingin. Querer. a. Ibigin; nasain; pitahin. 11 Umibig; suminta; gumi. liw; umirog; lumiyag. 11 Magpasiya. 11 Magakala. 11 Umayon. 1t r. Magibigan; rnagsintahan; maggiliwan. j1 m. Ibig; kaibigan; kalooban; nasa; hilig ng lo6b. Querido, da. adj. Iniibig; ginfgiliw; iniirog. 1 m. y f. Irog; giliw; sinta; kasintahan. 11 Nangingibig; nanininta. f1 Kalunya; kaagulo. Querubin. m. Ang mga anghel na bumubu6 ng unang koro sa langit. Quesear. n. Magkeso, 6 gunuawa ng keso. Queseria. f. Panah6ag ukol 56 9 paltos sa ap6y.

Page  442 QUIJ - QUIJ~- 442 — QI QUIN sa paggawa' ng keso'. 1Gawhan ng keso. Jf Tinidahan' ng keso. Quesero, ra. adj.,Ang lakrafp ng gatas na s yaug ginaigaWang keso., in. y "f., Magkekes6'. Queso. in. Keso. -Quevedos. in. pl. Ang saJamin sa mnat'i, na kama 6 a bit sa ilo'ng. 1QUIAi! interj. famn. Salita~ng ipinagsa'saysaiy ng di paniiniwala' 6 pagtakuwil. Quiebra. f. Basag; lahang; litadk; bali. 11 Bita'kng lupa'. If Sira; 6 kasiraian ng anoma'n. IJ Pangungulugi; 6' pagkailugi sa panga ngalakal. Qurene pron. rel. Na; ang. h eQuikn? pron. interrog., ~Sirfo? ~Alin?, Quienquiera. pron. indet. y adj. Sfnomadn; alininain. Quietar. a. Patahimikin; papayapa'in; pahinahunin. 11r. Turnahiinik; pumnayapat; huini nahon. Quleto, ta. adj. Hindi gu. mdgalAw;, wala'no kilos. 11Payapa"; tiwasaiy. ft Tahimik; wali'ng kib6'. Quietud. f. Kawahin ng kilos 6 galiw. fj1 Kapayapa'an; -katahii. mikan; kpitiwasaydn..Quijada. f. Sihang; panga. Quijal, 6 quljar. in. Baga ng. 1l Pangad; sihang. Quijarudo, da. adj. Panga. h~4n; sihanga'n. Quilatar. a. Urilin. Quilate. in. Uri; 6' kadalisayan ng girnt6 at bat'dng mahalaga'. Quilatera. f. Urian. Quilla. f. Lunas ntr daong 6" sasakyain. QuImera.-f. Away; babaig; pagtatalo. 11 fig. Ang na'nasok sa isip, na pangarap lamang..Quim~ric'o, ca. adj. H-ind'i tunay; kabulaanan; pangarap. Quincalla. f. Ang kcatipunan m abagay na murnunti ang halagai, gaya nq gunting, didadi, labasa, at iba' pa. Quincalleria. f. Ang panga. ngalakal, gav'n 6' tindahan np, inga bagay na inumunti ang halaga' gaya ngr labasa, gunting at ibai pa. Quince. adj. Labinglima'. Ikalabinglimad. 11 m. Ang bilang na I15. Quincena. f. Ang panaho'ng nasasakl'w ug labinglimiigarw Quincenal. adj. Aug inangyayari 6' ginaganaip sa tuwing labinglimaing araw. Quincuagenarlo, ria. adj. Ang may bilang na liinangpuo6. Ang taong may limafigpuo'ng ta6ng gulang. Quincuag~simo, ma. adj. Ikalimangpu8'. ff Atig ikalimang. pu6ng bahiagi.

Page  443 QUIN - 443' — QO, QUOR Quind~cimo, ma. adj. y s. Ang ikalabinglinmang bahagi. Quindenio. rni Labinglimaing ta6n. Quingent~simno, mna. adj. 1kahimaing daa~n. Quinientos, -tas. adj. pl. Limaing daadn.' Quinqu6. rn. Kingke. Quinquenio. M. Liming ta6n. Quinta. f. Ang bahay 6' lugaI1 sa, bukid na sadya'ng Ii waliwan. Quintal. m. Ang timbaing 6panimba'ng na may'. isdng daa'ng libra 6' may apat na arroba. Quinteto. mn. Al'bis. Tugtu.. ging pagsasaliwan ng lima'ng tioi' boses. Quinto, ta. adj. Ikalirma. jj Ang ikalirnzng bahagi ng anorndn. Quintuplicar. a. Paramihin ne, makalirmi ang anoming bagay. IIr. Dumarni ng makalima'. Quintuplog, pla. adj. y m. Ang makahimaing lakif 6 dami kay sa iba'. Qulnzavo, Va. adj. Anrnt. Ang ikalabinglimairig 'bahagi ng isaing bu6'. Quiromnancia. f. Paghu1a" ng kapalaran sa pamamagitan ng mga guhitrng karmay. Quisicosa. f. fain. Bugto'ng; talinghagah; 6' pala'isipin. Quitaaguas. rn. Payong sa taguki'n. Qultap6n. m. Tanggalin. 1 LDe quitap(n. loc. fani. Tanggalin; sa'uliin." Nakawin; umitin. jj G a g a h f n; kamkainfn. 11 Pagbawai~n; sawayin. l Pawiin; paramin; bawiin. j r.Maalis. 1 Lumayo; uinilag sa Quitasol. in. Payotig sa tagaraw. Quite. in. Paga'abis; 6 pagIalay6 ng anoimin. f1 Paghadldng; pagpigib. QuizA 6 quizis. adv. dIe duda., Marahil; hindi1 malay6; sinong nakaia'alam kung. Qu6rum. m. Salitang Iatfn na. ipinagsasaysay ng bilang ng iiiga dumalo6 sa ising pulong,9 na siyaing kailangan upaing magkaro6n ng gana'p na karaini.. han sa pagpapasiyi.

Page  444 II RABI Rabadilla. f. Tul atod. Rabanial. m. Labanusan; 6' iugaiI na inaraining tanirn na laban6s.' Rabanero, ra. rii. y f. Mag. lalabano's. Rabaniza. f, Ang binhl ng Iabano's. R&~bano, in. Bot. Labano's. Rabear. n. Mamaypo'y; 6' gu. mala'wgaladw ang bunt't ng hayop. Rabeo. in. Painamaypo'y; 6' paggalawgalAw ng bunt6t. Rabla. f. Mean Ang sakit na pagkahibaing na galing sa pagkdikagdl( ng asong uI6"I 6 ng ibafing hayop na inakamandiig. J~fig. Galit; parigangalit; poot;' ngitngit. Rabiar. ni, Ned. Magdaindair 6 magkaroo'n ng sakit na pag. kahibing 6' pagkabaliw dahil sa pagk~ikagdt ng asong uJo'l 6' ng anoinaing hayop na may kainandig. J1 fig. Magalit; inagngalit; inanggig il; inagngitngit. RACI Rablatar. a. Talian sa bunt6t. Rabicorto, ta, adj.- Ha-yop na maikil ang bunto't. Rabieta. f., fig. Ga'lit 6 poo't na malaki, na galing s'a Munting 4thikfin. Rabilargo, ga. ad'. Hayop na inahaba aug bunto't. Rabioso; sa. adj. Hayop na ul-61; 40' taong baliw dahil sa pagkaikagait sa kaniyai ng aso'ng u161 6' ibafing hayop na may kainand~ig. 1f fig. Magagalitin; madaling inapoo't. ~jMaraha's; ma. bills. lRabo. m. Bunto't. V1 fig. Anoma~ng bagay na nakalawit sa gawing lik~d. Rab6n,, na. adj. Hayop na puto'l ang bun tot; punggo'k. Raboso, sa. adj.- May bunt6t. 11Himnulmn'l ang ladlaran. Rabudo, da. adj. Mahaba" ang bunto't. Racimno. in. lBuwfg ng buI ga ng kahoy.

Page  445 RADI -445 — RJ RAJA Racim~oso,, sa. adj. Nagbtuibuwfg; may bu'wig; 6 maraming buwig. Raciocinar. n. Magisip;' magwari; magkur6'; magbulaybulay. Raciocinlo. m. Ang isip; warn; kuro6; haka'. Pagwawari; pagk~ur6; pagisip.j Pagmamatuwi'd. Raci6n. f. Bahagi ng anomain na ibinibigady sa, tuWing pagkain sa isadng tao 6' hayop; rasion. Racional. adj. Ang naiuukol at naa'ayon sa matuwid. jj Ang binigy'ain Dg m'atuwid 6' pagfisip, gaya ng tao. Racionalidad. f. Ang pagka' may isip 6' matuwi'd. 11 Pagkaayon sa katu~wiran. EuFi. Pangwarn; pangkur6; 6 pang-isip. Racionalmente. adv. m. Matuwi'd; 6, ayon sa katuwiran. Racionar. a. Mul. Maniahagi 6 mamnudmo'd ng rasio'n sa hukb6. Racionero. m. Mng tagapamudnmod ng rasio'n sa isdng katipunan. Rada. f. Loo'k; lungos, na kanlungan ng mnga sa~sakya'n. Radiante. adj. Nagliliwanag; naguniningning. q Maningning; maliwanag. Radiar. n. Poet. Magliwanag; magningning. Radicar. In. Magugadt. j Manibay. Raedera. f. Kudkuran; kaskasan.I Raedlzo, za. adj. Madaling kudkurin, kakasin, 6' kalisin. Raedura. f. Pina-gkaskas~in; pinagpagihhan. Raer. a. Kudkurin; kaskasfn; kalisin; kakasin; kalusin; kahigin. R~faga. f. Aug bigling simoy ng hangin, na si~surnandal'i lamang. fl Ang bigha'ng hamp'as ng liwanag.. Raible. adj. Makt~kudko'd; 6' makaikaska's. Raido, da. adj. Gulanit; nasnas. 11fig. y fain. Waling hiya. Raign. i. Ang puno ng bagafing 6' ngipin, na nakabao'n sa gilagid. Bail. in. Daadng bakal. Raiz. in. Ugait nq halainan 6 ng puno'ng kahoy. 11fig. Ang pinakapun6; 6' pinakaugdt ng anominn. j~Ang pinagnuIlin; pi. nagbuhatan; 6 pinanggalinean ng anominng bagay. 11Bienes rakces. pl. Aug inga pagaaring hind'i inatitinag sa kanyang kindlalag.. yan gaya nq 1uph, bahay, at iba pa. Raja. f. Sibadk; kasibadk 6' pid. pid ng kahoy. 11 Lahang; bi'ydk; 6 puto'k ng anonming bagay. I i

Page  446 RAMI - 446 -- RAPA Ang bahagi 6 piraso ng anoman. Raji. m. Hari sa India. Rajable. adj. Masisibak; mabibiyak. Rajar. a. S pidpirin ang ang.anoman. Ralear. n. mabnaw. Raleza. f. labnawan. Ralo, la. malabnaw.;ibakin; biyakin; kahoy. t1 BiyaFin Dumalang; luKadalangan; kaadj. Madalang; Ralladura. f. Bakas ng daian ng kudluran 6 pangayod. II Ang nakayod 6 nakudkod. Rallar. a. Kumaskas; kumayod; kumudkod. Rallo. m. Kaskasan; kayurAn, 6 pangayod; kudkuran. Rama. f. SangA. 11 fig. Lipl; angkan; kamaganakan. j1 Impr. Ang ramang ginagamit sa limbagan. Ramaje. m. Karamihan, o katipunan ng sanga. Ramera. f. Patutot; 6 babaing nangangalakal ng kanyang katawain. Rameria. f. Katipunan nginga babaing masama ang pa-, lumuhay. J1 Pangangalakal; 6 jpagpapaupi ng sariling katawin. Ramifipaci6n. f. PagkakaHamificarse, r. Magsangi; magpangkaitpangkat; magbukodbuk6d. Ramillete. m. Kumpo6l ng mababang6rg bulaklak na pinagsaglitsaglit. Ramiza. f. Katipunan ng mga sangaing put61. Ramo. m. Sangai. 1 Kump6o ng bulaklak, sangAi 6 damo. [t fig. Sanga; bahagi; 6 pangkit ng anomang bu6. Ramonear. n. Pumutol, 6 putlin ang mga sanga ng kahoy. ] Pumutp6t, 6 putputing kanin ng hayop ang mga sangd 6 dahon ng.kahoy. Ramoso, sa. adj.' Masanga; 6 inaraming sangi. Rana. f. zool. Palaka; kokak. Rancajo. m. Salubs6b sa balat. Ranciar. a. Paantahin. It r. Umranta. Rancio, cia. adj. Maanta. I| Matanda; luma. Rango. m. Ang uri 6 kaligayan sa pamanmayan ng bawa't isang tao. Rapacidad. f. Pagnanakaw; panguumit. 11 Pangangagaw; pangdaragit. Rapador, ra. m. y f. Mangiahit. jt fam. Manggugupit. f| Mangdumft. t Rapadura. f. Pagahit. fl Ang

Page  447 T:" t,' RARO - 447 - RAST ahit; 6 inahit. '| Pagnanakaw; Rasadura. f. Pagkalos. I} pangdumit; pangangagaw. Pagsagi ng marahan ng isang Rapar. a. Ahitin, 6 satsatin bagay sa ibai ang buh6k. [1 fam. Ahitan ng bal Rasar. a. Kalusin. 1| Sumagi; bas. 11 Umitin, 6 nakawin ng paa- bumunggo ng marahan ang isang gaw. I r. Magahit.- bagay sa iba. Rapaz. adj. Magnanakaw; Rascador. m. Pangamot; pa. mangdngumit; mangangagaw. ii ngaskas. Ibong mangdaragit. 11 m. y f. Ba- Rascadura. f. Pagkamot; tang pahat, 6 paslit. pagkaskas. rI Ang galos 6 had RApidamente. adv. m. Bigla: had ng kamot. matulin; mabilis. Rascar. a. Kumamot; 6 kaRapidez. f. Katulinan; ka- mutin ang 6alat ng kuko 6 ng bilisain; kabiglaan. pangamot. I Kumaskds; 6 kasRApido, da. adj. Matulin; kasin ang anoman. mabilis; bigla. Rasoaz6n. m. Kati ng balat. Rapifla. f. Pangangagaw; Rasero. m. Kalos; 6 pangalos. panghaharang; pangdaragit. Rasgar. a. Wahlin; gisiin; Rapiflar. a. fam. Mangagaw; walatin; pilasin; punitin<~ mangharang; mangdagit. Rasguflar. a. Galusan; 6 Rapista. f. fam. Mangaiahit. kamutin na sugatan ng kuk6 ang j| Manggugupit. balat. Rapta. f. y. kdj. Ang babaing Rasguflo. m. Galos; duplis; inagaw, 6 itinanan ng lalaki. 6 katnot ng kuk6, aspile, atbp. Rapto. m. Pagagaw, 6 pag- Raso, sa. adj. Patag; pantatanan ng lalaki sa isang babae. tay; malinis. 1| m. Kayong sutla 11 Med. Pagkawala ng diwa. at makintab. Raptor, ra. m. y f. Ang Raspador. m..Pangkatkat; umagaw, 6 nagtanan sa ising pangkaskAs. babae. Raspar. a. Katkatin; kaskaRaquiticc, ca. adj. Yayat; sin; kalisin. \ unsiyami; mahina ang katawan. Raspear. n. Gumaralgil ang Raro,,ra. adj. Madalang; bu- plums sa pagsulat sa papel. haghig. 1| Kikaiba; tangi; di ka- Rastrallar. n. Humaginit; raniwan. l Bihira; bugtong; nag. sumagiy6k ang litiko 6 ano. iisa. }'Marilag;,6 natatangi sa iba. man gangganit6.

Page  448 RATI - 448 - RAYA, Rastrear. a. Bakasin; sundan ang bakas; 6 hanapin ang anomdn sa pamagitan ng bakais. Rastro.m. Bakais ng anoman. Rastrojo. m. Dayami; 6 pinaggapasang naiwan sa lupa. Rasura. f. Paggupit ng bu. h6k;. pagahit ng balbis. l1 Pinagkaskasan; pinagkalisan. Rasurar. a. Ahitin ang balbas; 6 gupitin ang buh6k. 11 r. Magahit. Rata. f. Zool: Daga. fa Dagang babae. Ratear. a. Bawasan ng katamtaman. 11 Magbahagi; 6 bahaginin ng karampatan sa bawa't isa. 1{ Mangumit ng bu6ng talas at liksi ng mumunting bagay. It n. Umusad. Rateria. [. Pangdngumit; Rato. m. Sandali; saglft. ff Rato ueno, 6 buen -rato. Ma. husay 6 matiwasay na sandali. |j Rato malo, 6 Mal rato. Masam& 6 masaklip na sandali. Rat6n. m. Zool. Dga. g[ Dgang lalaki. Ratona. f. Dagang babae. Ratonar. a. Kagatin, 6 ngatngatin ng daga ang anoman. Ratonera. f. Panghuli ng daga [1 Bahay 6 lungga ng daga. Ratonesco, ca. adj. Ang nauukol sa daga. Raudal. m. Kaagusan; 6 agos na lubhang mnabilis. 11 Kasaganaan, 6 karamihan ng mga ba. gay na paminsanang duimatal. Raudo, da. adj. Mabilis; matulin; bigla. Raya. f. Guhit. 1 Hangga; 6 hanggahan ng isaing bayan, lalawigan, at iba pa. [1 Zool. Isdang pagi. Rayadillo. m. Isang hugis ng kayo na may mga guhit. Rayado. m. Ang mga guhit ng isaing kayo, papel, at iba pa. Rayano, na. adj. Kahangga; Ikanugn6g; karatig. Rayar. a. Gumuhit; 6 guhitan ang anoman. tl Burahin ang isang sulat,sa pamagitan ng guhit. [1 n. Sumilang; magliwanag; magbukangliwaywaiy. I fig. Ma. tangi; 6 mamukod sa iba. pagnanakaw ng mga bagay na munti ang halaga. Ratero, ra. adj. Ang umiusad sa lupa. 1I Mga ibong lubhing mababa kung lumipad na halos sumisayad sa lupa. {1 m. Manguumit; tekas; 6 magnanakaw ng mga bagay na niunti ang halagai. Ratificaci6n. f. Pagpapatibay; pagpapatoto6 sa sinabi 6 ginawa. Ratificar a. Pagtibayin; patotohanan ang anornmng sinabi 6 ginawa'. I * I

Page  449 REAL - 449 - REAN Rayo. m. Sinag;' anag-ag. 11 Lintik. 11 Ang bawa't isa rg pi. nakatadyang ng guldng ng karuwahe, na nakapak6 sa kabilugan. || fig. Angsandatang apoy. II Alinmang bagay na may malaking lakas 6 bisa. Rayoso, sa. adj. May guhit; 6 may mga guhit. Raza. f. Lahi; angkran; lipi. 11 Uri 6 kabagayan ng ising bagay ayon sa kanyang pagka. yarl. 6 pagkagawa. Raz6n. f. Matuwid; 6 katu wiran. 11 Isip; 6 pagiisip. (1 Katarungan. j Dahilan. 11 Katampatan,sa halaga ng pamimilf at pagbibili. 11 Pagbilang; balak, 11 Pagmamatuwid. i AMat. Pagkakaagpang ng dalawang nunero 6 bilang. Razonable. tdj. Tapat; ma tuwfd; 6 tanma sa katuwiran. |1 fig. Katatagin; katamthiman; kai. naman. Razonamiento. m. Pagma-;matuwid; pangangatuwiran. Razonar. n. Magmatuwid; 6 mangatuwiran. Re. m. MAs. Ikalawang tirfig 6 boses ng pasimulang tugtugin. Reagravar. a. Pabigatftng lala ang anoman. 11 r. Bumigat; 6 tuminding lal6 ang anoman. Reagudo, da. adj. Lubhang matulis; 6 napakatulis. Real. adj. Tunay; totoo. | Ang nauukol sa hari. I{ fig. Dakila; tharilig; marangal. I( Magan. daing lo6b. [| m. Ang lugal na kinahihintuian ng isang hukb6. 1| Sikapat. Realce. m. Ang pamuti 6 bulda na nakaumb6k sa anomin II fig. Dilag; ningning. Realegrarse. r. Matuw& ng nmalabis. Realidad. f. Katunayan; katotohanan. Realizable. adj. Magagawa; 6 maisissagawa. Realizaci6n. f. Pagsasagawa; pagkaganap.i Realizar. a. Isagawa; gawin; 6 ganapin ang anoman. i1 r. ' Maisagaw&; maganap; mi: tunayan; maitul6y; magkatoto6. |1 'Com. Ipagbili, 6 salapiin ang kalakal. Realmente. adv. m. Tunay; totoo. Realzar. a. Itaais na la6; itampok; itanyag ang anoman. | Paumbukin. f( fig. Padilagin; padakiliin. Reanimar. a. Magpalakis; palakasin; 6 bigyaing lakais. 1 fig. Patapangin; pasiglahin; 6 buha. yin ang loob. 11 r. Lumakis; 6 magbagong lakis. t| Tumapang; 6 mabuhay ang lo6b. Reanudar. a. Ulitin; ipagpatuloy; 6 gawing mull ang ano57

Page  450 REBA -4 mang natigil 6 nahinto. j1 r. Magpanibago; magpatuloy na muli. Reaparecer. n. Muling sumip6t; lumitaw na muli; muling pakita. Reaparici6n. f. Pagsipot na muli; 6 muling paglitaw. Reapretar. a. Paihigpitan, 6 pakahigpitin. |1 Higpiting muli. Rearar. a. Muling araruhif. Reatar. a. Pagbuntttianang niga hayop. [l Muling talian; 6 taliang mahigpit. Reaventar. a. Pahanginan, 6 " iyangyaing na muli ang anoman. Rebaja. f. Bawas, 6 baba na ginagawa sa anoman. 11 Bawas; 6 awas sa halaga. Rebajar. a. Bawasan; babaan; 6 kulangan ng kaunti ang anotan. 1[ Coin. Bawasan; 6 babaan ng halaga. 11 Alisin; 6 itiwalag sa tungkol ang sinomran. 11 r. Mag. pakababa. l( Magpakahamak. Rebajo. m. Art, y Of. Sabak ng kahoy 6 i g bat6. Rebalaje.. Uiiuli; 6 alimpuyo.. Rebanada. f. Hiwa, 6 pirasong manipis at mahaba ng anoman, gaya ng tinapay, atbp. Rebanar. a. Hiwain; gaya. tin; 6 pirasuhin ng manipis at pahlaba ang anomtnn. Rebafto, Im. Kawan; o katipunan ng niga hayop. jl'fig. Ka REBO I tipunan ng mga binyagan, na nasasakop ng isang part. Rebate. m. Pagpapanagupa; pagaaway; pagbababig. Rebatifia. f. Pagaagawan. Rebatir. a. Salangsangfn; paudlutin; 6 sugpuiin ang lakas 6 bilis ng iba. Rebato. m. Mil. Pagdaluhong; pagsalakay; 6 paglusob nabigla sa kaawBy. Rebautizar. a. Binyagang mull. Rebelar. a. Papaghimagsikin; papagalsahin. |1 r. Manghimagsik; ragalsa; sutnuvway; lumabaig. Rebelde. adj. Ang nanghi.. himagsik; 6 nagaalsi. | Suwail; masuwayin. Rebeldla. C Pagsuway; paglabaig. Rebeli6n. f. Panghihimagsik; pagaalsa. Reblandecer. a. Palambutin, j r. Lumambot. Rebosar. n. Umapaw; lumabis ang anomatig bagay sa kany4ng kinasisidlin. [ fig. Sumaganang lublia sa anoman. Rebozar. a. Takpain halos ang bu6ng mukha ng kumot 6 balabal. I| Balutin sa itl6g at arina ang anomang ulam, at saka lutuiin sa -mantikh. Rebozo. m. Pagtatakip ng

Page  451 RECA -45 - RECE panyo '6 lamb6ng sa mullkh. [| fig. Dahidahilan. 1 De rebozo. nl. adv. Patago; palihim. Ij Sin rebozv. m. adv. Tapatan; hAyagan. Rebusca. f. Panghihirnalay. f[|Pagsisiyasat. 11 fig. Lahi; tira. Rebuscar. a. Manghimalay; manghimulot. 11 fig. Siyasatin; o hanaping mabuti ang anomain. Recabar. a. Tamuhin, ka:ntan sa hingi 6 luhog ang nib "nanasa. Recado. m. Bilin; pabilin; pasabi t1 Aiaala; 6 pakumusta. t1 HandCg; ala;y. 1 Sangkap. 11 Pagiingat. Recaer. n. Muling mahulog. -l Med. Mabinat. 1| Mahulog sa isa, 6 mnapasakamaiy rg isa ang anoman. Recaida, f. lMed Binat; pagkabinat. [1 fig. Pagk:ahulog na muli sa gay6n ding sala 6 kamalian. Recalcitrar, nt. Umudl6t; umurong; bumalik. 1 fig. Sumu. way ng bu6ng tigas sa nararapat sundin. Recalentar. a. Muling iinit; 6 papaginiting lubha. l1 r. Mag. init; uminit. RecAmara. f. Silid pg balay na tataguan ng mga hiias 6 kasuutan. 11 Sa mga sandatang ap6y, ay ang lugal na kinala-!agyan ng karga. Recambiar. a. Palitfng muli; 6 niuling ipalit ang anomanj, Recambio. m, Pagpapalit na muli; 6 ikalawing pagpapalit. Recancanilla. f. IPgpipilaypilayan. Recapacitar. a. Wariwariin; bulaybulayin; isiping mabuti ang anoman. 1j n. Magbulaybulay; magwariwari. Recargar. a. Posaning muli.!I Dagdagain ng kalga 6 lulan. I| Dagdagin- ng buwis; rekarguhlin. 11 For. Bigatah, 6 dagdagian ng parusa ang salarin. Recargo. m. Pagpasing muli jI.Pagdaragdag ng kalgai. 1 Pagdaragdag ng buwts; pagrerekargo. t IFor. Pagdaragdag ng parusa. l Meed. Pagtindi ng lagnat. Recatado, da. adj. Maingat; mialihim. Ii Mahinhin; mabini. Recatar. a. Ilingid; o ipagIlhim ang ayaxa ipakita 6 ipaalian sa iba. Recato. m. Pagiingat; paglilihim-. 11 Kahinhinan; kabinian. Recaudaci6n. f. Paniningil; pangingilak ng salapi 6 buwis. Recaudador. m. lagapaningil. Recaudar. a. Maningil; mangilak. Ij Ingatan; itago; iligpit aog anoman. ' Recavar. a'. Hukaying muli. Recelar. n. Matakot; nla

Page  452 I ' RECI - 452 -L RECL ngamba; manganib; magalapaap ang lo6b. Recelo. m. Takot; pangam. bAi; panganganib; alapaap ng loob. Recekloso, sa. adj. Nangangamba; 6 mapangambahin. Recepci6n. f. Pagtanggaip. ReceptAculo. m. Sisidlan; lalagyan. Receptar. a. Itag6; ikanlong; 6 pagtakpan ang sinoming salarin 6 anomang bagay na ipinagkakasala. II Tanggapin; ampunin. 1 r. Magtag6; magkaanlng. Receta. f. Med. Ang hatol na gam6t- na ibinibigdy ng mediko; 6 reseta. Recibidor, r a. m.y f. Ta. gatanggap. Recibimiento. m. Pagtanggap. 11 Pagsalubong. Ricibir. a. Tumanggap; 6 tanggapfn. 1 Sumahod; 6 sahurin ang upa 6 sueldo. 1f Makatanggip ng anomang kasiraan 6 kapanganyayaan. 1) Sumalubong; 6 salubungin. l1 r, Tumanggap ng katibayan 6 itulo sa anoming karunungan. Recibo. m. Pagtanggap. [ Ang katibayan ng pagkitanggap ng anomdn. Reci6n. adv. t. Bago; kapangyayari pa lamang; gaya ng.ieciln llegado, bagcng dating 6 z trarating lamang. Reciente. adj. Bago; sariw;h kayayari lamang; 6 kapangyayari pa lamang. Recientemente. adv. t. Hindi pa nalalaunan; kamakailan lamang. Recinto. m. Lo6b ng isang lugil na n.hahahngganai. Recio, cia. adj. Malakas; matibay. 11 Batibot. 11 Malaki. Recipiente. m. Sisidlan; lalagyan. Recitar. a. Saysayin; 6 sabihin ng malakas ang anomanI Bumigkds; 6 bigkasfn ng malakais ang isang tula, talumpati, atbp. Reclamar. a. Hingin ng bu6ng pagpipilit at karapatan ang anoming bagay. 1| n. Magreklamo; maghinakdal; tumutol. Reclamo. m. Pangating ibon. I For. Pagrereklamo; paghihinakddl; pagtutol. Reclinar. a. Ihilig; isandig ang katawan 6 anomang bagay. II r. Humilig; sumandfg. t1 Masandig; mahilig ang anomin. Reclinatorio.. Hiligin; sandigan. 11 Ang luhuran sa pagdarasal. Recluir. a. Kulungin; ibilangg6;, piitfn. r. Mdkulong. |i Mag. kul6ng; 6 lumigpft. Reclusi6n. f. Pagkukul6fhg nakusa. 1 Pagbibilangg6. 1f Piitan. 4f ~' '~~'

Page  453 RECO RECO ~- 453 - RC RECO Recl'usorio. nm. K ullungan; piitan. Recobrar. a. Mabawi; 6 ma'kuha ang anoimang nawala. r. Makaba-wi1 ng nawala'; 6' manauli ang nasira1. IIMakamalay tao; pagsaulaing Ioo'b. Rec~obro. nm. Pagka'bawl ng nawala. Reco'cer. 'a. Lutui~hig rnulil; 6' lutiting niabuti ang anom~in. ~lr. Maluto~ng;inabuti. Recodo. m. Lik6A ng daain, lansangan, ilog, at ibaing bagay. Recoger. a, Mabawi"; O' 6 kuhia ang anoma'n. 11Li ~pitin; ti'. punin; 6' pagsamahin ang mga b~agay na.nakakalat. 11 Lagumin; langkumin. lf Am~unin; kupk'upin. I1 Iligpit; 6' kulungin aung sino. man. fj r. Mag3kubli;- m'agkanlong; ma'gtag6 sa is aing lugai1. 11Lumigpit; 6' lumayo6 sa malabis na paki'kisalamuha'. sa kapuw~LR~ecolar. a. Salating' muli ang ano maing bagay na Iusadw. Recole'cci6nl f. Kasaysayang -maikl 1 g anoma'n; katipunan; 6' kabuuian. IIAni 6' pagaani. Panininglil Rocolectar. a. Magani; 6 anihin. jj Tipunin; pisanin ang maraming bagay. II Maninglil sa, Recolector. m. Tagapaningil. Recomendable. adj. Dapat ipagtagubilin, mahalin 6' halagaham. Recomnendaci6n. f. Pagtatagubilin. 11Tagubilin; 6 pakiusap. Recomendar. a. Ipagtagubilin; 6' ipakiusap ang sinomain 6 anomain. Recompensa. f. Paggantfng lo6b. 11Ganti; bihis.; bayad; pal&., Recompensar. a. Gantih~ing Ioo'b; bihisin. 11Bayaran. 11PagpaIa'in.>-# R ecomponer. a. Husay'ing mul'i; kumpunihi'ng panibago. Reconcentraci6n. f. -Pag. titipontipon sa isaing lug~I na pinakagitna ng mga tao 6' bagay na nakakalat. Reconcentrar. a. Ipasok; ipaloo'b ang is~ng bagay sa ibd. Tipunin sa isaing,, lug~l, na, siy~ng pinakagitna, ang mga tao- 6 bagay na nakasabog. 11 r. Turnim6; tumao's ang ahomdn. Roconcilliaci6n. f. -Pagka.. ka-sundo6; 6 pagbabati ng mga nagkaikagalft. Reconcillar. a. Pagkdisundiiin; 6 pagb~atiin ang nagkakaalft. jjr. Magkasundo6. Rec6ndito9 -ta. adj. Lubha'n g ta6 lihim, 6' lingid. Reconocer. a. Siyasatin; surlin; 6 kilalaning mabuti ang anomin'. 11 Kilalanin ang tunay na kapangyarihan '6 pagkipun6 ng

Page  454 RECO RECO ~- 454 —RC RECU sf nomin. 11 Kumilala, 6' kilalanin aug utang na 10.6b. 11 r. Mdkilala; 6 matanto ang anomdn. ft Magsisi. fjKilalanin, 6' ipagtapadt aug nagaWang sala 6' kamalian. Recotiocido, da. adj. Ang kumikilala ng utang na Io6b. Recontar. 'a. Bilanging muii; 6' saysayfing, mul'i ang anomain. Recopilar. a. Tipunin;' pagpisanin; pagsamiasamahin ang sarisaring bagay.Recordable. adj. Madialaala. ffDapat alalahanino. Recordacl6n. f. Pagialaala. jfAlaala. Recordar.-a. Magalaala; 6' alalahanin. fj Ipaalaala. ffn. fig. M~igising. 1j r. Maalaala. Recorrer. a. Siyasatin; mna. lasin; 6O tingning inabuti, na Ii. butin ang alinm~ing lugafl. Daana'ng basahin aug isdng surat.ftTakbuhfn; lakarin; 6' libutin aug ising lugai1. jfn. Dumulo'g; lumapit; 6 paampon. Recortr. a.Bawasan; taba san; padpara'n. fj Tabasifi; 6 Pu tulin ng, mahiusay ang anoma'in. Recorte. m. Pagtabas; pagbabawas. 11 Pagputol. ftpl. Pinagputulan. Recostar. a. Ihilig; isandig; isancail; itagilid. 1f ix Huruilig; sumandfg; sumanddl. Recoveco. m. PalikOAIi k6' ng daa'h, at iba' pa. fig. Pagpapalikuwa'dlikuwa'd. Recreacl6n. f. Paglifib~ing; pagiaa w. Recrear. a. Aliwin; libanigin. jfr. Magaliw; maglibing, Recreativo, va. adj. NakaAaliw; naskalflibihg. Recreo.' m. Pagia'alw; paglilibaing. jf "Aliwan; 'libangan. Rectlficaci6n. f. P'a-gtut'uwid; pagtutumpak; li~aghuhusay. Rectificar. a. Itumpaik; tuwirin; husayin. ff Patibayan; pato tohanan. Rectiiud. f. Katuwiran. f Pagkamatuwi'd; katapat~in. Recto, ta. adj. Tuwfd. If figi Recuento. i-n. Ikalawaing pagbilang, 6 pagsasaysaiy ng anomin. lRecuerdo. m. Alaala; pag. alaala; 6' pagkia'aaala. Jf ph. Mga alaala; 6' pakurnusta. Recuperaci6n. C. Pagka'ba.. wi; 6' pagkaikuh-ang mul'i ng na' wala'. Recuperar. a., Mabawi); 6' mak-ulangf muli ang nawlah.f r. Manaul'i ang laka's. Recurrir. n. Dumulo'g sa is~ing nmukapangyarilhan upaing magsakdal 6 huming'i ng anoma-n. jj Paampo'n; patangkilik sa iba. 11(;.unmawa ug mga paraing

Page  455 -N REDE - 45 5 - REDU di karanilwan upaing tainuhi'n ang anomain. 11Maibalik; manauli ang anoindn sa pinabggalingan. Recurso. in. Padog; page sasakdaf. 1 Pagbabalik ng anomain sa pinanggalingan. 11For. 'rutol; 6, pagtutol. 11pl. Aug. pa.. nanalapi'; 6' ikinabi'buhay. Recusar. a. Tuianaggi; hu. wdg puinayag;: 6 huwaig tumanggaip na anoinain. Rechazar. a. Paurdan~in; daigin; supilin. 1 fig. Labanan ang kaaway, na paurungin it6. jj Sa. Iangsangin aug ibai. Rechinamiente. tn. Pagala. Rechinar. a. Uinalatift; 1uRechonchog, cha. adj. fatn. Aug malak'i auig ktwnat panda'k. Red. in. Lamba~t; >pukot; sakaig; salaxnbziw, at ibad pang panghluli ng isda'. 1II1Bating. 11fig Lahfing; s il6; h ib6'. Redacc~i6n. f. Pagsulat; pag. katha' ng anorndan.\,jj Pa'sulatain. Redactar. a. 'Sumulat; kcu. tnatha' ng~ isaing lathala", talurn. pati, at ibi pa. Redactor,, ra. mn. y f. Mainunulat. Rededor. in. Paligid;, 6 palibid; palibot. IfAl rededlor; 6 en dlerredor. m. adv. Sa palibid. Redenclfn. f. Pagtub's; pag. sakop. jj Pagkatub6s; katilbusan. Redentor, ra.. M. y f. Mai. nunu b's; mindanakop. Redil. in. Kulungadn ng ha. yop. Bakuran. Redimir. a. Tuinubo's; sumakop. jj Tubsifn sa pagkdialipin aug sinomadn;.6 sa pagkdsangl& aug anomi~n. JJ r. MWtubo's, R~dIto. in. Tub6; 6' pakinabang na ibinibigaiy -sa i-cing puhunan. Redituar. a. Tumub6; 6 inagbiga'y pakinabang. Redoblar. a. Dublihin. jf Ba. luktutin; balikuk uiin. 1 Ulitin; 6 gaing muli aug anoma'n. Redomado, da. adj. Mainug~at 'at tuso. Redondear. a. Bilugin aug anomnan. jj r. Burnilog. Redondez. f. 'Kabilugan; bilog. Redondo, da. adj. 'Mabilog; blg. jI figr. Maliwanag; t 'patan. Reducir. a., Isau Ii; 6' ihalik sa dati ang canoma'n- fj Iawasan; Ifita'n; unuian; Wikwia. lBaguhin, 6' palitib ang isuing bagay ng ibaing kalhalaga'i. f IPagpiraipirasuhin. 1 Supifin. 1 r. Maghinahon; mnaghusay ng kilos 6 pamurnuhay. 1 Magbawas; 6' magtipid ng paggugot. I1 Mapilitanl. Redundancla. f. Kalabisain; kasaganatan ug anomanin A

Page  456 REEX REFO Redundar. a. Umapaw; lu: mabis; lumalo ang anomann. || Makabuti; 6 makasama. sa isa ang anomang bagay. Reduplicar. a. Dublihin; dalawahin; pagibayuhin. I1 Ulitin. Reedificaci6n. f. Pagtatay6ng muli ng anoming nasirk 6 nagiba. Reedificar. a. Itayong mull; 6 ibangong panibago ang anoming nagiba 6 nasira. Reelecci6n. f. Paghahalal uli; 6 muling pagkahalal. Reelegir. a. Ihalal uli sa isangi katungkulan. 11 r. Muling mahalal., Reembarcar. a. Ilularig muli; 6 isakay na panibago ang naahon na. Reembolsar. a. Singilfo ang salaping ipinahtrim 6 ipinautang. 1| r. Mdsingil ang salaping ipinautang. Reemplazar. a. Palitan ang ising bagay ng ibang kamukha 6 kahalagA. II.Halinhan ang isa sa kanyang katungkulan. Reemplazo. in. Pagpapalft; paghahalili. 11 Kahalili; kapalft. Reencuentro. m. Pagka. kdbunggo; pagkakabanggaan.!1 Pagsasagup&; 6 paglalaban ng_ dalawdng pangkait ng hukb6. Reexaminaci6n. f. Panibagong paglilitis. Reexaminar. a. Litising muli. Refectorio. m. Ang lugal na kinakanan ng ising kapisanan 6 paaralan. Referencia. f. Pagsasaysay ng anoman [| Pagkakaiukol; pagkakahinggil;i pagkakatulad ng isang bagay sa iba. Referente. p. a. Uko!; tungk61; hinggil. Referir. a. Saysayin; salitin; salaysayfn; ibalita..1 lukol; itungk61; itain. II Banggitin; tukuyin. II r. Maukol; matungk6l; maihinggfl. Refinar. a. Dalisayin; 6 pa. kalinisin ang anoman, gaya ng asukal, langis, at iba pa. 11 fig. Pakah.usayin; pakagalingin ang anoman. Refineria. f. Dalisaydn ng astikal 6 ng ibang bagay. Reflexi6n. f. Pagbubulaybulay; prigwawari. Reflexionar. a. Bulaybulayin; wariin; limling mahusay ang anotman. fI r. Magbulaybulay; magwar. Refluir. a. Umurong; 6 kumati ang tubig, 6 anomang bagay na lusaw. Reflujo. m. Pagkati ng tubig sa dagat. Reforma. f. Pagbabago; pag. huhusay. Reformar. a. Baguhin; ga. S' 1i wing muli. 1) Husayin; ayusin; iuli.

Page  457 REFU REFU -~~U..M4 57 -.. RG REGA jj1 Itumpak; ituwfd. j1 Al'isin ng katungkulan. II r. Magpakahusay; magbago ng;xsal. jj Maghinahon. Reforzar. a. Tibayan; 6 dag. d-again ng tibay 6 lak~is. 11 Pala.. kasin. j~Patapangin; pasiglahin ang lo6b. j1 r. Magtibay; magbagong laka's. RefrAn. nm. Kawikkan; kasabihafn;- salawika'in. Refrega-r. a. Ikusk~s; ikus6t ang isaing bagay sa, ibad. 11 Kuyakusin. Refreir. a. Pirituhing mult; 6 pirituhing m ahusay ang anomiin. Refrenar. a. Supilin ng preno ang kabay); 6 pre'nohan.:fj fig. Pigi~lin; supilin;. pasukuidn. f r. Magpigil; maghinahon. Refrescar. a. Palarnigin. j n. Urnin6m ng pangpalami'g. j Lumamfg an~g lagaiy ng panah6n. fjr. Magpalamfig. Refresco.mn. Pangpalamig. j Parnatid uhaw. Refrlgeracl6n. f. Pagpapa. lamig.,Rerrigerar. a. Palamigin;, pa. lipasin 6 bawahan ang init ng anomtin. 1j r. Lurnamfg. Refrigerio. rn. Kaginhawang nanggagaling sa tirnitanggdp na Ianmfg. jf Ang. kaunt'ing pagkaing pangsaul'i ng lakis. jf Ginhawa, 6 aliw sa anomwing h irap 6' kagipitan.. Refuerzo. rn. Pagtitibay; pag I I daragchdig ng laka's. if Tulong; abuloy. lRefuglar. a. Ampunin; kup.. kupin ang sfnom~n ifr.. Pakup.. kop; paamp6n; sunialilong; magkanl6ng;, magkubli. Refuglo. m. Ampunaii; kub. lihan; s~ililungiin. if Pag'kukupk6p. Refunfuflar. n. Umangil; urningos. if Umungol; bumulo'ng.. bulo'ng. Refunfuflo. m. Pagangil; pagingos; pagungol. Refutar. a. Salangsangin; sttmangin, ang sirndsabi ng NbCl Regadera. f. Pangdilfgr. Regadfo, dia. adj. Luping may patubig. I Regalar. a. Maghand6g; mag.. alay ng anom'An sa kapuwk. I Suyutin, hinmashim'asin. if Ali'win; libangin. Regalo. m.. Hand6g; alay; hain; dulot; biyayk. if Tuw&; Iug6d. II Kaginhawahan; kalayawan; pagtatamasa'. if Pagkain at i nu. mfng masar~p at sadya.,Regal6n, na. adj. fain. Mala.. yaw; malambing. if Mapagtamasi.. Regafiar. n. Magalit; durna. bog. 11 Makipagtalo; mnakipagti.. kapan. if Urnangil ang aso. Regaflo. mi. Si'mangot; angil.; dabog. Regaftnt nla, adj.- y s. Magagalitin; masungit. 4

Page  458 REGI Regar. a Magdilig; 6 diligin ang lupa, halaman, at iba pa. It Wiligant; basain. J| r. Mddilig. Regatear. a. Tumawad; makitungo. 11 Ipagbili ng tingi ang anomang pagkain. Regateo. m. Pagtawad; 6 tawad. 11 Pagbibilf ng tingi ng anoman. Regat6n, na. adj. y s. Ang nagbibili ng tingi ng anomang bagay na kindkain. 11 Matawad; makulit mamili. Regazo. m. Sinapupunan; kandungan. Regencia. f. Pamamahala; pagpupun6. Regicida, adj. y s. Ang pumatiy 'sa hari. Regicidio. m. Ang pagpa. tay sa hart. R6gimen. m. Patakad; pamalakad. Regio, gia. adj. Ang nauukol sa hari. |i fig. Maringal; dakila; marikit. Regi6n. f. Po6k; danay. Regir. a. Pamahalan; pamunian; pangasiwaan. 11 Patnugutan; patnubayan. lf a. y n. Umiral; 6undin. Registrar, a. Siyasatin, usif siing magaling ang anomAin. II ItalA; isulat; itand& sa akiWt ang anomin. |I r. Magpatala; magpa. sulat. 8- REHA' Registro. m. Pagsisiyasat; paguusisa. 1I Pagtatala; pagtatanda. |1 Pagpapasulat.ll Talaan; tandaan. Regla. f. Pitik; kalat; 6 pang. guhit. t1 Utos; 6 kautusang sindsun6d ng ising kapisanan. 1[ Tuntunin; patakardn; panuto. 1[ Pu. n6ng aral; simulafn. Ij Med. Ang sakit ng tiyan ng babae. Reglamento. in. Palatuntu. nan; patakaran. Regocijado, da. adj. Naka'tutuwa; nakalilugod. if Masayai; magalak..^ Regocijar. a. Pasayahin; bigyang tuwa 6 galik; parangalin. |f r. Matuwa; magalak; magsaya. Regocijo. m. Tuwa; saya' galak; lug6d. [ Pagpapakitang saya 6 tuwa. Regoldar. n. Dumighay; 6 dumilhay. Regresar. n. Buralik; mag. balik; 6 manumbalik sa pinang. galingan. Regreso. m. Pagbalik; 6 panunumballk sa lugil na pinagbuhatan. Regieldo. m. Dighay, 6 dilhdy. Regular. adj. Ang nadakma at nadayon sa pitakarin 6 tuntunin. ff Karaniwan; kalakaran. fj Kaigihan; kainaman. Rehacer. a. Gawing muti. |

Page  459 REIN, - 459 - RELA RIN49-"EL Husayin; 6 iul'i ang nasir~L 6 mull; 6 muling mahulog sa nabawasan. jj r. Lumaka's; 6 mag- gay6n ding sala. panibagong Iaka's. Reino. m. Kaharian. Rehartar. a. Pakabusugin. f~Reintegrar., a..s Saullan;' 6 i. Magpakabuso'g. bayarang lubo's ang naging ka. Reh~n. Mn. Ang~ taong nasa siraan ng, anomiAn.,fi r. Mabawing kapangyarihan ng kaaway, na lahait ang naging kasira'an- -6 parang sang1ai 6 kcaiibayan ng kalugihadn. isadng salita'an 6 Ikasundi'an. Ka- Reintogro. m. Pags'sauli;` raniwang gamitin sa plural: pagbabayad ng naging sir~t 6 en rehenes. kakulangin. 11 Pagkabawi; 6 pag1.IRehenchir. a. Mam-anto'g rna ka'sauli' ng n~agi'ng kasir~ian. mull. Reir. n. y r. Tumawa'. jj fig. Rehervir. n. Kurnul6ng mu. Bnmir6; luniibadk. Jf 4 carcajadas. Ii. j1fi6g. Magalab ang-' loo'b. Humal~klaik; turnaw a ng lubhing Rehuir. a. IPagan; lay~ian; 6' malaka's. pitkailagan; pakalayuian. 1j fig. Reiteraci6n. f., Pagulit; 6' Kas uklbamadn; tanggihadn r. Umi- paggawing mdi' ng anomin. lag; lumay6ng bigla' Reiterar. a. Ulitin; 6 ga. Rehusar. a. Tanggiha'n; hu- wing muli 'ang anorndn.jjr waig tanggapin ang anomadn. ffr. ult uIng Migawa". Turnanggi' Reja. f. Rehas; 6 saldng ba. Reimpresi6rn. f. Paglifmbag kal. 11 Agr. Lipiya' ng araro na na.rnul1i.; pangwasak ng lu'pa. Relmprinhir. a. Limbaging Relaci6n. f. Pagsasaysdy; mull, ang isadng akkit 6' sinulat. pagsasabi; 6 pagsasalaysdy. f Relna. f. Haring babae; 6 Pagkakadukol; pagkakitug6n; pareina. kikitungo; pagiibigyan. Relnado. m. Ang paghahari.- Relacionar., a. Salaysayin; ffKaharian. salitin; sabihin; saysayin ang9 Reinar. n. Maghari. jf Manalig; isang pangyayan. 6 rnamayani ang isdng bagay Relajar. a. Pahiniin; palu.. sa iba'. wagin; palarnbutin; palubayin. f Reincidencla. f.~ Pagkaka.. r. Humini ang a~lirnming bahagi salang niul'i ng salang nagawai na. og katawdn. Reincidir. a., Magkd'salang Retainer, a. Himuring mul'i..

Page  460 I RELI - 460 - REMA: t r. Humimodhimod; 6 pakahimurin ng dilk ang ngus6 at labi. Relimpago. m. Kidlat. Relampaguear. n. impers. Kumidit; nwagkikidlit. | fig. Umaluningning. Relampagueo. m. PagkidlAt. Relatar. a. Mggsaysdy; magbalita; magsalaysiy ng anomin. 1 r. MasaysAy. Relativo, va. adj. Niuukol; natutungk61; nihihinggil sa anomin. 11 Gram. Katugon. Relato. m. Pagsasaysdy; pagbabalith. 11 Ang bagay na isinaysay 6 ibinalith. Relator. m. Ang nagsasa. laysay; 6 nagbabalita nganomin. Reletr. n. Basahing muli ang anomin. Relevar. a. Ibstn; 6 alisdn ng anomdng daling mabigit 6 ng anoming katungkulang gawin. II Patawarin; kalagin sa sala. || Mil. Halinhin; palitdn. Relevo. m. Mil. Paghahalili. 1 Kahalili. Religi6n. f. Pananampalataya; pananambi. Relimar. a.!Kikiling mull; pakkikilin. Relimplar. a. Linising muli; pakalinisin. Rellnchar, n. Humuni ang kabayo. Rellncho. m. Huni ng kabayo. Reloj. m. Orasan; relos. Relojeria. f. Sining ng paggawa ng.orassn. 11 Ang gawaan, tindahan, 6 kumpunihan ng rel6s. Relojero. m. Ang gumigawa, nagkdilumpunf 6 nagbibili ng orasdn. Relucir. n. Kumildp; kumi. ning; kumintib. j1 Magningning; magliwanag ng malabis. Relumbrar. in. Magliwanag na mabuti; 6 magnirgnfng na lubha ang anoman. Rellenar. a. Puning muli; 6 pakapunfn ang anomin. f Siksikin 6 palamnan ng karneng tinadtad, isda, gulay 6 ibing bagay ang ibon, man6k, 6 anomang iniuulam. Relleno, na. adj. Pun6ngpun6; siksik; namdmaulo. i| m. Ang tinadtid na karnc 6 ib4ng bagay, na ginigawing palaman sa manok, ibon 6 anomang inidulam. Remachar. a. Salsalin; 6 baluktutfn ang dulo ng pako sa kinapapakuan. Remache m. Pagsalsil; 6 pagbaluktot ng dulo ng pak6, upang lal6ng tumibay. Remanecer. n. Muling lumitdw; sumip6t 6 pakitang bigla ang anomin. Remanente. m, Tiri; 6 labi ng anomin.

Page  461 REME REME ~-46i - RM REMO Remar. n. Guniaod; sutna. guwan. Rematar. a. Tapusin; lutasin ang anomazin. f1 Utasin; patayfng paituluyan, ang tao 6 hayop na malapit nang inamatiy. ff Big yadng katapusain 6' reinatahin ang pagaalmoneda ng anoma'n, na ibigady- sa tumawvad ng malaki'. n. Matapos. ff r. Masira'. Remate. m. Dubo; 6' katapusain ng anor-na'n. 11 Ang hulfng salita' sa alm-oneda; 6' pagreinate ng anomiing ipinagbibilf. Remecer. ai. Ugoyuguyin; luglugin ang anopaan. fj r. Umu-.goyugoy. Remedar. a. Gagarin; tularan; parisan ang isaing bagay. Remedlar. a. Gamutin; lunasan. f1 Abuluyan; saklolohian. f Iligta's; 6' ilayo sa. panganib. Remedlo. In. Gamo't; lunas; kagaiinutan. Remeclir. a. Sukatin, 6' ta hahing mul'i. Remnemorar. a. Alalahanin; ipaalaala. Remendar. a. Tagpian; tutusan; suisiha'n. ~jHayuinahin. jf 1-lusayin; ayusin ang:anomaing sira' 6 malit. Remed6rn. Il. mainanagpi; ma~nunulsf. RemerQ. m. Manggagaod; tvinanaguwan. Remesa. f. Pagpapadali sa ibaing luga1 ng anornain, 1a16 na og salapi'. lRemesar. a. Labnutfng madahi's ang balba's 6' buh6k. ft Ipa.. daki'; ipahatid ang anornain sa ib~ng lugail. Remes6n., i. Pagsabunot; paglabn6t ng buh6k 6' balba's. Jj Ang buho'k na suinama sa' pagsabunot. Remeter. a. ~Muling ipasok 6 ipaloo'b. 1f Ipasok sa k~iloob. looban. Remiendo. in. Pagtatagpi; pagtututos. ]I Panagpi.- ft Tagpi; dagda'g. Reminiscencia. f. Ang pagkia'aaala ng anominng bagay na nakara~in. Remlsi6n. f. Pagpapadalad; pagpapahatid. If Patawad sa sala 6 sa utang. IR4~mitente. p. a.:-Ang nagpapadald. Remitir. a. Ipadahi; ipa-, hatid. II Patawarin sa sala. II Iligtads sa anomning katungku. lan. ff Itayong; palumatin. Remo. mn, Mar. Gaod; sagu. a~n. ItHemoJar. a. Basaing inutt; 6' ibabad ang anomain. Remnoso. m. Pagbababad rig anomind. Remolcar. a. Afar. Hilahin;

Page  462 flEMU 6 6 batakin ng isaing sasakyain ang kapuw~' sasakyain 6' ibaing bagay na Iumdlutang. Remoler. a. Pakafligisin; paka'durugin. Remolinear. a. Painugin; paikitin ang anoinain. 1 n. y r. Magul'uIl. Remnolino. in. Ipoipo; buhawi. f Uliul'i; alimpuy6'. ff Puyo ng buh6k. Remoique. mn. Paghila; pagbatak; 6 pagakay~ ng isafing sa. sakyain sa ibad. Remnorder'. a. Kagating inuli; 6 p~igkakagatfn. ff fig. Balisabin; guluhlin; ligaligin ang Io6b ng anomang againagain. ff r. Mabalisa; 6 inaghirap ang kaloeban; rnagsisi. Remordiente. p. a. Balisa' ang Io6b. IRemordimniento. mn. 1Pagkabalisa; di' pagk~palagaiy ng Io6b dahil sa masama'ng n~igawa' pag. sisisi. Romoto, ta. adj. Malay6. Ufig. Ang mahirap inangyari; 6 malay6ng inangyari. Remover, a. fllpat; 6 ib ago ng lug~i1 ang anoinan. 1f Alisin; 6 ilayo6 ang anorndngr sagabal. ffHal~uin; kalasawin.f Alisfin ang sinoindn sa katungkuldang hawvak. Remuda. f. Paghahalifi.!f IDaiit na bihisan. REND Remudar. a. Ihalili; 6' ha — linha'n. jf r. Hurnalili; puinali't. Maghafinbinan. Remuneraci6n. f. Pagganti; pagbabayad. f Gantif; bihis; bayad; pala'. Remunerar.~ a. Gantihin; bihisin; pagpaIa'in; bayaran. Renacer.~n. Mul'ing sumilang; sumip6t na inuli; muli'ng tumub6. Renacimiento. in uing pagsilang; pagsip6t na inuli; muling pagtub6. Rencilla..f. Away; pagtatalo; pagkakagalft.Rencilloso., sa. adj. Pala. away; inahilig sa pakikipagtalo: Renco,, 'ca.b adj. Hink6d; hiwid. Rencor. in. Pagtatanim; galit; 6 saina ng Io6b. Rencoroso., sa. adj. Mapagtaniin sa Io6b; inapagtag6 ng galit., -Rendclc6n. f.~ Pagsuk6. ff Ang tub6 6 pakinabang na, ibinib~igaiy ng anomnin. Rendija. f. Butas; puwadng; siwang. Rendimieito, in. Pagod; p'gI; pagkahap6; panghihin'. f Pagsuk6; kapakumbaba~an.ff1 Pakinabang na ibinibiggiy riC anominn. Rendir. a. Pasukiuin; supilin; daigin. jj Magbigdy tubs6 pa

Page  463 JIENU - 463 -REA REPA, kinabang ang isaing bagay. I Pagalin;. bapuiin. jjr. Sumuko6; pasupil; padaig. Mahap6; ma. pagail. Reriegar. a. Pakatanggihain ng buo'ng tiga's ang anomnain. { Kasuklarnain; k-apoota'n. Iin. y r. Tumalik6d; 6 talikuradn ang dating pananampalataya. j1 Tumunqayaiw; surnumpa ng di too sa ngalan ng Dios.. Rengl6n. m. Talatai; taludto'd. Renombrado, da. adj. Ban. t6g; btinyi. Renombre. m. Apelyido; 6' parnagat. IfKabantugan; kabunyian. Renovaci6n. f. Pagbabago; pagpapanibago; 6' pagpapali't ng bago. Renovar. a. Baguhin; 6' gawing parang bago ang anomain. Pagpanibaguhan; 6' ulitin ang anoan 'hint'. jjHalinba'n, 6 palitain ng bago. jjIpagpali't ng bago ang isaing bagay na lum'., r. Mabago. Renquear. n. Huminko'd; lu. makad ng papilaypila'y. Renta. f. Pakinabang, 6' tubo' na kinikita sa tao'ntao'n ng, isa'ng 1upa', bahiay, at ibad pa. ff Ang tubs 6' pakinabang ng isa'ng Pu. hunan. Renuevo. m. -Usbo'ng; Svp. hong; sulol;- talb6s; suw i; supang. Renunci~a. f. Pagtanggi sa aniormi. Pagbibitfw sa katung, kulan. Renuniar.a. Tumanggf; magbitiw sa katungkulan.,11 TanggilAn; huwag tanggapin a ng anoniwn. f Pawalang h1alaga'; paba-; yaian. Reflir. a. Gasa'an; pangusapan; kagalitan; awayin. ff n. Ma.' kipagaway; makipagtalo. J1 Makipagbaka. 11 Makipagkagalft. 11.r. Magaway; magbabaig; magtalo. Reo. corn. Ang salarin; 6, may sala. II For. Ang ndsasakdail 6 na'hahabIa'. Reojo (Mirar de). fr. Su. mulyadp; 6' tumingin ng panaka"iw. fig. Umirap. Reparaci6n. f. Paghuhusay; pagpapala' ng anomdng sirai. Reparar. a. Husayin; ayusin; 6 pagpalatin ang kasira'an ng anom~in. Jf Pagmasdadn; halatfiln; pansinin. I Isipin; bulaybulayin. I Sanggahlin. ff Papanaulfin ang Ilaka's. ff' n. Tumigil; hunmint6' sa isdng lugaiI. ff r. Magihinahon; nmagpigil ng loo'b. Repartici6n. f Pagbabahagi; paghiahati. Repartidor, 'ra. s. y adj. Ang tagapaniahiagi; 6 tagapa. mudm6d. Repartimiento. rn. Pamamahagi.

Page  464 REPE REP - 464 —j REPO.Repartir. a, Ipam-Abagi; ipamudm6d; ipangayaw; pagrhatihatlin ang anoinan. Reparto. m.- Pamainahagi. Repasar. a. y ni. Daanang mulli ang naraanan na. 11Tingnadng muIi; siya~satin,,6 usisa'in ang anoman. fj Basahing mull ang pinag. aralan. ~jParaanan ug tingin ang anomang sulat. 11Repaso. in. Pagdaradng mull sa naraanan na. jj Pagsurl 6' paguusisaing mulli ng anom~ib. 11 Pagsasanav, 6 paebas'ang mull' ng gawa 6 nasabi na. 11r. Maiulit; mnu. Huig magawa 6 inasabi aug anoman. Repicar. a. Pakadtadtarfn ang anoman. 1f Patunugin, 6 repikihih ang kampana'. II Muling tudlukin 6 duriiin. Repique. mn. Pagrepike; 6' pagpapatun6g ng kamipani. f Aug tun6g ng kampan~t. Repleto, ta. adj. Namntmu-,tiktik; punong purno; namu~munini. RMplica. f. Sago't;. pakli; tu I I gon. I I I I I n)nagaralan. Repli&bar. a. y.n. Sumago't; Repatriar. a. Pabalikin ang tuinugo'n; pumaklf~jf Tumutol. iinornan sa kanydng bayan. 1j r. Reponier. a. Isauli; iul'i; 6' Buinalik; 6 inanumbalik sa sa- lagy sa dtn kilalayn ri ling bayan. ang. isdng bagay. ff Palitadn; haRepelar. a. Labnutin aug linhin aug kinuha. jf Sumago't; buh6k; 6 bunutan ng buh6k. ~ pumakif; tumutol. 11 r. Manauli Giusarin;, 6 putlin ang dam6. IIaug lakis ng katawdn, 6 ang fig. Kulaugan; bawasan; untilan. Oagaaring nasirh. Repeler. a. Itapon; ihagis; Reportar. a. Pahinahunin; pi. iwaksi ang anominn. h Salangsa. gilan ang puso'k ng Io6b. fj Tangin. muhin; kamtadn. jj r. Maghinahon; Repente. mn. Kilos na biglA. inagpigil. ffDr repente. rn. adv. Karaka- Reposado, da. aclj. Tahiraka; kadingatdingat. mik; lagdy na lo6b. Repentino, nit.' adj. Bigla. Reposar. n. Magpahinga'; inadalt; kaginsdginsi. inagpahingaliiy. 1f Humimldy; hu.. Repesar. a Tiinbanging mul. miminpl. 11 Tum'ahimik,. Mahfm. RepetIci~tn. f. PagUlit; pag. 14. jf r. Tuinining. uI. Rposo. mn. Pagpapahing'; Repetir. a. Ulitin; ulifn; 6' pagpapahingalay. I'I Katahi-mikan; mnuting gawin o sabihin ang na- kapalagayin ng loo'b.

Page  465 REPR BEPR ~ —465 -— RP R EPU low Reprender. a. Pan~usap~an; -sisihin ang n~iarnama. Batln; salahin~ ang gawang;N~arna. Reprensible. adj. Dapat bat'in, sisihin 6 pangusapan. Reprensl6n. f. Pangusap; pangraral; pagbat'i; pagsisi. Reprensor, ra. in. y f. Ang i nangungqusap 6' surnisisi sa nai'f mnamali. Representaci6n. f. Pagpa. paalaala; pagpapagunit&a PagtatanghaiI ng isadng dukai. Pagpapakatawa'n sa iba'. If Kapangyarihan; 6k-arangala'n ng' isa'hg tao. Representante. corn. Kina' tawan. Representar. a. Ipaalaala;, ipagunita' ang anornain. fl Itang. h~iI; ilaba's sa inada~ ang isaing dula'. 11Pakatawain; 6' kurnata'wan,sa iba' 1 Maging larawan 6' sagisag ng anoma'n. Reprimenda. f.. fain. Batil; pangusap, na mnatigas. Reprimir. a. Pigilan; supiin.; pahinahunin. 11r. Magpigil; inaghinahon. Reprobar. a. Salahin; pin. tasdn; masamain; huwadg tanggapin. Reprochar. a. Suwatadn; sumbatain; talampakin; pamukhaan. jjPintasain; tainggihdn; paalisfn. Reproducir. a. Muling kat. h2in 1f u16g gawin. ff Sip'lin. Reptil. in. Zool. IHayop na igin "gapang sa Iupa' ang tiya'n; gaya ngr ahas, bubuli, atbp. Repfiablica. f. Repidhlika; 6' banSang pinamamalialaan n*g isaing pangulo at ng inga kina.. tawa.ing halail ng bay-an. Repudlar. a. Itapon; itabo'y; itakuwil ang sariling asawa; hi. walayain. Repudlo. m. Pagtatabo'y; pagtatakuwil sa sariling asawa. Repuddrir a. Pakabulukin. r. fig. y fain. Manggipuspo's; magdalamnhati. Repugnancia. f. Pagkakasalunga't; 6' pagkak~ilaban ng dalawadng bagay. 11 Suklain; dfmarim; inuuii; yain't sa anoindn. Repugnar. a. Masalangsadng; imisal ungadt ang isaing bagay sa iba'. 1Salatigsagin; tanggihadn; kasuklaindn ang anomind. U1 Gawin ang anoman ng masamha sa lo6b. Repulsa. f. Pagtanggf; 6' pagpapawaling lhalaga' sa hinih in gi. Repulsar. a. Pawa.Iang halaga' ang anomd'n; tanggihadn ang hinihi ngi'. Reputacl6n. f. Kabantiugan; kapuriheir. Reputar. a. Mahalin'. f1 Ariing mabuti 6 inasaina ang isang tao 6' bagay, ayon sa palagdy ng kumuku'rZ6 O nagmamisid. 59

Page  466 .4~ RESB - 466 - RESE Requebrar..fg Suyi; sintahin; ligawan; pakiusapan; panuyu~an ang isaing babae. 11 r. Magsuyu'ian; magsintahan; magIigawdin. Requerir. a. lbabaIa'; ipahayag ' ang anom~in ng may kapangyarihlan. IfSiyasatin.. Kailanganin. Suyiiin; pakiu sapan ng: pagligaw ang isaing babae. Requiebro. m. Panunuyo; panininta';pagligaw. 11 Angpakiusap; 6 saliting pangingibig. Req uisa. f. Pagsisiyasaft; paguusisa'. Requlsar. a. Siyasatin; usi - $a'in. Requlsito. m. Kabagay~ing kinaikailangan sa anomain. Res. f. Alinmaihg hayop i na,apat ang pina kaugaliang ka-, nin 6 ipanggawi, gay a ng baka, kabayo, usa, atbp, Resarcir. a. IBay-aran; tamtamin, ang anomaing kasiratan. Resbaladero., m. LugaIl na madula's. Resbaladizo, Zai. adj. Madulds; 6 madid'asin. Resbaladura. f. Baka's- ng pagkaidula's. Resbalar. n. MdduIgs; ma'dupilas. 11r. Magdulis. ft fig. Ma. hu'log sa kamralian-,Resbal6n. m. Pagduci~s; 6' pagkAdulais'. 1f fig. Pagkahulog sa kanialian. Resbaloso, sa. adj. Madula's. Rescatar. a. Tubusin sa pagka'bilangg6 6, sa pagka'sangla f Ipa'gpalift ang isAng bagay ng iba', f1 Timawaiin. Ifr. Madtubo's. f Maftirnawa'. Reseate* m. Pagtubo's Aug salaping itintitubo's sa anom~n. kRescindir. a. For. PawalAng halagA ang isAng kasunduian 6" anom ang kasulatan. Rescisi6n. C. Pagpapawakaing lialaga' sa. isiing kasulatan 6' ka. sundu'an. Resecar. a. Pakaftuyuhin; 6 pa. tuvy'fng magaling. II r. Matu-~ y6ng magaling. Resemnbrar. a. Tamnang muli, ang isang 1upat. Resentimlento. mn. SamaA ng loo'b; pagdaramdaim sa anormang salita' 6 gawa~ng di" ma-, buti; tamp6'; hinanakit. Reseuitirse. r. Manghina'. fig. Magdamdca~m; magpighatil; maghinatiakift; magdaking galit. Reserva. C. Lain; taain; tinag6; iningat. I1 Panglain. ff Lihim. 1f Paglifihim; pagiingat. Hukbo'ng panglaa'n. Reservado, da. adj. Malihim; maingat. Reservar. a. 1\aglaa'n; mag

Page  467 RESI -467 — RS RESP tai;niagsirnpan ng anomanlg bagay. jj pagpaliban ng panaho'n ang gagawin 6 sasabihin. ingat. Resguardar. a:. Ipagtang g6; ingatan. 11r. Magna;akubli; umilag sa anomaing kasiraan. Residencla. f. Ta'hanan; tirahan; parnainahay. 11Paninira'; 6 pagtahain sa isaing lugal. Residfir. n. Tumira'; tumnahtin; 6 manirahapn sa isaing lugal. Residuo. ni. Tirai; labf. Tining; latak:.1 Aritrn. Kahigtzin. Resignar. a. Tumanggil sa anomdang kapakinabangain; 6 magbitiw ng katungkulan. fj Iabo't 6' ibiga'y sa iba, ang kapangyarihan. 1 r. Magtiifs-; urnayon sa kalooban- nor ibai. Resina. f. Dagta~ng nmalinaw ng alinming kahoy. Resinoso, sa. adj. May dag-,ta; 6 madagta'. Resistencla. Cf. Paglaban; pagsalangsdng; paglab~lg; pagsuwaiy. Resistir. a. Salangsangfn; labanan; labagifn. 11 a. Tiisf'n; batahin. 11 Pagla'banan ang rga' pita at hilig ng Io6b, Jj i.' y r. 'Lumaban; inagtanggo'l. 1I Sutnalangsaing. Resma. f. (om. Bulb's ngj paIpel, na may, Iimangdadng pliego. Resmilla. f. Balutan ng papel na pangsulat 6 papoef de car/a. Resobrar. n. Lumnabis ng maramni. Resol. m. Sinag ng araw na tumAtama' sa anom~ing bagay na tnakintaib, at mnula dito'y tumdatama' namain' sa iba; dayangdaing. Resoluci6n. f. Pasiyai; kapasiyahain. 11Tapang; sighi nig loo~b. f Pagyari 6 pagluta's ng anomdang bagay n4 rualab6 6' ipinaga'alanga'n. Resolver, a. Magpasiyd; 6' pagpasiyahain ang anomain. 11Hatulan. 11Saysayin ang is~ing hagay na malab6; 6 lutasifn ang a nomang alinlangan. f Yarlin ang isaing pala'isipain. 1 Tunawin. jf Sira'iin; lansagin. 1 r. Magpasiya' sa sariling. Io6b, na gumawa 6 mag salita ng anomain. Resollar. n. Hurminga' ng~ ma. tun Og. Resonar. a. Umnalingawngiw ang tunog. fj Tumuno'g ng mnalaka's; utnugong. Resorber. a. Higuping mull'. Respaldo. m. Liko'd ng pa.pel' na kinasu-sulatan rig anom~in. IAnig na'susulat sa iik6d ng papel. Sandalan nie uup~n.

Page  468 RESP RESP ~- 468 - RS REST 41Respectivo, va. adj. N'auukol; nadtutungko'l. Respetable. adj. Kagralang galang; 6' dapat igalang. Respetar. a. Guinalang; magpitagan; 6 igalang; pagpitaganan. Respeto. mn. Galadg; pitagan; 6 paggalang. fj Alangalang; pagtingin. 11Panghalili. Respetuoso,, sa. adj. Maga. lang. Respiraci6n. f. Paghine-ra' Hininga. Respiradero. in. Butas na sing~awan 6 ladbasatn ng hangin. fjfain. Hingahan; 6 paraanan ng paghingai. Respirar. n. Hurninga'. Suiningadw ang anotnang arnoy. J fig. Pagsaula'ng lo6b. Resplandecer. ni. Magnilng. ning; inagliwanag na totod ang anoman. Resplandeciente. p. a. Ma ningning; nagniningning. Resplandor. mn. Ninguing; dila'g; liwanag na malaki. Responder. a. Sumnago~t; tunmg,6n; purnakli. jj Saguti'n; tuw guni~n. Ij n. Maakma'; inaibagay. I LJrnuliyaw ang boses. ff Gurnantfng lo6b. 11Magsasago't. jf Mana go't; inanindigan. FRespond6n, na. adj. Masagutiri; matutol. Responsabilildad. f. Kapa. nagutan; pananagy6t sa anoma'n.. Responsable. adj. Aug naniag~; 6 naniinaguitan. Respuesta. f. Sago't; tugo'n. IfPaotugo'n;, pagsag-6t. fj Paklif. Kasaigutan; -katugunan. Resquebradura. f. Lahang; litaik. Resquebra'r. a. Palabangin; palitakin. f n. y r. Lurnahang;Resquebrajo. in. Lita'k; lahang; bitaik. Resquebrajoso,, sa. adj. Lahanglin; litakin; 6 inadal'ing inagbi ta'k. Requebrar. n. y r. Lurnahang; luinitadk; puinuto'k; mnabadk. Resquicio. in. Puwivng; si. ngit ng pinto. ff Silipain; puwaing na inaifit ng anoman. Restablecer. a. Isaul'i; iuli ang isadng bagay sa dating kahi~gayan. ff Mulilng itataig; 6',itayO'ng muli' ang' anoinain. fJ r. Manauli; iaL)alik. sa dating lagziy. III Manaul'i ang I~.aka's; gurnalfing sa anomrngh saklit O'dinadramndan. Restablecimiento. mn. Pagsauhl; 6 paguulil sa dating lagady. jjPaggalling; pananauli ng lakds. Restauracifn. f. Pananaul'i sa dating kala'gayan. lRestaurar. a. Bawiin; o" mabawi ang anoindn. 1 Isauli; iuli; papanuinbaik~in sa dating Iagady.

Page  469 RETA - 469 - RET I r. Manauli; manumibalik sa dating lagaiy. Restituci6n. f. Pag sasauli. 1i Paguuli. Restituir. a. Isauli; ibalik sa may ari ang anomain. 1 [ uli ang anonman sa dating pagkilagay. 1 r. Masauli; maibalik ang nawala. I1 Magsaull ng anonian sa tunay na may ari. |1 Mabalik sa dating lagaiy; inagbalik sa lugal na pinanggalingan. Resto. m. Tira.; labi. Resucitar. a. Buhaying uli ang patay. 1[ n. Mabuhay uli; 6 muling mabuhay. Resudar. n. Hiinigan ng pauI S. Resudor. m. Himnig ng pawis. Resuello. m. Hininga. Paghinga ng malakas. Resultado. mi. Nangyari;.pinatlgyarihan; kinasapitan; kinalabasan. Resurrecci6n. f. Muling pagkabuhay; 6 pagkabuhay na 4 n guli. Resurtir. n. Umnudlot; umurong ang istng bagay sa pag. kaunpo6g sa iba. Retador. t.- Aug humaihamon; 6 naghahamon. Retaguardia. f. Hulihtin ng hukbo. Retar. a. Humarnon; 6 hamunin. 11 fam. Pangusapan. Retardacin. f. Pagkabalam; pagkaantala; pagluluwat. Retardar. a. Balailiu; anta. lahin; pagluwatin; bimbingin. |I r. Mabalan; maantala; magluwat. Retardo. tn Pagkabalan; pagluluwat. Retasar. a. Halagahang muli. Retazo. m. Retaso; 6 pirasong lumabis sa damit. Retener. a. Bimbingin; pigilan. 11 Itago; ingatan. 1I Tandaan; ingatan sa isip ang anoman. II Ibilanggo; piitin. Retentiva. f. Alaala; pangalaala. Reteftir. a. Tinaing muli. Retintin. m. Taginting; 6 tun6g ng kanipan 6o ng anomang bagay na matunog. Retiflir. n: Tumaginting; 6 tumun6g ng maluwat. Retirada. f. Paglayo; pagalis. 11 Alil. Pagurong ng hukb6. Retirado, da. adj. Malayo' nahihiwalay; nabubuk6d na lugal. I m. Sundalong rctirado. Retirar. a. Ilay6; ihiwalay; ialis. | Itago; ikanlong ang anoman. l Paurungin ang sinomin. |1 lurong aug anomang hinihingi 6 niklakad. 11 r. Lumay6; hu-. miwalay sa pakikisama. 11 Umalis. 1 ILumigpit. 11 Mil. Umurong; lisanin ng hukb6 ang isang po6k 6 lugal.

Page  470 RETR RETH ~- 470 -REU RETU - Retiro. m. Paglay6; paghiwaldy. 11Pagali's. ~$Pagtigpift. i Lugal na nakabuko'd at rnalay6 sa gui6 ng tao. Reto. in. Hamnon; pagharnon. jjBala'. Retoflar. n. Magusbo'ng; mag- supling. jj fig., Smbol; sumipo't na mull. fletoflecer. n. Magsulol; mnagusb6ng. Retoflo. m. Usb6ng; supling; Retorcer. a. Pakapilihin; paka'pilipitin; p'akadikirin ang anoman. jj r. Magpilipit; mamnilipit. Retornar. a. Multng bayaran o gantihin. 11Pilipitin ul'i. Paurungin. ~jn. y r. Bumalik;, magbalik sa pinanggalingan.Retorno. m. Pagbalik; 6' pagbabalik. 11 Bayad; 6 gntf sa utang -na Io6b. 'Retraictaci6n. f. Pagtaliko'd sa sinalita' 6 ipinangak6. Retractar. a. Bawilin ang sinaltat'. 11jr. Tumadik6d sa sinabi. cRetraer. a. MuIg taglayin 6 dalhin. 11 Palayauain;, pahiwala - yin. 1j r. Lumay6'- umilag9. Retrasar. 'a. Bimbingin; an-' -talahi~n; palu~atin. Hj n. y r: Mahulf; mabalarn; rnaantala; maluwatanRetraso. Pagkahulf; pagkabalam; pagkaontala; pagluluwaft.' Retratar. a. Ilarawan' ang sadng tao 6 hayop. 11 MaglaraNyan. P1Barisan; tularan. Retratista. corn. Manglalarawan. Retrato'. m. Larawan; 6 retrato Retrete. in. Pdlikuran; pdnabihan' Retribuci6n. f. Ganti"; 6' bayad sa anonandn. 1 Pagganti; pagbabayad.. Retribuir. a. Bayaran;-o6 gan.tihin ang anoaming bagay na tinanggap. Retroceder. n. Urnurong;, umudlo't; bumnalik. Retroceso. m. Pagurong; pagudlo't. Retrogradar. n. Urnurong; bumalik. Bletronar. n. Umalingaw-, ngaiw' sa rnalayo ang ugong ng kulog. Retrovender. a. For. Ipag. bilitig mul'i ang isadng bagay sa binilhdn sa halaga' rnf ng pagkabill. Retroventa. f. Pagbibiling mull ng anomcing bagay sa kanyad ring binilhdn. lRetumbante. adj. Matun6g; inaugong. Retumbar. n. Umugong; umalatuwdt; umalalad ng Iubhing mnalaka's. -1, I

Page  471 REVE - 471-RV I REVI Retumbo. mi. Alalad; alatu. wat; ugong na lublitng unalaka's, Reumatismo. m. Mcfd. S a 'kit na reuma. Reuni6n. f. Pagkakip'isan; pagttipon. Ii -Katipunan; kapisa. nan. Li pon; pulong. ]Reuniro. a. Ipisan; isamna; ilakip na, muli. fj Tipunin; pisanin; ipunin. 1r.Magpisanpisan. ]f Mag. katipon. jf Purnisan;makisama. Revalidaci6n. f. Pagpapa. tibay; pagpatotoo6 sa anomait's Revalidar. a. Pagtibayin; patotohlanan; 6' patibayang muli ang anomain. -r. Magsulit ng mad. ling pinagaralan upang tumang.gap 6 pagtibay'in sa, is~ing ma. taas na, karunungan. Revejecer. a. y r. Tumnanda, agad. IIAgiid malumk. Revelaci6n. f. Pagpapaha. yag ng n~filihim. IfPahayag9. Revelar. a. Ipaihayag ang anoma~ng lihim. If Ipaha'yag ng Lios sa tao ang anormaing dadrating 6 naf1ilihim. Revender. a. Ipagbilfng muHI ng untilunt'i ang anom~ng bi. ai'ling p~iminsanan, Revenirse. r. Mangurong; mangund6t; manguyurnipfs 11Maul)os na, uflt'iLuti ang anoman. Reventar. n. y r. Magpu to'k; pumuto'k, ff Mabasag. I1 Ma. pisa'. IIManabog ang alon. jf Pu., rnuslit; tumilaroy; pumbulandit. II fig. Magnaas' ng mahigpit,,fj a. Paputukin. lRevent6n. m. Pagput6k ng anoman. Rever. a. Tingnaing muli.f Pakaliningin; pakasiyasatin. Reverdecer. a. Manariwa"ing mulit ang mga halaman 6 pa. nanfm. Reverencla. f. Guling; pi. tagan. f) Pagyuko'd; pagyuk6'. Reverenciar. a. Igalang; pag.. pitaganan. 1I Pintuhuiin; sambahifn. Reverendo, da. adj. Kagalaniggalang. Reverente. adj. Magalang" mapitagan. Reverso. m. Kabalik~n; Iiko'd ng anomdin, Ia16' na nig salapit at medalya. Reverter. n. Umapaw; Iu. mabis. ]Rev~s. m.- Liko'd; 6' kabalikdn. ff Tabig; 6 hampais na pa. saliwa' ng kamiy., Ij fig. Kasali. whang palad. fj Al revils. m. adv. Baligta'd; 6o pabalig~tdd. Revlstir. a 8usunain ng danit; 6' isu'Ot na pag'Patungin ang dlarnit sakatawain. ft r. Magsuson nig dlamit. Revisar., a. Surilin; liningin; Revisl6n. f. Pagsuri; pag. lining; pagsisiyasat.

Page  472 REVO -472 - RIEZO Revisor. m. Tagasuri; tagalining; tagasiyasat, Revivificar. a. Buhayit4. Palakasin; pasiglahin. Revivir. n. Mabuhay uli. Pagsaulain ng hininga' ang isaing Revocacl6n. f. -Pagpapawal~ng halaga' ng anomnan. Revocar. a. Pawala'ng halag;baduhin; 6' bawlin~ ang isin atas, kautusin 6' hatol, Revolar. a. Lumipa'd li ang ibon. Revolcadero. mn. Lubluban. Revol~ar. a. llugmrnk; itumba; igurnon ang sinoman. 1 r. Gumumon'; gumulong sa a nornain. IfMaglublo'b; maglubalob. Revolotear. n. Lumipa'd na magpaikitikit. ang ibon; sumalipadpdd. Revoloteo. m. Paglipa'd na paikitikit 6' painoginog ng ibon; pagsalipadpa'd., Revoltoso, sa. adj. Mali. ko't; magahiw. 11 MapangguV6; mapanghimagsf'k. Revolucl6n. f. Paghal6'; pag. halukay. Jj Gul6;- kaguluhatA; pagkakagulo6. jjPanghihimagsilk; hi. magsikan. Iffig. Pagbabago; -pagiibai ng kala'gayan ng mga bagay. lRevoluclonar. 'a. Papanghi. nmagsikin;, papagalsahin ang ba.. yan. If r. Manghirnagsik; magalsai. Revoltueionario, rna. adj. Ang naiuukol sa panghihimnagsik. IManghimagsikl; manggugul6'. Rev6lver, a. Pistolang may isai 6, maraming puto'k; 6' reb~olber. Re~vplver.* a. 1-alu'in; gaw, g awiin'; ka'lawkawfrn; halukayin. Balutin anga isaing bagay sa ibai; puluputan. NiMl. Balingang Iabanan ang kaaway. ff Bungkalin; halughuglin; unkati'n. 11 Guluh in; ligaligin; -manggulo6; mangligalig. 11Pagbalikaing lakarin ang nala-' kad, na. 1 r. Magpabilingbilling; bumalibaligtaid. ft Magbago; magibai ang panah6n. Revultota. adj. Gul6; gust; ligalig. If Maliko~t; mapang. gul6'. If Guso't; guI6'; suo'tsuo't. Rey. i. flar. -n If' Ang pangulong peo'n sa laro'ng ahedres. if Ang harn sa b-,araha. Reyerta. f. Pagtatalo; taltalan; pagaaway. Re~zador,, ra. s. y adj. Mapagdalangin; mapagdasal. Rezagar. a., 1huli ang anoman. jj Bimbingin; itigil. sa ilang panaho'n ang paggawa ng anomain. ff r. Madhuli. Rezar. a.~Manalangin; magdasadl. II famn. Saysayfin; sabihin sa isaing sulat ang anomrin. Rezo. rm. Pananalangin; pagdarasa'l. ff Dasadl; panalangin. Rezongar. n. Urnungol; bu

Page  473 RIDI RIDI - 473 - RM RIMA mulo'ngbulo'ng sa. ini~UUtOi, at sun(lin ng mnasania sa. Io6b. Rezongon, na. adj. Maungulin; - tabullungin. Rezumarse. r. Tumlimr sa sisidhin ang tubig,. langfs 6 anomang bagay na. lusaw. Ria. f. Wawa'; bitis-, 6 Libasan ng isang ilog sa dagat. Riachuelo. m. Batvs; 6' ilog na munti at mahina' ang agos. Riada. f. Baha. Ribazo. m-. Bur6I; tagudtodd. Ribera. f. Baybayin; pang. pang; tabi ng dagat 6' ilog. Rib ereflo, fia. adj. Ang nauukol sa baybayin; 6' sarili niya'. Ribete. m. Tut6p. DagdAg. Ribetear. a. Tutupa'n; magRicacho, cha. adj. Lubhang niayaman; 6 masalapi, -nguni't uriurg mababa'. Rico,, ca. adj. Mahadlika'; 6' mataais. na 1ipi. IMayaman; masoalapI; mapilak. Saganat; 6 masaganai. 11Masaraip; nia1l namndm. Lubh~ing mabuti. Ridiculez. f. Sahita 6 gawang kakaiba 'at hindil kaugalian. RlidicuL'izar. a. lBirfuin; uyamin ang ka puwa na pagtawvanAn anig kanva'ng kasiraan 6' kaiblhang gawNA. Ridiculo,, la. adj IKatawaitava"; 6 naka'tatawa dahil sa kaibhdn sa. ibzi. If W'alang halag'. KakaibA. Riego. m. Dilig; pagdidilig9. Riel. m. Daiing bakal, na ginugulungan ng tren 6' trambia. Rienda. f. Ricnda;, 6 talh ng preno na hjiw~ak ng nagpapatakb6' ng kabayo. 11 fig. Pagsupil. II pi. Pamamahala', panga. ngasiwa ng0, anoma~n. Riesgo. ni Panganib; kapa-, nganiban. Rifa. f. Pagtatalo; away; ba. bag. II Laro'ng ripa. Rifar. ni. Makipagaway; makipagtalo. a. Maglar6' ng ripa. ffr. Afar. Mawalat, matastas; nmagl<Apirapiraso ang layag. Rifle. f. Barid na ripic. Rigidez. f. Kabagsikan; kahigp~itan. Rigido, da. adj. Mabagsfk; mahigrPit. Rigod6n. mu. Sayaiw na rigoddn; ligirain. Rigor. tn. Bagsik; kabagsikan; kahigpitain. jI Bangis; lupit; kabangisan. 11 Sidhi; tigais; tindi ng jpanaho'n.#jf Jij;1 rig~or. nin adv. Sa kato tolai aan; sa katunayan. Riguroso, sa. adj..Mabagsik; mabangis. fI Lubhang mnahigpit. fj Matindif.~ malabis na la. mnig 6' imit ng panahd'n. Ritna. f. Tugmai jf Tula'.

Page  474 RIVA RJVA ~- 474 - R~ ROCI Rimar. n. Tuniumgia; magtugma. M1Aagkatugmna; a tuna ang isAng -salita' sa kapuwat sali t a,. Rifnbonibar. n. Umiugong; tumuno'g ng lubhiang malaka's. Rinco'n. m. Su'wok.. jj Lugail na tag6. fi'g. Ang' tahanan ng isai, na rnalay6 sa ingay ng tao. Riffa. f. Away; ba~bag; pagtatalo. Rifl~n. in. Bat6 sa kataw;4in nq tao 6' hayop. 11fig. Aug ubod 6 gittl Aurg iS Ing Ju~ ug 1l. Rio. m. Ihog. 11 fig. Kasaganaang inalakil ng anorindng bagay na Iusaiw. Riqueza. f. Kayamanarn; yaman. Risa. f. Tawa; ngiti'. Ang nakatatawa'. Risada. f. Halakhaik. Risible. adj. %Mangyayaring tumawa. 11Nakaftatawai; 6 katawaitawa. Risotada. f. Halakhaik; tawang mnalakas at wala'ng ayos. Risueflo,, fla. adj. Masaya' ang mukha'; nakatawa; nakangitil. Matatawanin. jj fig. Nakalu'lugod. 11Kaayaaya. jjMaginhawa;~mnapalad. Rito. mn. Kaugalian; kaasaldn. Rival, in. Kaagaw; katalo; katunggali. Rivaildad. f. Pagpapanga gaw; pagtutunggah; pagtatalo. Rivalizar. n. Magpangag'aw; Mia g tUn ggaIi'. Rizar. a. Kulutin aug buhok. jjr. Mann-ulo't ang buho'k. Rizo, za. adj. Kul6t na bu. hi'k. 1f rn. Pagkukulo't ng buh'kRobar. a. M~agnakaw; ma-, ngurnit. 11Agawin; 6" itanan ang isa'ng babae sa -kany~ing inagulang. Robin. ni. Kalawang. Roblizo, za. adj. Matibay at mnatigis. ~ Robo. mn. Pagnanakaw; nakaw. 11Aug ninakaw. Robustecer. a. Palakasin. r. Lumaka's. Robustez. f. Kakiikasan; lakais. 11 Katibayan;. katatagain. Robusto, ta, adj. Malaka's; matibay; mat ata'g- j1 Bailisaksakan; rnalak'as 6' naluso'g ang kaItawain. Roca. f. Bat6, na lubha'ng mnatiga's. 11 Talanpa's; 6' bundo'k na bato6 sa lupah 6' sa dagat. Roce. in. Pagkaisagli; pagka'kiski's. JI fig. Pakikisafamuha'; pakikihalubilo; 6' laging pakikipa. nayaim sa kapuwa'. Rociada. f. PaghaMog. H4amog. Rocladera. f. Pangdili~g. Roclado, da. adj. BasaA ng h am6g.

Page  475 RODE - 475 -- ROLL Roclador. mn. Pangwisik ng lik. |1 Paglilklik ng da;in 1l Pagdamit. papali ku wadlikuwad. Rociar. n. Hunmam6g. I a. Rodilla. f. Ar-a. Tuhod. Iwisik; ipagwisik aln tubig 6 c ro/i,'ias. in. adv. Paluhod. anornang b:igty na lusaw. j Rodillada. f. Pagtuhod. l Wisikanl; wiligln. tagkalullod; aiy6ong paluhdd Rocio. r. -tHtaitog. ng tiga paa. Rodada. f. Balkas ng buloi&g Rodllazo. Ln. PagtuUlod; 6 sa 1upang dinaanarn. saksak ng tuhod. Rodadero,ra. adj Gulungin; Rodillo. mt. Pulin; paralis' madaling gumulong; 6 sadvyai g [ Batog miabilog na p)amaintiy gugulong. ng lupa 11 /Impr. Ang rodilyong Rodadizo, za. adj. Magu- parngiagay,g tinti sa li!mnagan. lungin; 6 madclling guinulong. Rodiiludo, da. adj. TuhuRodadura. f. Paggulong; pag- rin; 6 malaki ang tuhod. ikit; paginog; pagpihit. Roedura, f. Pagngatngat; Rodapi6. m. Tabing na na- pagngasngas. ji Angnakukuha ng katatakip sa paa ng mga hi. nguatgait 6 ngastnigs. higan, mesa, at ibaing kasang- Roer. a. Ngatngatin; ngaskapan. Ij Pinta sa ibaba ng pa- ngasin; himlangatin. |1 fig. Gasder na ibai ang kulay kay sa gasin; 6 alisitng untiunti ang itaas. i ibabaw ng anomntii. Rodar. n. Guinulong; umi. Rogaci6n. f. Pagdalangin.. kit; uninog; pumihit. 11 Mabulid, Rogar. a. i)Lualangin; du. n6 mhulog na gumulong buhat mafnrg; hunliiing. 11 Lumulhog; susa ising mataas na lugal. 11 fig. mranlo; makiusap. Gu(lulonggulong; 6 kumalatka- Rogativa. f. Pagdalanging alt aing anonman na parang wala hayig sa Dios ng marailing tao nang kabuluhain. upang kalntair ang Ikatnyiing aka. Rodear. n. ilumigid; lumik Rojear. n Mainul; InamnLutik. 11 Magpaligid; nmal:liklik ng lanui. daain. 11 fig. Mlagpalikuwadliku. Rojiz, za. aj. Narnunulli; wvid. 1 a. Libirain; puluputani-. I pma' lpilului. Paikutin; painugtin ang anioman. O Rojo, j. adj. Pulai; miapultt. Rodela. f. Mil. Kalasaig. H. RIlar. a. i.lunin; balunr. Rodeo. m. Pagligid; paglik.- buiii;

Page  476 ROMP C Rollizo, za. adj. Mabilog at habi,a nlh3 parang lulo'n ng banlig. j1 Taong mabilog at ma. laid ang katawain. Rollo. m. Lul6n; balumbo'n. Romadizarse. a. Sipunin; rnagkasip6ni. Romadizo. mn. Med. Sipo'n. Romeral. rn. Lugaf1 na, ma, tamning tani'm na romero. Romerla.. f. Pangingibdng bayan; 6' paglalakbaiy sa isaing ~smba~han na. pinangakirang dayuh inU Romero. m. Rot. Romero. Romero, ra. adj. y s Ang nangingbibing bayan; 6' naglaIakbay sa isaing simbahan. Romo, ma. adj. Pulp6I]; sal'Il; pudpod ang dulo. 116ng na mahift at clapa'. Rompedero, ra. adj. Basagfn; madaling mnasirai. Rompeclura. f. IPasag; siraW Romnpeolas. m. Pangbasagalon. Romper. a. Basagin; durugin; bafimi; patiri'n; lagutin; punitin. 1 Hatiin; biyakf-n; si. rain; Iansagirrl. 11Gasgasin. jI Alit. Lansagin; 6 pasabugin ang isatig -,hukb6. 1 n. Magmul a; mag. simuIa': gaya ng romter la mar c/ta, magmuzdn;g lumakad; romtper tl hIsblarr, mnagsimuhild'eg ma 76 -ROPA Honcador, ra. irn. y f. Mapaghillik. Roncar. n. Maghilik. Roncear. a. Paghimianhimanin;.6 latuain ang arnomaing gawai. jj Palibanfibanin. Ronceria. f. Paglalantutay; paghilhimanihiman sa jpaggawa'. Roncero, ra. adj. Mahiman; rniapaglantutaiy. i Ronco. ca. adj. Namam-aos; namnarmaldt. Pa6s na, tinig 6' boses. Roncha. f. Tagtulaba'y. Ronda. f. Pagroroda;6 'pag. babanta'y sa gabi sa. isaing bayan 6 lugadl. liAng mnga nagroronda 6 nagbabantdy. Rorndar. n. Maglib6t sa gabil na bantaydn ang isdng bayan 6' alinnivi~ng poo'k. 11 Lumibot, 6 magfpasivalpasiyal sa gabi. 11 a. Magpalpdig W-; 6' ligidligiran ang anoman Ronquear. n. Mamaos; m~ainnaki't. Ronqued ad. f. Kapausan; 6 pa~gkapa6s. LRonquera. f iPamamaos; pamanalaft. Ronquido. mn. Hilik. j fig. Tun'gn bag(-'. Ropa. f. Damilt; 6' alinmaing kasuutang ginAgamnit ng tao. Ropaje. m. Ang pananamnit sa, katawa'n. 11Ang pananamit na

Page  477 ROTO RUBO mahaba at mainam, na sarili ng R6tula. f. Alat. Bayugo ng inga may kapangyarihan. 11 Ang tuhod. katipunan ng damit. Rotular. a. Iagyan ng r6tulo. Roperia. f. Tindahan ng mga R6tulo. m. Pamagatng isang dainit na yari. I Lugil na tata- akiat, katha x6 alinmang sinulat..g1an nt damit. |1 |artel na idinidikit sa hayag Ropero, ra. y f. Ang nla lugal. nagbibili ng mga yaring damit Rotundidad. f. Kabilugan. 1 na bago. II Ang tagapagingat ng fig. Kaliwanagan; kalinawan. damit ng isaing kapisanan. || m. Kabuuan; kapupusan. Ang tataguan. ng danit. Rotundo, da. adj. Mabilog. Rosa. f. Bot. Bulaklak ng, fig. Maliwanag; malinaw.! rosal. S1 Ang kulay rosas. 3u6; pup6s. Rosado, da. adj. Sinasabi sa Rotura. f. Sira; biyak; lakulay rosas. |( Ang sinangkapan hang; put6k. ng rosas. 'Rozadura. f. Pagsagi; pagRosal. m.;ot. Isang hala- kiskis ng isang bagay sa ibi. man na ang bulaklaik ay rosa Rozar. a. Gusarin; 6 hawaRosariero. m. Ang guma- ninr atg lupa sa nakasuisukal na gawa, 6 nagtitindd ng kuwintas. dam6, bago sakahin at taninan. Rosario. m. Kuwintais. 11 Ang [| Putputin ng hayop ang dam6. |( dasal na rosario. Kudkurin 6 kaskasin ang ibabaw R6seo, sea. adj. May kulay ng anominn. ] n. Masagi; makiskfs; rosas. mabungg6 ng marahan ang ising Rostrillo. m. Pamuting ini- bagay sa ibai. I r. Magkabunggo; lalagay sa mukhat ng mga babae. rmagkaOmp6g ang isang paa'sa I Sinag sa mnukha ng mga la- isai. II Makisalamuhha sa kapu. rawan 6 sant6o. wa; magkapalagaying lo6b Rostro. n. iMukha ng tao. Rubi. m. Bat6ng mahalaga I Tuka nig ibon. |I 1Mar. Ang na kulay rosas at lubhang madulo ng do6ng ng sasaky;an. kiinng. Rotaci6n. f. Pagikit; paginog; Rubifiar. a. Papulahin ang pagpihit; pagbiling. anomain. Roto, ta. p. p. Sira; lansag; Rubio, bia. adj. Mapulang basag. jl s. y adj. Gulanil; punit; mura, na parang kulay ng ginto. larot ang damit. Rubor. In. Kulay na pula.

Page  478 RUIN - 478 -- RUST Ii Pamumula ng mukha dahil sa kahihiyan. II Hiya; kahihiyarr; hinhin. Ruborizar. a. Htiyain; papamulahin sa kahihiyan. 1 r. Mamula ang mukha. dahil sa pagkahiyfa. 11 Mahiya. Ruboroso, sa. adj. Mahiyain; 6 mahihiin. Rubrica. f TandAing mapula: 11 Ang tanda 6 guhit na sa rili ng sinoman, na ilinalagay,sa ibaba ng pangalan 6 pirma. Rudeza. f Kagaspangan; kabastusan ng anomn ng bagay. l Kapurulan ng isip. Rudo, da. adj. Magaspang; bast6s [i Mapurol ang isip. 1t fig. Walang galang. Rueda. f. Gulong. 1I Lipon; bilog n t mga tao 6 bagay. Ruego. m. Daing; luhog; pakiusap. Rugido. m. Ungal ng le6n. Rugir. n. Utiungal ang le6n. 'Ruido. m. Tun6g; tlvong. ]1 Ingay; alingawngaw; alingasngas. I KalJatis; kalat6g; kalugkog; kagun',k()ng; at ibai pa. 11 Pagtatalo; pagaaway; pagtataltalan; pagtataklapan. Ruidoso, sa. adj:. Matun6g; maugoing. 1 Maingay; maalingawngiaw; ina lingasngis. Ruin. adj. Hamak; mababa; waling halaga; bastos. |j Masami ang ugali!. Maramot at masakirm, Ruina. f. Pagkaguh6; pagkigiba; pagkasira. [1 fig. Paghihirap; 6 kasiraang malaki ng mga pagaari 6 kayamnanan: 1l Pagkapahamak; pagktalugs6 ng isahg tao, anak 6 bayan. 1 pl. Ang mga labi ng, bahay na guh6 6 giba. Ruindad. f. Pagkahamak; 6 gawang hamak. 11 Kawalang ha lagai ng anoman., 4 Karamutan at kasakiman. Rumbo. m. T6nguhin; turn pahin; tungo. 1 fig. y fam. Pag paparangya; pagpaparangalan; pagmamarikit. Rumboso, sa. adj. Mapagparangy;i; mapagmarikit. 1| Maringal; marikit; marilag. * Rumiar. a. Nguyain uli ang nakain na, na pabaliking muli sa bibig: sinasabi lamang sa hayop, na gaya ng kalabaiw. kambing, at iti pa. Rumi6n, na. adj. Palanguya ng nakain na. Rumor. m. Bulungbdilungan, sabisabi; alingawngaiw. 11 Ingay; alintasngais. Runrfin. m. fart. Sabisabi; bul ungb luntian. Rural. adj..Ang naiuukol.sa parang 6 sa bukirin. Rusticar. n. Mamlarang; tul mira sa parang. Rusticidad. f. Kabastusan n

Page  479 RUTA - 479 -- RUTI yari.j Kagaspanga'n ng ugal'i. Rustico, ca. adj.' Ang na "ukol sa parang. I Bast'os; magyaspang ang ugali. rn. Tagaparang; tagabukid. Ruta. f. Tu'nguhin; 6 tumpahin nft. isang paglalakbaiy. Rutina. f: Kaugaliang pinagkairatihan; 6' ugaling iaitutulian lamang sa niasid 6' sa kaisas'-anay. Rutinario, ria. adj. Ang gintigawa 6 gun-iagawa ugwl ~nang kurd'kur6' at pawatng naitutuhan lamrang sa pagmamnasid.

Page  480 S SABI Sabalar. m. Lambait, 6 ano. mang pangihuli ng bangos. Sabalero. m. Magbabang6s. Sbalo. m. Zool. BanRos' SAbana. f. Kumot. 1| Balot. Sabana. f. Parang na malawak at walang punong kahoy. Sabandija. f, Alinm;ing hayop na maliliit at nakasusuklam; gaya ng butiki, bubulii atbp. Sabafi6n. m. Alipungi. Sabedor, ra. adj. y s. Nakaaalam; nakatatalastas. Saber. a. Malaman; matant6; matalastais; mataho; mabatid. I Dumunong; matuto; tumalino. [j Masanay; mabihasa; maratihan sa paggawa ng anomain. 11 n. IDunong; karunungan; katalinuhan. Sabido, da. adj. Maalan; 6 tnaraining l nalaman. 11 Hayag; * alim ng marami. Sabiduria. f. Karunungan; katalinuhan. 11 Kabihasahin. Kaalamain; kabatirain. SABR Sabiendas (A). m. adv. Kinusa; tinalaga. Sabihondo, da. adj. y s. farn. Mapagmarunong; mapagdunungdunungan. Sabio, bia. adj. y s. Pantas; pahaim; marunong; bihasa. 1I Nakatuijuro; nakaaiaral; nakatittuo.!ablazb. m. Taga 6 lapad ng sable. 1 Sugat na gawa ng sable. Sable. m. Sandatang katu-..lad ng cspada, nguni't anyong balukt6k at fisai ang tajim. Sabor. m. Lasa; lasap; namnam. 1i Saraip; linamnam. Saboreamiento. m. Paglasa; p)aglasap'; pagnamnam. Saborear. a. Pasarapin; palinamniamin ang lasa ng anomain. Lasahin; lasapin; namnamin. ] r. Iuminsaip; masarapan; magustuhan ang lasa ng kinaikain. Sabroso, sa. adj. Masaraip; malinamnam; malasa. 11 fig. Kawiliwili; kaayaaya.

Page  481 I ~ SACI -48 - SACU Saca. f. Pagkulha. 1 Paglalabas, 6 pa;kuha ng kaiakal sa isang bayan. Aj Ang unang sipi 6 salin ng anomang kasulatan. Sacabala. fM. l Kas;ig. kapang panguha ng pu:gl1 sa lo6b ng katawain. j m. pi. Mil. Panguha ng pungli sa kanyon. Sacacorchos, i. Kasangka pang panguha ng tap6n ng botc. Sacamanchas. m Ang tagapagalis ng mansai ng damit. Sacamuelas. m Mangbu bunot ng ngipin. r* ~Sacar. a. Kunin; alisin; i!abas; ilayo; hanguin; hugutin. j Itiwalag. 11 Iligtas. 11 Gumiawa; bunli,6 ng anoman. 11 Humuwad; sumipi; sumalin. [j Kilalanin; tuntunin sa mga tanda ang anoman. 11 Kamtan; tamuhin. |I Itangi; iluwal. Isalin ang alinmang sulat. Sacerdocio. m. Pagkapari; 6 karangalan, kalagayan at katungkulan ng pari. ir ~Sacerdotal. adj. Ang naiuukol sa pari. Sacerdote. i. Pani. Saciable. adj. MabubLusog; 6 nangyayaring mabtlsog. Saciar. a. Busugin; sandatin; buyain. 1J r. Nlabus6g; masandat, mabuya. Saciedad. '. Kab}usugan; ka. Sacio, cia. adj. Bus6g; buta; sand;it. Saco. mn. Supot. jI Panglolo6b; pagsamnsam. Sacratisimo, ma. adj. Lub. 1ianlg kagalauggalang. Sacrificar. a. Maghain; niaghandog; miiagalay sa l)ios. 11 fig. Papaghiraplin; papagtiisin ng mnaraming hirap ang kapuwa. (f r. Humain; humland6g; urnalay sa Dios. II Magtiis ng hirap. Sacrificio. m. Hain; handog; 6 alay sa Dios. 11 fig. Pagtitiis ng hirap. j1 Pagpapakahirap. Sacrilegio. m. Pagpaslang, 6 paglapastangan sa kagalang. galalig na bagay. Sacrilego, ga. adj. Ang pumaslang, 6 iumapastangan sa bagay na kagalaiiggalang. Sacristain. m Sakristain. Sacro, cra. adj. Kagalanggalang. Sacrosanto, ta. adj. Kagalaoggalang at banail. Sacudida. f. Pagpag; paspas. Sacudidura. f. Pagpagpaigng alikabok. Sacudimiento. rn. Pagpag)pag; pagpaspas. Sacudir. a. Ipagpg; ipaspas; iwagwag; iwaswis; ipilig j Hlampasin; paliin. 11 lwaksf. |j r Ipagtaboy ang sinomdn ng nj asakilip. buyiaan; pagkabus6g; pagkasandct.

Page  482 SALA -~ 4:2 - SALI Saeta. f. Pank pal:s6;O tun6d. Saetada. f. y Saetazo. m. Pagpanr. [ Sugat na gawa ng pana. Saetear. a. Purnana; pansin. Sagacidad. f. Katalasan; katalinuhan ng isip., l l(atalasang umanmy ng aso. Sagaz. adj. Matalas; matalino; 6 bihasang kumil4la ng anonang bago pa lamang mang/ yayari. [ Aso na matalas umamoy ng bakas ng hayop na hi nuhuli. Sagrado, da. adj. Ang nakaukol sa Dios at sa paggalang sa kanyia., Kagalanggalang. Sahumadura. f. Pagsu6b. Sahumar. a. Sumuob; 6 suubin. Sahumerio. n. Pagsuob. |.'anu6b. Sajador. m. Mangangadlit. Sajadura. f. Kadlit; tabad. Sajar. a. Kadlitin; tabaran. Sal. f. Asin. 11 Quuirn Bagay na pinaghalong isang acida at isaing oxido met/alico. Sala. f. Kabahayain; buluwa. gan 1| Sa hukuman, ay ang silid 0 lugal na kinlalaagyin ng isang huk6m.,Saladero. m. B3hay o lugal na pinagaasinln ng kame 6 isda. Salado, da. adj Mlaaiat; ma. asin. Saladura. f. Pagaasin, ng karne6 6 isda. Salar. a. Magasin;o asnarm ang isda 6 karne. Lagyan nug asin ang pagkain. Salario. m. Himagal; upa 6 bayad sa mga manggagawa. Saldar. a. Com. Tapusin ang isang utang, na bayaran ang. natitiraz Saldo. m. Cor. Katapusan, 6 katuusan ng isang utang. j Ang halagang natira sa gay6ng pagtutu6s. Salero. m. Asinain; palaasnan. |l Tataguan, 6 tinggalan ng asin. Salida. f. Paglabas; pagalis.!1 Labasan. l1 Corn. Paglabas 6 pagbibili ng kalakal. Salificar. a Asinin; 6 gawing asin ang anoman. Salin. m Tlinggalan ng asin. Salina. f Asinan; 6 ang kinukunan, 6 pinaggagawan ng asin. Salinero. m. Magaasin. Salino, na. adj. May asin. Salir. n. Lumabas; lumuwail; sumipot; lumitaiw. j Unialis. il Sumilang; sumikat. 11 Gumiti; sumibol. j1 Tumakas; tumanan. 1| Manggaling; magbuhat; magmula ang isang bagay sa iba. )1 r. Tumul6; lumagas. 1 Umapaw; lumabis 11 timalis.

Page  483 SALP -- -43 - SALT Saliva, f. Laway; lura. Salivaci6n. f. Paglalawray. Salival adj. Ang nauukol| sa laway. Salivar. n. Maglawaiy. Salivoso, sa. adj. Mapagla. ~way. Salmear. n. Magdasail o umawit ng msga salmo. Salmo. In. Awit na papuri sa Dios. Salm6n. m. Zool. Isdang saln'on. ' Salmuera. f. Patis. Salobre. adj. Maalat; matabsing. Salobrefto, fla. adj. Lupaing alatin 6 may asin. Salpicadura. f. Pagtilansik; pagpulandit. Salpicar. a. Papilansikin; pa. tilamsikin; papulanditin. tI Laktawan ang anomaln. 1 r. Tumilansik; pumulandit. Salpimentar. a. Imbakin ang anotman sa pinaghal6ng asin at paminti, uping huwag masira at lal6ng sumardp. Salpresar. a. Buruhin; ba gongin; 6 asnan ang isdai karne. Salpreso, sa. p, p lBuro; bag6ig; inasnan. Salpullido. m. Bun g a n g araw. Salpullir. a. Tubuan 'il bu ngang araw. |j r. Malip6s ng but ngang araw ang katawan. Salsa. f. Sawsawan; sahukan. 11 Salsa, na isinaisangkap sa gi nisai. Salsera. f. Lalagyan ng salsa. Salserilla. f. Tasang munti la lalagyan ng salsa. Saltadero. in. Luksuhan; lundagan; tilunan. Saltador, ra.,. y f Manglul ks6. Saltar. n. Lunuks6; lumundag; tumalon. |1 Magtalon. j[ Dumarnbai. ij T umalsik; tumilansik; umilandang. 11 Tumilaroy; sumilakb6. j1 Malag6t na bigla ang anoman dahil sa lnalabis na kahigpitan. j fig Maging pansinin; 6 mlamukod anR anoman. 11 Su magila, sunliurot na bigia sa isip ang anolnan. 1 a. Sa mga hayop, ay lumukob ang lalaki sa babac. || Lumaktaiw; 6 laktawan ang anomain. Saltarin, na. m, y f. Ma nanayaw. Sarteador. n. Manghaharang; tulisan. Saltear. a Mlangharang' mranulisan. I lumo,6b; sumalakay. 1| GuLwin ang antrllani ng palaktaw' lak;ta\. Salteo. nm lIatghahar-ag; pai nunutil n l Pan.lolt, t) 1! Pagi laktaiw. f ~~ tak~~~i\\~. * a*

Page  484 SALV - 484 - SAND Salto. m. Paglukso; paglundag; pagtalon. 1 Lundag; tal6n; lukso. f1 Sikd6; kaba; kut6b n. pus6. l fig. Ialdaiw; 6 paglaktaiw ng isaing bahagi ng binabasa 6 sinusulat. Salud. f. Galing; ginhawa;. 6 kabutihan ng katawain. Saludable. adj. Nakabibuti; nakag.igaling; 6 nakagiginhawa ng katawan. Saludador. m. Mapagbati; mapagbigay galang Saludar. a. Bumati; magbigay galang; rnagpugay. Saludo. m. Pagbati. 11 Bati; pugay; yuk6d; bigay galang. Salutaci6n. f. Pagbati; j1 Ang simula ng serm6n 6 pa. ngangaral. Salutifero, ra. adj. Naka. bubuti; nakagiginhawa; 6 nakapagpapalakas ng katawan. Salvaci6n. f. Pagliligtas; pagkiligtas,. f1 Kaligtasan. t Pagka. kamit ng kaluwalhatian. Salvado. in. Darak. Salvador, ra. n. y% f. Tagapagligtas; mainanakop; manunub6s. Salvaguardia. f. fBantay 6 tanod na nagiingat ng anoman. Salvaje. adj. Halaman 6 kahoy bundok at hindi inaalagaan. I! Hayop gubat. 11 fig. Lub. haing hunghing, hangail a't maa tigas' ang ugali. 1| m. Bulast6g; ailbahe; 6 ll bihasa. Salvar. a. Iligtas sa panganib 6 sa anoming kasiraan J1 Rel Ipap;kaloob ng Dios ang kaluwalhatian. il Ligtasan; ilagan; la)yinn ang anomang kapinsalaan, balakid o dahilan.! Luksuhin; lundagin; talunin ang anoman. 11 r. Maligtas. 1| Rel. Tamuhin ang kaluwalhatian; lumuwalhati; miipasalangit. Salvavidas. m. Afar. Pangligtas-buhay. Salvia. f. Bot. Samb6ng. Salvo, va. adj. Ligtas sa pan-ganib. 1 adv. m. Tangi; li. ban; lahabs. Sanable. adj. Mapagagaling. Sanar. a. Pagalingin; paginhawahinl sa sakit ang sinomain. if n. Gumaling; gurninhawa sa sakit. Sanativo, va. adj. Nakagaigaling; 6 pangpagajing sa sakit. Sanatorio. m. Pagalingan sa anomtang sakit. Sancionar. a. IPagtibayin ang kautusan. Sancochar. a. Sankutsahin ang ulam. Sandalia. f. Panyapak; sandalias. Sandia. f. Pakuw-an. Sandiar. m. Pakuwanan; o lupang maramilg tanim na pakuwan.

Page  485 SANT. -485 - SARA Sangley. adj. y im. Intsik. Sangradera. f. Pangadlit; [ pananggra. t Sangrador. m. Mnangantad- lit; iminananggra. Sangre. m. Dugo. | fig. Li. pi; angkan. Sangria. f. Med. Kad-!it; tabad.!] Ang dugong dumaloy sa pagkadlit. Sangrientota. adj. Dumni- dugo. |1 Tigmak ng dug6; 6 dugoduguan. 1 Madugo. [j Taoo ha- ' yop na mabangisSanguijuela f. fZool. Linti. Sangainario, ria. adj. Miabangis; mabagsik. Sanguineo, nea. adj. Madug6; may dugo; 6 masagana sa dugo. 1I Kulay dug6. 1 Ang nauukol sa dugo. Sanguinolento, ta. adj. Dumudug& 11 Dug6duguan. SanIdad. Ulilip; f. kagalingan ng katawan; kawalan ng sakit. Sano, na. adj. Magaling; mahusay; walang sakit. 11 Pangpabuti ng katawan. 11 Bu6; walang sir'a. 11i alang panganib. 1 Tapat na lo6b. Santidad. f. Kabainalan; kasantusain. | Galang na salita na ginagainit sa Papa. Santificar. a. Pakabanalin ang sinoman sa pamagitan ng biyaya ng Dios. 11 Ihain sa Dios ing ranoinin. j| Igalang; pintuhuin; )agayupapaan aug bagay na banral. i1 lpangilin ang tnga araw Ig pist3i. Santiguar. a. Kurusain; 6 lagyan ng antandai ang sinornan. fig. y fain. Sakt;in; salantain. r. Magaotand(a; magkurds. Santisimo, ma. adj. Kai santusantusan. 1[ Galang na ginaamnit sa Papa. Santo, ta. adj. Banal. jI h'tl. Santo. Santoral. tn. Aklait na kinapapalamnain ng buhay ng tnga sant6. Santuario. in. Simbalhan; bisita. Safia. f. Po6t; galit na nmalaki. Saftudo, da. adj. Po6t na po6t; gaift na galit. Sapo. m. Zool. Kukak; palak a.. Saquear. a. Mangloob; 6 manamsam ng balang inatagpufan. Saqueo. m. Pangloloob; panananmsam ng anomang makita. Saquera. adj. Karayom na panahi ng supot. Saquerla. f. Gawaan ng su. pot. I Katipunan ng supot. Saquero, ra. m. y f. Magsusupot. Sarampi6n. in. Mted. 'ligdas.

Page  486 SAZO -- 486 - SECR Sarao. m. Pagtitipon ng mga taong marangal upang magsayawan 6 magtugtugan. 11 Siyawan. Sarcasmo. m. Libak; uym; aglahi; bir6ng masakit 6 masaklap. Sardina. f. Zool. Halubaybay; tamban. I C6om. Sardinas. Sarna. f. Med. Galis. |I gran. de. Mamaso. I perrtuna. Galis aso. Sarnoso, sa. adj. Gfilisin. Sarta. f. Tuhog ng anonating bagay, gaya ng butil ngf kwintais, at ibai pa. Sarten. f. Kawali. Sastra. f. Ang asava ing sastre. 11 Ang mainanahing babac. Sastre. m. Mananahi; sastre. Sastrerla. f. Patahian. Satisfacci6n. f. Pagbabayad na lub6s ng ufang.!| Panghihinawad sa nagawa.ng di naibigan ng kapuwa.!I Kapalaluan. 1I Kapalagayang loob. II Pagkasunod; pagkatupad ng nasa. Satisfacer. a. Bayarang tub6s ang utang ij Gumawa ng ar.omang ikakakawas sa sala. Ij tagbigying lo6b. 1t Sundin; tuparin ang ano.nang nasa 6 pita ng lo6b. Il r. Magbayad sa sariling kaimay. [1 Manghiganti. Saya. f. Ang saya ng babae. Saz6n. f. Kahinuginn. Ka. panihunan; pagkakata6ng mabuti. II Lasa ng anoman. Sazonar. a. Sarapan; 6 pasarapin ang pagkaluto ng pagkain. j Pahinugin; ilagay sa talagang kapanahunan. 1[ r. Mahin6g; malagay sa ukol na kapanahunan. Sebo. in. Taba; sebo. Seboso, sa. adj. Masebo. I May pahid na sebo. Seca. f Tuyot; pagkakatuyot; 6 panah6ng salat sa ulan. Secadero. m. Bilaran; patuyuan; yangyangan. 11 adj. Bunga ng kahoy na maititinggai ig tuyo. Secami.ento. m. Pagpapatuyo; pagkatuyo. Secano. n. I.upang paanagulan. Secante. p. a. Pangpatuy6; o 6 nakatultuy6. t1 m. Pint. Ang inihahalo sa kolor, na pangpatuyong madali ng pinta. Secar. a. Patuyuin; ibilad; iyangyang. 11 lacingin; lantahin; tuyiin. r. Matuy6. Matuy6t. ( Malantzi;' malaing. II Mangayayat; rnatuyo ang katawan. 11 fig. Mauhaw ng malaki. Secci6n. f. I'agputol- llPanglkat; tumnp6k, bahagi. Seco, ca. adj. lTuyo6; walalng katas. |I Tuy6t. | ILanti; laing. i Payat; yayat. Secretaria. f. Ang asawa ng sekreiario, tj Ang kalihim na babac. I

Page  487 SEDI SEDI ~- 487 S-G SEGU Secretaria. f. K~101' win. Secretarlo. m. Kalihim. Secretear. n. f-,m. Makipagusap ng lihim sa ibai. Secreto, ta. adj. Lihim; jjm. Ang lihim. Secta. f. Aral na tang! at kaiba' rnt sini'sluno'd ng ilaing tao. jfKatipunan ng mga nagsihiwala'y sa isaing rcligi6n 6 pang. katin. Secuaz. adj. Kampo'n; alaga'd. Secundar. a. Pangalawaha'n; tulungan; 6 ayunan ang iba-i sa anotman. Secundarlo,, ra. adj. Pangalaw-i; ikalawai. Secundinas. f. pl. bat Inunan. Sed. f. Uhaw; kauhawan; pagrkauhaw. fig. Nasa'ng rnahligpit sa anomdn Seda. f. SutIa'; seda. Sederia. f. C~om. Angrj~,pa. ngangalakal ng sutJa'. 11Ang tin. dahan ng, sutla'. Sedero. m. Magsusutl"a' Sedici6n. f. Pagkakagulo; parighihimagsik ne bayan laban Sa pu no. Sedicloso,, sa. aclj- Manggugulo sa bavan; mapanghimag-, sik. Sediento,, ta. adj. Nalluhawmay uhaw — uha'w na uhaiw. Sedimento. m. Latak; tining. Sedoso, sa. adj. Pa-rang sutSeduccifn. f. Paglamuyot; paghib6; pagupat; pagurali. Seducir. a. Uralian; uptat'n. Lamuyutin; hibiuin; halinahin ang loo'b ng kapuwa'. 1 r. Mala, muyot; mahib6. Seductivo, va. adj. Naka. kadlamuyot; nakakahbalina ng lo6b. Segable. adj. Magaigapas. Segadera. f. Panggapas; lilik. Segador,, ra. m. y f. Manggagapas., Segadora adj. Maikina ng panlggapas. Segar. a. Gumapas; 6' gapasin. Segregaol6n. f. Paghihiwa. hi~y; pagbubuko'd ng anomain. sa ibai Segregar. a. Ihiwaliy; ibuko'd ang isilng bagay na kasama sa karamihan., Seguido, da. adj. Tulo'y; patuloy; suno'dsuno'd; waling ti. gil; wali.ng patlingy. ft Matuwfdic. Segulr,'a. Sundd'n; buntutain; u~sigin. Ituloy; ipatuloy. jj Su. mama; umalagid. jf Surnuno'd; umayon; umalinsunod. ff r. Mahinuha'; makur6". 1f Sumuno'd ang isa~ng bagay sa iba'. Seg~in. prep. Ayon; s-angIayon; tungko'l; bagay.I

Page  488 SEMA -- 488 — SEMI Segundo, da. adj. Ikalawa; 6 pangalawa. Segundog6nito, ta. adj. Pangalawaing anak. Segund6n. m. Anak na pangalawa, at gayun din ang tnga sum usun6d. Segur. f. Palak6ol na malaki. P11 Iaggapas. Seguridad. f. Katiwasayan; kapanatagan; kawalin ng panganib. 1| Katunayan; kapanagutan; kasiguruhin. Seguro, ra. adj. Tiwasiy; panatag; walang paliganib. 11 Tunay;' toto6. 1I Matibay. |( m. Sigur; 6 p )4gsisig)uro ng pagaari 6 buhay sa anoinaing panlganib na slkat mangyari. Seis. adj. Anim. 11 Ikaanin. m. Ang niumcro 6. Seiscientos, tas. aldj Anini na raan. Selecci6n. f. Pagpili; paghirang; 6 paminili ng anomnan sa marami. Selecto, ta. adj. Pili; hirang. Selva. f. Gubat; kagubatan. Selladura. f. Pagtatatik. Sellar. a. Tatakin. '1 Lagyain ng selyo. 1 Ilinmbaig; ikiqial; itala ang isaing bagay sa iba. Sello. m. atik; panatalk. Sclyo. Semana. f. inggo; 6 sanglingg6. Semanal, adj. Lingguhan. Semanalmente. adv. t. Lingg6lingg6; 6 tuwing linggo. Semanario. m. Paihayagaing lingguhan. Semblante. m. Mukha; 6 pagtuniukha. Sembradio, dia. adj. Lupa.ng tatamnnan. Sembrado. m. Bukirin; 6 lupang may tanim. || Pananim. Sembrador, ra. 'm. y f. Ang nagtatanim; 6 mainananim. Sembradura. f. Pagtataniti. Sembrar. a. Magtanim; nlaghasik; magpunla. II fig. Isabog; ikalat ang anomnln. Semejante. adj. Kaimukh;a kawangis; kawangki; kahambing; katulad. 11 Kapuwa. Semejanza. f. Pagkakamukhat; pagkakawangis; pagkakatulad. Seniejar. n. y r. Maitnukhia; mawangis; makalhawig; makatuFad, m rIaparis. Sementera. f. Pagtatanin. I Bukid; linang; 6 luIpang may taniin. (I Pananin. 11I anahlng bagay na ipagtanim. Semestre. adj. Nagtatagal ng anitm na buwan. 1 m. Anim na buwan; 6 kalahating taon. Semlcirculo. m. GCeo.t Kalahati ng bilog. Semidifunto, ta. adj. Parang patAy; 6 halos pata)-.

Page  489 SENS - 489 - SENT Semidormido, da. adj. Halos natutulog; 6 naaagaw tulog. Semilla. f. Binhi; punla. 11 Anornang bagay na pinagbuhatan ng marami. Semillero. m. Punlaan. 1I fig. Ang pinanggagalingan ng anomang bagay na masama. Seminario. m. Punllaan, I! Ba. hay na paturuah sa mga bata. at binata. l conciliar. Arilan sa mga magpapari. Sempiterno, na. adj. \Wa lang hanggan; walaing katapusan. Sencillo, la. adj. Walang halo; walang kalah6k na anoman. || Manipis. 11 Walang gayak 6 pamuti. 11 Hugis na karaniwan, magaan at taipatan ng pananalita. 11 fig. Madaling dayain 6 ululin. 11 Tapat na lo6b. Senda. f. Landas; bulaos. 1 fig. Paraang ipagkakamit ng anomang nasa. Sendero. m. Bulaos; landas. Sendos, das. adj. pl. Bawa't isai; 6 sa bawa't isa ng dalawai 6 maraming tao 6 bagay. Senectud. f. Katandaan. Senil. adj. Ang nauukol sa matatanda 6 sa katandaan.. Seno. rn. Lo6b ng dibdib. It Kandungan; sinapupunan. 11 Ang tiyan ng inai. 11 Ubod. Sensatez. f. Kabaitan; katalinuhan ng isip. Sensato, ta. adj. Mabaft; Inatalino. Sensibilidad. f. Pangdanm. daim. 1| Pagkamaramdamin. Sensible. adj. Dapat damdanin. 11 Nararamdaman. 11 Kasakitsakit; kapighapighati. 11 Maramdamin; mapagdamdam. Sensual. adj. Ang napadadala sa pitang mnahalay ng katawan. 11 Ang nauukol sa gawai 6 nasang kalupaan. Sensualidad. f. Katamasahan ng.layaw ng katawain, lalo na sa kalupaan. Sentar. a. lupo; ilikinm. j Itanda; isulat. 1 P'agtibayin. 1I Patunayan. 1( r. Umupo; lumikn6; lumuklok. 1I Magtibay. Sentencia. f. Pasiyt; haka. l Talakay. I1 For. Hatol; pagha tol; kahatulan. Sentenciador, ra. adj. Ang humaihatol; 6 tagahatol. Sentenciar. a. Humatol; 6 hatulan. 11 fig. Magpasiya; 6mragbigay ng sariling haka tungkol sa anomaing pinagtatalunan. Sentido. m. Pangdamdam. | Isip; pangwari. II Kahulugain; katuturan. (1 adj. Maramdamin. Sentimiento n.. Pagdamdaim. |1 Pighati; hinanakit. Sentir. a. Maramdaman. fi Mabatyagan; mnaulinigan. 11 Magpasiyai. 1 Damdamin; indahin. | 02

Page  490 SEPT - 490 - SER Magpighati. 1I r. Magdamdam. II Dumaing. 11 Magkaramdam ng anomang sakit. 1j m. Damdam.!| Pasiyai; akala. Sefial. f. Tanda; bakat. [ Tanda 6 hanggan ng lupa. j| Pilat; 6 piklat. 1 Babala. Sefialar. a. Tandaan; 6 lagyan ng tanda ang anomain. l Lagdaan; 6 pirmahan. 11 Itur6 ang, anoman. 11 Magtakda; magbabala. 1| Hangganan. 1j r. Matangi; mamuk6d sa iba ng nauukol sa dangal 6 kapurihan. Seftor, ra. m. y f. Poon; pangino6n. [1 Re/. Ang Dios. | Gino6; ginang. Seflorla. f. Kamahalan: ga. lang na ginagamit sa matataas na tao. Seflorito, ta. m. y f. Anak na isang mginco 6 ng mahal na tao. f1 f. Binibini. Separaci6n. f. Paghiwaldy; paghihiwalay. Separar. a. Ihiwalay; itiwalag; ilayo sa kasama. 11 Iwalay; ibuk6d; itangi. 1| r. Humiwalay; tumtiwalag; lumayo. 1l Maghiwalay. j[ Magkdhiwalay. Septenio. m. Pit6ng ta6n. Septentri6n. m. Hilaga. Septentrional. adj. Hilagaan; hilaga. S6ptimo, ma. adj. Ikapito. Septuagenarlo, ria. adj. y s. Ang taong may pitongpuong tadng gulang. Septuag6simo, ma. adj. Ikapit6ng pu6. - Septuplicar. a. Paramihin 6 palakhin ng makapito ang anoman. Septuplo. m. Makapit6 ang laki 6 dami sa ibai. Sepulcral. *adj. Ang naiuukol sa libingan. Sepulcro. m. Libingan; baunan. Sepultar. a. Ilibing; iba6n ang patay. 11 fig. Itag6; ilingid ang anoman. Sepultura. f. Hukay na libingan 6 bdunan. 11 Ang pinaglibingain. 1i Paglilibing; pagbabaon ng patay. Sepulturero. m. Ang manghuhukay ng libingan. Sequedad. f, Katuyuian; pagkatuy6t ng lupa 6 halanian. Sequia. f. Pagkakatuyot; katuyuiang mala'ki ng mga pananim. Squito. m. Abay; kaabay; 6 mga kasania sa paglakad ng sinoman. Ser. v. subst., aux. y n, Maging; paging. [1 Magkaro6n. 1 Magamit; magsilbi; 6 mnpakinabangan sa anomin. I[ Dumo6n; 6 lumagay sa isang lugil. 1I Mangyari; magkataon. 11 Maging ari ng

Page  491 SERI SERI -49' - SR SERV isa. ang anoman. 11M'ukol;mtungko'i ang anotm'in. 11Tagai; tu-, bo' sa isa'ng bayan 6' lupa'fin. Manggaling; rnagbuhat sa isding bayan ang anomaing bagay. Jj nm. Pagyka; 6' pagkalika's. jj Halaga'; 6 kah alagial~in ng anomAn. Serenar. a. Patahimikin; pa. him pilifn ang anomrndn Jj Palhamugan; 6 palamnigifn sa ham'g. j Patinn1in fig. Payapa'in ang grui6. 11 Pahinahunin; palubagin ang gralit. fl r. Tumahimik; magliwanag; lurninaw ang panah6n. 11Tumnining.'1 Maihamugin. Ifig. Mapayapa' ang gip6.16 Mag. luba'g ang galit. Serenata. f. Tugtugan $ sa gabi at sa gitna ng harn6g; 6 serenata. Serenero. m. Talukbo'ng ng babae na Pangtakip sa hamg1., Serenidad. f. Kalinawan; 6' kaliwanagan ng panaih'n. jj fig. Kapayapa~an; katalhimikan. Katiningan ng lo6b. Sereno, na. adj. Maliwanag; malinaw rnaaliwalas. 11fig. Tahimik; matining na lo6b. 1 m. Hamo~g. IIj Banty sagabi. Serie. f. Pagkakca'suno'dsuno'd na rhahusay ng anoma'n; pag. kakaitalatag. Serleclad. f. Kabaiitan; kawalain ng kib6'; kapormalin,. Katbinayan;, katapatain'. Serbo, ria. adj. XWalAng kib6'; Pormail; mabait ang mga kilos at gawa. jj Mabagsfk ang pag. murnukha', kuncr tuminin~mfnOao. ngusap. 1 Tunay; totoo6; tapait. Malhalaga'. Dakila'; miirangnd. Serm~n. f. Panetaral; 6' pa. nganigaral. 11fig. Pangfusap;- sisi. Serpentear. n. MagiPakiwalkiwal; 6 ruagpaahasahas ng paglakad. Serpiente. f. Zool. Alias. fig. Ang demonio. Serradizo, za. adj. Maid. lagari. Serrador. m. Manglalagari. Serraduras. f. pi. P'inaglagarian; 6' kusot. Serrar. a. Maglagari; 6' laga. ru'n. Serrin. m. Kusot; pinaglagarian. Serrucho. rn. Lagaring ma. apad at iisa' lamang ang p uluh~i Servible. adj. Magaigamit. Servicial. adj. Mapaglingk'd. Servicio. rn. Paglilingko'd; jpagsisilbi; pagkakalinga'. 1f Pag. kautusa'n; pagkaalila'. Pamimin. tuho' sa Dios. 1 Ang tatakian; 6' basin.Servidor, ra. nri. y f. Utusan; Aali'; naglilingko'd. 11Lingko'd. fj m. Ang nagliliga'Nv sa isadng binibini Servidumbre. m.. Pagliling. kod; 6' Paninilbihan sa kapuw;'. I

Page  492 SESO SESO ~~~SEXO JfKatipunan net mga utusain 6' alila'. ff Pagkaalipin; 6 kaalipindii. Servil. adlj, Ang naiuukol, 6. sarili nig mga alipin at aliki'. 17Harriak; wala-ng, halaga. Ser'villeta. f. Pamahid na-gi. naigamnit sa pagkain. Servir. n. 'Maglingko'd; manuibihan. jj Manuy6; sumuno'd. 11 Magal~ay; magdulot. 1 Magamit; magsilbi"; 6 maipakinabangan. 11 i Magsundalo. f a. Paglinigkura'n, pagsilbiha'n. 1Gamnitin. Jf SuyiiinjJ Pakinalbangan. 11 Pintuhu'iinv sambahin ang Dios. jj Ligawan angi isdng binibini. fJr..Madibigani; 6 magalingin ang anomain. JI Gurnamit ng anomadn sa paggaw A. Sesada. f. Pritadang utak. Sesenta. adj. Anim, na pu64. Ikaanim nia pu4. jjm. latAng nt~mcro, 6o. Sesent6n, na. adj. y s. Arig -may anim na pu'ng ta'ng gulang., Sesera. f. Bahagi rig ulo, ra kirnia'l-agyin, rig utak. Anig utak nig ulo., Sesgar. a. Putulin, 6' tabasin ng pahiwa's. 11Hiwasin. Sesgo, ga, adj. Hiwa's; 6' pahiwa's. Sesi6n. f. Pulorig; 6 pagpupulong. jj fig. Pagpapanayadm; 6' pagsasaniggunian rig marami., Seso. Im. Anal. Utak rig ulo'. 11fig. Bait; pagiisip; talino. f i Sestear. n.,Magpahinga. rig tanighal'i., Sesudo,, da. adj. May isip; may baift; matalino. 1f Mautak..Seta. f. Bot. Kabuti. ff Tutsaing rig baboy. Setecientos, tas. adj. Pitong daain. Setenta. adj. Pitong pu o. Setent~n,, na. adj. May pitong puong tao'ng gulang. Seud6nimo. m. Pamagait; nigalang Iagaiy lamang rig isaing manugangatha. Severidad. f. Kabagsikang manalita; kahigpitadng magparusa. ff Kawala'n rig kibo6; kaporma~in. 11 Katapatain rig Io6b. Severo., ra. adj. Mabagsi~k; matigais na makipagusap; masarnlang magparusa. 11Tapadt at mnahigpit WtUtpaid rig anornaing bata's 6 kautusain. jj Porma'l; walang kib6. Sevicia. f. Kabangisan; 6' kabagsikang malabis. r Sexagenarlo, ria.~ adj. May anim, ra pu6ng tao'ng gularig. Sexag~simo, Ma. adj. Ika. anim na pu6'. Sexenlo. M. Anim na, tao'n. Sexmna. f. Ikaanim na, bahagi rig anomrain. Sexo., ni. Kabagayarng ikinatatangi nig lalaki sa babac. f Sexo masculino. Ang, IalakNl f

Page  493 SfEM SJEM.- 493 - SG SIGN S~exofemenbio; 6' be//o sexo. Ang babae. ISexteto. m. Mfzis. Tugtu. ging gagawin sa anim na instrumcnto 6" boses. Sextp, ta. adj. Ikaanim. Sextuplicar. a. Paramihin 6' palakhi'n ng tnakaanim ang anoman. Sextuplo, pla. adj. Makanirn ang lakif 6 dami sa ib~i.:Sexual. adj. Aug naiuukol s a sexo. Si. j~onj- cond. _Kung. Ejemplo: Si quieres ser docto, estudia, kung ib~g~ mong dumunong ay' magaral ka. m. Alths. lkapito'ng tingig 6' boses. ng pa'simula'ng tugtugin. Si. adv. af. Oo. seftor. Oo po. 11 ni. Oo; tang'; pahintulot. Fr si 6 por no. in. adv.- Sakali; kung sakali. Siega. f. Pagg~pas; pagaani. Panaho'n ng paggapas. IIPalay na ginapas 6' inani. Siembra. f. Pagtata~nim; pag. hahasik. 11Panaho'n ng pagtatanim. j1 Panant'm;, 6' tani'm. Siempr6. adv. t. Kailin man; tuwit na; lagi na. II Siem-~ 'pre que. coni. cond. Kailin man at; sa tuwilng. 11 Siempre jamt~s. m., adv. Magpakailain man. F1 or pasawala'ng katapusa'ng panaho'n. Sien. f. Pilipisan; 6' sentido. Sierpe. f. Ahas. 11fig. Taong lubha'ng pangit, 6" lubba~ng mnagagalitin. Sierra. 4f. Lagari.. Geogr. Kabundukan; 6' rga bund6k na nagkakasuno'dsuno'd. Siervo., va. adj. Alipin. 1 Lingko'd. Jj die IDios- Bandil; 6' ang naglilingko'd sa kanyang mgra utos. Sieso. mn. Lo'b ng oubng; 6 butas ng puwift. Siesta. C.- Tanghali; katanghafilan. 11Aug panaho'ng tadin sa pagrtulog 6 pgapahingai pagkatapos rnananghall. Siete. adj. Pi-to'. 11Ikapito6. 11 m. Ang nu'mero 7.Sieteftal. adj. May pito'ng tao'n. Sigilar. a. Ilihim; ilingid;, hiuwaig sabihin aug anom'in. jj r. Maglihim. Sigilo. mn. Lihim; paglilihim; 6 paglilinopid ng~ anoma'n. Sigiloso, sa. adj. Malihim; mapaglihim; mapaglingid. JJI Li. him; tag6'. 51gbo. nm. Panaho'ng sakhiw ng is~ing (laaflg tao'n. 11Gulang; panaho'n at tagdiI ng isaing bagay, Maluwdt; 6 mahiaba'ng panah6n. Sign*Iculo. mn. Tand a; taSignar. -a. Tandadan; 6' lag viemnpre 6' para siempre. mi. adv. Lagi na; mnagpakaildn man; mag

Page  494 SILE - 494 — SIMP yan ng tarnda; tatakan; kintalan. |I Lagdaan; 6pirmahan. II r. Magantanda; magkur6s. Significaci6n. f. Pagsasaysay; pagpapakahulugan. ]j Katu. turain; kahulugan. Significado. m. Kahulugan; katuturan. Significar. a. Saysayin; ipahayag; bigyang kahulugain ang anoman. 11 Magkakahulugan; magkaro6n ng ganit6 6 gay6ng katuturan. Signo. m. Tanda. Siguiente. p. a. Sulnusun6d. |1 adj. Kasun6d. Silaba. f. Gramn. Pantig. Silabario. m. Kapantigan. Silabear. n. 'Magpantig; 6 bigkasfng buk6dbuk6d ang bawa t pantig. Sillbico, ca. adj. Ang nauukol sa pantig. Silbgr. n. *umuts6t; sumip6l. Humaging; sumagiy6k. Silbato. m. Sip6l; panutsot. Silbido. m. Suts6t. 1 dee oidos. Haging. Silbo. m. Sutsot; sipol. j Haging. Silencio. in. Pananahimik, kawalan ng kibo; hindi pagimik. fig. Katahimikan, Silencioso, sa. adj. Walang kibo; walang imik. 1] Tahimik na lugal. Silvestre. adj. Ang tuinutub6ng kusa na hindi itinatanim sa gubat 6 parang. 11 Taga bund6k. Silla. f. Silya; 6 uupang may sandalan na ukol lamang sa isang tao. fI Siya ng kabayo., Silleria. f. Katipunan 6 salansan ng mga silyang uupan. Gawaan, 6 tindahan ng silya. Sillero. m. Ang gumaigawa 6 nagbibili ng silya 6 siya. Silleta. f. Silyang mallit. 1 Ang tataian ng may sakit sa hihigan. 11 Bat6ng ligisan tng sikulate. Sill6n. m. Silyang malaki. Siyang sasakyan ng babae. Simbolo. m. Sagisag; tanda. Simiente., f. Binhi. 11 fig. Anomaing bagay na pinanggagalingan ng iba. Simil. adj. Kawangis; katulad; kamukhai. 1 m. Halimbawva. Similitud. f. Pagkakawangis; pagkakatulad; pngkakamukha. Simpatia. f. Pagkakaugali; pagkakahiyang; 6 pagkakaayon ng hilig at damdamin ng isang tao sa kapuwa. Simpstico, ca. adj. Kaugali; kahiyang; kaakma ng iba. j1 Makisig. Simple. adj. Pulos; dalisay; walang hal6 [| Manipis. ]j fig. Maang; hangal. XI Walang lasa. ]] Waling inatn. 1 Wala ng wast6.! *

Page  495 SINN - 49 5-ST SITI Simpleza. f. Kainaangain; ka-. hangalin. f1 Kabastusain; kahungh a'nen. Simplificar. a. Padaliin; pa. gaanin; paultifin aug anoniain. Simular. a. Magpakunwari; inagkunuwa'. Simuit~neo,, nea. adj. Sa. baiy; kasabaiy; magykasaba'y ~na ginawa' 6 nangyari. Sin, prep. Wala' f1 Buko'd sa; 6 tangi sqi.,,, Sinapismo. in. Parapit. Sinceridad. f. Katapata'n; kalinisan ng Ioo~b. -Sinicero., ra. adj. Tapadt; malinis na loo'b. Sincopa. f. Gr~am. Pagiikli' ng salita. Singular. adj. fisai; 6' nagfisa'; bugto'ng. fig. Tangii; buko'd; nangingibai. 11 Grain. Pang isa'. Singularidad. f. Pagkaita. n1gi; pamuniuko'd; pangingibai. Singularizar. a. Itangi; pa. pamukurin. 11r. Maitangli; mainu. ko'd; mangiba. Singulto. in. Mledl. Sino'k. Hibik. Siniestra. f. Kai wang kaSiniestro, tra. adj. Na sa kNaliwa'; 6' na sa, gawing kaliwa. Sinigual. adj. Tangi; wala'ng katulad. Sinnuimero. in. Lub ang ma. rami; 6' di inabilang na mnga tao 6bagyay. Sino. conj. advers. Kundi. Bagkd's. Ejemplo: No esludio, sino escribo, Ihindi ako nag'aarol kundi sumlisudat. Sln6nimo, ma. adj. y mn. Salitang -kaisa' o' kahawig ng kahulugain ng ibaing salita'. Sinraz6n. f. GaWang laban sa niatuwid; 6' kamalian. Sinsabor. in. Dalainhati; sanma n& loo'b; kapighatlan. Sintaxis. f. Gram. Paglalakip ng inga salit o6 pangungus ap. Sinuosidad. f. Kapilipitain. JjKalundu'anSinuoso, sa..adj. Balukto't; pilipit. 11 Malund6'. Siquiera. conj. advers. Kah'it; 6' ka'hiian. if Manong; man lamang. Sirviente., ta. m. y f. UtuSistema. f. Paraa'n; kapa raanain. Sitiall mn. Karurukan; 6' uupan ng inga taong marangaiI at may kapangyarihani. Sitiar. a. Kubkubin ang isadng bayan 6' kuta'; kulungin; bakuran. Sitio. rn. Lugadl; poo'k. fJ Pagkubk6b sa isaing bayan 6' moo'g.

Page  496 SOBO SOBO ~- 496 - SB SOBR Situaei6n. f. Pagkalagaiy; kalagayan; katayu'an. Situar. a. Ilagaiy. j Itayo'; iaba'ng sa isaing lugail ang sinoman. JJ r. Lurnagay; tuinayo6 sa So. prep. Sa ilaliin. Soasar. a. Ihawin v~ hiladwhila'w; 6 inalasaduhin. Sobaco. in. Kilikili. Sobajar. a. Lamasin; niasahin. Sobaquina. f. Anghit ng kilikili. Sobar. a. fHilutin; lamasin; hagurin. 11fig. Parusahang paki'in.1 JJfig. Hiinasin. Sobarcar. a. Kipkipin; ila. gay ' dalhin sa ilaliin ng kilikili ang anotindn. Soberania. f. Kapangyarihan; paglhaharil. f1 Ang pagkahari'. Soberano, na. adj. Dakila'; ka'taastaasan. inm. y f., Ang ha. ri; 6 inakapangyarihian. Soberbia. f, Kapalahu'an; ka. yabangan. 11Karikitang malabis ng anom~in. Soberbio, bia. adj. Palal6'; mnayabang; hainbo'g. ff fig. Dakila'; inarikift; matibay: kung bagay ang pinaguusapan. Sobornar. a. Sumuhol; 6 su. hulan. Soborno. in. I'agsulhol. ff Su_ Sobra. f. Labis; higit; lamng; kalab's'n; kalainangin. Paglapastangfan; pagapi. 11pl.'Atng mg~a tird'; 6' labif. Sobrante. p. a. Labis; hi. g't. 11adj. Mayarnan; masaganh. in. Kalabisa'n. Sobrar. n. Lumnabis; huinigit. fJ Maging kalabisan. 11 Vhitir~i; iaflabi1. Sobre. prep. Sa ibabaxv. Bagay sa; tungko'l sa; hinggil sa. jj Buko'd sa; tanq'i sa. JJ -Pagkatapos ng. inm. Ang balot ncy sulat; 6' sobre. Sobreabun'dancia. f. Kasaganaang inalabis. Sobreabundar. n. Sumaganang lUbHL Sobreaguar. n. Luinutang sa ibabaw "-ng tubig. Sobrealiento. in. Hingal. Sobrealzar. a. Itads na lub. ha" ang anornin. ISobreafiadir. a. Dagdagaiiu ng mnalabis. Sobreasar. a. 1haw uli. Sobrecarga. f- Ang dagdag-c na ipinatong sa ibabaxv ng isang kalga'. Sabrecargar. a. Tigibin; 6 kalgahdn.ng,labis. ff Paka'bigatan Sobrecarta. f. Balot nor sulat; 6 O sobre. Sobrecoger. a. Sub~ukati ang sinonian at gulatinig biglhi. 1h0l.

Page  497 SOBR - 497 - SOCA ij Marapatan; masubukan. i[ r. Magulat; matakot. Sobrecogimiento. m. Pagkagulat; pagkatakot; pagkabigla. Sobrecomida. f. Himagas. Sobredicho, cha. adj. Nai& sabi na; nabanggit na sa itaas. Sobrehaz. f. Ibabaw; muk h-; 6 takip ng anoman. Sobremesa. f. ILatag; 6 takip' ng mesa. j| Himagas. Sobrenadar. n. Iumnutang. Sobrenombre. m. Pangalawang pangalan; 6 apelyido. 1| Bansag; palayaw; pamagat. Sobrentender. a. Mawatasan; miintindihan ang anoman, bagama't hindi sinaisabi dahil sa naunang binanggit. Sobrepaga. f. Dagdiag na kaupahan; 6 kalamangan sa upa. Sobreponer. a. Ip:ltoln; ipaibabaw; patunfan; dagdagan. I r. Pumaibabaw. Sobreprecto. n. )Dagdaig sa halagang dati. W ~Sobrepujar. a. Palaluiin; pahtigitin; palampasin sa ibai. j r. Luma]6 sa iba. Sobresaliente. p. a. Natatangi; na:ndmuu,.d; iitaiw; marangal. Sobresalir. n. Matangi; marnukd; mangibi sa lahat. 1 ILumalo; humigiL sa ibai. Sobresaltar. a. Gitlahin; gu latin; sindakin. 1I Dumaluiliong lumusob na bigla.. 1 r. Magitli; magulat; masindak; magulantang. Sobresalto. in. Gitla; gulat; si ndalk. Sobrescrito. m. Ang isinlsulat sa takip Ig lilham. 11 Ang balot ng sulat. Sobreseer. I. 1. F lurong; huwag ipatuloy ang ainotan. Sobresello. m. }'angalawaing, tataik. Sobrestante. m. Ang katiwalatg nagtatanod sa mga gurriagawa nlg anomain. Sobresueldo. m. Dagdag na upa sa talagang sahodl. Sobrevenir. n. Mangyari ang anomann na kasunod ng iba; o sulmund na mangyari. 11 Mangyaring bigla. Sobreviviente. p. a. Ang nmtirang nabuhay. Sobrevivir. n. Matiraing mabuhay; 6 mabuhay ng mahaba kay sa ibai Sobriedad. f. Kasiyahan; kasukatain. Sobrino, na. nm. y f. Pamankin. 11 carnal. Pamanking bu6. I segundo. P'amal<in sa pinsan. Sobrio, bria. adj. iMapag pigil; maibigin sa kasiyahan. [J Kasiyahain; katatagan. Socarrar. a. Maglhawl r di hilaiw at di nanian lut6.

Page  498 SOR SOFI~- 498- SL SOLA; Socarrena. f. Guwaing; puWaing. Socarr6rn, na.,, adj. -Tuso; suwitik; matalas.' Socarroneria:' f. Katusuh an; kasuwitikan; katalasan. Socavar. a. Uka"in; 6' hukayin ang iralim n& lupai na. huwag matinag ang ibabaw. Sociable. adj. M~ahilig sa pakikisama sa kapuwa'. Social. adj. Ang na'uukol sa kapisanan ng mga. tao. Ji Ang nauukol sa magkcakasapli 6 magkakasama. Socledad. f. Kapisanan ng rnga tao'. 11Kapisanan; samahing nauukol sa anona'ng la'yunin.-I Corn. Samahin ng mangangalak4l. Soejo, cia. m. y f. Kasama. J1 Kasama'. jf Kasapi1; kaanib sa isadng kapisanan. Socorrer. a. Abuluyan; sakloohan; tulungan. jj Arnpunin; ku~kupin. 11 r. Magadbuluya-h; magtulungain Socorro. m. Pagabuloy; pagsakiolo; pagdalo6; paggiblik. 1[ Abu,loy; tulong; amba'g. Soez. adj. Hamak; bulisik. Sofa. m.!Sopa'; 6' kanape'ng maluw~ing., Sofisina. f. Katuwirang pakunuwari, na siya'ng ipinanghihinuhod sa bagay na mal'i 6 hin. di tamh. Soflamar. a. Magpakunui~ari; magsasalita' upang makaulo'l 6' makapangdaya'. Sofocar. a. Inisfn; umninis. j Patayin; sugpu'in aug anomadn r. Mainis. 1 Mapata'y; masugpo6 ang atioman. Soga. f. Lubid na malaki'; 6' suga. SojuzgAr. a. Pasukuiin; su. pilin; daigin; dahasi'n. ff Magutos ng marahas. Sol.. in. Asir-. Araw.'ff fig. Liwanag; init. Mz VIUs. Ikafiimang tinig 6' boses ug p'simul'.ng tug9 -tugin. Solada. f. Latak; tining. Solado. m. Sahi'g 6 1upa'ing may latag na baldosa 6' Iadrilyo. Solana. f.'Lugril na naaara. wang inabuti. jJAug Iugadl ng bahay na. pitiagpipaarawan. Solar. a. Sahiga'n; 6' latagan aug lupai nur baldosa 6' ladrilyo. f Lagydti rig suwvelas aug sapfn 6 sapatos. 1f adj. Aug nudukol sa araw 1f ni. Bakuran; 6' lupang nasasakop jig bahay. Solaz. ml. Ai'iw; tuwa-; saya'. Solazar. a. Aliwi'n; bigyadng saya. fir. Magsaya'; magali w; maglibauDg. Solazo. mn. Init na lubha'ng matindi' ng araw. Solazoso, sa. adj. Nakadaliw; nalkatutuw A.

Page  499 SOLI - 499 - SOLV Soldado, in. Kawal; sundalo. Soldador. m. Manghihinang. jj Panghinang. Soldadura. f. Paghihinang. 1 Hinang. j Bagay na panghi- nang. Soldar. a. Maghinang; hina. rtlin; ihinang ang anornan. Solear. a. Ibilad; paarawan. Soledad. f. Pagiisai. l1 Ilng na lugil. || Pangungulila; pamananglaiw. Solemne. adj Ang ginagawa sa ta6nta6n. II Maringal. |i Masaya. Solemnidad. f. Karingalan; dingal. || Saya; 6 kasayahain. Solemnizar. a. Padingalin; ipagdiwan ng bu6ng sayi;.o ipagpista ng buoag dincgil ang anonlang pangyayari. i Purihin; padakilain; ibunyi. Solar. a. dcf. c impcrs. Maugalian; mairatihan. I! Kaugalian;i karaniwan. Solevantar. a. Hikuwatin; halikuwatin; salungkitin; suwalin. Solfear. a. Mus. Magsolpeo. Solicitar. a. Lakarin; hingin, 6 hilingin ang anoman. 1| Sikapin; 6 pagsikapan ang anomaing bagay. 11 fig. Suyuin ang sinoman. Solicito, ta. adj.: Masikap; masipag; maagap. 1( Makalinga. Solicitud. f. Sikap; sipag; kasikapan. 1| Kahflingan. Solidez. f. Katibayan; katatagan. lI fig. Kabuuian ng lo6b; kaigtingan. S6lido, da. adj. Matibay; matatag; matigas; masinsin; buo at paikpik. Solio. m. Karurukan; trono. Solitario, ria. adj. Nagiisi; walang nagkfikupk6p. 11 Jlangjl"Nakaligpit; maibigin sa pagiisa. Solo, la. adj. Iisa; 6 nagiisa. Natatangi, naibubukod. Ij Nag. iisa; walang kasama. I1 Walang nagaampon. Soltar. a. Kalagin; kalasIn. 1| Pawalan; palayain- 11 Alpasdn, 1j Bitiwan. 11 r. Makawala; maka: alpas. Solteria. f. Pagkabagungtao; pagkadalaga; 6 kalaigayan ng waling asawa. Soltero, ra. s. y adj. Bagungtao; dalaga. 11 Walang asawa. 11' Laya. Solter6n, na. adj. y s. Ang bagungtao, 6 dalagang matanda. Soltura. f. Pagpapawala; pag papalaya. 11 Kaliksihan; katalasan ng 'isip. Soluble.. adj. Makakalaig; matutunaw, 6 tunawin. Solventar. a. Bayaran ang utang. \ Solvente. adj. Nakaahon na sa' tga utang. I Ang makababnyad sa utang.

Page  500 SOMN SOMN, - 500 - SN SONA Solver, a. Saysayin ang isaing bagay na inalab6; 6' lutasin ang anomanga flininangan. j~Yariin ang isaing palafisipain. Sollozante. p. a. Humihibik. Sollozar. n. Humibi'k; humikbi. Sollozo. m. Hibik; hikbi'. Paghiblik. Sombra. f. Lilim. jj Dilfrn. Anino. jj fig. Tangrkilik; pagaanip'n; pagkukupk'p Sombraje. m. Habon'g. Somnbrajo. in. Palapala. Sombrar. a. Liliman. Sombrereria. f.' Sambalilu. hain; 6 gawaran, 6' tindahan rig sombrero. Sombrerero. m~. Magsosornbrero; '6 manggagawh, 6' nagtitindd ng sombrero. Sombreiro. m. Samba lilo; 6" sombrero. Sombrilla. f. Pay'ong na mun. ti, na ginaigamit ng mcfa babae. Sombrlo, bria. adj. Malilrn. 11 Madilirn. fj fig. Mapanglaiw; rnalungko't. Somero, ra.. adj. M~ibabaw. IIfig. Pasapyaiw; paimbab~lw. Somneter. a. Ipailalim. jf Supilin; pasukuiin; sakupin a~ng anoinan. 11 r. Sumuk6; pasupil; padaig sa, ibai Somnolen cia. f. Anto'k; pagtutuka'. 11Kaibig~ng matuflog. Sornpesar. a..,Tayahin ang bigot rig anomain. So-n. m. Tuno'g; tugto'g.1 fig. Pagkabali ta'; pagkabanto'g nig anomanl ~ Para~in. Sonadera. f. Pagsinga'. Sonado, da. adj. Bai*$rr balitai. Sonante., p. a. Tumutuno'g. JJ adj. Matuno'g. Sonar. in. Tunmuno'g; tuma. ginin L umlo'g;S kum alansing. 11a. Tu'gtugin; patunugifn ang. lanotna'n. Jj r. Sumringa'. Umalingawng~iw ang an'omaing buongb~lungan. Sonata. 'f. Alffis. Tugto~g; 6 tijgtugan nig mrn'siko. - Sonda. f. Pagtar6k. jj Mar. Panaro'k. Sondart a. Taruki'n; arukin. Sondear. -a. Tumaro'k; 6' tarukin. Sondeo. in. Pagtaro'k;,pag. arok. SonidO. ni. Trunog; kalasing; kalato'g; kalabog; lagapadk. Sonoridad. f. Katunugain; katagi ntinga'n. Sonoro,, ra. adj. Matun6g; mataginting. 1 Matingig; matinis. Sonreir. n. y r. Nguminit; ma'Sonrisa. f. Pagngiti. fi Ngiti. Softador, ra. s. y adj. Mapangarapini; rnapagpanagtip.

Page  501 SOPL - 501- SR SORT Soflar. a. Managinip; ma. ngarap. Sofloliento, ta. adj. NagLiantok; 6' antukin. 11 Matutulugin. Nakapaga'ant6k. Sopa. f. Sopas. Sopalancar. a. Hikuwatin rig pinggai ang anomain;, suwallin. Sopapo. M. Suntodk sa kalamnain ng babai. jj Sampilo'ng; tarmpii Sopera. f. Lalagyain nig sopas, na, inihahain sa dulang. Sopero'. m. Pin-aggang maiu. ko'ng, na pinagkaikanan nri sopas: Sopesar. a. Buhatin ang anom-idn na tayahin ang bigait. Sopet6n. m. Dagyok; sunto'k na malaka's at bigka'. Sopista. um. Ang taong, naIbubuhay sa limo's. Soplado, da. adj., Mapag. marikft na, labis. Sopladura. f. Paghihip. Soplar. ri. Humihip. 11a. Hipan. jj fig. Tarmbisain; ibulo'ng sa isad ang anornang dapat sabihin.. r. Mahipan. Soplete. iii. Siyukoy; 6' psnghihip rng piatero na ipinanighihinang. Sop~lo. ffy Paghihip. 11 Hihip. ~Ifig. Tambis; bulo~ng. 1j Sandali;, qsutnanldali1. Sopl6n, na. adj. Mapagtam. bi's; mapagbuio'ng. Soportable. adj. Matit~iis; miababata'. Soportar. a. Tiisin; batahifn; atimin. Sor'. f. Kapatid:. tanging ginagamit sa mnga religiosa, na kaisai nig /zer;;tana. Sorber. a. Humigop; hiumi:tit; 6' higupini; hititin- 11fig. Lamunin. Sorbete. mi. Sorbetes. Sorbo. m. Paghigop. 1 -i gop. Sordera, C. Kabingih~in. Sordez. f. Pagkabingi. Sordidez. f. Karumihain. S6rdido, da. adj. Marumif. fig. Mahalay; pangit. 1 Masakim; maramot. Sordo, da. adj. lBingif. Ii' Tahimik; walI'ng ingay; wala'ng guI6". 1fig. Paking. Sorprendente. p. a. y adj. 'Kagulatgulat; kagilaigilahis. Sorprender. a. Subukan. 1 Biglai'n; gulatin;- gitlahin. 11r.Md subukan. jjMaigitla; magulat; maniggilala's. Sorpresa. f. Pagkadgitlai; pag. kagulat; pagkadbig1'.' 11 Paniggigila. hais. 11Pagkdsubok. Sortear. a. Magsapalarin. Sorteo. M. Pagsasapalarain. Sortijai. C. Singsing. II lBuk. 16d. fig. Likaw, 6' pulupot nig buh6k.

Page  502 v SUAV -502 - IS["JB Sosegado, 4a,aclj. Tahimi k; Iagaiy na Io6b. ISosegar. a. Payapa'in; patahimiki n. 1j Pahinahunin; pahupa'in ang galit. n. y r. Tumahimik; putnayapa.j Hurninahon; thumupa ang galit. 11 Magpahingai; malulog. Sosiego. m. Katahimikan; kapayapa'an; kapalaga~an ng Io6b. 11Hinahon; hinhin. Soslayo (Al 6' De), M. adv. Soso, sa. adj. Matabaing; walAng lasa. Sospecha. f. Hinala"; sapantaha'; hinagap. SospeChar. a. Mlaghinala'; maghinagap; -magsapantaha'. Sospechoso,, sa. adj. Kahinafihinakii. fj Mapaghbinagap; mapagsapantaha'. Sost~n. mn. Pagalalay; pag. pigil. 11 Atig umn~a'alaay. Sostener. a. Alalayan; pigi.' Ian, 11 Ipaglaban; ipagtanggo'l ang arndmai. jj fig. Tiisifn; batahin. Pakanin; bigyadn ng ikabubu. hay,,ang sinomain. 1 r.,Luma-,ban; magtarigg'I511j Manatil'i; ma. inalagi. Soterrar. a. Ibao'n; ipailalim, sa Iup~ ang anoma'n. 11 fig. Itago'ng mabuti ang anomain. Suaive. adj. MalambO't;. maIat.j Maraharn; mahinay. f Malurnanay. II Maam,6ng 1oo'h* Suavidad. f. Kalambutain; kalata'an. j1 Kabanayaranngr ugali. Suavizar. a. Palambutfn-* palata'in. I1 fig. Palumanayin; pabanayarin ang ugali. Subasta., f. Pagbibiling ha. yaig ng anoma'ng pagaari sa Ia. long inabuti ang tawad. Subastar. a. Ipag almoneda; ipagbiling hayag, ang anorman. Subdirector.' m. Pangalawaing tagapainahaIa'. Suibdito,"'ta. adj. y s._Sakop; nasasakupan. 1t Kamnpo'n. Subida. f. Pagakydit; pagpanhik. 1 Akyatan; sailungahan. Subidero, ra. adj. Panhikan; akyatan. 1 m. Lugadl na, ina'akya. yatain. Subido., da. adj. Mataa's;l da., Iis~ay; waga-'s. Matingkaid na kulay. 11Masangsaing na amoy. 1 Mataa's ang halaga'; 6' lubbhug maha~l. Subir. n. Umakyait; puimianhik; sumnampa'. 11 Paitaas; pailang. kIng. 1f Sumnalunga. fj Lum aki. I fig. Tumnaa's ang katungkulan. Jj a. Itaa's; ipanhik; iakyait. Jf fig. Mahalain; taasadn ng halaga'. Suibitamnente. adv. m.-Kaalamala'm; kaginsaigi~isai. Subito, ta. adj. Bigla'; paig.b daka; agaddaga'd. 1 Dalosdakos; pa. biglibigla'. ff De sv'bito. m. adv. Bigla^; pagkuwain; pagdaka. 14 i v

Page  503 SUBS SUCE3 SUCE Sublevaci6n. f. Panghihimagsik; pagaalsai. Sublevar., a. Papangalsahi'n; paPanghimagsikin. 11 r. Maghimag si'k; magalsa'. Sublimar. a. Padakila'in; itang-ayan. Sublime. adj. Dakilai; marangal Sublimidad. f. Kadakila'an; kara" ngalan. Submarino, na. adj. Na sa ilalim nr 'dagat. Subordinaci6n. f. Pagkasakop; 6' pagkadlagaiy ng isa' sa ilalim ng, kapangyarihan ng ibai. Sobordinar. a. Sakupin; supilin ang isaing ta'o 6' bagay ngN ibi r. Pasakop; pasupil sa iba. M1Aasakop; rnasaklaiw; rnaSuIPi L Subprofesor. mn. PangalaWang guru. Subrayar. a. Guihitan sa ilalim ang alinmaing saliting nai. susulat. Subrogar. a. Ihalili; 6' ipalit ang isadng bagaiy sa Iugadl ng, iba/. Subsanar. a. Itumpaik; ituwid ang anom~ng kanialian. Subseguirse. r. Ma'suno'd; maibunto't ang isaing bagay sa ibai. Subsidio. mn. Abuloy; saklolo; 6 tulong na tangl, 11 luwi's. Subsiguiente. adj. Kasuno'd ngiba'. Subsistencia. f. Pamanialaigi; pananatil'i. f[ Pagkabuhay. II Ang ikinaibubuhav nq tao. Subsistir. n. Mamalagi; ma-. natili; tumagaJl. 11Mabuhay. Substancia. f. Lasa; lamnain; kata's. I Kabagaya~n ng anomain. Kayamnanan; 6' mga pagaarl. jjHalaga';.6 kahalagahain. Substituir. a. Halinhain; pamhaliainhain. Substituto, ta. 'm. vf Kahalili; kapali't. Substraendo. rn. Mla Bawasin; 6 bilang na ibabawas sa iba'. Substraer. a. Ihiwahi'y; ilay6; itiwakaigy1 Mat. Bawasin; awasl'n. SubterrAneo, nea. adj. Na sa ilalirn ng lupat. 11m. Ang lugaIna nasa ilalim ng Jupa'. Subvenlr. a. Abuluyan; sakbolohian; anmpunin. Subyugar. a. Pasukuiin; supilin; daigyin; sakupin. Suceder. a. Halinha'n. 11n. Humalili; sumnuno'd sa ibad. Jj Magwana. tf Mangyari. IIManggaling. Magkasuno'dsuno'd. 1 r. Madialili. Sucesi6n. f. Paghalili. jj Pagmaamana. 11Pagkaka'sun6dsuno'd. jjAnak; inlapo. Sucesivo, va. adj. Kasuno'd; stumi~sun6d.

Page  504 SUEG - 504 - SUIC Suceso. mn. Nangyari; 6' pi. nangyarihan. jj Lakad rig panlaho~n. 11 angyayari.Sucesor, ra. s. y adj. Kaha1li14 kasuno'd. Suciedad. f. Karurnihadn; karungisan. Suclo, cia. adj. Marumi'; marungis; salaula'. Suculentol, ta. adj. Makata's; inalasa. Sucunmbir. n. IStiiuk6; madaig. IIMainataiy. j For. Matalo ang usapin. Sud. mn. Tiinugan. pawis. Sudar. a. y n. Pawisan; 6 inagpawis. Jj fig. Kuinata's. j M,,agpagod na inalabis. Sudeste. mn. Timogsilanga. nian. Sudoeste. mn. Tiinogkanluran. Sudor. in. Pawis. 11fig. Pa. Sudoriento, ta. adj. Pinapawisan; basa& ng pawis. Sudorifero, ra. adj. Nakap~awis. Sudorifico,, ca. adj. y in. Pangpapawis. Sudoroso, sa. adj. Mapawis; pawisa'n. Sudoso, sa. adj. May pawis. Suegro', gra. in. y f. Bi. yana n- 6 biyenatn Suela. f. Suwelas ng sapatos, sinelas, at ibad pa. Sueldo., in. Sahod; upa; 6' bayad. Suelo. in. Ang ibabaw ng lupat. 11Sahifg. Lapaig. f Lunas n~g tapayan, bal6n, atbp. jJ Tining; latak. jj fig. Ang sanglibutiin. Sueflo.4n,. Tulog'; 6' pagtulog. Panaginip; pangarap. 1 Anto'k. Suerte. f. Palad; kapalaran. Suficiencia. f. Kakay'aham; katalinuhan;. karunungan. Suficiente. adj. Sapa't; sukat; kasiya. 11 May kaya; inarunong.' Sufragar. a. Tumulong; sumakiolo. 11Pagkagugulan; baya - ra n. Suifraglo. in. Tulong'; abuloy; saklolo. 11Pangak6; 6' panata. i Patungko'i sa ka'luluwai. Sufrible. adj. Matitifs; ma. babata'. Sufrimiento. in. Pagtitiis; pagbabata'. Sufrir. a. Tiisin; batahin; atimin; da'lita'in; daluinatin. Sugerir. a. Isurot sa isip; 6 ipaalaala. 11 Uralian; udyukain; sulsula~n. ff r. Surnurot sa isip. Sulcida. corn. Nagpatiwakail; nagbigLi; 6' nagpakarnataiy. 'Sulcidarse. r. Magpatiwak'il; inagbigtf; inagpakainatay. Sulcidlo. in. PagpapatiwakafI; pagbibigti; pagpapakainatiy.

Page  505 SUM SUMI SUPE05 SUPE SuJeci6n. f. Pagsuk6; pag. kasupil; pagkadafg; pagkasakop. fPagk~ita'i. Sujetar. a. Pasukiiin; supilin; daigfn; sakupin. 11Talian; pigilan nq mahigpi~t. 11 r. Surnuk6; pasu. pil; padafg. Sujeto,, ta. adj. Mahilig; ma. h1inggf1 sa 'anoman. I m. Ang bagay na pinagdi~sapan. jj Tao. Suma. f. Kabuiian; katipunan ng maraming bagay. 11, Pagpisan; 6' pagbu' nug mga bilang 6' nidmero. Sumando. m. Aritrn. Pisana-n. Sumar. a. Aritrn, Pisanin; & pagsamahin ang dalawai 6 mara. mning ntimero. 11 Buiiin; tipunin ang anoman. Sumergir. a. Ilubo'g sa tubig ang anoman. II r. Lumubo'g; mdlubo'g sa tubig. Suministrar. a. Bigy~n; laanin; 6' handa'an ug kinadkaila ngan. Suministro. m. Pagbibigay; paglalain; 6' paghahanda" ng kailangan. Sumir. a. IBubog sa tubig; iba6n sa, Iupa. jj r. Lumub6g. j Mabao'n. jf Hunmumpaik ang pisngif, tiy~n, at ibAi pa. Sumisi6n. f. Pagsukb; panga. ngayupapa'. II Kapakumbaba~an. Sumiso, sa. adj. Masfinurin; mapakumbaba'. Suk4; supil ng iba. Surno, ma. adj. Kdtaastaasan; Iubha'ng dakila'; lubha'ng nialaki.. Suntuosidad. f. Karingalan; 6' karikitang lubbh'; kadakiItianSuntuoso, sa. adj. Mari. ngal; mahalaga'; Iubbing marikft. II Marangdl; dakila'. Superable. adj. Malalalu'an; mahihigtain;, madadaig. Superabundancia. f. Kasaganaang malabis. Superabundante. adj. Lubha"ng sagana. Superabundar. n. Sumaganai ng labis; 6' umapaw'. Superar. a. Lalu~an; higtain; daigin aug ibai. 1 r. LumaI6; lit. migit. Supercheria. f. Daya'; kadayauanSuperchero, ra. adj Magdaraya'. Superfice.e f. lbabaw. 1j Georn. Kalapyaran. Superfino,, na. adj. Lubha"ng manipfs; Iubha'ng pino. Superfuiudad. f. Kalabisain; kalagpus~in, f Bagay 'na hind'i kailangan. Superfluo,, fiua. adj. Hindi kailangan; labis; lagpd~s. Superior. adj. Lal6ng matads. Ij fig. La.I6ng daki14; IaI6ng magaling. jf m. y f. Ang pun6; 6 pinun6ng namamahalk sa ising kapisanan'.

Page  506 SUPR sUsc Superioridad. f. Kataasa'n; kadakila'an; kaga'lingan. 11Kapangyarihan. Superstici6n. f. Pamahilin.~ Supersticioso,, sa. adj. Mapamahilin. Superviviente. adj. y s. Ang aiti rang nabuhay. Supino, na. adj. Tihaya";. niakatilhaya'. Suplemento. rn. Dagdaig; karagdagyan; kapupuna'n. Suplente. p. a. y s. Kahaliii; kapalit. Su'plica. f. Pagluhog; pag.; (laing; pagrn)amakaani& 1 Pakiusap. I! Kara'ingan. Supilcar. n. Lurnulog; duimaing; maki usap; mamanh ik; magmakaarn6. 11For. Tualutol;6 umnapclo sa isaing hatol. Supliclo. ni. Parusa; pahi. rap. jjl fig. Lugal Iia, pairuscahlin; Suplir. a. LPundin ang kakulatigdn tug anon~ian. 'IHumahli-i 6 halitiliain ang ibai. Suponer. a. Ipalagaiy;o6 ip-iag. palagdy. 1 Isip-in; akalatin. Suposici6n. f. IPagpapalagaiy. Palagay. Supreniacia. f. Kadakilatan, Pagkatuata~is sa anionia'n. Supremo, ma. adj. Ka'taas. taasan; lublhang niatads. jLKadhu. [lbuihhan. Supresi6n. f. Pagpawi; pagaalis. Suprimir. a. 'Pawiin; alisin. 11Lisanini; lgt~a. Supuesto. rn. Palagay. fl que. conj. causal. Yamang; 6 yayamang. Suputaci6n. f.. Balak; akalA'. Suputar. a. Balakin; akala'in; bilangiti. Sur. m. Timog. 11Timugan.~ Surcar. a. Daanan ng araro; tudlingdan. 1 Wahi'in; daanadn; lakaran. gaya ng pagwahi nic daong 6' bangka' sa pagylakad sa tubig. Surco. m. Daadn, ngm araro; tudlifg. 11 Guhit 6' baka's ng dadin nor isa ng bagay sa anoman. 1 Kulubo't ng rnukha'. Surgidero. mn. lDoongran; pundulhan nug mga sasaky'n'. Surgir. n. Tumilaroy,. Pu-. mulandit apg-jtubig. 11Mar. Dumoong; sumadsa'd ang sasakya'n. fig. Sumnipo't; lumitaiw; pakita. Surtir. a. fihanda'; 6' ipagladn ng kinadkailangan. 1 n. PuI nmulandift; tumnilaroy ang tubig. Afal% IDUrn6ng ang sav~akyan., r.. Magladn; mnaghianda' ng kailangan sa sarili. Suscribir. a. Luma&(L1:,'; pumirimai sa ibaba' ng isang ka. sulatan. II Urnayon; pumayag, sa panukala' ng iba'. in. Umaniibag

Page  507 SUST - 507 - SUYO na kusa' sa anornang pagikakdi. gugulan. II Suscripci6n. f. Paglagda'. Pagambaig. 1 Ambag. Suscriptor,, ra. mn. y f. Ang lumaflagda'. Ang umaiambaig. Susodicho,, cha. adj. Nabanggi't na; 6' na'sabi na sa itaa's. Suspender. a. Ibitin. Pigilin; itayong;- itigil; ihint6'. fig. Makamangha'. jj r. Ma~bitin. Ma'mangha". 11Maitigil; ma'hinto6; mapigil. Suspensi6n. f. Pagka~bitin. Pagpigil. jj Pagtigil; paghint6'. jPagaalanga'n. 11Pagtatakai. Susplcaz. adj. Mlapaghinala'; mapaghinagap. Suspirar. n. Magbunto'nghlininga'. MagnasA; 6' umibig ng Iubha'ng mahigpit. Suspiro. m. Bunto'nghininga'. Sustancia. f. Lamadn; lasa; kat~is. Sustentar. a. Magpakain; bigyain ng ikcabubuhay. 1 Alalayan; pigilan. III Ipaglaban; ipagtanggo'l ang anomafing haka' 6 palag ay. r. Kurnain; mabuhay sa anoMa~n. Susterito. m. Pagkairn; 6 iki. nabubuhay. Sustituci6n. f. Paghahalili. Sustituir. a. Humalili.'1 HaIinhain; palitain. 1 r. Maghalili. Sustituto, ta. m. y. f. Kahalili; kapali't. Susto. m. Gulat; githi'. Sustraer. a. Ihiwakiy; ilay6; ibuko'd. 11 Kunin; alisin. 1 Mat. Bawasin; awasin. 1 r. Humiwalaiy; Jumay6'. Susurrar. n. y r. IBumulo'ng. bulo'ng. 11Magbulungbulungan. 1 fig. Umugong ng marahan ang hangin, tubig sa batis, at ibad pa. Susurro., m. BuI'ng;, 6 tunog na marahan ngmhiig pagsasalita'. 11 fig. Ugong na marahati ng hangin, tubig, at ibd pa. SUtl. adj. Manipis; lInbha'ng malift. 1 fig. Matalas ang-isip; ma-. talino. Sutiteza. f. Kanipisain; kaIiitadng lubha'. jj fig. Katalasan ng isip; katalinuhan. Suyo, ya. pron. poses. Ka. niya'; 6 niyai j1 Los suyos. Ang mga taong kasama 6' kapanig ng sinorndn.

Page  508 T TABL iTa! interj. Tigil! hintol Tabacal. m. Tabakuhan. Tabaco. m.. Bt Tabako. l Tabakong hititin. Tabalear. a. Ugain; ugau. gin. 11 n. Magkakat6g sa tabla sa pamamagitan ng daliri. Tabanazo. m. fam. Tampal. Tabaquera. f. Lalagyan ng tabako. 11 Babaing manggagfwah ng tabako. Tabaqueria. f. Tindahan ng tabako. Tabaquero. m. Magtatabak6; 6 nagtitinda ng tabako. Manggagawa ng tabako. Taberna. f. Tindahan ng alak. Tabique. m. Dingding. Tabla. f. Tabla; 6 pirasong kahoy na manifis at malapad. 1 Tuntunan ng mga aklat. II Ta laan; 6 listahan. Tablado, m. Sahig na tabli. 1| Ang sahlig na palabasan sa dulaan; 6 entablado. || Bibitayan. Tablaje. m. Katipunan ng ta. bi. lj Bahay sdgalan. TACO Tablazo. m. Hampas ng tabla. Tablero. m. Tablang katam at sukat na. 1| Kahoy na lagariin at bagay gawing tabla. J Pak6 na sadying pamak6 sa tabli. 11 Damahan. Taburete. m. Uupang walang kamay at walang sandalan. Tacada. f. Tumb6k, 6 pagtumbok ng tako sa bola ng bilyar. Tacafto, fla. adj. Suwitik; tuso. |1 Tampalasan; pusong. Maramot. Tacito, ta. adj. Tahimik; watang ingay. fj Nalilihirm; 6 hindi sinasaysay ng maliwanag kundi ipinatatant6 lamang. Taciturno, na. adj. Waling imik; walang kib6. 11 Maluingkot; mapanglaw. Taco. m. Pasak; 6 tasok. [ Tako ng baril. [ Tako ng bil yar; 6 panumb6k. Tac6n. m. Tak6ng ng sapatos. Taconear. n. Patunugin ang takong ng sapatos. I

Page  509 TALA TALK ~- 509 TAL TALL TACtiCa. f. Sini-ng na nagtut~ur6 ng maayos na paghahana'y ng anoma'n. JJ Mil. Sining na nag. tutur6 ng paghahanaiy at pamnamatnugot sa hukb6. f1 naval. Si lning' na nagtutur6 ng paghahanaiy, paglusob at pagtatanggo'l ng mga daong sa pakikidigmai. Tacto m. Pangdamna. {f Paghip6; pagsalait. Tacha. f. Pintais; 6' kapintasan. Tac'har. a. Pintasdin; salahfn. fBurahin ang na'sulat na. j fig. Panigusapan. Tachuela. C. Pak6ng matift na bilo'g ang ulo. Tafanario. m. fam.- Pigi. Tahur, ra. adj. MapagsugalI. j m. Mainunugal; sugaro'l. Taimado, da. adj. Pusakafl; matalas; tuso. Tajada. f. Hiwa'; gayat; kapiraso ng anomnin, 1a16' na kung bagay na pagkain. Tajar. a. Hiwhin; hatfin. I Tasahain ang pakpdk na pang. sudat- 6 pluria. Taj ~O. m. Hiwa'; taga'. Tasai ngr pluma. f1 Sangkalan.,j Talfi n. Taj6n. m. Sangkalan; tadtaran. Tall. adj. Gay6n., j1 m. Si gayon, na ipinagsasays~iy ng isadng taong d'i kilala. Taladrar. a. Butasin; ba. rrenahin. Taladro. 'm. Pangbutas; barrena. 11 Ang butas na gawa-k ng barrena 6' ibaing kasangkapang matalim. Talar. adj Damfit na. mahabana abot hanggaing sakong. a. Pagpuputulin sa pun6 angmga kaiioy uping malinis ang 1upai. fj Sirihin; yasakin; sunugin ang isdng bayan, parang, atbp. Talega. f. Supot. 11 Ang nakasilfd sa supot. Jj Halagiing isaing libong pisong pilak. Talego. m. Supot na mahiaba' at ruakipot. 1I Sako. Talento. ni. Isip; 6pg iisip. jf fig. Talino;, tWas ng isip. Talentoso, sa. adj. Matalino; matalas ang isi'p. Tal6n. m. Sakong. fiCon.Ang dahong pinutol sa isdng akla't, na kung iakma' sa kaputof na n air~ ay styaing nagpapakilala ng pagkatoto6' 6 kadayatan. ng anomain. Talonarlo, da. ad'.' Sina`sabi~ sa katibayan 6' kasulatan na pintiputol sa isiing akkift, na ang n~iiag kaputol ay siydng nagpapatotoo6 ng pagka'matuwfd 6 kasinungalingan. Talla. f. Tayo6; taa's ng ka. tawdn. Talle. m. Pangazigatawdri f Bikas;, anyo; tikas;. tindig;- kiyds. f1f ik. Lagdy; para~n.

Page  510 TANG - 5io - TAPA Tallecer. n. Magusb6ng; magsupling ang halaman. Taller. m. Lugal na pinaggagawan ng anomang gawain sa kamay. Tallo. m. Bo Ang puno 6 katawain nr halaman, na kinakaikabitcin ng mga dahon at bulaklaik. 1 Usb6ng; supling. il Suwi. Talludo, da. adj. Halamang nalakt' ang puno 6 katawan. j Mausb6ng; masupling. Tamafio, fla. adj. Laki; suIlat ng anomain. 1 m. Ang laki, 6 kalakhan; taas 6 pangangatawain ng isang bagay. Tamarindo. m. Sampalok. Tambalear. n. y r. Gumiraygiray; gumibanggibang ang anomtn dahil sa kabuwayan ng tay6. Tambaleo. m. Paggibang. l Giray; gibang. Tambi6n. conj. y adv. m. Gayon din; naman. Tambor m. Tambol. 11 Ang tum6tugt6g ng tamb6l..l mayor. Ang guro at puno ng mga tamb6l. Tampoco. adv. n. y conj. Hindi rin; yaon ma'y hindi. Tan. adj. y adv. m. Sing; I Wala.ng tibay 6 tatag; may panganib na mahulog. Tangano. m. Tanggero. i[ Larong tangga. Tangible. adj. Mahihipo. Tantear. a. Isukat; 6 iakma ang isang bagay sa iba upang makita kung tama 6 lapat. || Balakin; akalain; siyasating mabuti ang anoman, bago gawin. I fig. Tantiyahin; tayahin; ang anoman 6 sinoman. Tanto, ta. adj. Gay6n; 6 ganit6ng halaga, bilang 6 bahagi ng anoman. II Lubha; malabis. I1 Sing; 6 kasing. 11 m. Halagang talaga; 6 kabilangang tiyak ng anoman. 11 Algn tanto. Kaunti. Il Al tanto. Sa gayong halaga. II Entre tanto. Samantala. f1 Por lo tanto. Kayl. Tefter. a. Tumugt6g ng anomang inslrumento, lalo na ng may bagting 6 kuwerdas. Taftido. m. Tugt6g. |I Tun6g; taginting. Tapa. f. Takip ng anoman. II Ang balat na nasa ilalim ng takong ng sapatos. 11 Ang balat ng aklit. Tapadera. f. Takip, 6 panakip; suklob; tungt6ng. Tapar. a. Takpan; suklubin; siksikan. || Kulubungan. 11 Ipinid; sarhain. 1 fig. Pagtakpan ang anomang kasiraan. 1t r. Magtakip; magkulub6ng. 6 kasing. Ejemplo: Miguel es tan sabio como Pedro, si Miguel ay singduetiong b kasingdunongi n -Pdro. 11 Iubha; 6 napaka. Tanganillas (En). m. adv.

Page  511 TARD TARD ~- 5'' - TS TASA Tapetado, da. adj. Maitim. Tapete. in. Panglatag, 6 pa. nakip sa. mesa, at iba' pang kas angkapan; tapete. Tapia. 17. Pader na Iupai. Tapiar. a. Bakuran ng pader na lupa; padirain. - Tap6n. m. Panakip nur bote, prasko', at iba~ing sisidtaing ganit6; 6 tap'n. Taquigrafia. f. Bilistitik<; 6 sin ing nOg pagsulat na lubha'ng matUlin, na kapara rig pagysasalita'. Taqufgrafo. im. Ang marIi nong ng takigrapia; mangbibilistiti''k. Taquilia. f. Bilihan ng bil. yete; 6 takilya. Tarascada. f. Kagait; 6 sugat na, gawa, ng ngipin. Tarascar. a. Manaaagdt, 1a16 na kung aso ang pinagi-lusapan. Taraz~n. mn. Limpaik; lapaing; piraso ng anomcin, lab6 na ng karne' 6 isda'. TArdanza. f. Pagkabalam; paglalao'n; kaluwatain; kabagalan. Tardar. n. y r. Magluwait; niaglao'n; magtag~iI. Tarde. m. Hapon. ad'adv. r. 1huh. Tardecer. n. Humnapon. Tardio, dia. adj. Pahuling bunga. f1 Huli sa patiaho'n. 11Ma. bagral; makupad. Tardo,, da. adj Mak-Upad; I mnabagal; tan~iad. ff Hluif. II M~a'nrg; tangai; i-napuro'l ang isip. Tarea. f. GaWa; 6' gawahin. 1Gawa'ng (lapat tapusin sa isaing takda~ng panaho'n. jj fig. Hlirap 6' pgIl na galing sa parn'yn paggawa, Tarifa. 17. Taai~an ng mga halagad; 6 takdkang halaga' 6 buwis sa anon-ian; taripa. Tarjeta. f. Tarhieta. If tPostizl. Tarlietang miay selyo at gimi. gamit na paraing sulat. Tarso. mi. Anat. Bubo'ng ng paai. Tartamudeaton. Umutalut Ia. Tartamnudeo. im. Paguutalutail Tartamudez. f, Kautaki'n. Tartamudo, da. adj. UtWi; gari I Tarugo. m. Pak6ng kcahoy,; pasak; 6' tasok. Tasa. f. Paghahalagi. jf Halaging takda' sa anoimi'ng ipinagbibili'. II Sukat; panuto. Tasaci6n. f. Paghahalagii; pagtasa. Tasador. til. Tagapaghalaga.Tasajo. rn. Tapa; pind~ing. IIAtinmadng piraso ng karne'. Talsar. a. Holagal-iin; 6 takdaian ng halagai aug anoinan. Isukat; 6' ilagfay sa kcarampatan an" anorridn. I figj. Tipirin; 6 tasahian ng bgy

Page  512 TEJA TEJA ~- 512 - TL TELE Tatarabuelo., la. m. y f. Nun6 sa talainpakan. Tataranleto, ta. m. y f. Apo sa talainpakan. Taurino, na. adj.. Ang naiuukol sa toro. Tauromaqula. f. Sining ng pakikilaro' sa toro. Taza. C. Tasa. Taz~n. m. Tasang malakil; rnangko'k Te. pron. Sa iy6. Tea.. f. SuI64. Teatral. Rdj. Ang na'unkol sa dWaan Teatro. in. LD6I4an; teatro. T~cnico, ca. adj.Siisb sa inga pangungusap na sarili iig inga sining at dunong. Techado. mn. Bub6ng; a tip. Techar. a. Magbu bong; mag. atip; 6 atipadn. Techo'. mn. Bubo'ng; bubungan. jjfig. Bahay; tdhanan'. Techumbre. f. Bubong na, lubha'ng muataa's. Ted~u m. mn. Rel. Awit na. ptsalamat sa Dios. Tedlar. a. Makayainct; ma. kanmuhi'; 6 kayainutdn; kamuh'ian. Tedio. in. Yam6t; inthi4. Tedioso, sa. adj. Mayaimu.tin; rniihiin. Te6ja. f. T'isai. Tejado. in. Bub6ng na tisa'. Tejar. mn. Lugai1 na gawh~an ng tisa'. jj a. Balutin ng tis~l ang b~ubo'ng ng bahay. Tejedor, ra. mn. y f. Mang. hahabi. Tejer. a. Huinabi; inaghabi; habihan. Tejero. mn. Magtitisa'. Tejido. in. Habi. 11 Hinabi. Corn. Kayo. Te-joleta. f. Bibinga. Tela. f. Kayo. j Habi., Bot. Balok ng ilang,.bunga ng kahoy. Telar. in. Habiha'n. Telarafta. f. Bahay gagarnki. Teleponar. a. Tumele'pono, 6 inagpahatid-sabi. Telefonema. f. Pahatid-sabi. Telefonista. corn. Ang naghahawak ng tele'pono at gurna. ganaip na rnga cgawain nit6'. Telffono. in. Tele'pono; 6 pa'hatirang sabi. Telegrafiar. a Magpahatidkawad; 6 turnelegrarna. Telegrafista. corn. Ang gunmaganip sa inga gawaiin ng tekegrapo. Tel~grafo. in. Paihatir'angkawad; 6 tele'grapo. Telegrama. f. Pahati'd-kawad; telegraina. Telescoplo. m. Pangita na totoo'ng malay6- ang abot;- 6 te I I leskopio.

Page  513 TEMP.513- EN TEND Tcl6n. m. Tabing ng dulaian; 6 tel6n. Tema. m. Saflaysayin; paksa'. TIemblar. n. Manginig; mangata1;, mangafigkig.- 11 Unuga'; yumanfg; kutminjig. jj Lun~ind6Il. fig. Matakot ng malabis. Tetnbl6n, na. adj. Nangi. nginig. fl Lubha'ng matatakutin,1 6 duwadg. Temblor. m. Panginginig; pvangangatafI. II aft tierra. Lind'L. Temer. a. Katakutan. jf Ip'a-.ngambai; ipranganib- 11 n. Matakot; mnanganib; mangamnba'. Temeroso, sa. adj. Nakatadtakojt. 1j Matatakutin; dOwag. Temible. adj. Kataiottakot; dapat katakutan. Temor. m. Takot, 6, kataku~ tan; pangrainbad. fj Hinala'. Pa. nganganib. Tomper'atura'O f. Kasukatain ng init. Tempestad. f. Bagy6'; sigu. wdi; uno's. Tempestuoso,, sa. adj. Masiguwd matinos. Templado, da., adj. Mahi. nahon; mapagpigil. 1, Panaho'ng hind'i nmalamig at di maianit. Tetnplanza. f. Kasiyahan; katatagain. jj Kainaman ng singadw ngf panaho'n sa i-saing 1upa'6 bayan. TeMplar. a. Ilagady sa kataintanian; bawahan ang bagsik 6 Iaka's zi* anornan. ~jBantizan ang tubig na mainit. jffig. Pahinahunin ang galit. 1f r. Magpigil; maghinaio'n; lumagaiy sa katatagain. Templo. mi. Simbahan, 6 sambahan. 'Temporada. C. Panah6ng maikli; 6' kapandliunan. Temporal. adj. Ang naiuukol sa panah6n. 1f Ang naglUIlu'vt ng if in 6 kauntin aa h6n; pangsarnantala'. 11 m. Bagyo61 siguwcal; uno's. jf Lagaiy ng pana-. ho'n. Temporero, ra. adj. y -s. Ang hiuma'hawak 6' gurnagan~ip na pangsamantalai ng ising katungkulan 6' hanapbuhay. Temprano, na. adj. Maaga; una. 1 adv. t. Maaga; mnaagap; madal'i. Tenacidaci. f. Kahiigpitain ng kapit. 1 fig. Katigasain ng ulo. Tenaz. adj. Mahigpit kumapit sa anomain, at ma hirppg hiwalayin. 11 fig. Matiga's ang ulo. Tenazas. f. p1. Sipit; panipit. Tenazada. f. Pagsipit. Tendedero. mi. Latagadn; bilaran. Tendencla. f. Layon; tungo; kziyunin. Tender. a. Ilatag; iladIa'd; ikadka'd; unatin 6 'banatin. If Ibikid; iyangy~tng. f1 Itindi; ihigi;

Page  514 TENT TENT ~- 514 - T TERM idatay. 1f Iabo't; ibigaiy. ff n. Tuinungo; maglayon nor anomain. f r. Humandusay; mahiga' ng unfit na unat. Tendero, ra. m. y f. Nag. titinda'. Tenebrosidad. f. Kadilimdng nma a'~c. Tenebroso, sa. adj. Madi. lrn: ff MapanglAw. Tenedor. ni. Ang mayroo'n, may hawak, 6' nagaiari ng ano. tnain. jf Pangdur6; 6' tenedor na gamit sa pagkain. ff de libros. Ang may hawak ng mga akla't sa pagbilang, na ukol sa paingaugalak'I 6' sa pamahala'an. Tener. a. Magtangan; maghawak ng anomrnan 1f May; mayroon; magkaro6n; nasa. ff Alalayan; pigilan. fl Sumaklaiw; sumakop. 1f Kamtain; tamuhin. ff Pigilin; harangin. ~fTupari'n; ganapin. IfPatuluyin; 6' tanggapfni sa kaniyaing bahay. ffr. Hurnawak; kumiapit; tumataig. ff Tumigil; humint6'. Tentaci6n. f. Tuks6'. f( Pagtuks6'. Tentar. a. Hipiuiin; damahin; salatlin. f1 Urnapuhap; kumap'. f Tuksuhfn; uralltin; Iamayutin. f Tangkafin; akala'n. jf Subukin; tayahin; tikrna'n. Tentativa. f. Pagtatangkai; pagaakala'. 11 Pagsubok; pagtaya. Tenue. adj. Manip'is; marup)6k;: mahina'. ff Kakauntli ang halagai.Teflildura. f. Pagtitina'. ff Pagkati n "a. damipullin. ff r. Matina'. Teologi a. f. Rel. Karunungang naiuukol sa Dios. Tercer. adj. Ikatl6'; pangatl6'. Laging gindigamit na una sa substantivo. Tercero, ra. adj. y s. Ikat16'; pangatlo6. ff Tagapamagitan. Terceto. M. Ales Tugtuging gagawin sa tatlong instrument() 6 boses. Ter~cit. f.- Ikatlong bahlagi. Terciar. a. Ihiwa's; ihalang; isabait aung anomain. I Bahaginin aug anomain sa tatlo'ng bahagi. ffn. Ma'magritan. 1f Kumatlo6 sa a aitan 6 sa anomaing gawa. f Maging panf~atI6' sa bilang. Tercio,, cia. adj. Ikati6o; pangatlo'. f1 m.~ Ikatlo'ng bahagi. 'Terco, ca. adlj. Matiga's ang Ulo. ff Motigais na bagay. Terminable. adj. Matatapos; rnayayarl. Terminaci6n. f. Pagyaril. ffPagkatapos; pagkalutals. ff Katapusain. Terminar. a. Tapusin; lutasin; yariin. ff Humnanggai. ff n. y r. Matapos; maluta's; mayarl. Mama tay.

Page  515 I TERR - 515- - TEST T4rmino. m. Hangga; katapusan. 11 Wakas. 11 Hangganan; 6 hanggahan. 11 Takda, 6 taning na panah6n. I[ Tungo; layon. t Salita; 6 pangungusap. Term6metro. m. Kasangkap ang panukat ng tindi ng init. Ternero, ra. in. y f. Iulo ng baka. Ternilla. B. utong malainb6t na nasa katawan ng hayop. Ternura. f. Kalambutan; kalataan. 1t Kainurian; kasariwaan. Kasanggulan; kabatialn. (1 Pagkalnaramdamin. 11 fig. Pagkamagiliw; pagkamairog. Terquedad. f. Katigasan ng ulo. Terrapl6n. in. Tabon; tambak na lupa. Terraplenar. a. Tabunan; tambakain ng lupa. Terrateniente.. A n g mayari, 6 nagaari ng isang lupa 6 bukid. Terremoto. m. Lind6l. Terrenal. adj. Ang nauukol sa lupa... Terreno, na. adj. Ukol sa lupa. ] in. Lupa; lupain; bukid. 1| Larangan. Terrestre. adj. Naiuukol sa lupa. Terrible. adj. Katakottakot; kalagimlagirm. 1 Masaklap ang ugali. 11 Lubhang malaki. Territorio. m. Lupain; 6 lupang kinalalagyan ng isang bansa, bayan, atbp. Terr6n. m. Tingklal; 6 piraso ng lupalng -tinipi. 11 Pirasong bu6 ng anotman, gaya ng asukal, asin, at ibai pa. Terror. m. Iagim; takot; sindak sa anotmang panganib. Terrorifico, ca. adj Nakatatakot; nakasisindak; 6 nakalilagin. Terroso, sa. adj. May halong lupa; 6 malupa. i Terrufio. m. Lupain. Tersar. a. Pakinisin; paki. nangin. Tersidad. f. Kakinisan; kakinangan; kalinawan. Terso, sa. adj. Makinis; malinaw; makinang. 11 fig. Malinis at inaliwanag na pananalita. Tersura. f. Kalinisan; kalillawan; kakinangan. Tes6n,.m. Tiyaga; taman; tagal; tigas ng lo6b. Tesoreria. f. Ingatangyaman. Tesorero, ra. m. y f. Tagaingatyanman. Tesoro. m. Yaman; 6 kayamanan. Testador, ra. In: y f. Ang gunmagawa ng testanicnto. Testamento. m. Huling pati; 6 huling bilin ng sinoman; 6

Page  516 TEZ TIES testamento. J{ Antiguo Testamen. to. Matandang Tipan. - 1 Nuevo Testamento. 3agong Tipan. Testar. n. 'Gumawa ng tesamnento 6 huling. habilin. 11 a. Burahin ang nasulat. Testiculo. m. Bayag; itl6g. Testificar. a. Sumaksi. jj Pa totohanan; 6 patibayan ang anoman. Testigo. cor. Saksi; nagpa-,patoto6. Testimonio. m. Pagsaksi; pagpapatotoo. 11 For. Kasulatang nagpapatoto6 ng anomang nangyari. |1 Katibayan; katotohanan. I1 Falso testitnonio. Bintang; paratang. Testuz. m. Sa ilang hayop ay noa, at sa iba ay batok. Tesura. -f. Tigas; katigasan. Teta. f. Suso. 11 Ut6ng ng suso. Tetilla. f. Suso nk lalaki ' T Thtrico, ca. adj Mapanglaw; malungkdt. Tstuda. adj. Susuhan; 6 malaki ang suso. Texto. m. Ang sinulat na sarili ng isang may kath&. tl Ang salitang sinipi sa isang minga. ngatha. 1L Ang lamin 6 nalalaman sa isang akda 6 aklIt. t Libro de texto. Aklit na itinadhanang pagaralan. Tez. f. Balkt ngmukha ng tao. Ti. pron. Iy6; mo; Sa iy6. Tia. f. Ali. I1 carnal. Aling bu6. Tibieza. f. Pagkamalahininga. I| fig. Katamlayan. 1| Katimaran; kapabayaan. Tiblo, bia. adj. Malahininga; malakuk6. f1 fig. Tamad; pabaya. [Matamlay. Tibor. m. Gusi. Tibur6n. m. Zool. Pating. Tiempo. m. Panah6n. j| Kapanahunan; kasagsagan. |l Gulang; 6 mga taong nilakaran ng sinoman. |I Panah6ng mabuti; pagkakata6n. Tienda. f. Kubongkubong; 6 kuland6ng na lona, na siyaing tiiluyan sa parang, lal6 na kung panah6n ng digma. Karaniwang tawaging tienda de campaia. \1 Karang ng' mga sasakyan. 11 Tindahan. Tiento. m. Paghipo; pagapuhap. 1I Tungk6d ng bulag. l-fm. Pal6; hamrpas. 11 fig. Bait; ingat. Tierno, na. adj. Malarnb6t; malata. 1 Sariwa; mura. j1 Maramdamin. 1 fig. Mairog; magiliw. Tierra. f. Astr. y Geogr. Lupa. 11 Dalatan; katihan. 11 Bukid; lining. 1I Bayang tinubhan. II Ang sanglibuitn; 6 sangdigdig. Tieso, sa. adj. Matigas; matibay; matatig. 1I Malaktis ang katawan. (1 Masigla; matapang. | Banat; mahlgpit.

Page  517 TIMO TIMO ~- 51 7- TR TIRA Tiesto. in. Bibinga. Ii Mase. tasain. Tiesura. f. Katigasain. 11fig. Kapormialing malabis 6 ginadgawa lamnang. Tif6n. nm. Ipoipo. B Iuhawi. Bagy6 -sa, dagat ng Tsina Tigre. m. 7ool. Tigre; 6' ha. yop na miabangils, na ang anyo" ay katulad ng pusa'. Tijera. f. Gunting; panggu. pit. Karaniwang plural kung gaifnitinfl Tijeratada. f. Putol na gi. nawa~ tg isaing gupit ng gunting. Tijeretear. a. Guntingin; 6' -gupitin ng gunting. Timbrar. a. Tatakain; timbrihain. F Timbre. m. Sagisag. 1 Tatak. 1 Timbrenig pangtawag, na paagkililfng. 11Tun" g. 11fig. C(iawi.nt marangail na naka'pag. pdipadakila'. Timidez. f. Katakutan; ka. (lungu'anTimido, da. adj. Tak6t; mnatakutin; dung6; kitni'. Timn6n. m.,J'ar. Ugit. j1 fig. Ang pamamahala' ng anomadn. Timonear. ni. Mar. Umugit; o pamahala',an ang Ugit; tumimlon. Timonel. m. Ang umiiugit sa sasakyain. Timonero. in. Ang tumiti. mo~n; 6 u ru~ugit. I I iI i I I Timpano. in. Anat. Salamin nq tainga. Tinada.- f. Talaksadn ng kahoy. Tinaja. f. Tapayan. Tinajero. ni. Magtatapayain. ftLugafl na lalagya'n ng tapayan. Tinlebla. f. Kadilim~in. Lal6ng ginaigainit sa plural. 1 p1. fig. Kainangmangding malakf. Tino. in. Tuto; turnpadk; tar6s. f1 fig. Isip; bait; tin6A. Tinta. f. Tina". jj Tintad; ding. so'I. ff det irn/renta. 'Tinta'ng ma. lapot na, panglimbadg. Tintero. in. Dingsulan..lpr. Pangla'gdy ng tint'is pg lilimbaig. Tintorerla. f. Tina'an; 6 bahay na, pinagtitinaian. Tintorero, a n Maninina'. Tio. m. Amain. il carnal Amaing bu'.. Tiple. rn. Mus. Boses na matinis 6' lubha'ng inataiis. Jj Ang taong may ganyang tinig. Tipo. in. Huwaran; pariSiin; ulirain. 11Titik sa limbagran. Tipografia. f. Limbagan. f Sining ng paglilimnbaig 6 nglirn. bagan. Tlp6grafo. rn. Manglilimblig. Tlrabuz6n. mn. Pangbunot ng tapon. Tirania. f. Paghaharilharian. ffPanglulupig. (f Kabagsikan-.

Page  518 TISI -- 5 8 - TOCA Tiranizar. a. Maghariharian. |Lupigin; dahasin; gagahin. Tirano, na. adj. y s. Hariharian; 6 mapaghariharian. II Manglulupig. Tirante. adj. Banat; mahigpit. Tirantez. f. Kahigpitang malabis. [{ Haba; 6 kahabaan ng anonman. Tirar. a. lhagis; ipuk6o; ita. pon. 11 Itudla; itulag.!I Ibinit. 1 Paputukin ang sandatang ap6y. jj Higitin; batakin; hilahin; banatin; unatin. 11 Hititin. | Gumuhit. 1j [Inpr. Limbagin. I r. Dumaluhong; bumulusok; sumugbai. Tiritar. n. Mangaligkig; ma. nginig sa ginaw. Tirit6n. in. Pangangaligkig; panginginig sa ginaw. Tiro. m. Paghagis; pagpuk6l. 11 Pukol; hagis.'ll Put6k ng sandatang apoy. 11 Layo ng abot ng armas. Tir6n. m. Aralan; 6 baguhan sa ising sining, hanapbulhay, atbp. 1| Pagbatak ng bigla at malakas; baltak. Tirotear. a. Magpaput6k ng sunodsun6d ng baril. 1 r. Magjutukan ng baril. Tiroteo. m. Pagpapaput6k; 6 pagpuputukan 'ng barfl. Tirria. f. fam. Higanti. 1| Po6t; pagtatanim sa lo6b. Tisico, ca. adj- y s. Ang natutuyo; 6 nauukol sa pagkatuyo. Tisis. m. Med. Sakit na pagkatuyo. Titubear.. Bumuwaiy; humina ang tayo. || Umutalutail; umuriturit sa pangungusap. j1 fig. Magalangan. Titubeo. m. Pagkabuwvay. j Paguutalutal. 1J Pagaalangan. Titulo. m. Pamagat. 11 Dangal; 6 katangian ng isang tao. 1I Katibayan, na ukol sa kaya ng slnorman sa anomatlg dunong. I Katibayan, na ukol sa pagaari ng anoman. Tiznar. a. Ulingan; 6 pahiran ng uling, 6 anomang ku. lay na ganit6. Tizne. m. Uling ng kawali. palay6k, atbp. Tiz6n. m. Dupong. J1 fig. Du. ngis ng puri. Toalla. f. Tuwalya; 6 pamahid ng kamaiy 6 mukha. Tobillo. m. Anat. Bukongbukong. Tocado. m. Pamuti at mainam na pagsusuklay ng buho6k ng mga babae. Tocador, ra. m. y f. Mainu nugt6g. 1j m. Talukb6ng 11 Mesang may salamfn at iba pang kasangkapan sa pagsusuklay at paggagayakngmga babae. f1 Ang silid na kinalalagyan nito.

Page  519 TOLE -- 5 9 - TONT Tocamiento. in. Pagdamia; paghipo. 11 fig. Tugtog ng lo6b. Tocar. a. Hipuiin; damahin; salatin; salangin. jf Tumugt6g; 6 tugtugin. j Pukawin ang lo6b. ]1 Tukuyi:; banggitin. 11 Bunggiin. I Suklayin ang bull6k. 1 n. Ma. ukol; matungkol sa isa ang anoman. 1 Magdaan; 6 sumagi ng saglit sa isang lugal. 11 Maging katungkulan ng isa ang anolman. i Madaiti ang isang bagay sa iba. Tocayo, ya. m. y f. Kalagy6; kangalan. Tocino. m. Taba ng baboy, la16 na' ang inasnain. Tochedad. f. Kamangma. ngan; kabastusan. Tocho, cha. adj. Hangal; bast6s. Todavia. adv. t. Pa. Ejemplo: Esta durmietido todavia, nalutulog pa. 11 adv. m. Bagaman; gayon man. Todo, da. adj. Lahat; pawa; tanan; madlI; dila; bu6, 11 Pulos. 11 Alinman; sinonian. 11 Bawa't; balang; tuwi. 1i m. Bagay na buo; kabuuan; katipunan. Todopoderoso, sa. adj. Ma. kapangyayari sa lahdt. 1 mn. Ang Dios. Toldo. m, Karang; panambil; 6 panabing sa araw; tolda. Tolerable. adj. Matitiis; mababata. Tolerancia. f. Pagtitiis; 6 katiisn. [1 Pahintutot; 6 kapahintulutaln. Tolerar. a. Tiisin; batahin. atimin; alintanahin. 11 Paraanin; pahintulutan. Toma. f. Pakuha; 6 pag 'tanggap ng anoman. 11 Jil. Pagagaw; pagsalakay; 6 pagsak6p sa isang kuta 6 bayan.;j Ang da. mi ng anomang nakukuha 6 ti. natanggap ng paminsan. Tomar. a. Kumuha, 6 kunin; damputin; sunggaban. II Tanggapin; sahurin ang anomain. j1 Sakupin; 6 agawin sa dahas ang isang mo6g 6 bayan. |1 Ku. main; umin6m. 1J Talastasin; 6 intindihin ang anoman ayon sa kur6ng sarili. [[ Umitin; nakawin. 1i Parisan; huwiarAn. Ij r. Kalawa. ngin. 11 Ariin;b 6 ipalagay na, Tomate. in. Bunga ng kamatis. Tomatera. f. Bot. Pun6 ng kamatis. Tomo. m. 'Bahagi 6 aklit na hiwalay ng iisang katha. 11 Kapal; 6 laki ng anoman. Tono. m. Tinig; tunllg. 11 Ha. wig; 6 paraang sarili ng pagsasalita. t1 Lakas; bagsik. Tontada. f. Kaungasan; kaululain. Tontear. n. Gulnawa; 6 mnag. salita ng kalhangalin 6 kaungasan.

Page  520 TORN -520 - TOSC Tonteria. f. Kahangalan; katunggakain; kaungasan; kaululan. Tonto, ta. adj. Hangal; tung. gak; ungas; u161; tanga. Topar. a. lumpog; ibunggo ang isang bagay sa ibai. 11 Masumpong; matagpuan; mataunan. [ n. Maunt6g ang ulo. 11 Magsu-' wagan. il fig Matisod; mabalakid. Topet6n. m. Pagkakaump6g; pagkakabunggo. 11 Unt6g; 6 unm p6g. Toque. m. Paghipo; pagsalat. Pagtugt6g ng anoman. 11 Paguri. Torbellino. m. Ipoipo. Torcer. a. Pilihin; pilipitin; lubirin. lI Baluktutin; balikukuin. [J Ikiling; ilihfs ang anomain. Lumiko ng daan. 11 r. Mapilipit; bumaluktot. Torcido, da. adj. Pilipit; balukt6t; balikuk4. fI Kiling; lihfs; liko. Tormenta. f. Siguwa; unos; bagy6. 11 fig. Kasaliwaang palad. Tormento. m. Pagpapahirap; pagpapasakit. (1 Sakit; hirap; dailita. |i Pahirap; pasakit. 1t fig. Pig. hati; hapis ng lo6b. Tornar. a. Isauli; ibalik. [1 Blaguhin. I1 n. Bumalik sa pinang. galingan. I Ulitin; 6 muling ga. win ang anoman. Tornear. a. Lumalik; 6 lalikin ang anomdn. jI n. Magpali. bid sa isdng lugal. Tornero. m. Manglalalik.!j Ang gumagawa ng, lalikin. Torno. m. Lalikan. 1I Suliran. Iftlkit; 6 pagikitlj Entorto. m. adv. Sa palibid. Toro. m. Zool. Bakang babayagin na hindi mans6. Torpe. adj. Mabagal; makupad. 1[ Kimi; dungo. If Mapurol ang isip; tunggak. (I Mahalay; malibog. 11 Bast6s. 11 Pangit. Torpeza. f. Kabagalan; kakuparan. 1[ Kapurulan ng isip; kamangmangan. 1I Kahalayan; kalibugan. 11 Gawang masama. 1t Kapangitan; kawalan ng ayos. Torrente. m. Baha 6 agos na malakas ng tubig na gawia ng kauulan. T6rrido, da. adj. Lubhang mainit 6 nakasusupok. T6rtola. f. Zool. Kalapati, na malilt sa karaniwan. Tortuga. f. Zool. Pagong; pawikan. Tortqoso, sa. adj. PalikoIlko; pasu6tsu6t. f1 Bak6bako. Tortura. f. Kapilipitan; kabaluktutan. 11 Pagpapasakit. f1 Pahirap. t[ Sikit; hirap; pighati. Torturar. a. Pasakitan; pahirapan. Tos. f. Med. Ubo. Tosco, ca. adj. Magasping; bagol. l1 fig. Bast6s; walang pinagaralan.

Page  521 TRAB - I - TRAD Tosegoso, sa. adj. In'I ub6; ubuhin. Toser. n. Ubulhlin. [1 tiiiub,6; tumiikhim. Tosidura. f. Pagubu. Tosquedad. f. Kagaspangall. j fig. Kabastusan; kawalain ng pinagaralan. Tostar. a. 'T'ayangtangin; idarang. |i Isangag; ibusa. Ih lhalab6s. 11 r. Matayangtian,. II Maiinitang lubhai. Total. adj. Blu6; lahat. in. IKabuuan; katipunan; kapislanaTotalidad. f. Kalahatain. 1 Kabuuan. Totalmente. adv.. 1. Iuo; lubos. Traba. f. Pangkabit. 11 Pana 1i sa paa ng hayop. 11 fig. Sagabal; balakid, Trabacuenta. f. Kanaiahang nakaguigul1 6 nakalilirnTig sa pagbilang. 1i fig. Pagkakialit; pagtatalo. Trabajado, da. adj. Pagal; hapo sa paggawa. Trabajador, ra. adj. y s. Ang gurinagawa. Ij Masipag sa )paggaxa. jj in. y f. Magaaraiw; manggagawa. Trabajar. n. (;umnawa. jj Magpumlilit; rnagsikalp; magsumakit I a. Gawin; husayin; yariin ang anoinrln. I! Linangin; sakalinj ang lupa. If fig. Balisahin; guluhin; li galigin. 1 Pagawin; 6 pahirapan sa pcaggawa ang sinornan. Trabajo. in. Paggawa. 1] Ga wa; 6 gawain. 1J Sikap; pagsu stumakit. t fig. I)ahilan; balakid; sagabal. l Sakit; hirap. 1! pl. Kahirpali; lkallkhaanl; kasalatan. Trabajoso, sa. adj. Malirap; inasaklit. fi. Si r; waiaug husay. Trabar. a. lugnay; ikatnig; ikavving; ikabit. 11 Hawakan; tangnain. || agy;in ng balakid o kapinsaltan.-11 fig. Bumabag; urmaway. 11 Makipagtalo; makiptagusap. Trabaz6n. f. Pagkaliugna)y; pagikal,;iuwgp,6og; pagkakakabit. Trabucar. a. Bukalkalin; guItlhin ang salansain 6 haniy ng anoinan. 11 fig. ILituhin. |1 Mamali sa pagasasalita na iba ang ma-i sabi. Tradicion. f. Alam;it; 6 pag kakasaalinsalin in moga aral, l alita asal at kaiugalian sa rnga taong naghalilialili. Traduccion. f. Pagsasalin; 6 paghuhulog sa ibang wika ng anominlg sulat 6 aklkt. 11 Ang kathang isinalil sa ibalg wikaTraducir. a. Isain; 6 ihu. log sa ibaing wika ang, isdng sulat 6 katha |I fig. Saysayin; p ~aliwanagan. Traductor, ra. in. y f. Ang nagsalin sa ib ig) wika ng is;ing 1katha, 6 sulat

Page  522 TRAJ - 5 22 - TRAN Traer. a. Magdafri; magtagIa'y; Tralla. f. Lubid; 6' tall. 6 dalhin; taglayin ang anoma'n. jfAng lubid nq l1ftiko. Hititin; higupin. 1 r. Magbihis; Tramontano, -na. adj. Na nianamnit ng, mabuti 6' masama. sa kabila' ng bundo'k. Traficante. m. Madingangalak~iI rramontar. n., Kurnabi1 a 6 Traficar n. IMangalakal. pasakabila' ng bundo'k. r. TuTr~fico. mn. Patigangalakal. makas; lumay6. Tragadero. m. Lalamunan; Trampa. f. SiI6; bitag; pan. gulunggulungdn- yapaik; atbp. Ang pinto6 sa Tragador, ra. nm. y f. Ma- ibabaw nq yungib. f1 Patibo'ng; laka's kumain; matakaw. laki'ng. 11Dayain sa Iar6. Tragaldabas. rn. fain. Lub- Tranmpear. n. Manubai; maaing rnnatakaw; masiba'. nekas; mangday~a. 11a. Daya'in; Tragar. a. Lulunifn; lunukin; suwitikin ang kapuwa'. lamnunin. 11Lagukin. 11Lurnaron; Trampista. adj. Magdaraya'; kumain ng maraini at miadalian. mna nun ubat; tekas fig. Higupin; larnunin ng Iupat. Tramposo, sa. adj. WminTragaz6n. ni. Katakawan; nubat. jf Magdaraya'. kasibaan. Tranca. f. Kaling; pangaTrago. mn. Lago'k na tubig, ling'; talasok; trangkai. alak, atbp. 11fig. Kasaliwaiang Trance. in. Panganib; 6 pag-I palad; pighati na inahirap tiisfn. kakatao'ng rnahigpift 6 inapanganib Trag6n, na. adj. Matakaw; ng anomaing pangyayari. 11 Ang mnasiba*. kala'gayan 6 panaho'n ng bulhay Tralci6n. f. Kaliluhain; ka- ng tao na malapit na. sa kasukabain; kataksilfin. ma~tayan. Traicionar. a. Maglito; mag. Tranquilidad. f. Katahimisktikb; magtaksi'l. kan; kapayapaian; kapanatagain. Traida. f. Pagdadakai; pag- I fig. Katiwasayain ng Io6b. tatagidy. Tranquilizar. a. PatahimiThidor, ra. adj,. Sukaib; kin; payapa~in ang anomang gui6. taksil; Mio. 1j Patiwasayfin ang loo'b ng kaTraje. mn. Pananarnit. jj Isdng puwa'. f1 r. Tumahimnik; mapakasuutang hust6 sa isadng tao. yapai. Trajear. a. Bihisan; suuta'n Tranquilo, la. adj. Payaang iszi ng damit na karampatan. pa; tahiinik; tiwas'i;pntg

Page  523 TRAN -- 523 -- TRAN fig. Matahimik; lagaiy na lo6b. Transbordar. a. Ilipat ang na sa ising sasakyan sa iba. 1 r. Lumipat sa ibang sasakyan. Transcribir. a. Isalin sa ibang papel ang anomanng sulat 6 linbag. Transcurrir. n. Tumakb6, 6 makaraain ang panah6n. Transcurso. m. Takb6, 6 lakad ng panah6n. Transeunte. adj. y s. Ang nagdaraain, naglalakaid, 6 naglalakbay na taga ibang bayan. Transferir. a. Ilipat; 6 dalhin sa ibang lugal ang anoman. U Ipagpaliban. 11 Isalin sa iba ang sariling pagaari. 1| r. Lumipat sa ibang lugal. II Mapaliban. Transfigurar. a. Papagibahing any6 ang isang tao 6 bagay. 11 r. Magibang any6; inagbalatkayo; magmalikmata. Transformaci6n. f. Pagbabago; pagiiba. Transformar. a. Baguhin; ibahin. || r. Magbago; magiba. Transitar. t. Magdaain; mnaglakad; maglakbay. TrAnsito. m. 'agdadin; 6 pagdaraain sa isang lugail. 1 Paglalakbay. 11 Ang takdang lugal na hintuan at pahingahan sa pagllakakd. jl Ang lugal na dinaidaanan. 11 Paglipat; pagbago ng kaldgayan 6 katungkulaa. ( Pagkarnatay ng taong banil. Transitorlo, ria. adj. Natatapos; lunlIlipas; madaling miakaraan. Transmarino, na. adj. Na sa ibayo ng dagat. Transmigrar. n. Lumipat ng ibaing bayan, upaing tumira na roon. Transmitir. a. liipatsa ibang lugal ang anomnan- 11 Magpadalanlagpahatid. jf hoa. Isalin; ilipat sa ibia ng pagaari. Transmudar. a. Baguhin; ibahin ang lagay ng anonlan. Transmutar. a. Ibahin; baguhin ang kabagayan ng anoman. Transparentarse. r. Manganinag. Transparente. adj. Maaninag; 6 nanganganinag. Transpiraci6n. f. Pagpapawis. iI Pawis. Transpirar. n. y r. Magpawis. Transponer. a. Ilipat, 6 ibago ng lugail. 11 Pagpalitin. 11 r. Mikanlong. 11 Iumub6g ang araw 6 ibaing tala. I Maikatulog. Transportar. a. Dalhin; hakutin ang anoman sa ibang lugal. 11 Ilipat. Transporte. m. Pagdadala; paghakot. f1 Ang sasakyang taga. pagdali ng pagkain. hulcb 6 ibang bagay.

Page  524 TRAS -- 524 - TRAS Transvasar. a. Isalin; ilipat ng sisidlan. Transversal. adj. Pahaling. Transverso, sa. adj. Nakahalang. Tranvia. m. Trambia. Trapacear. n Mangdaya. Trapaceria. f. Daya. Trapacista. adj. Magdaraya. Trapaza. f. Daya. Trapiche. m. Kabiyawan; ili. lisan. Trapo. m. Basahan; gulanit. I Ang layag ng sasalkyan. Tras. prep. Sa likod; sa huli. Trasanteanoche. adv. t. Kamakatlo sa gabi. Trasanteayer. adv. t. Kamakatlo. Trascendencia. f. Paglirip; pagkaalam. II Halagai; kahalagahlan. Trascendental. adj. Kalat; laganap. 11 fig. Mahaiagi. Trascender. n. Humalimuyak; sumamyo; sumangsang ang amoy. 11 Malirip; makur6; malaman ang anomang nalilihim. |1 MAkalat; Jumaganap. 11 Lumipat; pakabila. 11 Umakyait. 11 a. Magkahalaga ang anoman sa iba. Trascordarse. r. Makalimot. Trasegar. a. Ilipat; ibago ng lugil. 11 Guluhin; paghaluin. i| Isalin sa ibang sisidlan ang anomoag bagay na lusdw. i rasera. 1. Likuran; 0. gawing liko'd; huhha'n. Trasero, ra. adj. Ang na sa hL111f O' huliha'n. 11 rn. Puwl't. pi. fani. Ang mcra magulatig o ka'nunu'an. Trasgo. m. Tlyanak; duwetide. Traslaci6n. f. Paglilipat; paglipat. 11 Pagsasalin. 11 Pagpapaliban' ng- araw. Paghuhulog ng isang wi.ka' sa iba. Trasladar. a. Ilipat; O' dalhin sa iba'ng luadil, ang anoman. lbauo; O' ilipat ng tungk6l. 11 Ilipat ng araw; O' ipaliban. 11 1hulog ang isaing wika' sa iba'. Isalin. 11 r. Malipat. Lumipat; bumago ng lugad. Traslado. rn. Paglilipat. Pagsalin. 11 Salin; sipl. Traslu'cido, da. adj. Mah. wanag; maaninag. Trasluclente. adj. Nanga". Traslucirse. r. Manganinag; rnaanag-ag. 11 fia. Mahalata'; mapansin; tnahinuha'. Traslumbrar. a. Makasilaw. r. Masilaw. 11 Mawaling bigla' sa tingin. Trasluz. m. Aninag; 0" fiwanag na tuma'tag& sa kabila' ng anoma'n. Trastnafkana. f. Sa maka Trasera. f. Likuran; 6 gawing lik6d; hulihan. Trasero, ra. adj. Ang na sa huli 6 hulihain. 1 m. Puwit. I pl. fam. Ang mga magulang 6 kanunuran. Trasgo. m. Tiyanak; duwende. Traslaci6n. f. Paglilipat; p