Modo practico de aprender la gramatica castellana con traduccion al ingles y visaya
Cañon, Juan Jr., American Philosophical Society. Library.

Page  [unnumbered] ~~I 4 1 MODO PRACTICO DE APRENDER LA ||GRAMATICA '1- ' 11 'Mga masayon paagi alanr sa pag tuon sa. hi'atsila 6 uffuth'inglis walay kinahanglan ug maestro basta mahibalo lang ikaw mobasa sa binisaya. PINATIK UG KAUGALINGON N. 1. 'x. qacwa 41ilBOOKSELLER & PUBLISHER I f.,.46) _*.~A( B P. 0. Box 501 Cebu, Cd:bu, P. I. H - a. RLL as J, _. r(.nted - I8059 PS Ce-u Printed by CENTRAL PRESS, Cebu

Page  [unnumbered] r

Page  1 /" MODO PRACTICO DE APRENDER LA CON! TRADUCCION AL, POR Juan. Caion,,Jr Ex- Prof esor, del Ateneo' de Manila Y del Coleglo de-San Carlos, Cebu Cebu, P.' 1. -SEJN YRIG TFEDITION t 71 93 7 -OWNED AND PUBLISHED By BOOKSELLERS & PUBLISHERS P..0. Box '501, Cebu, Cebu, P. I. Preci'o ---l1. 50

Page  2 A PARA TI, MADRE, SON ESTOS CAPULLOS DE LAS PRIMERAS FLORES DE MI' JARDIN LITERARIO. JUANING.

Page  3 BY FELIX B.-GACURA All Rights. Reserved CERTIFICATE 'OF; COPYRIGHT. No A-1838 DATE OF' REGISTRATION Feb.' 10, 1937. E. EIE~L Kining. basahona "Rehistrado sa "NACIONAL LIBRARY OF THE PHILIPPINES". Ang bugtong tag-iya ug ang tanang katu'ngod sa pag. subli-subli.pag. patik kon -paghulad kaugalingoni FELIXB GACURA.Ginadili ang pgatik kon pguako walay pagtug'ot. sa.-, tag-iya, Felix' B.- -Gacura.-, I 1

Page  4 UNA PALABRA Este libro, que de' omino "Modo Prciode Aprender La, Gramati-ca Castellan'a,-"-es, mas bien un resuende La Gramatica Espafiola entresacado' de algunos libr~os, tales- como Gramatica- Castellana del Ateneo, Gramatica lEspafiola F. T. D. y de otras Gramaticas que: tuve 'a mano. AUTOR. A'WORD' This 'bo ok that I call "Modo Practico de' Aprender La Gr'amatica Caste'llana"' is a summar..ofth Spanish Grammar -taken from- several books suh -as "Gramatica Castellana" of the Ateneo, Gram. atica Espafiola F. T. D.:and. from -other Grammars that I had 'at hand. THEAIJTHOR. USA KA PULONG..Kining bas-ahona nga gingan'lan kog -' 'Modo Pr'actico' de, - Aprende'r -La' Gramatica' Castellana" maoy.hinugpong, sa Gramatikang Kinatsila nga ~tinaks'ip sa mga basahon. 'sama sa Gramatica Ca'ste'llan'a s'a' Ateneo,' Gramatica Espa nfiola F. T. 'D. ug sa uban. pang mga Gramatica nga adia kanako. TAGSULAT

Page  5 MODO PRACTIOtE APRENDER LA GRAMATICA CASTELLANA CON TRAD UCCION, AL INGLES -Y BISAYA I00 Palabras Ala alma an-dar amor antes banda' be'llo bueno beso' bendito bon'dad. botar bendicion be'samano bien bienan-danza, bi'zco ' blancura blando blasf~emar' bocanada' boda bogarburlar cabello cabra ca'brito' cab~to-ncillo' caco. cadals'o calentura JL Words *Wing' soul *to walk love before band* beauti ful good kiss*blessed goodnessto bound blessing 'kissing, of well prsperit squfint-eye'( whiteness soft *to' blasphe-mouthful nuptials to paddle * to 'Mack hair of thl goat kid Piekpockel easy hush, * scaffold fever-.1 Mgra-pulon~g pako. kalagpaglakat. gu~gmasa. diili pa pahuni (musika) mata-hurn maayo., halok, bala-ano'n i *kaayopagusibaw hand panalangin hand. pag(-halok sa kamot, maayo kabulahanan-. libat kaputi humok m - panamastamas usa, ka, lad-ok kasal' p~igbugrsay p agti-aw'.e head buhok kanding nati sa kanding L kawatan and banangdagasw bilang-goan hilanat - 't V,

Page  6 6.-MODO.PRACTICO- DE APRENDER caliente calor calma calum'nia callar camarada calvicie calvo cambia'r camino campeon cancion candidato can ela' cara carcomido dadiva dafdino' de'safio egoismo elevar entusiasmo -factible fecha fach a -fiar galan' girar habitar harto — ideal ignorancia jaula *joya labio*labrar liano -macho.hot-fiery heat 'calm calumny to k ee'p silent comrade baldness bald to- exch ange road champion song. candidate cinnamon face'worm-eaten gift-p~resent mischievous challenge selfishness to raise enthusiasm practicable date appearance to confide lover to turn to res~ide suf ficient ideal ignorance cage. je-wel lip to work plain' male animal mainit kainit kalinawbutanvbutang pag(hilum' kauban kaopa'w opaw pag.,,baylo dalan hawo'd awit pili-onon~ kaningag dagway.du'not, lata gasa MA kadaot ango paghagad kahakog pagpata-as, kadasia mahimo adlaw (fecha) panagway pagosalig olitawo pagbalik pagpuyo tagbaw mithi kaburong tang'kal hiyas ngahl'1 pag-u~gmad pagbuhat hinlo. mananiap nga laid

Page  7 LA GRAMATICA -CASTELLANA 7 7 maduro -ripe hinog p e r C",Zoso la zy tapulan' pesame message of condolence pahasubo Dividee el hmbre -No' nis ivie'n I n n. ob Diidseelnobr Nun isdvddito.Gibahinagome en comun y propio ceommmon and proper ug comun ug propio Comune's Common Nouns Mga. Komun paj aro bird langgam joven youth kab'atan-on baul. trunk kaban plato' plate pinggan, Pr~opios. Proper Nouns Mga Propio Cebu Cebu Sugbu' Ped ro' Peter Pedro Dios God Bathala Osmefia. Osmei'ia SI' Osmefia Rhin Rhine Rin (Suba) los comunes pueden common nouns are a ng mga komun. maIlevar articulo's an- antc ceded b~y articles kahi'mo pagrdalag mga te s d e s'i. articulos una kanila.. ASI: THUS:, INGON; i. I Is 0 Is el pajaro the bird. ang iangrgam la' mesa -the table- arig talad Y_ asi otros and so the' rest ug uban p'a Hay dos clases de ar- There are two kinds, D-unay du~ha ka bulok ticulos: determinado -of articles determinate sa articulo determiyindeter'minado' and, indeterminate. nado ug indeterminado COMO: - AS: IPANANGLIT: el, la, lo. los a and the with'their. el, la, lo ug lo's las,, son articulos de- plural form are' deter — mga articulo's deterterminados. inmate articles mindo Los nombres propios -Propios are not ante inga. nomnbres pr'opios

Page  8 8 8 MODO PRACTICO DE A-PRENDER -no Ilevan articulos, ceded by articles. los, indet-erminados the indetermina<do are: SOn Uno, una cnos, uno, una, unos, urias unas. El- arti'culo indeter- The inde —te-,rminadominado uno..prece — uno pr~ca —ding- a diendo a nombres nomnbre. mascilino, nsulinos. pierde' losses its' last.lttr la ultima letra. ~ diii makadalag' articubos angm a ndeterm'inados kining mosunod: uno, una, unos, unas. Ana indeterminado' uno k'on maguna usa, ka nombre masculino mawad-an sa katapusanang -titik.' EJEMPFO EXA MPLE.un, libro' a book un hcmbre a, man pero de'lante de u-n but the indete'rminanombr'e femenino 'el do una does 'not loss indetermi'na una, any of it's lettler beno pierde nada. fore femenine nouns..PANANGLITAN usa ka basaho'n usa ka tawo anan ang una diii ma usab k-on- maauna sa mga. nombres ferneni nos. INGON: ASI: lna~ accion una p arte el nombre adrnite 'r dos accidentes gra- r maticales: el geniero-y -,umero Los-~eneros son: masculino, ferne-nino y neutro Masculino -es: -aquel a que pertenecen los varones y animales mnachos: Antonio, lion. So'n -masculinos tambien los q'ue' indiocan THUS.: Xn action Usa, ka buhat part usa ka bahin ioun ad units. two gra- ang nombre dunay,natical Variations:- duha ka accidentes trle~nder-a'nd-numbe-r. gramaticales: gener'o ug num6'ro Genders ar'e-:mascu- A ng gn ero totolo: line;~, femenine and ma'sculin'o, 'femenino. neuter ug- neutro Masculine is. that Masculino mao kad-~ whid'.- belong(s to th~e tong- mahimutan~ sa male sex bth o dai sa mrga lalaki ug persons and animals; mga mnan'anap nga laAntonio, lion. ki:' Antonio; liyon. Those that means the Mg'a masculino usab Tprfsino men ang katungdanan sa

Page  9 I I II I t t II I II c 9 i i.;.1 LA- GRAMATICS CASTELLANA9 9. Oficio de varones (sastre; los nombres de los meses Octobre, A,&osto); los de los montes- y r'ios (Kanl aon, Abra). y los nombres de las notas musicales (el fa, el la, el do..) EJERCICIOS El perro de mi her rnano. El pajaro verde vuela. Jesucristo, Nuestro Sefior El libro del maestro, Mi zapato roto Un dia Femenino es genero a que pertenecen los mujeres y anima-" les hembra~s, (ta'ilor) are masculi - -mga lalate (.manana.ne, Like' the names hi:) mga ngalan -sa of the, month (Octo- bulan (Octubre, Abe'r, August. tho'se of gosto); sa mga bukid mountains and rivers ug suba (Kanlaon, *(Kanlao'n,. Abra) and Abra). -ug ang mga the note of the music notas sa musica (el. (el fa,'ella,.el do). fa, el.la, -el do). EXERCISES BANSAYBANSAY The dog. of my bro-! Ang iro sa akorig ther. igsoon, The g,,reen'bird flies. An'g langgam' berde Milupad. Jesus Christ, Si Jesukrlsto' Our Lord- Atong Ginoo The teacher's book. Ang basahon _ sa magtutudlo. My worn shoe Ang gubaon kong. sapin'. A day ' Usa ka adlaw Femenine is the gen-. Femenino mao' kad-. der. to which women tong genero din' and female animals mahisakop' ang ba-belong.. ~ bay~e ug mga manAnap nga baye. The names "Of 'women Nahisakop sa genero belong to -femenine I tm~enino ang mga gender (Ma'ria) and ngala'n sa babaye -also those that mean '(Maria) a-ng katung-.dignity of women'danan. sa babaye' (Princess) and' all- (Princesa) ug' angthe letters of, Spa- tanang titik. sa, a'lfanish -alhabet. 'beto castellano. Neuter is that which Ang, neutro dili' is neither masculine masculino -ug dili Son femen'inos todos los nombres -de mu'jeres'-(Maria); -los que indic'an dignidad (Princesa) y todas las letras del alfabeto caste]llano. Neutro es el que no es masculino ni- fe I ".,.,;Al' Jm . -: A

Page  10 4 10.. M-ODO PRACTICO.DE APRENDER I menino: nor fem'enine. usab femenino. Los que'ter'miman en. Those ending in o, el Kadtong matapus sa o, e, i, ij y otros Con- i. j, avid oth~e-r conso- mga- titik o, e, 1, j, sonantes son casi rnarts are almost al- ug uban pang conso — siempre masculinos. ways of the masc'u- iuantes, hapit pulos line grender. sako'p sa genero masculino. Y son fem'eninos los And are femenin.e Uli fernenino, kad-.acabados en s, dz those en'ding with-tong matapus' sa ad z. a, dZ.Z.. EJEM.PLOS EXAMPLES El so-mbr'ero Un mfonte' Un robi El- reloj El cajel1 Todas esas palabras-l son del genero masCuhIn'o por terminacion. Y son ferneninos por. su, terminiacion las siguientes: I The hat A mountain 'A ruby. The watch The orange All those words are of -the mascu line gender ac~cordingr to the ending. And are of fenmenine type -the following acco~rding to the 'ending. The head A virtue 'The peace The image,But -not all- those that 'end in o are 'masculine nor -those ended with a are femenine. PANANGLITAN. Angr haloUsa ka bujkidUsa ka rubiAng takna-anAng, kahil Kanana tan'an sakup -sa masculino sumala sa mga titik niga nagtapus. kanila.' Ug mga -femeninos sumala sa katapusan kining, mosunod: An(g ulo Usa h-a h iyas Ang. kalina'w Panag-way Apan diii ang tanang matapus ug 0 maseulino ug- diii usab ang tanang matapus~ug a femeninos. -EXSIJPSYON Adiaw, tulomanon-.ug trambiya mga La- cabeza Una virtud La paz La imagen. Pero no todos los, que tercminan. en o son. masculinos ni'los que terminan en a son femeninos. EXCEPCIONES EXCEPTIONS' Son masculinos; dia, Day-, Program and programa,- tranvia,' streetcar are mascu

Page  11 LA GRAMATICA -CASTELLANA II - r. Tambien ardid, ataud, cesp ed. Y arroz, barniz ypez. Son, femeninos par excepcion las sIguentes: En e, como camne, clase, costumbre, etc En o, -co-mo mano Fn I. 'omo carcel. Se -conoce..tambien que los n'ombres son masculin-os o feme'ninos por -medlo del articalo que' lievan. Si el articculo es,.et, lOs, uno o uno-s, -los n-ombres son masculiflos. Pero si, es la,' las, una o unas, son femeninos. line. Also -trick,.Coffin, and lawn. And "rice, varnish and fish. The following are femenine by exception: In e as meat, class, habit, etc.' In, o as hand In I jail It can be detected that- the- nouns are masculine or femc-.nine, by. the article' they go, with. If thi-s is, el los,' uno or. unos they are m.asculine. But if is., la, las, una or unas-the nouns- are femenine. masculino. In'gon.man limbong, lungo'n ug. hawan. Ug -bugas pasinaw ug isda,' Tungod sa' eksipsion mafemnenino kining. mosunod: Saring, bat'asa~n,ugb. pa, Sa. o ingon, -sa kamot. Sa I in 'gon sa bilanggoan. Naila nga ang. mga. mias~culino kon fernenino ba, tungod sa articulo nga mag una ka~nila' ko'n ang articulo es, el, lo1s, uno kun unos garii, kana masculino.' Apan kon unas, gani na, kana. mga nombres femeninos. MGA MASKULINOS -SUMALA SA EKSIPSIYON.NOMBRES MAS-, MASCULINE NOCULINQS SEGUN'- UNS ACCORDING LA EXCEPCION TO EXCEPT.iON 'ana-ram.diploma papa. cura.comneta,caliz tapi'z anagram. climate diploma. -daddy parish 'priest comet - chalice tapestry anagrarna,..ki~naiya- s'a panahon silid paa(tatay apany I komita saro tapis

Page  12 12 12 MODOPRATICODEAPPRENDER lapiz FEMENINOS POR EXCEPCION nao sal. miel razon leccion Y, otras muchas..pencil FEMININE' EXCEPTION la'pi'z BY galle'on. salt hone y reason. lesson and many. othe~rs MGA FEMENINOS TUNGOD SA. EKSIPSIYON sakaya'ng linayagan asin du'gos katarungan tun~-anan Ug. daghan pa ka'ayo III Una de las' variaciones del nombre' es el.numero. El. numero se-divi-de en singular -y plural. Para for'mar el phi'ral de l-os nombreos acabados' en,. vocal' basta afia~der un~a S. One of the varieties of n-oun is -the -,number. Number is divided into. singular and plural. To form the p~lural- of those nouns ending 'in' vowel, only add S.. Usa sa mga kabai1hinati sa pulong -mao ang numero. An'g numero duha;.singular ug plural. Paghimo-g plural sa mga pulong natapus. ug bocal,'igo na ang pagdugang kanilang usa ka S. Coma en': As in: Ingo'n sa:, hijo-hij os madre-madres.hostia- hostias. Pero la silaba es ana-, dira a la palabra, pa.ra formar su plural cuando la misma termina en Vocal a-cen son-sons mother-mothers: host-hosts But the word takes the sylla'ble -es to form its plural if same is en'ding,witha vowel accented. anak-mga antak.inaha~n-mga inahan ostiyas'-mga ostiyas. Apan ang silaba e s.ra a ng ikadugang sa pulong aron —paghimog plur'al niini' kon kini matapu's ug.bo

Page  13 I S5 I II k LA GRAMMATICA CASTELLANA 1.13 tuada'. asinto. Asi: Thus:' Ingon: rubi-rubies' jabali-jabaliea. EXCEPCIONES po pa-papas mama-mamas cafe-'cafes Se, -conocera, que la palabra. terminada en una S esta en plural, por medio del articulo que Ileva. Ejemplo: ruby-rubies -wild hog-wild hogs EXCEPT-IONS daddy-daddies, mammy-mammies cof fee-cof fees The. word ending in _s is formed into its p'lural'by placin-g- before it the plural form of'the'article. Example: rubi-mga, rubi baboy, ihalas-rnga baboy ihalas MGA JKSIPSYON ta~tay-mga tatay nanay-mga nanay, -kape-mg~a kape Nahimo rig plral a'ng mga pulong matapus ug, S kon ang articulo una, kanila, plural. Pananglitan: 7' AF I i 1 17. 1 1 r-I I i. k l OS las..las.Jueves crisis bilis' The The. T-he Thursdays crisis biles Exercises: Ej ercicios Los nifios del Cole'gio Las ninias alegres Unos solteros traviesos Las flores amarillas.IJnias hojas Verdes Los Santos' mentos. l The -boy's 'in the college The Girl~s are hppy. Some, mischievous yo ungsters The -yellow 'flowers So'me, green, leaves.sacra- The holy. sacraments Ang' m~ga huwibi~s' Ang mga-kalisud An~y mga apdoBansaybansay:-.Ang mga bata nga lalaki s'a tunghaan, Kabataang-babaye mga malip~ayon'" Mga olitawng mga -Siaw Mga bu'lak nga mada-lag' Mga d-ahong lunhaw Ang mga sacramen-~ tong bal~aanon.

Page  14 I 14 14 MODO, PRATICO. DE APPRENDER Las or~aciones espirituales. The spiritual yers. pra --- Ang mga pan~cadyeong kalagnon.. IV El nombre' que se une al sustantivo para calificarlo o determin'arlo se llama adjetivo.. Hay adj'etiv'os de una sola terrninacion los cuales sirven pa~ra los tres gen-eros. The word placed -together with the noun to- qualify and to deter-minate it, is called an. adjective. There are adjectives of only one ending and are applied to all. three genders-. Ang pu'lonM ipauna kun ipauwahi sa u'sa ka sustantivo. aron pag-ila sa iagbulok, ging anlag adje'tivo. Dunay'ad~jetivo nga.diii mausab ug s'ila mahimo, paggsanmiit,alang sa. to-lo' ka'-ge-~ inero..Co'mo: L i ke': 'Samaq sa:. El debil, la debil, lo debilI. El -cortes, la cortes, lo cortes. El fiel, la fiel, -lo f iel-. El valiente, la' valiente, lo valiente. El lhigubre, la -hIUgubre, lo hi'gtfre-. Vos par'a ambas generos. The weak The courteous Ang maluya Ang -maalagaron. The The faithful brave Ang Ang bu otan.maisog The gloomy.There are, too, ad-jectives for' both grenders..Ang mamingawon Duna -usay adjetivos alan'g sa du'ha. envidioso erivi~dios'a flaco-fla'ca agudo-aguda - bueno-bu'ena sesudo —sesuda pesado-pesada envious thin'.sharp-,pointed good - wise heavy Imasi nahon mani-wang talinis' maayomangg'ialarnon -mabug-at

Page  15 LA GRAMATICS CASTELLANA 1 15 ligero..ligera alto-alta nuevo- nueva poquetiodu'ro-dura Hay otro's acijectivos Ilamados numerales, los cuales sirven para contar. Son: uno, tres, ocho, diez, tercero, quinto', ve'inte, -decirnosexto, trei nta yOS.' Ej ercicios: La debil criatura mu' rio ayer. El envidioso. sufrio mucho.. La amarilla flor -se marchito al, calor del. Sol. La dulce' esperan za de un huerfano es ver a sui ma~dre all en e cielo. El verdadero amor es el aquel' acaricia'do por el c'orazon de' una madre, Un dulce reposo, se halla en los brazos de la muerte. Los- desengafios ensefian muchos lecejo li-ght high new small or little hardThere are also ad tiv'es'called num( and are used. in ci ting9. They are one, tk eight, ten, _ tI fifth, twenty, teent~h, thir~ty Exercise The -weak crea died yesterday. The' envious fered m uch. - The yellow fli faded at the` hea the suin. The sweet hop( an orphan is toi his mother thei heaven. True' love ischerished 'by — heart of a' 'Mot magaaan. taas bag-o' gyamay kon diyutay magahi [jec- Dunay ubang a-dje'tieral, vos ginganlan nume'oun — rales, ug ga'Mito'n s-a pag-iha'p iree, hird, sixtwo. Bansaybansay. tture Ang bata'ng m.alu'yahon namatay- kagahapon. suf.- Ang masinahon nagantus ug- kalisud, awer Ang bulak n'ga maLt of dalag nalaos sa kainit'sa adlaw.r e of Ang matam-is mga meet pag u auaka ir in -ilo mao ang pakikki-ta -sa iyang inahan didto sa, langit.that A ng 'matuod -n g a the gugm'a mao kadtong. ther. gribatunan sa kasinglW-S kasing sa, usa ka inahan., A sweet repose. is. -Ang. matam-is nga fou'nd in the -arms of pagpahulay' igkita, sa death. -mga' bukton sa, kamatayon, Disillusions' teach Mga. kapakias fling' many le'ssons, worth kinabuhi, motu'dlo

Page  16 16 16 ~MODO PRACTICODEARNR DE APRENDER nes dignas de ap- learning. prenderse., En 'el le'jano hori'zon.- In the far-of f hoite comien'za a azomar zon the moon. begins la luna. to peep. dag hang pagtulonan angay hiawl-an Sa' hal-ayong tulkmaan. nagrsugod p'aggitib ang bu'lan. Sa hal ayong dapit n-awala angr' kadakusa dagat. En la ignote. lej'ani'a se pier'de la finrne'nsi-_ dad del mar'. Otra-palabra que modifica es el adverbio. Los adverbios pueden ser: de -afirmacion Como; Si, ciertamente; de negacio n, coM.o; nio jamas: de dud a; aca'so' de tiempo; cuan'do de modo; asi de comparacion. ni.ejor-do orden; sucesiva'mente -de -cantid'ad; mnucho; d e lugar;,aque o alle. In- the -undiscovered.far- a'way the in-mens~ity of sea is lost. i i i i i I i I I I.1 I I 7., 1 i I Ii Another w~or modifies -i-s verb. The adverbs of, afifrriatic yes, certainly gation as:, no, of doubt -.of I of -time: w. manner, thuis parison; heWIA der',.successi,quantity: mi place; here o'. I rd, 1-hat Laing pulong rnga~ Lhe ad- motukid - sa kinaiya mao, ang adve'rbio.can be Ang.mga ad'verbio )nas,, mahirno:sapaguyon ~;of ne- sarna sa, 00o, sa pagka never;, tin uod;. sa pagbal ibad perhaps sama; diii, diii gayud-; hen of sa duhaduha; tingali ofcorn- sa panahon; kanus'-a er of or- sa paagi;- ingon niively of ini sa- pag.-indig; Ia-. Lich of baw kaanindot; sa hi-,r there. nuping; sunodsunod; hilabihan sa dapit; dinhi kon -didto. iever of Ang adverbio-dii i gabe of yud sa paghbalibadmahimo sa panahon. [verb of Angr dinhi adverbio. of time, sa: dapit mahimo gi-. hapon sa panahon. here to' Sama, sa gik'an" dinhi hangtu'd sa duha ka- adlaw. the' ad- Paggamit sa' adver El adverbio jamas' The adverb n que -es de negacion', -negation can, pude'sen de tiempo. 'time, Tambie-n e'l adverbio Also here ad aqui qu-slu a'place can be puede de' sen de tiemPo. Asi en, de aqui. a dos As in., -from dias. two days El uso, de-los, adver- -The use' of,

Page  17 I LA GRAMATICA CASTELLANA 1.7 ' i t a a 5 ~E t 1 a i t B i ~r a.. a r i i i i -i I 3 bios aqui y alli. Aqui indica el lugf de la persona que hr bla (Yo estoy aqui Ahi, el lugar de persona con quien habIa (Tu-estas ahi Alli, el de la persor de quien se habla, distante de las d( que hablan. (El esl alli). @ ~.~. verbs here and there. bios dinhi ug didto. ar Here indicates the Dinhirmao angdapit a- place of the person sa tawongnagasulti, ). that speaks, (I am (Ako niana dinhi). la here). There, is the Diha, ang dapit sa se place of the person tawong gikasalti. ). spoken to. (Ikaw naa diha). la (You are there). Didto, dapit sa tawo y There, the place of nga gisultihan u g Ds the person spoken of, layo sa duha ka nagta and distant from the sulti (Siya tuadidto). two speaking. (He is there). Ejercicios Exercise Verdaderamente to- Truly, all of us owe Idos nosotros debe- our lives to God, I mos la vidaa Dios. Quizas no venga esta Perhaps he may not maanan. come this morning. Yo tampoco se la Nor do I know the leccion. lesson. Cuando quieras, ven- You may come if dras. you want to. Mi composicion es My work is better mejor que la tuya. than yours. Ayer tve unalterca- Yesterday I had a do con un desvergon- quarrel witha shame:zado. ' less fellow. El joven se pegoun The young man tiro despues de!a killed himself after des honra. he was dishonored. Ha sido siempre mi- It has always been empefo, Dios mio, my pledge, oh Lord, amandote morir. to die in love. Bansaybansay Sa pagkamatuod, tanan kita nabuhi tungod kang Bathala. Tingalig dili siya moanhi karong buntaga Ako usab waa maantigo sa leksiyon. Makauban ka kon buot mo. Ang akong buhat labaw kaayo kay sa imo Kagahapon gikalalis akog walay ulaw. Ang batan-on nagpatay sa iyang kaugalingon human pakaulawi. Mao kanunay ang akong gipangandoy, Ginoo ko, nga mamatay sa paghigugma kanimo. i

Page  18 Ip~. A-I, B r -.1 d$ 18 MODO PRACTICO DE APRENDER Dentro de mi corazon, madre amada; hallaras el mismo ardor del amor con que te quiero. Como puede haber otra salvacion fuera de glesia de Cristo? De la Concordancia Within my heart, mother dear, you will find the same love with which you are endeared. How can there be another salvation out of Christ's Church?. ~-.H VI Coherence Sa sulod sa akong kasingkasing, nanaynrg hinigugma, makita gihapon nga wala mabalhin ang kainit sa paghigugm-a ko kanimo. Duna pa bay laing kaluwasan gawas sa simbahan ni Kristo? Konkordansiya Cuando un nombre esta en singular, el articulo o el adjetivo que lo califique tambien estara en el mismo numero. Asi decimos: El libro nuevo El articulo, el puede anteceder a nombres femeninos cuando estos comiencen con a acentuado, o con ha. Asi el alma; el palo, el ave. Cuando hay varios nombres en singular, el adjetivo.se pondra en plural. Asi: Libro y lapiz nuevos. La flor y la mariposa When noun is in singular, the article and adjective that modifies shall place in the same number. Thus; The new book. Article el can be placed before a femenine when this begins with accented a or ha. Thus: The soul; the pole; the bird. When there are several nouns in singular the adiective shall be placed in plural. Thus: New book and pencil. The flower and the Kon ang nombre anaa sa singular, ang articulo ug ang adjetivo ibutang sa samang numero sa nombre ingon sa pagsulti: Ang basahong bag-b. Mahimong iuna sa femenino ang articulo el kon kanang femeninoha magsugod sa titik a may asinto kon sa ha ba hinoon. Sama sa: Ang kalag; ang palo; ang langgam. Kon dunay mga pulong sa singular ang adjetivo ipahiluna sa plural. Sama sa: Bag-ong basahon ug lapis. Ang bulak ug ang a

Page  19 LA. GRAMATICA CASTELLANA 1 son he'rmosas. Cuando hay norbr s.ustantivos en disti tos. generos, el. adj tiv'o se pondra ci plur'al masculinob. Como en:,-La plurr el l'apiz, el papel.y tinta son necesitad( El verbo; para I nombres -de: distiin persona, con-cier co~n la persona, m d'igna- Asi, la prirrM ra persona es. in digna-que Ia seguni y tercera. La.'segu' da es mas' que la t( cera. Ejem'plo:, X tu 'y el somos mi bueno'samigos-Ejei plo; Tu y.e'l ireis al co' gio. Tu yo saldi mos mafiana. Liegais tu y el.M temprano. buttrflyarebeauti- l-ibangbang mgama ful. anindot'. -es. When seIveral -nouns Kon magkalainlain ri- -are of -dif ferent -gen- anfr ge'nero sa nomje'- der, the adjective' bres,. ang adjeflvo' on -shall, be placed in anha ibutang sa masmasculine plu'ral.- culino plural. ia, As in: The pen, the Sama sa: Ang plum~a, rla pencil, -the paper and 'ang lapiz', ang, papel., cs. the -ink. are needed. ug ang tinta.maoy gikinahanglan. los 'The ve'rb for diffe- -Ang verbo sa lai'nla-' ita rent persons shall ing -persona' nunot. taagree -with the word -sa persona nga g.-ainLas there -than the second -.hanan'. Pananglit, ie- and first. person. ang primera persona Las 'Thus the first person may gahuin labaw. da is. worthy than -the sa se'gunda u- ter'cein- second and third per- ra persona. Anag se2,r -S sn. Ex'ample: I, yougud gamhaa ~o, and -he are very kay sa tereera. uy good -friends. Pananglit: A ko, iin- kaw ug siya Mga maayong -higala. le- You and he will go Ikaw. ug- siya Manr'e- 'to the collegge. gadto sa -kolihiyo. You and I will leave: Ikawu akomng Iuy tomorrow. gikan ugma. He and you arrive, Siyag i1kaw sayongvery early. nangabut. Ejercicios: Eecises: Madre e hija son Mother and daughter dignas de -respeto.- des'erve-respect. Sta. Teresita es la St. Theresa is the flor hermosa del jar-. beautiful.flower i n din cel stial.. the garden of heavn 'Para ti, madre, son For. you, mother, -are Ban saybansay:. 'Inaha'n -ug- anak da-, laga angay tahuron. Si Santa Teresa' maoyma'tahum nga bulak sa ta~naman sa langit. Ka'nimo -inahan ki- '

Page  20 20. 20 MODO -PRATICO DE APPRENDER estas -tris'tes remem - branzaw, de mi lejano' ayVer. El recuerdo de tu am o r siempre m e acompana e n las noches oscuras de mi trite soledad. Dulce igual la -miel es la esperanza de un pecador;lirrepentido. Mas puira que el. candor de la fiaocencia y mas Hm pia que la vi-da del justo e's Maria sin pecado concebi-da. Nada t,,a J mas du" ee en, la vida qu'e una -pa-labra consol-.adora. Concordanci'a de Adjeti-vos. -sol abrileio, carino, maternal pajaro nocturno gyuardia nacional' -clemencia real 'libro voluminoso faz rcs'ueha mujer generosa tierna mucha tarde serena Matiana placentera there gloomy memo- n I,n g mp-solub-ong' ries, of my yester — handurnanan sa a-. day. koing kag_,ahapon. The memory of your Ang hand umanan sa love is my constant'imong' gugina ma'oy companion in the ka'nunay kongr kau~dark nighits of my ba samagan lonely solitude. mangitng it sa- masulob-on kong, pagimuSweet as honey. is sara. the hope of a repen- Mcatam-'is dao" d~ugos tant sinner.- mao ang paglaurn sa ma kasasala nga puno sa pagbasul. Purer than the white HingOpi't labaw ka'y an-d cleaner than an sa kaputli ug malinis honest man's life is kay. sa: kinabuhi sa Mi a r -y -conee i-ve&-u~sa ka' rn___m_'atarong, withou't sin. mao, si Maria, binu.hat nga walay sala. There is nothing aso Walay'aay matam-is sweet in lift- -as, a- ning kina'buhi kay sa comforting 'counlsel. tambag nga makapa — dasig. Coherence of Konkordancia sa' 'Adjec~tives mg Adjetivo, sun of April adlaw sa. Abril motherly affection parayeg sa inahan nig ht bird lnggam -sa gbI national- g ua'rd magbalantaysanasud royal me-rcy kalooy sa hani big 'book dakungr basahon happ y -fade maya. nga panagway,generous. woman. babayeng maloloy-on -little gQi rl bata nga diyuta'y serene afternoon masayag: nga kahaponon joyful rrornin mlipayong kabunta

Page  21 LA GRAMMATICA. CASTELLANA 2 ''.- 21,..., noche' de lu'na rayos argentin-os comuni-on, sacrilega ho-jassca Iang~uid —,Is Oj( s ondas er.suIi —_.nas SELECCIONES: Todos sornos iguales ante -Dios.No dejes para ma — flan~a lo que puedes hacer- hoy. El te~mor -de Dios es' el prin-cipio de la sabiduria. Lieva' consi go la- salud -del cuerpo y la purza'del alma.. -El arrepentirniento es la aurora de la" virtud. La blanc'a' nieve es la. ima'gezi de la' pureza del alma..La verdadera. amistad' es eterna.. La coron-a celestial -se" ra la recompensa de nuestros ISu1frimientos. La santa relig~ioh dulcifica todos lo rhales-. moonaligrht night silvery rays sacrilegious commuCry leav1e s languid eyes lJassy deptbs SELECTIONS: We are Iall equal before God. Don't wait for to-' morrow.what you can dd -today. The fear -of God is the beoginnings of wisdom. Be of' good health and clean -soul R e p-enta nc e i's thYe' dawni -of virtuies.Th-e -white snow' is the conception ofthe soul's purity. True fri endship- is never ending. Tediadem -heaven will be the rewa-rd. o'f Qur suf ferings. Holy religion sweetness inj~ures. gon. g(abiing' bulanon masig(angr silaw Ma'sal-a'nong pa~gkalawat mgra da'hong. lawos mgo.a matang mal ulut rnatin-awong tubig. PINILI: K it a ng, t na'an mfagsama sa atubangan ni Bathala.'Ayao ipaabut ugrna ang. mahimo, niin 1o., kar'on. 'Ang kahadlok' sa Dios' maoy sinugda~n sa- kaalam. Dad-a a'ng kaayo- sa. lawa's- ug ang kali niS sa k alagy. Ang pagbasul. maoy banagha'nag sa Ipagkadalaygon. Agkatin —aw sa yamo maoy laaansa -kaputli sa kalag. Ang ma'ayong panag — h igfa',awalay kata — pusan.Ang. purong- purong sa Iangit maoy ganti sa aton-g rn~a pagantu S. Ang tinu~hoan mapoypoy. Sa tanang kalisud.. Ang maayong higalq Un bueiim amgo rea A good frien'd's ' ~ift

Page  22 /. C, 22.. 22MODO' PRACTICO DE, APRENDER lo del cielo es- un1 verdadero teso'ro. - El rico y el-pobre es'-. I t an sujetos a l a muerte. El dominio del error no puede ser du rabh? I La -instruccion que trastorna los principios mas ciertos, la que de'sconoce todas - las verdades mas san- - tasl que sostiene y 1t propaga. los errore::s' * masfu'nestos esa es la que alucina, extravia -y co~rrompe los t * pueblos.. No. merece n ombre I de'p ecta virtud lo no tiene por -fin1 a DiOs. Nada esta firme sino I Dios; todo lo demas, pasa y muere como la espumna, que va des*.ha ciendo la ola. Quien pierde riqae-I za, -pierde 'mucho, I quie-n pierde esperanza, pierde mas.; Pero quien pierde 'el alma, I pierde todo.C Conversaciones: C~ fboon~r^b t.reasure. Rich and subjeet to i s a reecd.poor are death. The dominion o -f mnistake can never be durable. The instruction that Ips-ets the more evilent-principles, that maintains and spreads lamentable misLakes, de'nies a I I facts, that is the one deceiving, mileading' and corrupting the people. It'is not worth. n'arning perfect virtue,hat Wrhich does not aim -to.God. N~othing is stable but G~od; -all the rest pass and die as the bubbles of the sea that the waves break. Hie who loses wealth, lose's much; and he who los'es. hope, loses more; but he who loses his soul,' loses aill. Conver~sations:. %-oI. -) - -S a I h'ng'rit' mat U Ud ngaa hijas. Angy dato ug kabus, gimandoan. sa kam'atayon.. Anggahum sa sayop) dili magdayon. Anct Dagtu~dlo nga suhi sa-katarungan, nga mosupak bisan 'sa mga labing matuod,' nga naglaba'n ug nags-angyao sa mgra manilngigr nga kasaypan~an, miao kana ang naglimfbong, ang. nag da'ut ug. nag9pakaulaw -sa lungsod.. Dili kanganlagr hingpit nga hiyas kadtong wala rnaningruh~a kang Bathal~a. Way magdayoti grawas kang Ba'thala; ang tanan, molab'ay ug. mamata~y sa'ma sa bula sa dagat nga sa balud bungrkagon. Daghan. nawala kay sa nawad-ag-bahandi ug labi na sa ma-, wad-ag paglauim;.apan ang maw~ad-an sa kalag, nawad -an sa tanan. Sulti-Sulti: I

Page  23 LA GRAMATICS CASI En la calle.. Bue~nos di-as, I ar nigo. Adonde vas? H-acia,- r — o -se donde. Como 'es eso? Estc'y abrumado, de tantos- pesares que n-o se, -lo que hogo. Que penas tienes tu? Primne'ramente, n-o ge. Ia Jeccion; segund~o, f ue ec hado fuera de ciase y por ultimo, la que mas me preocupaes que no he. recibido l1a 'pension con. que pagar mi casera. No habras estudiado la leccio'n anoc he. Estudiar tan larga leccion?. No se pueden apreftder las' lecciones- largas?: No se porque no he' proba'do. -Miras, un' consejo. Dej ate de pena's.y con fortate con lo que el -cielo-'te de~pare. On' the 'street. Good m-oreningc f riend. Where are youc To any where..How is that? I 'am heavily dened withthat I don't w~~hat to. do. What a'ils you'. First, I don't the lesson;, se( was sent out class; and last) one that W'orr: most, is that 11 Sion has not yel to pay my lanr You might 'not -studied last ni Study' such a lesson? Can long lesso be learned? I don't know didn't try. Look; an advic rid of sorrow..contented Wit] heaven give's [rELLANA -23 Sa dalan. my Mlaayong bun'tag, higa1A. go ing? -Asa ka pa i ngonh? Maskin asa lang.Ngano man? T-bur- Gibugat an ako sa higriefs labihan'rang pag-anknow tus nga dili ko hisayran ang akon~g pagabuhaton. Unsang pag-antusa? know. Una sa tanan diii ako cond, I maantigo sa liksiyon; ot. the ikaduha, gipagula a-. ly, the ko sa sari-ng, ug kataies me pusan, ang labi koga iy pen- y. o n, g. gikagul —an, ~tcomne mao an g pagkalan'Ldlord. gan sa pension n-ga ibayad nako sa kasera. t have Waa' ka -tingali mag.. gi'ht. toon gab-ii. 3. longo Ton,-an kanang taas kaayo?. rns not Diii' ba, hikat-onan ang mga tagras n'ga leksi'yon? for I Ambut lan'g kay wa~a kong- kas'uway. Ile.. Get Pamati; usa ka tamand, be bag. Biy'ai kanang h what tanan ug ipasioyon you. ang kabubut-on mo sa kalan~itan. friend. Salamat, maaon higoala. Walay sapayan.. agai n. Hangtud sa. laing hi-_ gayon. I. I I. Gracias amigo buenio. Thanks, good. No hay de que.,- Hasta, otra. Never mind. Till we meet

Page  24 24 MODO PRACTICO.::DE APRENDER. 7. Adios. Goobye. Pagayo-ayo. En la plaza. In the plaza. Sa plaza. Que tocara la banda? What will the band Unsay ilang tugtuplayy?. on?, Un "fox trot" en A "fox tr-.t" in fa- An- bag-ong p.^ksboga. 'shon. trat Quien es el compo- Who is the composer? Kinsay naghinlo? sitor? Uno deios profesores One of those filipino Usa sa mga profesofilipinos que ahora professors that now res nga pilipinhon abundan. abound. nga daghan karon. Es una buena pieza. It is a pood piece. Miayono' sonataha. O, es deliciosa! Oh yes, delightful! Tinued, matahum! Aqui viene el Sr. Here comes Mr. Luis Ania si Ginoo Luis Luis Paja. Paja. Paja. Sr. Luis, este es mi Mr. Paja. this is my Ginoo, mao kini ang' amigo, Sr. PepeCon- friend' XMr. Pepe akong higala, si G. de. Conde. Pepe Conde. Honor me en ofrecer- It is an honor to of- Dungog ko ang pagle a Ud. misservicios. fer you my services. alagad kanimo. Tiene Ud. un amigo Youhave an acquain- Dana k a y lhiala! Luis Paja. tance in Luis Paja. kang Luis 'Paja. Dicen que esta usted They say you are in Matud pa nila rni: en la ciudad para the city marketing. ikawsa siyudad kay hacer comrpras. marnalit. Si, venog a comprar Yes, I am in to buy Oo, ania ako kay mo una maquina para an engeine for my palit ug malkina ami lancha. launch. ang sa akong lantsa. La firma comercial a The commercial firm Ang balay nga akong que represento ven- that I represent sells gialaraan. nagbalifde toda clase de rma- all kinds of engine. yag tanan klase sa quinas. makina. Buot mo ba Quiere usted mnamna- Do. 'you want a 35 ang makina nga duquina alemaha de 35 horse power german nay 35 cabalyos unya caballos? made e ngine? hinimo sa Alemania? Prefiero las marcas arnericanas. / I prefer American made. Buot unta ako sa mga hinimo sa America. ~.~. —.

Page  25 LM-GRAMATICA CASTELLANA 2 25 Las te'nemos tam- We. have them, too., -~bien., Oy'e, amigo; esto que Here, friend, this estan oado u that they'play, what es?.is it? Es un ''Wundiman" It is a "Kundim'an" *,del profesor' Santia-" of professor. Santia-. go. go.: Esta es la ultima This is the last piece'. pieza. En la Galle'ra In.the Cockpit -— D-e quiez-n es ese ga- Whose cock- is that.? lb? Cual de esos? Which-of 'those? El "bakiki." The "baki-ki." Ese es de mi herma- That is my brother's. no. Pregunta. a. tu her- Ask your -brother if rn"h-no si desea jugar. he wants to play his ese grallo, CO n. m i 'cock with my7s'buan"buanting" t ingr."Y Cuanto pondras por How much will you el tuyo? *bet for- yours? Yo pongo. por mi ga- I e igt eo lbo ochenta pess for mine. Lo nuestro no se We will not. play for suelta menos -de cien. less than a hundred. -Pues, vamos a so'b- Well, let them. cash; taros; yo puedo cu- I can cover up those brir' veinte por mi twenty' for mine. gallo0. Duna usab kami niana. Higala, unsa man kining. ila karong gitugtug? Kana "Kundiman" ni. propesor Santiago. Maoy katapusang sonata. -Sa Bulangan Kinsay tag-i~ya nianang manoka'? Hain -niana'? Ang ba-kiki. Sa, akong igso-on. Jngna ang im'ong igsoon kon ibulang ba niya kana sa ako'ng buwanting. Pilay i'mong'. ipusta sa imno? Ako, mopusta ug otsenta, pesos sa akong manok. Dili namo kana ibulaig ubos sa gattis'. Nan, buhian ta; makaabut' pa akog -bayinte. tungod l-Amang s-a -akong. manok.

Page  26 26 MODO PRACTICO DE APRENDER Tienes mucha con-fianza en tu "buanting." Porque viene de una familia de matadores. Vamos a la rueda porque van a soltar dos gallos. De quien es el "balaw"? Y el "talisayon"? You have much confidence in your "buanting. " Because it comes from a family of winners. Let us go to the ring; they let loose two cocks. Hilabihan ang imong pagsalig sa imong buanting. Kay kaliwat man ug mananaug. Manulod kita kay dunay duha ka manok buhian. Who is the owner of Kinsay tag-iya the "balaw?" balaw? Of the "talisayon?" Sa talisayon? sa Del "balaw" es de ese hacendero que acaba de llegar. Y el "talisayon" es de Capitan Quico. La apuesta sera un dineral. Of the "balaw", that "hacendero" is the owner. He has just come. The ''talisayon" is Captain Kiko. The wager must be great. Sa balaw kanapg magyuyuta nga bagopang miabut maoy tag-iya. Sa talisayon si kapitan Kiko. Ang pusta tingali daku. Gipanangtang na ang bayina. Ahora los desenvai- Now they unsheath nan. Asi, asi, "balaw".~.. them. That's it, "balaw." Ingna niana, bhlaw. El "talisayon" esta The "talisayon" is herido. wounded. Si, pero el "balaw" Yes, but the "ballo esta gravemente aw" i s seriouly en la pierna. Ambos wounded in the leg. son valientes. Both are brave. Ang talisayon samdan. Oo, apan ang balaw samdan ug daku sa pa-a. Ang duha mga maisug. Hinungdanon Dichos Sayings Si pudieramos leer If we could read our Kon hibasahan pa

Page  27 LA GRAMATICA CASTELLANA 271.... nuestra propia grafia, quien que nosotros se prenderia? bio- own biography, who mas else willwonder than sor- ourselves? ang mahisulat mahitungod kanato kita ang una nga mahitingala? El hombre a los se The man at sixty Ang nag edad ug 60 senta sabe que no sa- knows that he does nasayud nga wala sibe ni la mitad de lo not know even the 'ya masayud bisan ka que creia saber a los half of what he be- tunga sa iyang gitutreinta. lieved he knew at hoan nga hisayran sa. thirty. pagedad pa niyag 30., Es mas facil olvidar It is easier to forget Sayon pang hikalimfavores que perdonar gratitude than to tan ang utang kaboinjurias. forgive offenses. but-on kay sa pagdaogdaog nga pasayloon. No lograras que un hombre cambie.su opinion si te vales de la amenaza. No digas de esta agua no bebere. You cannot make a man change his opinion if you threaten him. Don't say; of this water I won't drink. Con dos alas se levan- With two wings man ta el homhre de las flies away from earcosas terrestres: sen- thly things: simplicicillez~ ypureza, La ty and purity. sencillez ha de estar Simplicity should be en la intencion, y la in the intention, and pureza en la aficion. purity in the affection. Dili nimo mausab ang hunahuna sa usa ka tawo kon imo siyang hulgaon. Ayaw, pagingon; ning tubig dili ako moinom. Sa duha ka pako makabiyahi ang tawo sa kalibutan: kapaubsanon ug ka putli. Ang kapaubsanon anha sa tinguha, ug ang kaputli anha sa pagbati. Es cierto que la venganza es dulce, porquela mejor de las venganzas es el perdof. It is true that enge is sweet, forgiveness is best revenge. rev- Tinuod nga ang;panifor malus matam-is,^-ay the ang pagpasaylo maoy maayo sa tanang panimalus..,

Page  28 28 MODO PRACTICO DE APRENDER Estos sueltos van. sin~ri12lcco'ne-ls ni bi~saya, pru hyeteelsalunos casos quie piren lagracia con su traduccion correspondiente. Espero qu~e el benevalo lector me per'donara esta pequefia falta. Ahi van: Un O~ntor retrataba ursa sefiora que tenia la boca muv g(r'ande, y como ella; para que -pareciese 'pequetia, firuncia de' continuo los labios, alternando' asi otras lineas de.su rostro,. le dijo el pintor, por ultimo. -Sefiora, no. se mole'ste'Ud: m'as; que si tine mnucho' empeflo, tambien le -pintare'sin- boca. E n elI Colegiol El maestro habla sobre la creacion.' Pepito, interrumpe diciendo. Mi papa-dice que nosotros desendemos de los monos. El maestro: Los- asuntos, privados' de nuesta familia, no me interesan. En el Tribunal — Es Ud. casado? -Si, seftor,, con una mujer -Hombre, replica el juez,- es natural pue sea con una mujer. -Es que'le'voy a dlec'ir a Ud. -Yo tengo una hermana, que este- ca-sada con un hom-bre. Doctor- El eje'rcicio,.respirator'ia mata. las bacte'rias;,Paciente -- Y como diant e pue'do yo hacer que'las bacterias. hagan ejercicios respiratorios? En, el Cielo Alma-CetmSnPdoalgo de la vida del cielo.. S. Pdro-ira.Aqui consideramos un millon de atios cm un minu-to. Un milionl de -pes'os como un centavo. Aima-Que —,bijen, San Pedro? Dame presta'do un centavo'. S13. Pqedro-Si espera, un minuto.

Page  29 /LA GRAMATICA CASTELLANA 29 habitantes e'n la luna. oEsuIante-eroa donde -van en los dias de cuarto'mn guante? Cabron en ella?, xxx NMaestra'- Cual 'es el futuro del v'erbo amar? Matilde'- Casarse. Maestra-Quien fue el gran conquistador?Matilde-' (Bajando la cabeza) Do'n Juan., xxx Un bo'rracho, ilego -a' su casa'des'pe el eihce el 'reloj toco las dos-, -dijo: pe el eince Que? Dos veces- a- la' una? Anida. mal'ese 'relIoj. xxx JuzSe te acusa de haber robado un perro' Acusado-No es..cierto, porque este ha sido' m'io desde- que era perrito. Juez-Absuelto.. Tu, (al otro acusado) se te acsa de haber robado un fusil'. Otro, acusado-No es cierto, porque eSt~e fusil ha sido mio' de'sde que era- unha pistola. Amo ----Te he liarnado con'la campanilia-varias veces. Donde has estado? Criador-No lo he oido, Senor. Amo-Pues, bien;- otra. vez que sucede eso'A ai s ame 'para volver. a Ilamar.' Sargento-Cada vez que llueve te cuadras co~o, si pasara un oficial], que sera? Cabo-Porque dicen que las ituvias son generales en Filipinas. xxx Visita-Esta su sefior en casa? Cr'iado-Siento decirle q~ue- no esta..Visita-Y por que lo sien'te? Criado, - Porqu' uc me ha gustado, men'tir.

Page  30 30 20MODO -PRACTICO DE APRENDER. Division. del tiip:DV~ olofTne Bahiii csa Paraiahor: un segundo, a second minuto" minute. un cuarto do hora. a quarter of an hour bora y media An hour' and a half. Media, hora IHhIf an hour.. Una hora. An hour. Un dia ouna jornada A day. Una semana. A week. Un mes. A month., Un afto AYer Un. siglo. A century.. El anio' que viene. Next year. El afio pasado. Last year. La mafiana'. The morning. La madrugada. The dawn. Me'diodia. Midday or noon. Noche. Evening. Medianoche. Midnigh~t. Hoy.. Today.. Ayer. Yesterday..Mafiana. Tomorrow. pasado. mai'iana. The day -after tomorrow". El dia siguiente. The..next day.. Dos clias de'spues. Two days after. El principio., The beginning. El media. The middle. El f in.: The end. Expresio'nes: Expressions; Lo-que te he contado What I have told you lo vi por m'is propios was -seen by my proOjos Y lo to'que mis per 'eyes. and was usa ka pitik. gutlo. usa ka upat ka bahin sa takna. Usa ka takna. ug tunga. Katunga sa takna'. Usa. ka takna. Usa- ka adlaxv. Usa ka pitlaw. Usa ka 'bulan.' Usa ka tuig,.' U sa ka gatus ka tuig Sa sunod tuig.. Sa tuigr mi-agri. Buntaag. Kaadlawon'. Udtong tutok. 'Gabil.Tungang gabii. Karon adlaw'a. 'Gahapon. Ugma. Sa sunod 'ugma.. Ugma... Human sa duha ka adlaw~. Ang sinugdan. Ang taliw'ala. Ang katapusan,.. Mga sulti: Ang gisugilon ko kanimo nakita sa akong mga. mata ug gihikap

Page  31 .LA GRAMATICA CASTELLANA 3. 31 ' — misnm.as miaDos. El padre y el hijo se aman entrafiablemente. A mc-fido el hombre a Dios consigue su felicidad: touched by rtiy own1 sa kaugaiIiII9g0i-kong hands fi-ga kamot. The father and- the Ang' amahan' uga ason love ealch other nak- naghigu-gma-ay a f fecti onate-ly. pag-ayo.. Loving God the -man Kon -higugmaon si will gain his happi- Bathala an~g tawo Ii "C"s makakab-ut sa iya'ng kalipay. Virtue will be happ Agmahigugmaon the ideas impressed. sa, kali~gdong magamalinaivon. El1 ho'mbre -q~ue'ama la virtud s~era dichosoc Las ideas inculcadas The m an. who loves Ang hika't-unan -sa~ enla niuiAez def icil- in the childhood days pagk'abata- malisud rnente se olvidan. can hardly be~forgot- kaay-ong hikalimtan'. ten. Es, el prim ero' de los -It is the first of -pri —. Maoy talag'saong tuprivilegios que algu- vileges, that som'e got,. nga pila kamagnos poetas sean 'co- poets are known, as- babalak naila s a nocidos tanto por eli much as by the negli'.- ilan'g kayam-angan, desalifio, de sus per- genc'e of their -care, ingon sa kadun'ggasonas, comIo de - la as by the. fame of nan sa ilang., mga fa'ma de sus versos, -their poems..balak. Dichos. La castidad hacc. ---" al -joven semej ante aunn angel; Ia impureza,- a in'mundos animales.' Sayings. Mfta gulong. Chastity makes the Ang ka'putli~makahi.. young man look like mo sa tawong manuan angel; impurity. londa, ang kahilasanto a filthy beast-. sa mahu'gawong mannnnn, Por, el j uego geni m u y- acomodac han venido —a 'par.en la. mayor miseri No pocos son los q de: ba'ja' estirpe na, das han, subido a suma dignidad. tes, Gambling has made las wealthy persons sink rar into the de-epest- of ia. miseries. [ue Not few of those.ci- w'ho are born of low' Ia origin have climbed, up to the height of Ang sugal nakapaalaut sa diIi di'yutayng mga dungganan ug'' bahandi-anon.. Dili diyutay ang mga natawong kabus'nga nahimong d'ungga-, non.

Page  32 32 32IVODO PRACTICO DE APRENDER Que -am'argos sin sabores cosumen al pecador! Cuida de tu a'lma y con fia, en Dios para_ -resolver Ul problema dificil de~tu felic,'dad. Hombre, de que sirve la' riqueza sia in tienes que morir? Cortej ando;, Am'iga,.yo quisiera, descubrir una cosa que ha tiempo guardaba en Jo mas recondito de mi corazon.' Cual es? No te e'nfadarias? No. Po'rq ue? Porque te amo Si', te amo, co.rno, no me crees tu? Pero, porque no meJo habias 1dicho eso antes?Muchas veces estaba ya al punito -de, decirlo Pero... Mira, yo tambien te anrio, y, como tu d'esde hace tiempo, espe greatness. What bitter,sorrows consume the sinner! Take care of your soul and trust God to solve the hardiest.problem of your happiness. Mlan, -of 'What service is wealth to you- i f — at the end., you. are to die? Courting: Friend;' I - wish to tell. you.a t hi ng that has, for a long. -time, been kept in the -innermost part of my heart. What is that? Will you not be angry? No. Why?. Because I -love you. Yes I love.-you as. you w ould not believe me. But, why didn't-you tell me. that before? Oftent-im'es have I bean on the point -of telling, you, but.. Look here; I too, lo-ve you, and -like you, for a_ lone' time have been Pa-gkapait sa mga alantuson sa m'akasasala! Bantaye angr imong' k a-1a g u g s al Iig k ang Batb ala Dacrhu bad sa tang9hao-a sa imoing kalip'ay. Tawo, unsay kapuslacnan sa bahandi kon sa katapusan -ik-aw mamatay? Pangu litawo "Higo-ala, duna unta akoy itug-an kanimo nga su lod sa- duga'yng panahon gitagoan sa kahiladman sa, akong kasifigkasing. Unsa man? Dili k-a masuko'? Diii ngano? Ka'y gihigrugma ko ikaw ina'on s'a'dili ka gayud makatoo. Apan, nganiong wala ka magsulti niana ka n iadtI-o? Makadaghan na nako, kini suwayi, apan.. -Pamati, ako usab nahagrugma kanimo ug samea kanimo', nagpa

Page  33 LA GRAMA riCCA-CASELLANA 33 raba de ti estaconfe- Waiting this confes- abut sa dugayng pasion para decirte con sion to tell you frankl nahon nga inyong franqueza que yo lythatI too, cherish halaran aron satinutambien abrigo los the same sentiments orayikatug-an ko kamismo sentimientos. as you do. nimo nga ako usab que los tuyos. nagbaton ug pagbati sama sa imong mga Entonces: Then gibat i. Nan? Pero este amor entre But thislovebetween Apan kining atong nosotros esirrealiza- us is unrealizable gugma dili matuman ble porque eres mi- because you are a kay ikawsakop man embro de la protes- member of the pro- sa Y.M.C.A. ngaprotante Y.M. C.A. y yo testant Y. M. C. A. testante ug ako catosoy catolico. Como and I am a catholic. lico. Ingon sa imo sabes, la union de As you know, the nang hisayran ang una catolica con un union of catholic pagipon sa usa ka kaprotestante es im- woman with a pro- toliko ug protestante posible testant is imposible. dili gayud mahimo. Pero yo tambien soy But am too a catho- Apan ako usab katocatolico y no deje de lie and did not cease liko ug wala mobiya serlo cuando me hice to whefi I become a sa ako nanpagpasamiembro de ella. member of that so- kop nianang kapuwiety. nongana. Ahora, no es verdad, Now, yes, it is true Karon, oo, tinuod pero a medida que but while time flies apan ang panahon transcurre el tiempo away, who can tell naglakat kinsa unquien podra decirme me the same thing yay motug-an kanalo mismo despues? later. ko niana? Bueno, descuidate Well, don't worry. Maayo;pasagdi lang. Esta vida no seria la This lifewould not be Kining kinabuhi-a avida para mi sin tu the life for-me with- lang kanako, dili kiamor. Tu sola ocupas out your lovp. You a- nahuhi kon wala ang el altarde mi corazon lone occupy the altar imong gugma. Ikaw donde de noche y de of my heart where ang bugtonglarawan dia arden las velas de night and day are saludhanan sa akong mi sinceo amor. En lighted the candles kasingkasingdiin, sa este 1 altar te of my sincere love. adlaw'- gabii ginaIn this altar I adorn dagkutan angsuga sa /

Page  34 34 MODO PRACTICO DE APRENDER cubro con los mas fragantes flores de mi querer. Dejare de ser miembro de esa sociedad. Ahora es entonces? Entonces? Maiana ti dire A dios. De todas las criaturas, el hombre es el mas elevado. De to dos los ideales, la mujer es el mas sublime. Dios ha creado el tro no para el hombre, el altar para la mujer El trond exalta; el altar santifica. El hombre es el cerebro. La mujer el, corazon. El cerebro produce la luz: el corazon es la fuente del amor. La luz fructifica; amor revive. El hombre es un genio. La mujer es un angel. El genio es incomensurable, el angel es indefinible. you with the most fragant flowers of my affection. I well leave the society. Now is "then" Then? Tomorrow I'll tell you. Goodbye. The man is the most elevated of all creatures. The woman is the most sublime of all ideals. God has made for the man a throne; for the woman; an altar. The throne exalts; tne altar santifies. The man is the head The woman is the heart. The brain frames the light, the heart divises love. The light fructifies the love revives. The man is a genius. The woman is an angel. The genius is a incomensurable the angel is indefinable. matuod kong gugma. N iining ludhanan, gihalaran ko ikaw sa mga mahumot nga bulak sa akong pagbati. Mugola ako sa kapanongan. Karon na "nan". Nan? Ugma na. Adios. Ang lalaki mao ang labing hataas sa tanang binuhat. Ang babaye ang labing bililhon sa tanai g mga mithi. Alang sa lalaki, gibuhat ni Bathala ang trono; sa babaye ang alampuanan. A ng trono makapabantug ang alampuanan makapabulahan. Ang lalaki mao ang utok. An g babaye a n g kasingkasing. Ang utok maoy kahayag; ang kasingkasing tuburan s a gugma. Ang kahayag makahatag kinabuhi; ang gugma makapabanhaw. Ang lalaki mao ang kaalam. Ang babaye ang manulonda. Ang kaalam dili matugkad, ang manulonda; dili matukib.

Page  35 LA GRAMATICA CASTELLANA 35 La aspiracion d e 1 The aspiration of the Aug damgo sa lalaki hombre es Ia gloria man is the supreme mao ang dakung hisuprema. La espira- glory. The aspiration maya. Angdamgo sa cion de la mujer es of the woman is the babaye mao ang lala virtud intachable. utmost virtue. Glo- bawongkaputli. Ang La gloria es algo que ry is something that himaya makapadungnos hace grande; la makes us great, and ganan kanato; ang virtud es algo que virtue is something kaputli makapahimo nos hace divino. that makes usdivine. kanatong langitnon. El hombre tiene la The man ha. the su- Anaa sa lalaki ang supremacia, y la mu- premacy, and t h e pagmando; sa babaye jer la preferencia. woman, th-e prefe- an-g pagpahiuyon. Suprema-ia significa rence. Supremacy Ang pagmando nagfuerza y preferencia signifies strength, ilag kusog; ug ang representa lo que es ang preference re- pagpahiuyon nagpajusto. represents for what kita sa katarong. is right. El hombre es fuerte The man i s strong Ang lalaki maisug sa por la razon. La mu- by reason. The wo- katarungan. Ang bajer es invincible por man is invincible for baye dili madasdas sa los llantos. Larazon tears. Reason con- iyangmgaluha. Ang eonvence. Los llantos vinces, fears con - katarungan makakaconmueven. move. big; ang mga luha El hombre es capaz de todos los heroismos, y la mujer de todos los sufrimicntos El heroismo enoblece, el martirio civiliza. The man is capable of all heroisms. The woman of all griefs. Heroisms e n o b 1 e s, martyrdom. civilizes. makalukmay. Ang lalaki takus sa pagkab-ut sa tanan; ang babaye sa pagantus sa mga kagulanan. Ang katakus makapadaku: Ang pagantus makapabuka sa kaLayag. Ang lalaki mao ang balaod. Ang babaye ang tinuhoan. Ang balaod mosilot an g tinuhuan mopasaylo. Ang lalaki mao ang El hombre es la ley. The man is a code. La mujer es la reli- The woman is a gosgion. La ley castiga, pel. The code corla religion perdona. rects, the gospel introduces improvements. El hombre es un tem- The man is a temple.

Page  36 36 6 M.ODO PRACTICO DE APEENDER plo. La mujer es un evangelio. -Hacema's reverencia al temp lo, pero nos arrodill amos ante el santua-' rio. 'El..hombre~ piensa La- muje'r suefna. Pensar es incular en' la mente la g randeza del alma: sofiar es tener e'n la frente la aureola., El hom-bre es. un ininenso oceano, La mruje'r en u'n lago. Esta. en el oceano la perla que adoi-na; en el la'go Ia poesia- que resplandece. El homhre es el -aguila que.vuela.- La mu-' jer, el. ruisenior que canta. Volar 'es goberna-.r el espacio; cantar 'es conquistar el. alma. The woman is -a 'sanctuary. We bow our head -to the- temp'le, but we. kneel down before the sanctuary The mah thinks. The woandreams. T thin~k -is to place in the brain. the great-' ness of the soul; to dream- is to have in the forehead the aureola. The man is an ocean.The -woman is.a lake. There is in the'ocean the pearl that adorns in the lake the poesythat glares. The mian. is the eagle that soars,' The ' woman is the nighthin'gale that, sings. To soar is to govern the space; to sing, is to con'quer the soul., simbaha'n, ang baba.. ye angr alampuanan'. Arfg siMba-han atong yukbuan, -apa-n -kita moluhud s,-at' atuba-' ngran sa alampuar,"ln. Ang la'laki mhohunmahuna'. An? — baba'y9 modamgo." Angr p a g hunahuna maoy p~agpadulot sa, otok -sa, kamahal sa kalag, ang pagd-amgo maoy pag-pat~ik sa agtang sa larawan.ni Bathala. Ang lalaki mao ang halapad, nga dagat. An o babaye ang lanaw. Sa dagoat anaa ang mutya, nga ika-.~ (layandayan; sa lanaw, ang,., katahum ug katin —aw sa mgra balak. Ang lalaki mao ang aguila sa -k apanganuran.. Ang babaye.ang. siloy n g a mu'awit. 'Ang paglupad ma'oy' naghari sa -kahanginan; ang.-1 pag-awit maoy pag lumay sa kalag.,

Page  37 LA GRAMATICA CASTELLANA 37 Modelo de Cartas A UNA SENORITA Agosto 23, 1927 Srta. Josefa Roa, Dulce Amada: Tal vez, aun sin "vez" recibiras esta carta con cierto disgusto de tu parte, porque en ella solo hallaras una expresion, que vosotras, las mujeres, de.hoy, considerais una ofensa o desgradacion de vuestra persona. Per eso al escribirte esta, se me tiemblan las manos por lo que yo te puedo, causar con ella. Pero tu sabras perdonarme y me dejaras concluir lo que he tenido la osacia de comenzar, Por que aun cuando tu fueras el mismo Dios en este instante que me quita la vida, con gusto pondria en tus manos esta vida, con gusto reciberia esa muerte, pero despues de haber te dicho que te amo. Si, te amo con todo el verdadero sentimiento, de un alma enamorada, con todo el ardor de un corazon apasionado, Ahora que ya sabe, contestame, te suplico, si puedas amarme en retorno. Y mientras la espero me quedo de ti. Sincero admirador, Miguel C. Cabahug

Page  38 38 3MODO PRACTICO DE APRENDER 2 Agust 23, 1927 Mandawe,. Cebu Miss Josefa Roa, Sweet beloved: Perhaps, rather, without "perhaps" you will receive this letter with a certain displeasure on your part, for in it you will only find an expression that you, girls of today, consider an offense or degrading to your personality. That is why that in writing this my hands trembled for what I may cause you with it. But you will foregive me for this and will allow me to conclude what I have dared to start. For though at this very instant you are God Himself who takest my life away, gladly will I place this life in your hands gladly will I receive that death but after I have confessed that I love you. Yes I love you with- the sincerity of all affection, with the warmth of a devoted heart. - Now that you know, tell me I beg of you if you can.love me in return. And while I wait, I remain your Sincere Admirer Miguel C. Cabahug

Page  39 LA GRAMATICA CASTELLANA- 39~ 3 -Sa usa ka Da'laga Agosto 23, 1927 Ma-ndawe, Cebu Gn. Josefa Roa Matarn-is nga hiniguigma: Tiglug bsan pag way "ting'ali",. madawat, molining suwata uban ang diuangklgogts imong. bah~in sanglit kaniya wala kay laing mabasa.gawas sa tulo ka- pulong nga alang kaninyong mga, babaye -karon, maoy' pagpanamastamas sa inyong kadugganan. Mao, ng'a sa pagsuwat. ko nilni nangurog ang akong mga kamot- tungod sa bation -mo un.ya gumikan kaniya. Apan imo gayud akong pasayloon ug tugutan 'sa pagpadayon sa ako nan'g g ikasugdan.- Kay bi-san pag. nin~g panahona karon- ikaw mao. si Bathala' ng'a muikuha sa akong kinabuhi, maiao aaon. ko kanang kaaayn, malipayon ipahaluna kos mng mgi-a kamot ang akonig kinab'uhi, apan sa human ako' moingon nga gyihigugma 'ko ikaw.. Oo, gihigugma ko, ikaw -inubanan, sa usa -ka -matuod- nga pa'gbabati, iubanan' sa kainit, sa usa ka kasingkasing mainantuson. Karon nga imo nang hisayran, imo ba usa'b akong higugm'aon bawos sa paghig'ugma ko' kanim'o? -Ug

Page  40 'IC 4 J 4.0 MODO- PRACTIDO DE' APRENDER.samtang magapaabut ako sa imong tubag, magpabilin ako, nga imong. Matuod 'nga maghahalad MigelC. Cabahug La Contestacion 4 Agosto 23, 1927 Tay'ud, 'Consolacioin, Cebu -Sr. Meguel C. Cabahu g Man'dawe, Cebu Se-nor Recibi su carta y no. con disgusto Como Vd., lo' esperaba, antes al contrario. me senti orgullosa de se'r elbaco amor de un caballero ejeparqe e d Pero'sien'to, de-cirle la verda'd ha-y verdades que no'son paadichas, que Vd. ha Ilegado, tarde, muy tarde a las puertas de mi corazon. Este ya esta cerrado, y en el se guarda. un hom'bre que es para ml el mas.dulce,,. el mas sagrado, para. una mujer. que- aprecia -la fidelidad ma's que toda's la's -virtudes juntas. Con- que, ya sa~be Vd. y tenga por seguro en ml siempre hallara- Ia-misma. amiga de anes. Sin nceramente, Josefa -Roa'

Page  41 LA GRAMATICA CASTELLANA 41 (5) THE ANSWER August 25, 1927 Tayud, Consolacion, Cebu. Mr. Miguel C. Cabahug, Mandawe, Cebu. Sir:I received your letter, but not.with displeasure asyou expected, to the contrary, I felt proud of being the target of the love of a well-bred gentleman that you: are,. But am sorry to tell you the truth, for' there are truths that need not to be told, that you came late, very late at the door of my heart. This is now closed and in it is shut up a name that' is, the sweetest to me, that is held sacred by'the woman who values loyalty for above'all virtues together. So, you know, and be sure that in me you will find the same friend as before. Sincerely, Josefa Roa (6) ANG TUBAG Agosto, 26, 1934, Tayud, Consolacion, Cebu: G. Miguel C. Cabahug Mandawe, Cebu, Ginoo:Nadawat ko ang imong suwat, apan way kaligotgot sumala. sa imong gipaabut, hinonoa nakapasidungog kanako ang imong gugma sanglit naila ikaw nga usa ka maayong tawo. Apan, ikasakit ko ang pagtug-an kanimo sa tinuod, kay du

Page  42 42 42 MO-DO PRACTICO DE APRENDER nay tinuo'd nga diii angayan isulti, nga ikaw awahi ra, awahi ra. kaayo -sa ganghaan sa akonog kasingkasing.. Kini tinakpan na ug. kaniya gitagoan ang usa ka ngalan nga labing matam-i's alang -kanako ngalan ng a gimnahal sa -usa ka babaye nga nagmanggad sa-kabuotan labaw kay sa tanang hiyas tipunon. Na, hisayran na nim o, ug 'laumi ng'a kanako duna. kaghapoy higala. sama'-sa kagahapon. Matinahuron, Josefa Roa (7.).DE. UN AMIGO PARA OTRO -Danaw, Cebu. Sep. 8, 1937 Insep-arab-le compafiero: Con hoy hace dos meses desde que envie 'la pen-ultima carta, la cual no merecio de ti ninguna con'testacion,' tal v'ez, por una u otro razon, hechom h a Puesto un mes de conjetura, 'pues conociendose- como te conozco yo, no podria sino dudando por 'lo que pudiera haber sucedido con -aquella. carta 0 no serias mas- eL amigo de ayer quien Itantas como muchas vece's desurcndesenfrenada confianza todos mis delcads screosporquien no tengo mas que carinio'y ir cio f raternal puesto que -no solo eres mi amigo sino que-en muchas de las veces, me hace el papel de hermano. Asi es que -no te 'admires con es'ta mi carta recelosa, porque verdaderamente con tu silencio me has herido 'el corazon. Peping Sr. Jose Kalaw' Cebu,- Cebu.

Page  43 i I I i LA GRAMATICA CASTELLANA 43 (8)...... TO AND FROM A FRIEND Inseparable chum: It is now.two months since I dropped the letter before this and which said letter met no answer from you because, perhap, one reason or another. But you see, it troubles me, for I know you, and made me doubt as to what may have happened to that letter. Or you are no longer the friend of yesterday whom I have trusted all my secrets with ungoverned confidence, and. for whom I don't keep but also as a brother. So, you need not worry the way this letter is written for, in reality withyour silence you have harmed my feeling. Mr. Jose Kalaw Peping Cebu, Cebu. (9) ALANG UG GIKAN SA USA KA HIGALA Danaw, Cebu. Sep. 8, 1927 Sandurot nga kauban: Duha na ka bulan karon sukad ko ipadala kanimo ang sulat nga gisundan niini ug nga maong sulat waa nimo basli, tungod, kaha, niini kun niadtong katarungan. Kini makapaduhaduha kanako, kay nakaila man ako kanimo, ug nahadlok kun unsa kahay gidangatan niadtong swata. Kun dili na ba kaha: ikaw karon mao ang higala ko kagahapon kang kinsa wala akoy gibatunan gawas: sa pagbating inigsooon kay, alang kanako, dili lamang kay usa ka higala, kon dili, igsoon usab. Busa ayaw katingala ning mapangabubhoon kong sulat kay sa pagkatinuod, gikasakit ko ang imong pagpakahilum. Peping G. Jose Kalaw, Sugbu, Sugbu.

Page  44 4-4 44 ~MIODO,' PRACTICO DE ARNE APRENDER.(10]...ENCARGADO -Barili', Cebu. SeD. 20.- T927 Muy Sres. mios: Mucho les, estimare se sirvan mandar remitirme un eje'Mplar dei "Modo Practico de -Apr'ender la Gramatica, CastellaIna"l adjuntandole's aqui el valor en, un billete de 'dos pesos. -Anticipandoles las mas expresivas. rascias, soy'de Uds. atto. y S. S. Berna'be L.- Alegar Gacuira -Mailing StorzeP. 0.. Box 501.. Cebu, Cebu. [11] OR DER lBarili, Cebu Sept. 20, 1927 I shall -thank you very much if. -you will forward me acop.y of "Modo Practico de' Aprender La Gramatica Castellana" the value of which I enclose in the shape of a bill of -two pesos.. Than-king you in advance, I amYours truly, Bernabe L. Alega. (iacura Mailing.6tore P.- 0. Box 501 ~Cebu, Cebu. -[1-2] PADALA Barili, Cebu. Sept. 20 1927 Mgca ginoo ko: Pasalamatan ko kamo'g dagahan uyamot kun kapadad-'an ako ninyog u~sa ka- i~sip sa -"Modo Practico' de Apre'nder La" Gramatica CastelIlana" ug ang iyan' -bili ania giabna in nga. suwata. Pinasiu-na -ang pasalamat, ako ang I I Inyong mati-nanuron, Bernabe' L. Alega. Gac ura Mailing Store 'P. 0. Box 501' Sugbu, Suigbu.

Page  45 LA GRAMATICA CASTELLANA 45 (13) SOLICITUD. Dumanjug, Cebu. Sept. 18, 1927 Sr. Superentendente de las Escuelas, Tacloban, Leyte, I. F. Senor mio: Habiende oido que un maestro de la intermedia de la Escuela Elemental de Malitbog, Leyte, acaba de dimitir de su puesto por cuestiones de salud, vengo a solicitar dicho puesto, si aun no esta ocupado. Soy graduado de la High School de San Carlos de Cebii y poseo todas las cualidades de un buen maestro. Y esperando de su benigna contestaci6n, soy de Ud. S. S. Simeon Pefia Unabia [14] APPLICATION Dumanjug, Cebu. Division Supt. of Schools Sept 18, 1927 Tacloban, Leyte, P. I. Dear Sir: Having heard that a teacher in the intermediate of the Malitbog Elementary School, has recently resigned from his post because of ill healt, I have come to apply for the position if not yet filled. I am a graduate of the San Carlos College High School of Cebu, and do posses all the qualities of a good teacher. And hoping for your favorable answer,.I am Yours truly Simeon Peha Unabia [15] HANGYO Dumanjug, Cebu Sept. 18, 1927 G. Labawong Pangulo sa Tulonghaan Tacloban, Leyte, K. P. Tinahud ko: Tungod kay nabatfiffako nga usa ka 'magtutudlo sa tulonghaan sa Malitbog, Leyte, miluwat sa katungdanan tungod

Page  46 46 46 MODO. PRACTICO DE -APRENDER -sa sakit, ania ako aron s'a paghangyo -nga moilis kani-ya. Nakatapus a'ko sa High School. sa Kolohiyo, ni' Sa'n Carlos sa Suabu,. ug duna sa tanan nga- gikinahanglan alang sa usa ka maayong' mag'tutudlo. Ug mangilau'mon nga magpaabot -sa irnong balos, ako ang. Imong matinahuron Simeon Pefia Unabia [16] INVITACION"" Barili, -Nov.- 23, 1927. Querido' Emilio: Se'ria para mi un grande pla'cer si venies'es con tu hermana alt baile de mi complean-os, el 30 de este mes. Espero que aceptaras esta iniaco 'El baile comensara inmediatame'nte despues de las nueve. T mga Viset. [17] Barili, Nov'. 23, 1927 Det,~a rEmilio:' Iwoul bveyglad indeed if you and'your sister could come to a little dance on the 30 'of this 'month, in- honor of my birthday. I hope you will be able to accept this invitation. We shall begin dancing soon after nine o'clock. Your friend Viset [18] Ba'rili'. Nov. 23, 1927 Minahal ko'ng -Emilio. Malipay unta akog daku uyamot kon ikaw u'g ang imong igsoong ba'baye makatambong sa diy utayng sa-yaw unya sa ika' 30 ni-ining bulana, ipahin'ungod sa'adlaw ko'ng natawhan. Mosa-! Aig ako nga imong dawaton kining akong pagdapitM Sugdon ta ang sayaw sa ika siy'am ang takna. Imong 'hig'ala, Viset..

Page  47 LA GRAMATICA CASTELLANA 47 MI ULTIMPO A~DIOSj Adios, Patria adorada, region del sol querida, Perla del mar de Oriente, nuestro perdido Eddbn! A darte voy 'alegre la triste mustia vida, Si fuera mas brillante mas fresca, nas florida Tambien por ti la diera la diera por tu bien. En campos de batalla, luchando con delirio Otros de dan sus vidas sin dudas, sin pesar; El sitio nada importa: cipres, laurel 0 lirio, Cadalso 0 campo abierto, combate o cruel martirio, Lo mismo es si'lo piden la patria y el'hogar. Yo muero veo que el ciel se colora, Y al fin anuncia el dia tras lobrego capuz; Si grana necesitas para tefiir tu aurora, Vierte la sangre mia, derramala en buen hora Y dorela un reflejo de su naciente luz. Mis suefios cuando apenas muchacho adolecente, Mis suenos cuando joven ya lIeno de vigor, Fueron el verte un dia, joya'del mar de oriente, Secos los negros ojos, alta la,tersa frente, Sin cenos, sin arrugas, sin manchas de rubor, Ensueno de mi vida, mi ardiente vivo anhelo Salud! te grita el alma que pronto va a partir! Salud, oh que es hermoso caer por darte vuelo, Morir por darte vida, morir bajo tu cielo, Y en tu encantada tiera la eternidad dormir.

Page  48 48 MODO PRACTICO DE APRENDER Si sobre mi sepulcro vieres brotar un dia Entre la espesa yerba sencilla, humilde flor, Acercala a tus labios y besa el alma mia, Y sienta yo en mi frente bajo la'tumba fria, De tu ternura el soplo; de tu halito el calor. Deja a la luna verme con luz tranquila y suave, Deja que el alba envie su resplandor y fugaz, Deja gemir el viento con su murmullo grave, Y si desciende y posa sobre mi cruz un ave,!Deja que el ave entone su cantito de paz! Deja queel sol ardiendo las lluvias evapore Y al cielo tormen puras con mi clamor en pos; Aeja que un ser amigo mi fin temprano llore, Y en las serenas tardes cuando por mi alguien ore Ora tambien, oh Patria, por mi descanso a Dios! Ora por todos cuantos murieron sin ventura Por cuantos padecieron tormentos sin igual; Por nuestras pobres madres que gimen su amargura, Por huerfanos y viudas, presos en tortura Y ora por ti que veas mi redencion final. Y cuando en noche oscura se envuelva el cementerio Y solo, solo muertos queden velando alli, No turbes so reposo, no turbes el misterio, Sal vez acordes oigas de citara o salterio, Soy yo, querida Patria, yo que te canto a ti.

Page  49 ..LA GRAMATICA CASTELLANA 4 49 Y c_ uando1 ya -mi tu mba, de todos -olvidada No tenga cruz ni piedra que marquen -su lugar, Deja que la are el hom'bre, la esparza -con la az'ada,Y Imis ceniza's antes vuelvan -a, la nad~a, El polvo -de tu alfomnbra que vayan aformar, Entonces nada' importa me ponga's en olv'ido, Tu atmosfera tu espacio,. tus valles cruzare; Vibr'ante y, li mpia nota sere para~ tu oido,Arroma, luz -colores, rumor canto-, gemido Constante repitiendo Ia -esencia' de mi -fe. Mi. patria, idolatrada, dolo'r de, mis dolores, Querida Filipinas, oye el postrer adios, Ahi te dejo, todo, mis padres, mis amores, Voy 'a do nfo hay. esciavos verdugo niorSore Don'de la fe no' mata, donde 'el- que reina es Dios,.Adios, padres y hermanos troz'os del alma, mia, Amigos de. la infancia en. el per'dido hogar, Dad g'racias que descanso del faltigoso dia Adios du'lce extranjera, -mi amiga, -mi al~egria, Adios' queridos seres: Imorir -es descansa'r!

Page  50 50 MODO PRACTICO DE APRENDER RIZAL'S LAST FAREWELL --— oOo --- MY LAST FAREWELL Farwell, dear fatherland, clime o the sun caress'd, Pearl of the Orient seas, our Eden lost! Gladly now I go to give thee this faded life's best, And were it brighter, fresher more blest, Still would I give it thee, nor count the cost. On the field of battle, 'midst the frenzy of fight, Others have given their lives without doubt heed, The place matters not cypress or laurel or lily white, Scaffold or open plain, combat or martyrdom's plight, 'Tis ever the same, to serve our home and country's need. I die just when I see the dawn break. Through the gloom of night, to herald the day And if color is lacking my blood thou shalt take Pour'd out at need for thy dear sake, To dye with its crimson the waking ray. My dreams, when life first opened to me, My dreams, when the hopes of youth beats high, Were to see thy love'd face 0 gem of the Orient seas, From gloom and grief, from care and sorrow free, No blush on thy brow, no tear in thine eye. Dream of my life, my living and burning desire, All hail! cries the.soul that is now to takeflight; All hail! and sweet it is for thee to expire; To die for thy sake that thou mayst aspire; And sleep in thy bosom eternity's long night.

Page  51 LA GRAMATICA CASTELLANA 51 If over grave some day thou seest grow In the grassy sod, a humble flower, Draw it to thy lips and kiss my soul so, While I may feel on my brow in the cold tomb below The touch of thy tenderness, thy breath's warm flower. Let the moom beam over me soft and serene, Let the dawn shed over its radiant flashes, Let the wind with sad lament over me keen And if on my cross a bird should be seen, Let'it thrill there'its hymn of peace to my ashes. Let the sun draw its vapor up to the sky And heavenward in purity heart my tardy protest; Let some kind soul o'er my untimely-fate, And in the still evening. a prayer be lifted on high, From thee 0 my country, that in God I may rest Pray for all those that helpless have died, For all who have suffered unmeasur'd pain. For our mothers that bitterly their woes have cried; For widows and orphans,for captives by torture cried, And then for thyself that redemption thou mayst gain. And when the dark night wraps the graveyard around, With only the dead in their vigil to see; Break not my repose the mystery profound And perchance thou mayst hear a sad hymn resound --- 'Tis I, 0 my country, raising a song unto thee. 4.. N

Page  52 52 MODO PRACTICO DE APRENDER When even grave is remembered no more, Unmark'd by never a cross or stone; Let the plow sweep through it, the spade turn it o'er That my ashes may carpet thy earthly floor, Before into nothingness at least they are flown. Then will oblivion bring me no care As over thy vales and plains I sweep, Throbing and cleansed in thy space and air, With color and light, with song and lament T fare, Ever repeating the faith that I keep. My fatherland ador'd that sadness to my sorrow lends, Beloved Filipinas hear now my last good-by I give thee all: parents and kindred and friends: For I go where no slave before the oppressor bends; While faith can never kill, and God reign e'er on high. Farewell to you all, from my soul torn away, Friends of my childhood in the home dispossess'd! Give thanks that I may rest from the wearisome days Farewell to thee too, sweet friend that lightened my way Beloved creature all, farewell! In death there is rest! JOSE RIZAL. **

Page  53 i. LA GRAMATICA CASTELLANA 53 L- 41h 0: DO -.000 KATAPUSAN KOGPANAMILIT Manamilit na ako, sinimbang. Yuta, Kanimo, -dalpit sa adla'w pinalaga Mutya sa -silangan nga kadagatan.. Ang. nausik, nausik namo ngataamn Ihatag. ko kanimong malipayon An~c kinabuhingo lawos'' ug masulob~-on, Kun may laba'wng kasilaw -pang gihuptan,. Kun' labi pa untang, lunhawg binulakan,Ihatag ko lamang tungod kanimo, Ihatag ko aron- sa: kaayohan nimo. -Samtang sa natad sa panag-awayan Makigbugno hupong sa kadasiz, Uban maghata'g.sa ilang ki-nabu'hi, Walay panu'ko.ug walay pa~gmakuli. Dapit -wa~y sapayan: 'khsulob-anan,Kad'augan kon. tumang kahusayan, Maba'ngis nga kasakit, bitayanan,Pakig -awayI kon' hawang paghayan Tanan magsama kun magkinanga Ang Puu'y-ana ugYutang Nataw'han. Mamatay ako kun akon~g matan-awN-a ka'nang. matahum, langkit mabugnaw,. Apan magabalita, katapusan, Nga ang adlaw,- sa, dag-u'm gitaptapan,; Kun sa -tinang" pula' -ka magtinguha Aropl sa banagb'anag mo itina, Ibubu' ang~ dugo' nako, lula, Paaas sa bisan unsang tka Ug buinga' usab sa u's'a ka'silaw Nian'ang ka'hayag. nimong gumigimaw. 1.

Page  54 54. MODO PRACTICO -DE APRENDER IV Ang mga, damgco -ko samntang. kaniadto Bag-o lamangc ako. nga olitawo; Ang kanunay- lko nga p'agadamgohonSa. batan-on na- ako ug ibsugon, Mao- ang pagtanaw ra kanirno lamang Hiys lig ilngn adgaan Ng~a aing sananga mata nimo kaanuna Ug tiaskanang agrtang mong mahapsay, Way kunot, way kamug-ot nga" *,rntatan -a w Ug wal-ay buling nga makaulaw. V Gfinadairngo ning, a'kong kinabuhi, Kahidlaw. nako nga rniainit ug buhi: Pag-ayo-ayo! Maoy siniggit kan~unay Ning -kalag nga mop'anaw di. madugay,;-Ayo-ayo!...Katahum sa pagkapukLan Aron sa hingpit nimong kausbawan Ug aron sa, pagbuhi lang kanirno, Pagkamatay ubos sa. langit. rnimo Ug pagkatulog.. uga hing'pit -ug dayon Sa ibab aw sa imong- Yutang mabihagon!1 VI Kun sa ibabaw sa ako nga lubnganan Taliwala -sa, das'ok -kabali'lihan, May bulak mapaubsanon', way kaanyag, Ng'a sa usa. ka adlaw' ighibalag, Isapigad za- ngabil nimo dayon Kay kan'a bulak'nako nga -kalagnon Ug bation -ko unta -sa akong. Agtanig, Sa ilalum -sa mnabugnaw nga lubngana'n, Ang hoyop sa kalolot mong way sama Ug ang kainit ~a imong gininhawa.

Page  55 LA- GRAMATICA CASTELLANA. 5 55 VII IPas-agding kaniako ang-' bula'n 'motan'-aw Nunot angr haya g niya malinaw;. Pasagrdi ngra ang banagbanag, magsabwag Sa kalit, lumalabay niyang -dan'-ag;Pas'agdi nga ang hangrin moagfilo. Nianang- dahun'og' niya. nga daw bakho;Kun daw usa-kla langgam nga bililho-n Mou-s-us ng s-a kurus nako m'otugdo'n,, Pasag di.nga kanang langgam' moawit Ug..awiton sa- tu'mang. pagdait. VIII Pasag'di -nga- tungod sa- kainit sa adlaw Angr tubi- nga tanan sa: ulan moalisugaw, Ug s'a langit mobalik nga lunsay Sinun'od sa akong tim'-os nga pang'hayhay Pasagdi nga usa ka.abyang. bililhon Mohilak sa, sayo kong. kamatayon:Kon. sa mga malinawng kaha'ponon Kanako may moampong malo'loy-on,' Yutang Natawha-n,, iampo nianang langit, JtNga ako ma~kabatog' pahulayang- hingpit. Ix Iampo kadtong, hubo' sa kapala'ran Nga karon' tua na sa ilang lubnganani 'Lak'ip usab kadtong mga nagsapna'y; Ang mga, kabus -nga diili -ika'gsaysay; Ang mga kabus'nga inahan nato Nga tungcod sa kapa'ita'n -nag-agulo, An~ mga iHo ug balong nagbakho'Kadtong tinampasanang bi'nilanggo Ug lampo. usa'b nga' im'ong hikaplagan Aug hingpit mo ug dayon'g katubusan.

Page  56 56,MODO PRACTICO DE APRENDER x, Ug ku'n daw mamingaw nga lubn'ganan, Sa gabiing mi'dulo'm lilimi'san, Ug m'ga minatay na lamang loni pn Ang magrtukaw ning taknang' mmingawon, Ay'aw tugaw'a ang kahilum tuman, Aywtugawa ang 'katingalahan, Ku'n may awit unya nga, imong hidunggan Sa "'salterio" kon "citara" duyogan, Kana mao, Yutang hinigugma, Ngaamag-awit kanimo'ng lonlon gugm'a, xi Kun daw mahitabo -man pananglitan, Nga ang akong lubong nga hikalimtan, Way ku'rus, wala bis'an bato' lam'ang Ngas iuaia makagtimaan, Pasagdi' 'nga sa tawo dadar'ohon, Ug' sa iyang sarol pagabug'walon, Ug samtang di pa -sa hangin. ip adpad Ang abo fling kanim'o m'aghahala'd, Hinau't unta abog. mahirno.Sa mahal ngra hanig sa tumbanan nimo. XII Diii' nako usab. panumbalingon Nga kanako ikaw magma'limt'anon, Latason k o 'ang imong kahanginan, Ang kapatagan mo ug kabukiran, Madun'gog mo unya ako kanunay 'Mga daw honing -malanog ug mnahusay,Kahumot, bulak nga makabihag,' Kagahob; awit'-bakho ug kahayag, Ug.pagsubli, sublion' ko- way. unda'ng Ang sa akong -pagtuo.tinugk'ara'n.

Page  57 LA GRAMATICA CASTELLANA 57 XIII Oh gipaka Bathala nakong Yuta Pilipinas nga akong pinalangga Ug kasakit sa ako nga' kasa'kit, Pamatia ang ak~o~g panamilit, Ikaw ang sa tana n ako nga binlan, Sa ru'gma ko, a'kong. ginikanan Adtoon -ko ang- dapit dUrn way ulipon, Way magbibitay ugway ma'lupigon, Diin ang nagtuo diii mhamumuno, Ug. si Bathala ra ang' nagamando. fl XIV Anna ako akong ginikanan Ug igsoon', kapikas sa akong, dughan Sa pagkabata ko kahiga'laan, Sa nausik; nau'sik n'akong puloy-anan Pasalamat n'ga ako makapahulay Sa adlaw nga tugob sa kalaay, Ani na ako binating lumalangyaw-;. Manamilit' na'ako mga kaig'suonan An-g kamatayon maoy pahulayng tuman'.

Page  58 58 58MODO PRACTICO IDE APRENDER o0o A Abaj~o,, adv. abatir, va.' abdomen, m.. abej oreo, m. ablandar, v.. abertura, f.. adentro, adv. adelantar, V. abigeol, m. abinicio, apodo, n. abrazo, m. abrazar, v a. abrasar abrasador, m.' apielado, adj abotonar, va. abor, v. abogado abominar, -va. abrigar, - va. abrir, va.. acaso, -m. aceite, n. aceitera, n. Down to throw, -down abdomen bumble bee to soften opening inside' to advance' cattle-.thief from the beginning.nick, name embrace to -embrace to burn burner industrious to button to fail. lawyer to detest -— tu cover to. open chance" oil oil jar Sa 'ubus pagsaliba'y sa-ubos' tiyan: bakok'ang paghumok lungag'-I sa. sul'od pag una kawatag baka gikan sa sinugdan angga, gakus pagga~kuspagsunog.magsusunog. kugihan' pagbotuines pagpakyas manlalaban pagtapat. -Ragtabon pagbukashigayon lana sudlanan sa lana

Page  59 LA GRAMATICA CASTELL ANA. 5 0-19 0 Aceptar, ac'ceder,-. v arnor, n. amo, n, amoroso, -adj.. acatar, va. aconseja, acerca, f. aciago, ~ anim'al,' n. anillo adv. ademas,, adv. acebo. n. arriba, arrivar,; v. agua, n. admiracion, f admirable, a, admiter, va. adobado,' m. arroyo, n. aseado, 'adj. agredo' adulteracion, adulterador,'.afuera, adv. afortunado, a a fortumar, v. afinar', va. aprender, 'va. aqui, adv. To acceptto.permit love master loving to respect-to advice sidewalk unfortunate an'imal ring moreover holy tree up to arrive water 'admiration admirable to receive pickle, pork brook clean sharp, f. adulteration m. one. who adulterates outside L. fortunate to make' happy to complete to learn here Pagdawat pagtugot.gugma.,agawon mahi'g'ugmaon pagtahub pagtambag' daplin walay pala'd mananap.singsing labut pa' balaanong kahoy sa taaspagabut' tubig kaibog' dalayegan pagdawat ado'bo. suba malinista!inis panapaw: mananapaw, sa gawas palaran, paglipay. pagtibawas pagtuon dinhi

Page  60 60 60 IMODO PRACTICO DE ARNE APRENDER Arma, na', asma, na, ahora, adv.. aguj a, f aprudo. a. agonia. n. agr-io, adj alegre, a aiq'uiler', v am bic-ion, n. afilon., m. ajustar, va, algo, adv. algcodo'n, m., aihajar, va. amiargura. n. ahoro,. m. airec'ico, m. airoso, a. almohada, atrevido, altivo, a'dj. alegria, n. alumbrar, v. ayudar, v. Aumentar, v. aunque, conj autor. Weapon asthma now needle sharp pointed ag ony sour merry to hire.ambition knife-sharpener' to regul Iate somew hat cotton to adorn bitterness eeonomygentle breeze' airy wind pillow' bolId haughty. gladness to light to help' To increase althoughauthor Hinigani'ba'n hubakka'ron 'dagum tinalinsang "tumoy hingutas aslom malipayon pag-abang tinguha bairan pag-igoi'go maingon-ingonl gapas pagdayandayan kapait pagdaginot hinoyohoy mahangin unlan 'maisug mn-apiahitas-on kaflipay pagsuga pa-taba'ng Pagrdugang -bisan tag5sula't B Bache,,m. bahia, f. Deep hole in the street or road.bay,- harbor to dance Halawom nga 1wngag sa dal~an bay'bayon,, landiganan pagsayaw bailar. vn.

Page  61 LA -GRAMATICA CASTELLANA' bajel, in. ba'jelero, m.baje'te balate balcon, mn, ballener, in, bamboo, m.. bandada, f. Banquete, in. bandido, n.bando, n. bafiar,. v. baiharse,' v. barba, n, barbudo, da; adj. barrer, v. barriga', n baqrri'gudo, da; adj,barro, n. barrullo, n.'.basura, n. bautizar, v. bafiadero, f. broma, f. -barato bafio, barangay barberia, f. bastante. adv. bastonero, ship, boat vessi owner or mast( of -a vessel.Short -person 'dancing 'song -balcony ancient vessel bamboo flocks of birds Banquet bandit proclamation to, bathe to take a bath chin hav'ing.a long 1 to sweep stomach big-bellie~d.` el vapor, sakayan bangka tag-iya ~asakayan torotoy tawong mubo aw'it sa- sayaw kayda karaang sakay'an ka'wayan panon sa mga lana-. gain kombira tulisa n ba'laod;.sugo pagdigo pagkaligo, sulang beard bunguton -pagsilhig. ti yan d'aku — ug tiyan, ti-~ yanon yanang -lapok. kasamok, kagubut sagbut p'agbunyag kaliguanan tiaw, -kubus ang bili. kaligo sakayang- Pilipinhon' tupihanan igo, n'a seller mamuinuhat kon inagbabaligya ug "sungkud' clay disorder sweepings to baptize bathing-place joke lowPriced, bath Filipino vessel barber's shop su'ffici entcane maker or

Page  62 (2 (2DMODO PRACTICO DE APRENDER bazar, a bebedo beber, va, belleza, n bello, Ila;' adj. bendecir, V, benignidad, n. benigno, na; adj. bes-a-r, V. bien, f. blanco, m blocao, m. bullaje m.Caballo, m. cabra,- f. cabritillo, M., calm-ar, va. canto, m corazon, m. corrugacion. cicatriz. -castafiero eu'ento eabeza, n. market-place, dr u-nk, intoxi to drink beauty - vbeautiful, to bless.benigbnity.. benign to -kiss' goodness white' -black horse noisy tindahan icated hubog pag-inu m katahu'm, kaanindot' mnaani'ndot, matahum. pagpanalangin kalolot: kahumot sa kasingkasing malolot paghalok maayo maputi itom nga kabay'o masaban g pundok C 0 Horse go0at.kid to calm song heart wrinkling. scar chestnu~t dealer story head Kabayo kanding kanding diyutay paahupay awit kasingka'sing pangondtowatmagbaligy ag kastanyas sugilanon olo

Page  63 -LA- GRAMATICA CASTELLANA 6. 63 ' -- caldo, n.. cantar, v. carcel, n. -celoso, a. cabalgar, v. caballete, caballo, n'. cabafia, n. cachete,'n. caer, v. calcatiar,n. calcu'lar, v..calentar, v. calentura, n. caliente, adj. calma, n. calor, n. calumnia, n. cal vo, va; adj. callar, -v,. calle, n. callo, ncambiar, v. camino, n. camisa, n. cansa'do, -da; part cansarse, v.. cafia, n. capar, V. caracter, -n. broth to, sing prison jealous — to go on horseback ridgepole horse cottage f ist, to f all heel-bone to calculate to heat fever hot calmness. heat -calumny bald to keep silence street, corn, -to change' road shirt tired to -tire oneself bamboo to castrate character sabaw p'ag-awit bilanggoan bubhuan pagakabayo'-.bubungan' kabayo payag. sumbag pagkahulo'g tikod pagbana'bana, pag- int hilanat mainit pagkawalay han.gin pagkalinao mnit butangbutan'g upaw paghilum da!ankubal. pag-ilis dala'n sinina gikapuy'an paghatig -kakapoy kawayan pagkapon gawi, -batasan. A

Page  64 .64' 64 MODO PRACTICO DE APRENDER D -Despedida' desayuno dete'ncion dar, v. dedo, n. difi1cil, adj. dinero', n..desgr'ana'r delirio demanda despertar, v descansa'r, y divino, adj. dulce, adj delito, m. debajo, adv. deber, n. debil, adj. debilidad, n. decir,' v..decrec'er', v. dechado. n. Defender, v, deg'ollar, v dejar, v.delirar, v. descarado,' da; adj. - descargar, v. de'scaro, n. Far'ewell br'eakf ast delay to 'give finger dif ficult. money to breakdelirium complaint to awake' to -rest devine sweet.fault, crime under. duty weak weakn ess to tell to, diminish patern to def end to behead. to-leave to ravesaucy. to unload sauciness Panamilit pamahaw pa-kalangan paghatag tudlo malisud sapi pagtaktak salim'oang sumbong papukaw pag'pAhulay langitnon matam-is sala sa ubos katungdanan, tulo manon,' pagpakautang maluya kaluya pag-ingon pagkun-hod panig-ing'nan;, huwaran pagtaban-, pagp-analipod, pagpanlaban pagpon ggot sa hog pagbiya pagsalimoa'ng walay u'law pagkuha sa karga ang pagkawalay ulaw

Page  65 65 —. 65.LA GRAMATICA CASTELLANA, descolorido, -da, 'adj. desconfijado, da par. des'confiar, v.. des-cubrir, V. desde, prep. dese'ar, v, de'shonesto,' ta; adj.deshonrar, v. deslizar, v, pale distrustful. 1.to -distrust to-uncover -from to desire unchaste.to -dishonor maluspad. ang. wala'y pagpiyal diii papiyal o paglaum pagkuka sa tabon sukad pagpaninguha malaw-ay; m'ahil.as pagrhukaw ba'gda'ut sadu'ngog pagkahidalin-as' to slip ' E Ed ad, f editar, -v. ejec'utar, va'. enduizar, va. Engafiar, v. enojo', n, -embaraza-da, a. embargar, v. embaucar, v. embrollar, v. ej ercito', M. enamorarse espej o, n. estatura, n.' encla'va'r, va. encinta, a. encovar, va. eselavo, n. Age to publish to execute to 'Sweeten to deceive anger pregnant to seize to deceiveto entangle - an army Panuigon. pagmantala pagtuman pagtam'-is Paglimbon'g 'kasuko ang babaye- nga ma'bdos pagsakmit paglim-bong; pagpatoo' sa baka'k paggubu't panon sa mga sundalo paghigugma samin mabdes paglansang tindogpagtabon ulipon to fall in love looking' glass pregnant to nailheight 4,~to cover..slave N

Page  66 - 66 - - 66 NODO. PRACTICO- DE APRENDER estudi ar, v.' estado estre'lla, n. escaso, a. escribir, va. escrito', m'. escr itorio, m. escuela.. f. estima, f. examin'aci'on, f excluir, va. experto, a. explanation, f. exponer, -va. extranjer'o, a. to stv'ldv1 estate star small to write writing wri~ting-desk school,respect examination to exclude able explanation to expose foreigner pp ~~~ kahimtang.T bitoon, mubu pagsulat sinulat sulatanan tulunghaan pagtahud pagsu'lit dili pap-apilp batid' pa~asaysay pagladlad lumalangyaw p Falta, f, f alla, f. f amas, f. familiar,, a. fango, m. fangoso, a. fuente, n, fuerte, adj. fruto, n. frente,, n. fausto, a. fatal',' a. favor, M. ferrocarrilfiesta, fI fila, f. Lack failuire fame familiar mud muddy fountainstrong, frui t 'forehead happy deadly fav'orrailroadfes'tival row Kulang kapakyas dungog inato lapok -lapukon. tuburan kusganon bunga agtang,, mali-pay'on makahilo, pag-uyon relis pangilin laray

Page  67 LA GRAMATICA CASTELLANA 6 67' filamento, finar, vn. firmia, a. frutal, a,. fuego, M. futu ro, a. fu'mar, v. funebre, a.' f rio,.a. frito, va. f lor, f. fogon, -m. fogoso, a. folon, a. fabula, n. m.M f ilament, to die -firm stable fruitful fire.future to smoke.mournful cold fried, facil, adj..1.falso, sa; adj. famoso; sa; ac f atiga, n. cooking-stove I fiery lazy. fable easy -. I false Ii.. famous, fatigue la~no tpagpakamata'y kanunay' * mabungahon' kalayo umaa'but pagtabako masulub-on * bugnaw * rninantikaan bulak -Abo madalidalion tapulan' mao mao tin'ukodtukod, bakak, sugilanon masayon bakak,' dili' matuod, bakakondunganan. bantugan. kahago, kakapoy G Gabarda, f, gallo, m., ganador, f, ganar, v. -gairantia, f, gaceta gato, m. gordura,. f.gobierno,, m.. governar, va. Wild rose " Cock I. gainer to gai n bailnewspaper cat fat - government to govern-,Bulak, sa bukid-sonoy mananaug. pagdaug pagsalig % mantalaan. tambok kagamhanan pagmando

Page  68 68 68 MODO PRACTICO DE APRENDER golondro gozo gozoso Grande, adj. grupo, n. guitar, va. guipar, va. guardian, m. grosor,, m. grave, a., gatear, v.gemelo, n. gemido, n. gemir, v. genio, n. girar,, v. gloria', n..glorio-so, sa; adj. gloton, n. -desire joy joyful Big group guitar to see guardian thickness deadly to crawl twin sigh to -sigh temper to turn glory glorious glutton' tinguha kalipay malipayofl Daku.pundok sgista pagtan-aw magba'lanta'y gibag-.on -himalatyon pagkamang kaluha, inagculo pag-agulo; pager,, bakho gawi pagtuyok himaya mahimayaon ulitan I H.Humilde,. huafio, adj.' hurtar, va. I huillo, m,..huerto, m. hospital, m. hospicio, M.' n ierro, Herencia, f. hu evo, n.. hoy,.adj. Humble - shy to steal smoke robbery -hospital poor-house iron Inheritance egg now Mapaubsanon manggiulawon pagpangawat aso kawat tambala'nan balay sa mga kabus. puthaw; S ulondon itlog karon

Page  69 / LA GRAMATICA CASTELLANA 1 69 - horrible,. adj. hermoso, -adj" hoja heredar,V.' hambre, n. hacen, v. habil, adj. hablar, vn.' habla, f. habitacio'n.hartar, v. harto, ta; adj." hartura, -n.. hastio, n. hecho, c'ha; p'art.. hechura, i.' hediondez, n'. hebiendoz, da;. adj. hembra horrible beautiful leaf. to inherit hungry to -make skillful to speak -speak residenfce to satiete satieted satiety loathing made shape. fetidness fetidfemale makalilisang. mat'ahum, dahon pagpanunodgigutom pagbuhat ba'tid pagsulti sulti. pinuy-an-an pagbusog bus-og kabusog. kagum..ol, kapuo'l binuha't dagwa'y kabaho' mabaho' mananap nga bay'e Instruir instructor, n. inaugural in'auguracion,f igua'l, a. idio'ma, m. idem, pron. imitar, x. imperi~r icor, m. ida idolatrar To teach, teacher inaugural Inaugur'atio'n alike idiom' the same to prevent to imitate water humour' -sal ly idolize Pagtudlo magtutudlo, pagpasidungog Pasidungog maingon-ingon pinulongan sama pagsanta pagsunod. hungihong pgikan nga wal nay pagbalik pagmahal sa mga balaan

Page  70 P". 10 - 70 MODO PRACTICO DE APPRENDER iglesia igualacion igualador ilum-inar' il ustrado ilustrador, m. ilustre, a. imagen, n. imitable imitado imitador impar, a. imparcial impedir iden'tico; ea; -adj. idolatra, n. ido'latria, n. i dolo, n'. ignominia, n.,, church equalizing equalizer. to' illumine intelligent explicator illustrious image imitable imitated imitator dissi milar impartial to hinder identical idolator idolatry idol -.ignonimy, simbahan pagparihas tigpar~ihas pag-iwag may taas nga Pamatasan magtutu-on.sa. maayo mga'dakung-bayani sa yutang natawhan larawan madaling sundon sinuniod ti-panun'od dili mags'am.a tawo nga samokan -pagsamoksama;- pariho diwatanan diwata diyosdiyos kaulawan Jurar, 'v. jsticia, n juzgado juzgar, v., Jovial ju'venil jabordillo, M., jabon, m. jabona'r, vn, jaboneria, f. To swear justice judge to judge merry youthful noisy crowdSoap to soapsoap factory Pa&p-anumpa katarungan hukmanan paghukom -malipa'yon, tatAn —on-, masabang pundo'k -sabon pagsabon, buhatan. sa sabon

Page  71 LA GRAMATICA CASTELLANA 7 71 — jarden, m.. j~arra, -f. j arro, m. I.joven, m. jubileo,' M. j iugar, -V. j ue'z, -m. judas, m. jubilo, n. juego, n'..garden earthen-jar'.bad tobacco young - public festivity gamble - 'judge traitor' Joy play —, tanaman masitasa'n mangil -ad nga. tabako' batan-on pangilin nga 'lung9 -sudnon sugal mnaghu'hukom maluibon kalipay, himaya dula I71 Ladronm largo, a. lejos levantar, va. letra, n. lecho'n, m., legislador, m. leccion, f. le'nguaje, m. leso, a. lin'ea, n.!~eche, n. luz, n. libre, adj. lejos, a. 1&vx I t ud labio, V. lAboriosidad, n. -Thief long far to rise letter sucking pig* legislator lesson,language wounded line milk * liht, free far-off weariness lip laboriousness Ka'watan taas layo pagbangontitik inasal mamumuhat sa ba-.. laod tun-anan pin ulongan samaran badli's gatas kahayag /, gawas, la'yo' kaluod ngabil pa'gkamAn&Lgibuha - ton; pagka'- mahigugmaon- sa pag-.buhat

Page  72 72 -.MODO PRACTICODEARNR DRAPRENDER laborioso, sa.; ad, -labrador, r'a; n-, Lac'onico, ea; ac ladrarv lagafia, P. tagafioso, sa; ad, lagarto, n, lagri'ma, n. lamer, v' langosta, n. lanza, n. largo, ga; ad j largueza, n. lascivia, n. lascivo, -va; adj. -lavar, v. j.laborious farmer j.Laconic, to bark a shinny humor runfli.ngo from the eyes.blear "eyes lizard tear to lap locustspear 'length long lasceivousness lascivous' to wash manggibnhaton, ma ku'gi;, mahigugmaon sa buhat mag-uuma Linactud;i dinali; dPl-' nakhit paghoihol muta mutaon taoto luha pagotilap d oIon' bangkaw hataas gitas-on kau'lag ulagon; maulag pa~alaba' LL Liam'ar, va., illaga. Ilana Ilano, a..Ilamad~or ' hievar hIenera, a~.,. lio.1rar, va. Liave,. f. — Ilegar, vni. To callI...wound flame.plain,caller.to take completeto weep - Key to arrive' -.Pagta'wag samad siga. patago * magtatawag * -.pagdala Itibawas paghilak * yawi pag-abut

Page  73 I.LA /- GRA~iAT -CA 'CASTELLANA' 73. 73 li-ena rflood lior'on' weeper ilenar, v. to fill, Ileno, na; adj., full lievar, n., to ca'rry Ilorar, V. to weep Hover, V. to r'ai n iluvia, n". rain. I. I. I -baha maghilak pagpuno, pulno pagdala pag-ulan. paghilak I' ulan M I. j '.... i. .. 2 1, I.,,., f de, av molament mundo, n. -muerte, n. moreno, adj. -mes, n. rnendigo, n matax, v. mai'ana, n'. mercader. -meflique mole'r, mienbro mangua m agnate m aestro:4 ,,, - poorly wor Id death 'brown month beg-gar to kill morning merc'hant little finger 'to grind member' joke, magnate teacher *Kakabus kalibutan kamatay'on tabunon * bulan makililimos pagpatay buntag magbabali'gya kom'ingking palgaling sakop tiaw' bato'balani magtutudlo

Page  74 74 74 MODO-PRACTICO DE APPRENDER Madre, -f. ma cho,.n.' machorra, n madlera, n. madrasta, n'. madru'gada, n'. maduro, ra;adj. mal, n. malo, la: adj. manco, ea: adj manglar, ni..mango, -n. manifestar, v. mano" n. manso, sa: adj. marin. marca, n. marcharse, v..marchitarse, v. Mother male barren' owe timbe -step mother dawn ripe evil bad -one handed plantation- of mangrove trees hand le to man-ifest handmeek sea, mark to go away to wither. Inahan mananap- nga laki landay kahoy kaadlawon' hin~ogkadaut; sakit. dautan pungkol, katunggan - pIv-ul.-an pag-asuy,~; hayag kamnot mnaaghop',dagat pat ik' paglakaw pag kalaya pagpa — I N Nac~ido, a. natura, f.nativo, a. ' nuestro 4 nacimiento, m.' nada, f. nadar, vn.. nariz, f.I Born nature' native ours birth nothing to.swim nose Na'himugso kina'iyaha'n molupyo ato..natawhan' wala paglangoy ilong

Page  75 LA GRAMATICA CASTELLANA 7 75 negro, a. negror, m. ninguno, a. nombre, 'M. nombrar, V. noticiar, va" notimia, f. novela, 'f. novelero, a. noventa, a novilla, f. nuevo, f, numero, a. nifio norte,. n. black blackness not one name to -name to n oti fy skeleton story.fond of novels ninety' young cow newnumber.child, north itum. ang kaitum walay mnausa ugalan. pagngalan, pagbalita bukGg. sugi'lanon mahigugmaon sa sugilanon kasiyaman nati sa baka bag-o isip. bata amihanan 0 Ob ra, n. obrar, v. oj o, n.. ofrecer, n.obsta'r, 'vn. obedecer, v. obediente, -adj., obligacion, n. obsequiar, v... obstaculo', n. *.Work- I to work eye offer to opposeto obey obedient obligation to entertain-.obstacle Buhatpag buhat. mata halad pagsupak. pagsugot pagtu-' man mnasinogtanon;ma-. tinuma'non tuloman'on;ka-tungdanan pag abiabi kbilinggan;kauk langan

Page  76 76 76 MODO PRACTICO DE APRENDER occidente, n:. ociden't ocultar, n. to conceal obtener, yn. to. obtain. oscuro,' a. -~dark obsequio, 4.: -gift. ocasion, f. occasion occiso, a. murdered Padre., v. Father pagar, n. to pay paciente, 'a. patient pagado, a. paid palabra, f. word par, a. pair para, prep. for'particion division Padecer, n. to suffer -padrasto, n. stepfather pasatiempon. patime pasear,. v.. to waik -pato, n. duck patrimonio', n. patrimony peca'dor, n.. sinner pecar, v. to si n pecho, n. breast pedir, V. to ask. pegar, v. to beat pein'ar, v.to comb kasadpan pagtago paghupot, ngitng&it gasa higrayon pagpatay Amahan,pagbayad masakiton binayr'an pulon7gparis alang ba'hin pag~bati sa" bisan un-sag kalisud o sakit ama-ama. ka'lingawan paglakawlakaw itik kabilin; so'iondon makasasala pagpakasa'la du~ahafi. pagpangayo pa,&-bunal pagsudlay

Page  77 LA GRAMATICA CASTELLANA 7 77 peine, n. pelo, n.. pellizear, v., pena, n. pensami~ento; nlo pensar, v. -pepita, n. paz, f. perla, n. porque prodigo, a. productivo, a.prod ucto puafial, m.. pequetio, na; adj. perderse, v. perdido, da; part. pereza, n. com'b hair to pink punishment thought to think kernel peace pearL why prodigal productive product dagger small' to be lost lostlazine'ss sudlay buhok;' balhibo' pagkotol; paglusi silot, -hun-ahu-na. paghunahuna liso kalinaw mtya nigano. mausikon mabungaho-n abut ba~raw diyutay. pagkawala nawala. k ataka R t V, Rama. n. razon, -n.rayo, n, regular, a..religion f. reloj, n.. rosario, M.rueda,. f. Branch:reazon ray. normal belief watch rosarywheel Sa'ng'a katarungan silaw kasaran"'an tinuhoan taknaan' pangadye-an palid

Page  78 . II i i t II I 78 MODO PRACTICO 78 MDO RACICODE APRENDER Salvador, in. salvar, v. san, a. sang~re, f. sent-encia, f. sefior, f. sefiora, m sefiorita, f. suetio, n. suerte,. n. sol,. n. soclo Tarde, f. tardio, a. telegrama, m.' tener, va. tercio, a. ti a,.f tienda, f. todo, a. traidor, adj. ti erra, n., Ungir,. V. usar, v. ultima'r, va. ubi'car., vn. unto, m. usado, -a. ufia, n. ultima, adj. Saviour to save saint Iblood sentence sir —.mistress miss dream, luck sunl member, 'Manlolo'was -pagluwas balaan. dugo hukom ginoo ginang gining damgo. palad a dla'w' kauiban Late too late telegram to -have third aunt store all traito'r land To anoint to. wear' to end -to lie fat of animals used niail end Awahi..awahi kaayo hatudkawat paghupot ikatulo iya'an bali~gyaanantan an.mabudhion yuta '. 0 Paghilog paggamit.pagtapuspagpahulay tamibok s'a mg nanap gigamit koko kata'pusan

Page  79 LA GRAMATICA CASTELLANA 79. Vacio, adj. valor, n. vacacion, f. va'jilla, f. valiente, a. varon, m. varona, m. vecino, a. Viejo', n. vinagre, n. velos, adj. visitar viva, y vivir, v. vender, va. venia, f, vengar, v~ vestir, v. vestida, n.vicio, n. victoria, f. vida, f. viento, n,-.vino, n. virgen, a. visible.vivienda, f. vivo, f. vo~z, f. vuelta Empty value vacation table-servicebrave'. male woman near old woman, *vinegar, Swift to visit long live to liveto sell pardon to revenge to dress. dress vice victory life wind wine virgin visible dwelling house active voice turn Walay sulo'd bili lulingha'yaw galamiton sa.taladmaisga laki babaye. haduol tigulang suka matulin' pagduaw mabuhr pagpuyo pagbaligya. pasaylo pagpanimalu's pagsaput saput batasan kadaugan kinabuhi hangin alak putli.hanap puloy-anan maabtik tingug balik I(I

Page  80 80 LA GRAMATI'CA CATSEJLLANA Y.Yunta, n. yusion, f. yema,' f. yermo., a. yerro, n. yo, pron,yegua y, conj.. Unite'd command.bud waste error I. mare and Tinipo'n sugoo putot sagbut sayop ako kabayong baye ug z Za bordo', n. zaf-ar, a'. zafo, -a.-' zagala, n. zagual, n. zapatazo,, n, zapaton, -n, zorro, a. zueco, n. zurderia, -f. zozo'bra, f. zubia, f. Standing to adorn free I maiden paddle shoe.large shoe -slow wooden -shoe left-handed worry channel -Nag tindug. pagdayandayan gawas dalaga bungsay sapin dakung sapin mahinay ba-kya walhon '. kala-ay kanal

Page  [unnumbered] ~- ~. ~V "~ `i '":~ ''' " ~ ~~ '' ' lr Ez i!~.. i x~ -- ~ ~;r I `1..~ '~ r ~e t r '' ~ r ~' i~ '..1 i- -. ~ T;L ~~ ' -~~ rr ~~~ ~.~ ~~ -~.'! ',I.~ A, 1 ~-~. -. ~ r ~-~.~ — ~~:-; ~ j ~~.~ '. ~ ~ ' - ~~ rr, I u~ '~ '~ *~ - r ~, ~!' - okl '^ I | H s 5 \- i ( — -l-r c -.: -..